HET ZWARTE GOUD.

»Aan Mr. J. R. Starr, ingenieur,
30, Canongate Str.
Edinburgh.

»Indien mijnheer James Starr zich naar de kolenmijnen van Aberfoyle, groeve Dochart, put Yarow wil begeven, zal hem eene belangrijke mededeeling worden gedaan.

»De heer James Starr zal, gedurende den geheelen dag, aan het station Callander worden opgewacht door Harry Ford, zoon van den gewezen overman1 Simon Ford.

»Hij wordt verzocht deze uitnoodiging geheim te houden.”

Dit was de inhoud van den brief dien James Starr, onder dagteekening van 3 December 18.., met de eerste post ontving; de brief droeg den stempel van het postkantoor Aberfoyle, graafschap Stirling, Schotland.

De nieuwsgierigheid van den ingenieur werd levendig geprikkeld. Het was hem zelfs niet in de gedachte gekomen dat de brief eene grap kon zijn. Sedert lang kende hij Simon Ford, een der gewezen overlieden van de Aberfoyle-mijnen, waarvan hij, James Starr, directeur was geweest; eene betrekking die men in de engelsche kolenmijnen »viewer” noemt.

James Starr was een sterk gebouwd man, wien zijne vijf en vijftig jaren niet zwaarder drukten, dan wanneer hij er slechts veertig had geteld. Hij behoorde tot eene oude Edinburghsche familie, waarvan hij een der uitstekendste leden was. Zijn arbeid verhoogde de eer van het achtenswaardige korps ingenieurs, dat gaandeweg den kolenhoudenden [2]ondergrond van het Vereenigde Koninkrijk verslindt, zoowel te Cardiff als te Newcastle en in de beneden-graafschappen van Schotland. Intusschen was het voornamelijk in de diepte der geheimzinnige kolenmijnen van Aberfoyle, die aan de Alloa-mijnen grenzen en een gedeelte van het graafschap Stirling innemen, dat de naam van James Starr de algemeene achting verworven had. Daar had hij bijna zijn gansche leven doorgebracht. Bovendien was James Starr voorzitter van het genootschap der Schotsche oudheidkundigen. Ook werd hij onder de ijverigste leden van het »Koninklijk Instituut” gerekend en de Edinburgh-revue maakte dikwijls belangrijke opstellen van zijne hand openbaar. Zooals men ziet, was hij een van die werkdadige geleerden, aan wie Engeland zijn bloei dankt. Hij bekleedde eene hooge plaats in die oude hoofdstad van Schotland, die zich zoowel uit een physisch als zedelijk oogpunt, den naam van »Noordsch Athene” waardig heeft gemaakt.

Men weet dat de Engelschen aan het geheel hunner uitgebreide kolenmijnen een zeer beteekenisvollen naam gegeven hebben. Zij noemen ze, zeer juist, »Zwart-Indië” en dit Indië heeft, wellicht meer dan Oost-Indië, bijgedragen tot vermeerdering van den verbazenden rijkdom van het Vereenigde Koninkrijk. Daar arbeidt inderdaad een geheel volk van mijnwerkers, dag en nacht, om uit den britschen ondergrond, de steenkool te halen, die kostbare brandstof, die zoo onmisbare grondstof voor de nijverheid.

Destijds was het tijdstip waarop, volgens de mannen van het vak, de kolenmijnen zouden zijn uitgeput, nog ver verwijderd en gebrek, binnen korten tijd, niet te vreezen. Er was nog genoeg om de kolenlagen der beide halfronden op breede schaal te exploiteren. De tot zooveel verschillende doeleinden bestemde fabrieken, de locomotieven, de locomobielen, de stoombooten, de gasfabrieken waren nog niet op het punt om gebrek aan de brandbare delfstof te krijgen. Maar, gedurende de laatste jaren was het gebruik zoo toegenomen, dat sommige lagen tot in hunne magerste aderen uitgeput waren geraakt. Thans opgegeven, doorboorden en doorkruisten die mijnen zonder eenig nut, den grond met hunne verlaten putten en ledige galerijen.

Dit was nu juist de toestand der steenkolen-mijnen van Aberfoyle.

Tien jaren geleden had de laatste bak de laatste ton steenkool uit deze laag naar boven gebracht. Het materieel voor »de diepte”2 bestemd, als: werktuigen voor de werktuiglijke trekkracht op de spoorstaven in de galerijen, kolenwagens voor de onderaardsche treinen, ondergrondsche tramwegen, kooien voor de bediening der [3]afvoerputten, buizen waaruit de saamgeperste lucht boormachines in werking bracht, in éen woord, al wat het gereedschap tot bewerking uitmaakte, was uit de diepte der groeven gehaald en lag nu verlaten boven den grond. De uitgeputte kolenmijn was gelijk aan het lijk van een mastodon van een fabelachtigen omvang, waaraan men de onderscheidene levenswerktuigen ontnomen en slechts het gebeente gelaten heeft.

Van al dat materieel was niets anders overgebleven dan lange houten ladders, die door middel van den Yarow-put, de diepten der kolenmijn bedienden; de eenige put die thans, na den stilstand der werkzaamheden, toegang verleende tot de benedenste galerijen van de groeve Dochart.

Van buiten wezen de gebouwen, die eertijds de werken »in den dag” beschutten, nog de plaats aan waar de putten van genoemde groeve geboord waren; deze groeve was nu geheel verlaten, evenals de andere groeven, waarmede zij gezamenlijk de kolenmijnen van Aberfoyle uitmaakte.

Het was een treurige dag, dien dag waarop de mijnwerkers voor de laatste maal de mijn verlieten, waarin zij zoovele jaren geleefd hadden.

De ingenieur James Starr had de eenige duizenden arbeidslieden, die de werkzame en moedige bevolking der kolenmijn uitmaakte, bijeengeroepen. Houwers, voerluî, opzichters, aanvullers, stutters, wegwerkers, ontvangers, wippers, smeden, timmerlieden, allen, vrouwen, kinderen, grijsaards, werklieden voor grond- en bovenwerken, waren vereenigd op het onmetelijke plein van de groeve Dochart, eertijds vol gestapeld met den overvloed der kolenmijn.

Die brave lieden, die de strijd om het leven zou gaan verstrooien—zij die, gedurende eene reeks van jaren, elkander van vader op zoon in oud-Aberfoyle waren opgevolgd,—wachtten, eer zij het voor altijd verlieten, op de laatste afscheidsgroeten van den ingenieur. De maatschappij had hen, bij wijze van gratificatie, de winsten van het loopende jaar doen uitdeelen. Weinig inderdaad, want de opbrengst der kolenaders was de kosten van bewerking maar luttel te boven gegaan; maar het zou hun toch in staat stellen te wachten, tot zij weder werk hadden, hetzij in de naburige kolenmijnen, hetzij op de pachthoeven of in de fabrieken van het graafschap.

James Starr stond voor de deur van het groote afdak, waaronder de krachtige stoommachines van den uitvoerput zoo langen tijd gewerkt hadden.

Simon Ford, de overman der groeve Dochart, toen vijf en vijftig jaar oud, en eenige andere opzichters over de werken omringden hem.

James Starr ontblootte het hoofd. De mijnwerkers, met de muts in de hand, bewaarden een diep stilzwijgen.

Dit afscheid had een treffend karakter, dat niet van grootheid ontbloot was. [4]

»Vrienden,” sprak de ingenieur, »het oogenblik van scheiden is daar. De kolenmijnen van Aberfoyle, die ons, gedurende zooveel jaren, door een gemeenschappelijken arbeid, vereenigd hielden, zijn nu uitgeput. Ons onderzoek heeft geene nieuwe ader doen ontdekken en het laatste stuk steenkool is nu kortelings geleden uit de groeve Dochart opgehaald!”

En, om aan zijn woorden kracht bij te zetten, toonde James Starr aan de mijnwerkers een blok steenkool, dat op den bodem eener mand bewaard was.

»Dit stuk steenkool, mijne vrienden,” hernam James Starr, »is, als het ware, het laatste bloedbolletje dat de aderen der kolenmijn doorstroomde. Wij zullen het bewaren, zooals wij het eerste stuk steenkool bewaard hebben, dat, vóor honderd vijftig jaar, uit de lagen van Aberfoyle is gehaald. Tusschen deze twee stukken in, hebben zich vele geslachten van arbeiders in onze groeven opgevolgd! Nu is alles voorbij! De laatste woorden, die uw ingenieur u toespreekt, zijn woorden des afscheids. Gij hebt van de mijn geleefd, die onder uwe handen geledigd is. De arbeid is zwaar geweest, maar niet zonder voordeel voor u. Ons groote gezin gaat uiteen en het is niet waarschijnlijk, dat de toekomst zijn verspreide leden weder bijeenbrenge. Maar vergeet niet, dat wij lang te samen geleefd hebben en dat het onder de mijnwerkers van Aberfoyle plicht is elkander bij te staan. Uw oude meesters zullen dat ook niet vergeten. Wanneer men te samen gewerkt heeft, kan men elkander niet vreemd zijn. Wij zullen over u waken en overal, waar gij als eerlijke lieden heengaat, zullen onze aanbevelingen u volgen. Vaartwel dan, vrienden en dat de hemel u bijsta!”

Na dit gezegd te hebben, drukte James Starr den oudsten werkman der kolenmijn, wiens oogen vochtig van tranen waren, in zijn armen. Daarna gaven de opzichters der verschillende groeven den ingenieur een handdruk, terwijl de mijnwerkers onder het zwaaien hunner mutsen uitriepen:

»Vaarwel, James Starr, ons hoofd en onze vriend!”

Dit afscheid moest een onvergankelijk aandenken in al die eerlijke harten nalaten. Maar, daar het niet anders kon, verliet deze bevolking langzamerhand en in treurige stemming, de ruime open plaats. Het werd ledig om James Starr. De zwarte grond der wegen die naar de groeve Dochart leidden, weerklonk voor het laatst onder den tred der mijnwerkers en toen volgde de stilte op de drukke beweging, die tot dien tijd, de steenkolenmijn van Aberfoyle had vervuld.

Een enkel man was bij James Starr achtergebleven.

Het was de overman Simon Ford. Bij hem stond zijn zoon Harry, een jongeling van vijftien jaren, die reeds, gedurende eenige jaren, bij de dieptewerken in dienst was geweest. [5]

De ingenieur James Starr. Blz. 1.

James Starr en Simon Ford kenden elkander en omdat zij elkander kenden, hadden zij achting voor elkaâr.

»Vaarwel, Simon,” zeide de ingenieur. [6]

»Vaarwel, mijnheer James,” antwoordde de overman, »of laat mij er liever bijvoegen: Tot weerziens!”

»Ja, tot weerziens, Simon!” hernam James Starr. »Gij weet dat het mij altijd een geluk zal zijn u weder te vinden en met u over het verledene van ons oude Aberfoyle te kunnen praten!”

»Dat weet ik, mijnheer James.”

»Mijn huis te Edinburgh staat steeds voor u open!”

»Edinburgh is ver weg!” antwoordde de overman, terwijl hij het hoofd schudde. »Ja! zeer ver van de groeve Dochart!”

»Ver, Simon! waar denkt gij dan te wonen?”

»Hier, mijnheer James! Wij zullen de mijn, onze oude voedster, niet verlaten, omdat haar melk is opgedroogd! Mijne vrouw, mijn zoon en ik zullen er ons naar inrichten om haar trouw te blijven!”

»Vaarwel dan, Simon,” antwoordde de ingenieur, wiens stem, tegen zijn wil, zijne aandoening verraadde.

»Neen, ik zeg u nogmaals: Tot weerziens, mijnheer James!” hernam de overman, »en niet vaarwel! Op het woord van Simon Ford, Aberfoyle zal u terugzien!”

De ingenieur wilde den overman deze laatste illusie niet ontnemen. Hij omarmde den jongen Harry, die hem met zijne groote, diep ontroerde oogen aankeek. Hij drukte, voor het laatst, de hand van Simon Ford en verliet, nu voor goed, de kolenmijn.

Dat was, nu tien jaar geleden, gebeurd; maar, niettegenstaande den wensen door den overman geuit om hem eenmaal weder te zien, had James Starr nooit meer iets van hem gehoord.

En het was na tien jaar scheiding, dat hem de brief van Simon Ford gewerd, waarbij deze hem uitnoodigde, zonder uitstel, den weg naar de voormalige kolenmijnen van Aberfoyle in te slaan.

Eene mededeeling die hem belang zou inboezemen, wat beteekende dat? De groeve Dochart, de Yarow-put? Welke herinneringen aan het verledene wekten deze namen voor zijn geest op! Ja, dat was de goede tijd, die van arbeid en worsteling, de beste tijd van zijn ingenieursleven.

James Starr herlas den brief. Hij bezag hem van alle kanten en betreurde het inderdaad dat Simon Ford er niet, al ware het maar éen regel bijgevoegd had. Hij nam het hem kwalijk, dat hij zoo kort was geweest.

Bestond er dan mogelijkheid dat de oude overman eene nieuwe ader, ter exploitatie geschikt, had ontdekt? Neen!

James Starr herinnerde zich hoe nauwkeurig de kolenmijnen van Aberfoyle onderzocht waren, vóor dat tot bepaalde staking der werkzaamheden was besloten. Hij had zelf de laatste boringen geleid en de mijn opgegeven met de volstrekte overtuiging dat zij geen enkel stuk brandstof meer bevatte.

»Neen, neen!” herhaalde hij bij zichzelf. »Hoe aan te nemen dat, [7]wat aan mijn onderzoek ontsnapt zou zijn, zich aan dat van Simon Ford zou geopenbaard hebben? Intusschen weet de oude overman zeer goed dat slechts éene zaak ter wereld mij belang kan inboezemen.…. en dan die uitnoodiging, die ik geheim moet houden, om mij naar de groeve Dochart te begeven!…”

James Starr kwam altijd op dat punt terug.

Van den anderen kant, kende de ingenieur Simon Ford als een bekwaam mijnwerker, vooral begaafd met het instinct van het vak. Hij had hem niet teruggezien sedert het tijdstip dat de exploitatie van Aberfoyle was opgegeven. Hij wist zelfs niet wat er van den ouden overman geworden was. Hij zou niet hebben kunnen zeggen waarmede hij zich bezig hield, noch zelfs waar hij met zijne vrouw en zijn zoon woonde. Al wat hij wist, was dat hem eene samenkomst bij den Yarow-put was verzocht en dat Harry, de zoon van Simon Ford, hem den geheelen volgenden dag aan het station van Callander zou opwachten. Het gold dus klaarblijkelijk een bezoek aan de groeve Dochart.

»Ik zal gaan, ik zal gaan!” zeide James Starr, die zijne opgewondenheid voelde toenemen, naarmate de uren verliepen.

Dit kwam omdat deze waardige ingenieur tot die soort van hartstochtelijke lieden behoorde, wier brein steeds kookte als een waterketel boven eene gloeiende vlam geplaatst. Er zijn van die ketels, waarin de denkbeelden met groote bellen koken en andere waarin ze zachtkens razen. En, op dien dag kookten de denkbeelden van James Starr boven een gloeiend vuur.

Maar toen had er eene onverwachte gebeurtenis plaats. Het was de koude waterdruppel die in een oogenblik al den stoom van dat brein zou verdikken.

Inderdaad, tegen zes uur des avonds, bracht de bediende van James Starr hem een tweeden brief, die met de derde post was aangekomen. Deze brief was gesloten in een groven omslag, waarvan het opschrift eene, in het gebruik der pen, weinig geoefende hand verried.

James Starr verscheurde dezen omslag. Hij bevatte slechts een stuk papier, door den tijd geel geworden en dat uit een niet meer gebruikt schrijfboek scheen gescheurd te zijn.

Op dat papier stond slechts éen volzin, van dezen inhoud:

»Onnoodig voor den ingenieur James Starr om zich te verplaatsen, daar de brief van Simon Ford nu geen doel meer heeft.”

En geene onderteekening. [8]

De gedachtenloop van James Starr werd plotseling afgebroken toen hij dezen tweeden, met den eersten geheel in tegenspraak zijnden brief, gelezen had.

»Wat moet dat beteekenen?” vroeg hij zich zelven af.

James Starr raapte den halfverscheurden omslag weder op. Hij droeg, evenals de andere, den stempel van het postkantoor te Aberfoyle. De brief was dus afkomstig uit dezelfde plaats van het graafschap Stirling. Blijkbaar was hij echter niet door den ouden mijnwerker geschreven. Maar, niet minder zeker was het dat de schrijver van den tweeden brief het geheim van den overman kende, omdat hij zoo bepaald de uitnoodiging aan den ingenieur om naar den put Yarow te gaan, afschreef.

Zou het dan waar zijn dat de eerste mededeeling nu geen doel meer had. Wilde men James Starr eene nuttige of onnutte verplaatsing beletten? Bestond er niet veeleer eene kwaadwillige bedoeling om de voorstellen van Simon Ford tegen te werken?

Zoo dacht James Starr er, na rijp beraad, over. Die tegenspraak, welke tusschen beide brieven bestond, deed zijne begeerte om zich naar de groeve Dochart te begeven, slechts te heviger ontbranden. Bovendien, zoo alles slechts eene grap ware, zou het toch goed zijn zich daarvan te verzekeren. Maar James Starr meende reden te hebben om meer geloof te hechten aan den eersten brief, dan aan den tweeden, dat is, meer te letten op de vraag van een man als Simon Ford, dan op den raad van zijn onbekenden tegenspreker.

»Inderdaad,” zeide hij, »wil men op mijn besluit invloed uitoefenen, het kan niet anders zijn dan omdat de mededeeling van Simon Ford van het hoogste belang moet wezen! Morgen zal ik, op het bepaalde uur, ter aangewezen plaatse zijn!”

Toen het avond was geworden, maakte James Starr toebereidselen voor zijn vertrek. Daar het mogelijk was dat zijne afwezigheid eenige dagen kon duren, verwittigde hij den heer Elphiston, voorzitter van het Koninklijk Instituut, dat hij de eerstvolgende vergadering van het genootschap niet kon bijwonen. Hij maakte zich insgelijks van twee of drie zaken los, die hem de geheele week zouden bezighouden. Na vervolgens aan zijn bediende last te hebben gegeven een reiszak klaar te maken, lag hij zich ter ruste, zich met de zaak meer bezighoudende, dan ze het misschien wel verdiende.

Den anderen morgen, te vijf uur, sprong James Starr uit zijn [9]bed, kleedde zich warm—want er viel een koude regen—en verliet hij zijn huis in Canongate, om te Granton-pier de stoomboot te nemen die, in drie uur, de Forth tot Stirling opvaart.

Harry, de zoon van Simon Ford. Blz. 14.

[10]

Het was wellicht de eerste maal dat James Starr, toen hij Canongate1 doorschreed, niet omkeek om naar Holyrood, dat oude paleis der vroegere meesters van Schotland, te zien. Hij sloeg geen acht op de voor hun huisje staande schildwachten, gekleed in het oude schotsche kostuum, rok van groene stof, geruite plaid en geitlederen zak met lange haren op de dij. En hoewel hij, gelijk elke ware zoon van het oude Caledonië, met Walter Scott dweepte, wierp hij, gelijk hij anders altijd deed, thans geen blik op de herberg waar Waverley afstapte en binnen wier wanden de kleedermaker hem het beroemde oorlogskleed van schotsche stof bracht, dat door de weduwe Flockhart zoo kinderlijk bewonderd werd. Ook groette hij het kleine plein niet waar de bergbewoners, na de overwinning van den pretendent, hunne geweren afschoten, op gevaar af Flora Mac Ivor dood te schieten. Het uurwerk der gevangenis vertoonde, midden over de straat, zijne treurige wijzerplaat: hij keek er slechts naar om zich te verzekeren dat hij het uur van vertrek niet zou missen. Ook is het niet te loochenen dat hij, in Nelher-Bow, het huis niet zag van den grooten hervormer John Knox, den eenigen man, dien de glimlachjes van Maria Stuart niet konden verleiden. Maar zijn weg nemende door High-street, de door het volk geliefkoosde straat, zoo uitvoerig beschreven in den roman »de Abt”, richtte hij zich snel naar de reusachtige brug van Bridge-street die de drie heuvels van Edinburgh saam verbindt.

Eenige minuten later, bereikte James Starr het station van den »General railway” en een half uur daarna zette de trein hem te New-Haven af, een aardig visschersdorp, gelegen op een mijl afstands van Leith, de haven van Edinburgh. Het wassende tij overdekte toen het zwartachtige en rotsige strand der kust. De eerste golven bespoelden een paalwerk, een soort van hoofd aan kettingen hangende. Ter linkerhand lag eene der booten, die op de Forth, tusschen Edinburgh en Stirling dienst doen, aan den »pier” van Granton vastgemeerd.

Op dit oogenblik braakte de schoorsteen van de Prins van Wallis wolken van zwarten rook uit en liet haar stoomketel een dof gebrom hooren. Op het luiden der klok, die slechts eenige slagen deed, kwamen de passagiers, die te laat waren, schielijk aanloopen. Er waren eene menigte van kooplui, pachters en predikanten, de laatsten herkenbaar aan hunne korte broeken en lange overjassen en aan het witte geborduurde koordje om den hals.

James Starr was niet de laatste aan boord. Hij sprong behendig op het dek van de Prins van Wallis. Hoewel het hevig regende, dacht geen der passagiers er aan om in de groote kajuit der stoomboot eene schuilplaats te zoeken. Allen bleven onbeweeglijk in hunne [11]reisdekens gewikkeld, terwijl eenigen zich, van tijd tot tijd, met gin of whisky uit hunne flesch versterkten, hetgeen zij noemden »van binnen eene voering leggen.” De klok bengelde voor de laatste maal, de touwen werden losgegooid en de Prins van Wallis manoeuvreerde om uit de kleine havenkom te komen, die haar tegen de golven der Noordzee beschutte.

De Firth of Forth is de naam die men geeft aan de golf, gelegen tusschen de oevers van het graafschap Five ten noorden en die van de graafschappen Linlilhgow, Edinburgh en Haddington, ten zuiden. Zij vormt de uitloozing van de Forth, een onbeteekenende stroom, eene soort van Theems of Mersey met zeer diep water, die, van de westelijke zijden van den Ben Lomond afgestroomd, zich te Kincardine in zee werpt.

Van Granton-pier naar het uiteinde der golf zou de overtocht maar zeer kort duren, indien de noodzakelijkheid om aan de verschillende stations der beide oevers aan te leggen, niet aanleiding tot talrijke omwegen gaf. De steden, dorpen en landhuizen vertoonen zich aan de oevers van de Forth tusschen de boomen van een vruchtbaar landschap. James Starr, die beschut stond onder de breede loopbrug die tusschen de raderkasten was gelegd, trachtte er niet naar om iets te zien van het landschap, toen gestreept door de fijne harceringen van den regen. Hij gaf zich meer moeite om gade te slaan of hij niet de bijzondere oplettendheid van eenig passagier trok. Misschien toch, bevond de ongenoemde schrijver van den tweeden brief zich wel op de boot. De ingenieur kon intusschen geen enkelen verdachten blik verrassen.

Na het verlaten van Granton-pier richtte de Prins van Wallis zich naar de nauwe engte die tusschen de punten van South-Queensferry en North-Queensferry loopt en waar voorbij de Forth eene soort van meer vormt, dat voor vaartuigen van honderd ton bevaarbaar is. Wanneer de mistige achtergrond voor een korten tijd ophelderde, zag men de besneeuwde toppen van het Grampiaan-gebergte.

De stoomboot had weldra het dorp Aberdour, het eiland Colm gekroond met de bouwvallen van een mannenklooster uit de twaalfde eeuw, de overblijfsels van het kasteel Barnbougle, daarna Donibristle waar de schoonzoon van den regent Murray vermoord werd en eindelijk het versterkte eilandje Garvie, uit het gezicht verloren. Ze stoomde door de straat van Queensferry, liet het kasteel van Rosyth, waar eertijds een tak der Stuarts verblijf hield aan wien de moeder van Cromwell vermaagschapt was, links liggen, ging voorbij Blackness-castle, steeds versterkt overeenkomstig een der artikelen van het verdrag der Unie en liep langs de kaden van de kleine havenstad Charleston, vanwaar de kalk uit de groeven van Lord Elgin wordt uitgevoerd. Eindelijk kondigde de klok van de Prins van Wallis het station Crombie-Point aan. [12]

Het weder was, op dat oogenblik, zeer slecht. De regen, door een hevigen zeewind voortgezweept, verstoof als poeder onder de hevige rukwinden, die als hoozen voorbijtrokken.

James Starr was niet geheel gerust. Zou de zoon van Simon Ford op de ontmoetingsplaats zijn? Hij had er ondervinding van dat de mijnwerkers, gewend aan de diepe kalmte van de steenkolenmijnen, minder gaarne dan ambachtslieden of landbouwers, de groote verstoringen van den dampkring trotseren. Van Callander naar de groeve Dochart en naar den put Yarow was de afstand op vier mijlen te stellen. Dat waren redenen, die, tot zekere hoogte, den zoon van den ouden overman konden opgehouden hebben. Maar in elk geval hield de ingenieur zich meer bezig met de gedachte dat de samenkomst in den eersten brief aangewezen, in den tweeden was afgezegd. Dat was, om de waarheid te zeggen, zijne grootste bekommernis.

In ieder geval was James Starr echter vast besloten om, zoo Harry Ford zich, bij aankomst van den trein, niet te Callander bevond, alleen naar de groeve Dochart te gaan en, zoo noodig, zelfs naar het dorp Aberfoyle. Daar zou hij ongetwijfeld bericht omtrent Simon Ford kunnen verkrijgen en vernemen in welke streek de oude overman tegenwoordig zijn verblijf hield.

Intusschen wierp de Prins van Wallis, onder den druk harer schepraderen, steeds zware golven omhoog. Men zag niets van de beide oevers der rivier, noch van het dorp Crombie, noch van Torryburn, Torry house, Newmills, Carriden-house, Kirkgrange, Salt-Pans, aan de rechterzijde. Het haventje van Bowness, de haven van Grangemouth aan den mond van het Clyde-kanaal gegraven, verdwenen in den vochtigen mist. De oude burcht Culross en de bouwvallen der onderhoorige abdij van Citeaux, Kincardine en zijne timmerwerven, waar de stoomboot aanlag, Ayrth-Castle en zijn vierkanten toren uit de dertiende eeuw, Clackmannan en zijn kasteel, door Robert Bruce gesticht, waren zelfs niet meer zichtbaar door de schuinsche regenstrepen.

De Prins van Wallis stopte aan den steiger van Alloa om eenige passagiers af te zetten. James Starr voelde zijn hart toeknijpen, toen hij, na eene afwezigheid van tien jaren, voorbij die kleine stad voer, de zetel van belangrijke kolenmijn-exploitatiën, die steeds aan eene talrijke bevolking van arbeiders den kost verschaften. Zijne verbeelding voerde hem naar dien ondergrond, dien het houweel der mijnwerkers met veel voordeel nog doorwoelde. Die mijnen van Alloa, bijna aan die van Aberfoyle grenzende, hielden niet op het graafschap te verrijken, terwijl de naburige, sedert zooveel jaren uitgeputte beddingen, geen enkel werkman meer telden. [13]

Sigillariën van reusachtige afmetingen. Blz. 15.

[12]

Na Alloa verlaten te hebben, kwam de stoomboot in de tallooze kronkelingen die de Forth over eene uitgestrektheid van negentien mijlen maakt. Zij stoomde snel tusschen de groote boomen der beide [13]oevers door. Een oogenblik vertoonden zich, door eene opening in het geboomte, de bouwvallen der abdij van Cambuskenneth, die uit de twaalfde eeuw dagteekent. Daarop volgden het kasteel van [14]Stirling en de koninklijke burcht van dien naam, waar de Forth, door twee bruggen overspannen, ophoudt voor schepen met staanden mast bevaarbaar te zijn.

Nauwelijks lag de Prins van Wallis aan wal of de ingenieur sprong vlug op de kaai. Vijf minuten daarna bereikte hij het station van Stirling. Een uur later stapte hij uit den trein te Callander, een groot dorp op den linkeroever van de Teith.

Voor dat station stond een jongeling te wachten, die oogenblikkelijk op den ingenieur afkwam.

Het was Harry, de zoon van Simon Ford.

Om dit verhaal goed te begrijpen is het noodig, met een paar woorden, den oorsprong van de steenkool in herinnering te brengen.

Toen, gedurende de geologische tijdvakken, de ovaalvormige aarde nog in wording was, omringde haar een dichte dampkring geheel verzadigd met waterdampen en rijkelijk bezwangerd met koolzuur. Langzamerhand verdichtten deze dampen zich tot diluviaansche regens, die omlaag vielen alsof zij uit het spuitgat van eenige millioenen milliarden flesschen Seltzer-water gespoten werden. Inderdaad was het eene met koolzuur bezwangerde vloeistof, die zich als een stortvloed uitgoot op een deegachtigen, lossen grond, onderhevig aan plotselinge of langzame vervormingen en in dien halfvloeibaren staat gehouden, eensdeels door de zonnehitte, anderdeels door den gloed der inwendige massa. Dit kwam omdat de inwendige warmte zich nog niet in het binnenste van den aardbol had opgestapeld. De niet zeer dikke en onvolkomen verharde aardkorst, liet haar door hare poriën ontwijken. Van daar eene wondervolle plantengroei, zooals ze zich wellicht nog voordoet op de lagere planeten Venus of Mercurius, dichter bij den stralenden vuurbol, dan de aarde.

De nog slappe bodem van de vastlanden werd alzoo met onmetelijke wouden overdekt. Het voor de ontwikkeling van het plantenleven zoo geschikte koolzuur, was in overvloed aanwezig. De planten ontwikkelden zich dan ook in den heesterachtigen vorm. Er was geene enkele kruidachtige plant. Overal vertoonde zich slechts reusachtig geboomte, zonder bloemen of vruchten, met een eentoonig [15]voorkomen en dat aan geen enkel levend wezen voedsel kon verschaffen. De aarde was nog niet klaar voor de optreding van het dierenrijk.

Ziehier hoe de antidiluviaansche wouden waren saamgesteld. De klasse der bekervormige cryptogamen, was in de meerderheid. De calamiten, verscheidenheden van heesterachtige kattestaarten, de lepidendrons, soorten van reusachtige wolfsvoeten, hoog van vijf en twintig tot dertig meter, en een meter breed aan de basis, asterophyllen, varens, sigillariën van reusachtige afmetingen waarvan men de afdruksels in de mijnen van Sint-Etienne heeft teruggevonden,—toen allen grootsche planten, waarvan men nu de gelijksoortige slechts in zeer bescheiden soorten van de bewoonbare aarde zou herkennen,—dat waren de planten weinig verscheiden in soort, maar ontzettend in hunne ontwikkeling, die uitsluitend de wouden van dat tijdvak uitmaakten.

De stammen van die boomen verdronken in eene onmetelijke lagune, overvochtig door de vermenging van het zoete water met het zeewater. Zij slorpten gretig de koolstof op die zij langzamerhand aan den dampkring, toen nog voor de levensverrichtingen ongeschikt, onttrokken, en men kon zeggen dat zij bestemd waren om genoemde stof, in den vorm van steenkool, in de ingewanden van den aardbol op te stapelen.

Inderdaad was dit het tijdvak der aardbevingen, van die schuddingen van den grond, veroorzaakt door de inwendige omwentelingen en door den plutonischen arbeid, die de nog onzekere omtrekken van het oppervlak der aarde snel wijzigden. Hier opzwellingen die bergen zouden worden; daar afgronden door oceanen of zeeën te vullen. En dan verzonken geheele wouden door de aardkorst, door de beweeglijke lagen heen, tot dat zij een steunpunt hadden gevonden, zooals de oorspronkelijke bodem der granietachtige rotsen, of dat zij, door opstapeling, een wederstandbiedend geheel vormden.

Ook vertoont het geologische gebouw zich volgenderwijze in het binnenste van den aardbol: de oorspronkelijke bodem, overdekt met den aanvullingsgrond, bestaande uit de primaire gronden; dan de secundaire terreinen, waarvan de steenkool-beddingen de onderste laag innemen; daarna de tertiaire gronden, en daarboven de oude of nieuwere alluvien of aanspoelingen.

In dit tijdvak stortten de wateren, door geene enkele bedding nog weerhouden en die zich, door de verdichting, op alle punten der aarde vormden, zich naar beneden, van de rotsen datgene losscheurende, wat tot samenstelling van lei-zand en kalksteen noodig was. Zij kwamen op de veenwouden en lieten er de grondstoffen van die terreinen achter, die zich nu op het steenkolengebied nederzetten. Met den tijd—dat is, tijdperken die zich bij millioenen jaren berekenen—verhardden deze gronden zich, ze stapelden zich [16]opeen en omsloten, onder eene dikke schaal—samengesteld uit gruis van leisteen, vaste of brooze zandsteen, kiezel en keien—de geheele massa der ingesloten wouden.

Wat had er plaats in dien reusachtigen smeltkroes waar de plantaardige stof op verschillende diepten nedergezonken, zich ophoopte? Eene echt scheikundige bewerking, eene soort van destillatie. Al de in die planten voorhanden koolstof pakte zich samen en langzamerhand ontstond de steenkool onder den dubbelen invloed van eene ontzettende drukking en van den hoogen warmtegraad der inwendige vuren, toen zoo dicht in hare nabijheid.

Zoo verving het eene gebied het andere in die langzame, maar onwederstaanbare terugwerking. De plantenstof nam den vorm van delfstof aan. Al die gewassen die, tijdens de sterke groeikracht der eerste tijden, een plantenleven geleefd hadden, versteenden. Eenige der in die uitgebreide plantenkast bevatte, niet volkomen van vorm veranderde stoffen, lieten hun afdruksel achter op de sneller vermetaalde voortbrengselen, die hen samendrukten gelijk eene waterpers van een onberekenbaar vermogen ’t zou hebben gedaan. Terzelfder tijde lieten schelpen en plantdieren, zooals zeesterren, zee-polypenhuisjes, straaldieren, tot visschen en hagedissen toe, door de wateren medegevoerd, op de nog weeke steenkool hun zuiveren en bewonderenswaardig afgedrukten vorm achter.1

De persing schijnt bij de vorming der kolenlagen eene hoofdrol te hebben vervuld. Inderdaad zijn aan den graad dier persing de verschillende soorten van steenkool te danken, waarvan de nijverheid gebruik maakt. Zoo vertoont zich in de onderste lagen van het kolengebied, de anthraciet of bruinkool, die bijna geheel verstoken van vluchtige stof, de grootste hoeveelheid koolstof bevat. In de hoogste lagen komen daarentegen het ligniet en het fossiele hout voor, zelfstandigheden waarin de koolstof oneindig minder aanwezig is. Tusschen deze twee beddingen in bevinden zich, naarmate van den graad van drukking dien zij ondergaan hebben, de graphiet- of loodaders, de vette of magere kolen. Men kan zelfs als zeker stellen dat, alleen onvoldoende persing oorzaak is dat de laag der veenmoerassen niet volkomen gewijzigd is geworden. [17]

Harry Ford droeg de lichte bagage van den ingenieur. Blz. 23.

[16]

De oorsprong der kolenmijnen, op welk punt van den aardbol [17]men die ontdekt moge hebben, is dus de volgende: verzinking door de aardkorst van de groote wouden van het geologische tijdperk, daarna, door den tijd, de planten verertst, onder den invloed van [18]de drukking en van de warmte en onder de werking van het koolzuur.

Intusschen heeft de natuur, hoe verkwistend ze gewoonlijk zij, geen wouden genoeg bedolven, voor een verbruik, dat over eenige duizenden jaren zou loopen. Het is zeker, dat er eenmaal gebrek aan steenkool zal komen. Een gedwongen stilstand zal dan aan de werktuigen der geheele wereld worden opgelegd, zoo geene nieuwe brandstof de steenkool vervangt. Op een min of meer verwijderd tijdstip zullen er geene steenkolen-beddingen meer zijn, behalve die welke eene laag eeuwige sneeuw op Groenland of in de omstreken der Baffin’s-baai bedekt en waarvan de exploitatie bijna onmogelijk is. Dat is het onvermijdelijke lot. De kolenbekkens van Amerika, nu nog verbazend rijk, die van het zoutmeer, van Orégon, van Californië zullen eenmaal eene onvoldoende opbrengst opleveren. Hetzelfde zal het geval zijn met de kolenmijnen van kaap Breton en van den Sint-Laurens, de lagen van het Alleghani-gebergte, van Pennsylvanië, Virginië, Illinois, Indiana en Missouri. Hoewel de steenkolenlagen van Noord-Amerika tienmaal machtiger zijn dan al de beddingen van het overige der wereld, zullen er toch geen honderd eeuwen verloopen, zonder dat het monster der nijverheid, met zijn honderd muilen, het laatste stuk steenkool van den aardbol zal verslonden hebben.

De schaarschte zal zich, gelijk men begrijpt, het spoedigst in de oude wereld doen gevoelen. Er bevinden zich in Abyssinië, te Natal, aan de Zambèze, te Mozambique en op Madagascar nog wel lagen van brandbare delfstof; maar ze regelmatig te exploiteren, levert de grootste moeielijkheden op. Die van Birmah, China, Cochin-China, Japan en Midden-Azië zullen spoedig uitgeput zijn. De Engelschen zullen waarschijnlijk Australië van zijn steenkolen, aldaar overvloedig genoeg in den bodem voorhanden, ontdaan hebben, voor dat de steenkool aan het Vereenigde Koninkrijk zal ontbreken. Op dat tijdstip zullen de mijnaders van Europa, tot in de laatste aderen aangetast, reeds verlaten zijn.

Men oordeele naar de hiervolgende cijfers over de hoeveelheden steenkool, die, sedert de ontdekking der eerste lagen, zijn verbruikt. De kolenbekkens van Rusland, Saksen en Beijeren bevatten zes honderd duizend hectaren; die van Spanje, honderd vijftig duizend; die van Boheme en Oostenrijk honderd vijftig duizend. De Belgische bekkens, veertig mijlen lang en drie breed, bevatten evenzeer honderd vijftig duizend hectaren die zich onder de gronden van Luik, Namen, Bergen en Charleroi uitstrekken. In Frankrijk beslaan het kolenbekken tusschen de Loire en de Rhône gelegen, Rive-de Gier, Sint-Etienne, Givors, Epinac, Blanzy, le Creuzot,—de ontginningen van den Gard, Alais, la Grand’ Combe,—die van de Aveijron te Aubin,—de beddingen van Carmaux, Bassac, Graissesac,—[19]in het Noorder-departement, Anzin, Valenciennes, Lens en Béthune, ongeveer drie honderd vijftig duizend hectaren.

Het rijkste steenkolen-land is ongetwijfeld het Vereenigde Koninkrijk. Dit, Ierland daar buiten gerekend, dat bijna volstrekt geene brandbare delfstof bevat, bezit ontzaglijke steenkool-rijkdommen maar waaraan, gelijk aan alle rijkdommen, een einde te vinden is. Het belangrijkste van die verschillende bekkens, dat van Newcastle, dat den ondergrond van het graafschap Northumberland inneemt, levert jaarlijks tot dertig millioen ton op, dat is te zeggen bijna het derde gedeelte van Engeland’s verbruik en meer dan het dubbele van de opbrengst van Frankrijk. Het bekken van Wallis, dat eene geheele bevolking van mijnwerkers te Cardiff, Swansea en Newport heeft doen samenvloeien, levert jaarlijks tien millioen tonnen van die zoozeer gezochte steenkool, die zijn naam draagt. In het midden worden de bekkens der graafschappen York, Lancaster, Derby en Stafford geëxploiteerd, die, hoewel minder rijk, toch nog belangrijk veel opleveren. Eindelijk breidt zich in dat gedeelte van Schotland, gelegen tusschen Edinburgh en Glasgow, tusschen die beide zeeën die het land zoo diep inscharen, eene der grootste kolenlagen van het Vereenigde Koninkrijk uit. Deze bekkens beslaan gezamenlijk niet minder dan zestien honderd duizend hectaren en de opbrengst van de zwarte brandstof bedraagt tot honderd millioen ton per jaar.

Maar wat beteekent dit! Het verbruik voor de behoeften der nijverheid en van den handel zal zoodanig toenemen, dat deze rijkdommen zullen worden uitgeput. Het derde duizendjarig tijdvak der christelijke jaartelling zal niet verloopen zijn of de hand van den mijnwerker zal, in Europa, die magazijnen geledigd hebben waarin, om een juist beeld te gebruiken, de zonnehitte der vroegste tijden zich heeft samengepakt2.

En juist in het tijdvak waarin dit verhaal voorvalt, was eene der machtigste steenkoolmijnen van het Schotsche bekken uitgeput, door eene te snelle exploitatie. Inderdaad was de mijn van Aberfoyle, waarbij James Starr zoo langen tijd de werken had geleid, gelegen op het grondgebied dat zich tusschen Edinburgh en Glasgow uitstrekt; over eene gemiddelde breedte van tien à twaalf mijlen.

En sedert tien jaar, had men deze mijnen moeten verlaten. Men had geene nieuwe beddingen kunnen ontdekken, hoewel de boringen [20]op vijftien honderd, ja tot op twee duizend voet diepte waren gebracht, en toen James Starr zich verwijderd had, was hij verzekerd dat de geringste mijnader tot volkomen uitputting toe geëxploiteerd was.

Het was dus blijkbaar dat, onder zoodanige omstandigheden, de ontdekking van een nieuw kolenbekken in de diepte van den engelschen ondergrond eene gewichtige gebeurtenis zou geweest zijn. Had de door Simon Ford aangekondigde mededeeling betrekking tot een feit van dezen aard? dat vroeg James Starr zich zelven af, dat wilde hij hopen.

In éen woord, werd hij geroepen tot de verovering van een anderen hoek van dat rijke Zwarte-Indië? Gaarne wilde hij dat gelooven.

De tweede brief had zijne denkbeelden op dit punt een weinig van den weg gebracht; maar nu hechtte hij er niets meer aan. Daarenboven was de zoon van den ouden overman daar, hem opwachtende op de aangewezen plaats van bijeenkomst. De ongeteekende brief had dus geene de minste waarde meer.

Op het oogenblik dat de ingenieur voet aan wal zette, kwam de jongeling naar hem toe.

»Zijt gij Harry Ford?” vroeg de ingenieur hem driftig, zonder eenige andere inleiding.

»Ja, mijnheer Starr.”

»Ik zou je niet herkend hebben, mijn jongen. Ach! dat komt omdat gij in de laatste tien jaar een man zijt geworden!”

»Ik, ik heb u herkend,” hernam de jonge mijnwerker, die zijn hoed in de hand hield. »U zijt niet veranderd, mijnheer. U zijt het die mij op den afscheidsdag bij de groeve Dochart, omhelsd hebt.—Zoo iets vergeet men niet!”

»Dek u toch, Harry,” zeide de ingenieur. »Het stortregent en de beleefdheid moet niet zoo ver gaan, dat men er eene verkoudheid door zou oploopen.”

»Willen wij dan schuilen, mijnheer Starr?” vroeg Harry Ford.

»Neen, Harry. De lucht staat zoo vast, dat het den geheelen dag zal regenen en ik heb haast.—Laten wij vertrekken.”

»Tot uwe dienst,” antwoordde de jongeling.

»Zeg, Harry, is je vader wel?”

»Zeer wel, mijnheer Starr.”

»En uwe moeder?”

»Moeder ook.”

»Heeft uw vader mij geschreven over het houden eener samenkomst aan den put Yarow?”

»Neen, ik mijnheer.”

»Maar heeft Simon Ford dan een tweeden brief aan mij gericht om die samenkomst afteschrijven?” vroeg de ingenieur op levendigen toon. [21]

James Starr stond soms een oogenblik stil. Blz. 23.

»Neen, mijnheer Starr,” gaf de jonge mijnwerker ten antwoord.

»Goed,” zeide James Starr, zonder verder van den ongeteekenden brief te spreken. [22]

Daarna het woord hervattende, vroeg hij aan den jongen man:

»En kunt gij mij zeggen wat de oude Simon van mij wil hebben?”

»Mijnheer Starr, vader heeft zich voorbehouden u dat zelf te zeggen.”

»Maar, weet gij het?”.…

»Ik weet het.”

»Welnu, Harry, ik vraag u niets meer.—Vooruit dan, want ik verlang zeer om met Simon Ford te praten.—Ja, dat’s waar ook, waar woont hij?”

»In de mijn.”

»Wat! In de groeve Dochart?”

»Ja, mijnheer Starr,” antwoordde Harry Ford.

»Hoe! heeft uwe familie de oude mijn, na het staken der werkzaamheden, niet verlaten?”

»Geen enkelen dag, mijnheer Starr. Gij kent vader. Hij is daar geboren en wil er ook sterven.”

»Ja, dat begrijp ik, Harry.… Dat begrijp ik! Zijne geboortemijn! Hij heeft haar niet willen verlaten! En bevalt het u daar?”.…

»Ja, mijnheer Starr,” antwoordde de jonge mijnwerker, »want wij hebben elkander hartelijk lief en wij hebben maar weinig behoeften.”—

»Goed, Harry” zeide de ingenieur. »Voorwaarts!”

En James Starr stapte, den jongeling volgende, door de straten van Callander.

Tien minuten later, hadden beiden de plaats verlaten.

Harry Ford was een ferme jongen van vijf-en-twintig jaar, krachtig en kloek van gestalte. Zijn eenigszins ernstig gelaat, zijne gewoonlijk peinzende houding, hadden, sedert zijne kindsheid, de aandacht getrokken van zijne makkers in de mijn. Zijne regelmatige gelaatstrekken, zijne diepzinnige en zachte oogen, zijne vrij ruwe, eer kastanje-bruine dan blonde haren, de natuurlijke bevalligheid van zijn persoon, alles liep samen om van hem het volmaakte type van den laaglander te vormen, namelijk eene prachtige soort van Schot uit de vlakte. Van der jeugd af door den arbeid in de mijn gehard, was hij zoowel een trouw makker, als een eerlijk, goed karakter. Door zijn vader voorgegaan, door zijn eigen instinct aangezet, had hij gewerkt en zich vroegtijdig onderricht en, op een leeftijd waarop [23]men nauwelijks leerling is, was het hem gelukt iets van zich te maken,—een der eersten in zijn vak—in een land dat weinig weetnieten telt, want het doet alles om de onwetendheid te verbannen. Zoo het houweel, gedurende de eerste jaren zijner jongelingschap, de handen van Harry Ford niet verliet, vertraagde hij niettemin niet om die kennis te verkrijgen, noodig om zich op den trap der hiërarchie in de mijn te verheffen en hij zou ongetwijfeld zijn vader als overman van de groeve Dochart zijn opgevolgd, zoo de mijn niet verlaten was geworden.

James Starr was nog een goed looper, maar hij zou zijn gids toch niet gemakkelijk bijgehouden hebben, indien deze zijn pas niet wat gematigd had.

De regen viel toen met minder hevigheid neder. De dikke droppels vergingen in stof voor zij den grond bereikten. Het waren meer vochtige rukwinden, die door de lucht schoten en door de stevige bries omhoog gingen.

Harry Ford en James Starr volgden, terwijl de eerste de lichte bagage van den ingenieur droeg, gedurende bijna eene mijl den linkeroever van den stroom. Na langs zijn bochtigen oever te zijn gegaan, sloegen zij een weg in die onder ruischend geboomte, diep door de velden heenliep.—Uitgestrekte weiden strekten zich aan beide zijden, om alleenstaande hoeven, uit. Eenige kudden genoten vreedzaam het altijd groene gras van deze weiden van Laag-Schotland. Het waren ongehoornde koeien of kleine schapen met zijdeachtige wol, die zooveel gelijkenis hebben met de schapen uit de kinderspeeldoozen. Geen herder was te zien, daar hij waarschijnlijk in eene boomholte eene schuilplaats had gezocht; maar de »Colley,” een hond eigen aan deze streek van het Vereenigde Koninkrijk en die om zijn waakzaamheid beroemd is, zwierf om den weidegrond heen.

De put Yarow lag op omstreeks vier mijlen van Callander. Al loopende kon James Starr niet nalaten eenige aandoening te gevoelen. Hij had het land niet wedergezien na den dag waarop de laatste ton steenkolen van Aberfoyle in de waggons van den Glasgow-spoorweg was gestort. Het landbouwers-leven verving nu het altijd rumoeriger en bedrijviger leven der nijverheid. De tegenstelling was te treffender omdat de veldarbeid, gedurende den winter, eene soort van stilstand ondergaat. Maar eertijds verlevendigde de bevolking der mijnen, zoo boven als beneden, dezen grond in elk jaargetijde. De zware kolenkarren gingen, dag en nacht, heen en weer. De rails, nu op hunne verrotte dwarsliggers in de aarde gezonken, kraakten destijds onder het gewicht der waggons. Nu kwam de weg van steen en aarde langzamerhand in de plaats der tramwegen van de exploitatie. James Starr meende eene woestijn te doorkruisen.

De ingenieur zag dus met een treurigen blik om zich heen. Hij stond soms een oogenblik stil om te verademen.—Hij luisterde. [24]De lucht was nu niet meer vervuld met het verwijderd gefluit en het rusteloos geraas van de werktuigen. Aan den gezichteinder geene dier zwartachtige dampen, die de nijverheidsman zoo gaarne met de wolken vereenigd ziet. Geen ronde of hoekige schoorsteen die rookwolken uitbraakte, na zich aan de kolenbedding zelve gevoed te hebben, noch eene afblaaspijp de longen uitzettende om den witten stoom wegteblazen. De grond, vroeger smerig door steenkolenstof, had nu een zindelijk voorkomen, waaraan de oogen van James Starr niet meer gewend waren.

»Ja, Harry, dat is alles veranderd,” zeide James Starr. »Doch, door maar steeds te nemen, moesten de steenkolen-schatten eenmaal uitgeput raken! Betreurt gij dien tijd?”

»Ik betreur hem, mijnheer Starr,” antwoordde Harry. »De arbeid was zwaar, maar hij boezemde, gelijk elke worsteling, belangstelling in.”

»Ongetwijfeld, mijn jongen! De onophoudelijke worsteling, het gevaar van instorting, brand, overstrooming en ontploffing van het mijngas, dat als de bliksem treft! Men had die gevaren af te weren! Gij zegt het juist! Het was de worsteling en, bijgevolg, het belangwekkende leven!”

»De mijnwerkers van Alloa zijn gelukkiger geweest dan die van Aberfoyle, mijnheer Starr!”

»Ja, Harry,” antwoordde de ingenieur.

»Waarlijk,” zeide de jonge mijnwerker, »het is te betreuren dat de geheele aardbol niet enkel en alleen uit steenkool is samengesteld. Er zou dan voorraad voor eenige millioenen jaren zijn!”

»Zonder twijfel, Harry, maar men moet toch erkennen dat de natuur zich vooruitziende heeft betoond door onzen ovalen bol hoofdzakelijk uit zand- en kalksteen en uit graniet te vormen, die het vuur niet verteren kan.”

»Wilt gij daarmede zeggen, mijnheer Starr, dat de menschen er meê geëindigd zouden zijn om hun bol te verbranden?…”

»Ja, geheel en al, mijn jongen,” antwoordde de ingenieur. »De aarde zou tot het laatste stuk haar weg gevonden hebben in de fornuizen der locomotieven, der locomobielen, der stoombooten, der gasfabrieken en, op deze wijze zou onze wereld op een goeden dag, aan zijn einde zijn gekomen!”

»Dat is nu niet meer te vreezen, mijnheer Starr. Maar toch zullen de kolenmijnen ongetwijfeld sneller uitgeput zijn, dan de statistieken het vaststellen.”

»Dat zal gebeuren, Harry, en, naar mijn inzien, heeft Engeland misschien ongelijk zijne brandstof tegen het goud der andere volken te ruilen!”

»Inderdaad,” antwoordde Harry. [25]

Het is eene verwoesting! Blz. 27.

[24]

»Ik weet wel,” voegde de ingenieur er bij, »dat noch de waterkracht, noch de electriciteit hun laatste woord gesproken hebben [25]en dat men deze twee krachten eenmaal meer volkomen zal benuttigen. Maar, wat doet het er toe! De steenkool is zeer praktisch in het gebruik en leent zich gemakkelijk tot de verschillende behoeften [26]der nijverheid. Ongelukkig kunnen de menschen haar niet naar willekeur voortbrengen! Groeien de bovenwouden al gedurig aan onder den invloed van warmte en water, de inwendige wouden groeien niet weer aan en de aardbol zal zich nooit meer in de omstandigheden bevinden, die voor hun herstel een vereischte zouden zijn.”

James Starr en zijn gids hadden, al pratende, hun weg, met een snellen pas, voortgezet. Een uur na het vertrek van Callander, kwamen zij aan de groeve Dochart.

Een onverschillige ware zelfs getroffen geworden door den treurigen aanblik, dien de verlaten inrichting aanbood. Het was als het ware het geraamte van hetgeen vroeger zoo vol leven was geweest.

In eene breede lijst, door eenige schrale boomen omzoomd, verdween de bodem nog onder het zwarte stof van de brandbare delfstof, maar men zag er geen sintels, noch gruis, noch een enkel stuk steenkool meer. Alles was sedert lang weggenomen en verbruikt.

Op een niet zeer hoogen heuvel, teekende zich de omtrek van een ontzettend groot getimmerte, dat zon en regen langzaam verteerden, tegen de lucht af. Op den top van dat getimmerte vertoonden zich een groot wiel of gegoten ijzeren rad en iets lager de ronde, zware trommels, waarover eertijds de kabels liepen, waarmede de bakken aan de oppervlakte van den grond werden gebracht.

Op de onderste verdieping herkende men de vervallen machinekamer; eertijds zoo blinkend door de stalen en koperen deelen der mechaniek. Eenige muurbrokken lagen ter aarde, omringd door gebroken en door de vocht groen geworden balken. Stukken van slingers waaraan de schaft van de uitloozingspompen verbonden was, gebroken of smerige kussens, tandelooze drijfraderen, omgeworpen wipwerktuigen, sporten nog bevestigd aan de ladderboomen en op groote graten van den ichthyosaurus gelijkende, rails nog aan een gebroken dwarsligger gehecht, door twee of drie schommelende palen gedragen, tramwegen die het gewicht van een ledig wagentje niet zouden hebben kunnen weêrstaan, ziedaar het treurige schouwspel door de groeve Dochart aangeboden.

De rand der putten, waarvan de steenen uitgehold waren, was dik met mos begroeid. Hier herkende men de overblijfselen van een bak, daar de sporen van een park waar de steenkool werd opgestapeld, die gezift moest worden naar kwaliteit en grootte. Eindelijk stukken van tonnen met een eind ketting er aan, gedeelten van reusachtige stutten, platen van een gescheurden ketel, kromgebogen zuigerstangen, lange slingers die zich over de opening der pompputten bogen, loopbrugjes bevende door den wind, steenen bruggen sidderende bij het betreden, gescheurde muren, half ingevallen daken, waarboven schoorsteenen uitstaken wier steenen los lagen en gelijkende op die nieuwerwetsche kanonnen wier stootbodem met ijzeren ringen beslagen is; al die voorwerpen verwekten een indruk [27]van verlatenheid, armoede en treurigheid, dien de bouwvallen van een oud steenen kasteel of de overblijfsels eener ontmantelde vesting niet opleveren.

»Het is eene verwoesting!” zeide James Starr, den jongeling aanziende, die geen antwoord gaf.

Beiden drongen vervolgens door tot onder het afdak dat de opening van den put Yarow overdekte, wiens ladders nog toegang verschaften tot de onderste galerijen van de groeve.

De ingenieur boog zich over de opening heen.

Daaruit stortte zich vroeger de machtige adem van de lucht uit, die door de ventilators werd opgezogen. Nu was het een zwijgende afgrond. Het scheen alsof men aan den krater van een uitgedoofden vulkaan stond.

James Starr en Harry stapten op het eerste portaal.

Tijdens de exploitatie bedienden vernuftig uitgedachte werktuigen zekere putten van de steenkolenmijnen van Aberfoyle: bakken met zelfwerkende valschermen, in houten gleuven loopende, draaiende ladders, »engine-men” genaamd, die, door eene eenvoudige slingerende beweging aan de mijnwerkers gelegenheid gaven om zonder gevaar af te dalen of, zonder vermoeienis, naar boven te stijgen.

Maar die verbeterde toestellen waren weggenomen na het ophouden der exploitatie. Er bleef aan den put Yarow niets over dan eene reeks van ladders, op afstanden van vijftig voet, door portalen afgescheiden. Dertig van deze ladders, de eene aan de andere bevestigd, maakten het mogelijk om de zool der onderste galerij, ter diepte van vijftien honderd voet, te bereiken. Dit was de eenige verbindingsweg die tusschen den bodem der groeve Dochart en den bovengrond bestond. De luchtverversching geschiedde door den put Yarow, dien de galerijen in verbinding brachten met een anderen put wiens opening in een hooger vlak lag, zoodat de warme lucht zich, op eene natuurlijke wijze, door deze soort van omgekeerden hevel ontlastte.

»Ik volg u, mijn jongen,” zeide de ingenieur, den jongeling een teeken gevende om hem voor te gaan.

»Tot uwe orders, mijnheer Starr.”

»Hebt ge de lamp?”

»Ja, en de hemel gave dat het nog de veiligheidslamp ware, die wij eertijds gebruikten!”

»Inderdaad,” hernam James Starr, »de ontploffingen van het mijngas zijn nu niet meer te vreezen!”

Harry was slechts van eene gewone olielamp voorzien, waarvan hij de pit aanstak. In de mijn zonder kolen, kon geene ontsnapping van koolwaterstofgas meer plaats hebben. Er was dus geene ontploffing meer te vreezen en er bestond geene noodzakelijkheid om de vlam van de omringende lucht af te scheiden door het metalen gaas, dat [28]het gas belet van buiten af te ontvlammen. De toen zoo volmaakte lamp van Davy kwam hier niet meer te pas. Maar zoo het gevaar niet meer bestond, het was omdat de oorzaak er van verdwenen was en met de oorzaak, ook de brandstof, die vroeger den rijkdom der groeve Dochart uitmaakte.

Harry daalde de eerste sporten der bovenste ladder af. James Starr volgde hem. Beiden bevonden zich weldra in eene diepe duisternis, slechts afgebroken door het schijnsel der lamp. De jonge man hield haar boven zijn hoofd, ten einde zijn metgezel meer licht te verschaffen.

Een tiental ladders werden door den ingenieur en zijn gids met dien afgemeten, den mijnwerker eigen tred afgedaald. Zij waren nog in goeden staat.

James Starr nam met een nieuwsgierigen blik alles waar, wat het flauwe schijnsel hem te zien gaf van de wanden van dien put, die nog met eene houten, half verrotte omkuiping bekleed was.

Op het vijftiende portaal, dat is ter halver wege gekomen, hielden zij eenige oogenblikken stil.

»Ik heb bepaald uwe beenen niet,” zeide de ingenieur, diep ademhalend, »maar toch, het gaat nog!”

»Gij zijt sterk, mijnheer Starr,” antwoordde Harry, »en het is toch altijd wat waard langen tijd in eene mijn geleefd te hebben.”

»Gij hebt gelijk, Harry. Vroeger, toen ik twintig jaar was, zou ik in éen adem zijn afgedaald. Komaan, voorwaarts!”

Maar toen zij op het punt waren het portaal af te stappen, hoorden zij eene verwijderde stem in de diepte van de put weergalmen. Zij naderde hen als eene zware golf en zij werd steeds duidelijker.

»Welnu! wie komt daar?” vroeg de ingenieur, terwijl hij Harry tegenhield.

»Ik kan het niet zeggen,” hernam de jonge mijnwerker.

»Het is toch uw oude vader niet?”…

»Neen, mijnheer Starr, die is het niet!”

»Dan misschien een buurman?”…

»Wij hebben geen buren op den bodem der groeve,” antwoordde Harry. »Wij zijn er alleen, heel alleen.”

»Goed, laat dien indringer dan voorbij,” zeide James Starr. »Die afdalen moeten plaats maken voor hen die naar boven komen.”

Beiden wachtten.

De stem weergalmde nu met een prachtigen klank, alsof ze door een ruimen akoestischen tempel werd voortgeplant en weldra bereikten eenige woorden van een schotsch lied vrij duidelijk de ooren van den jongen mijnwerker.

»Het lied der meren!” riep Harry uit. »O! het zou mij zeer verwonderen zoo het uit den mond van een ander dan Jack Ryan voortkwam.”

»En wie is die Jack Ryan, die zoo heerlijk zingt?” vroeg James Starr. [29]

Jack Ryan, de pijper der klan Irvine. Blz. 30.

»Een oud makker uit de kolenmijn,” antwoordde Harry. En zich daarna over het portaal buigende, schreeuwde hij: »Hé! Jack!” [30]

»Zijt gij het Harry?” was het antwoord. »Wacht, ik kom.”

En het gezang werd nog levendiger hervat.

Eenige oogenblikken later verscheen in den lichtenden kegel dien de lamp deed afschijnen, een stevige knaap van vijf-en-twintig jaar met een vroolijk gelaat, lachende oogen, een prettigen mond en schitterend blond haar, en die den voet op het portaal van de vijftiende ladder zette.

Zijn eerste werk was de hand, die Harry hem toestak, stevig te drukken.

»Verheugd u te ontmoeten!” riep hij uit. »Maar, bij Sint Mungo, wanneer ik geweten had, dat gij heden boven kwaamt, had ik mij zelven de afdaling in den put Yarow bespaard!”

»Mijnheer James Starr!” zeide Harry toen, zijne lantaarn naar den ingenieur wendende, die in de schaduw was blijven staan.

»Mijnheer Starr!” antwoordde Jack Ryan. »Ach! mijnheer de ingenieur, ik zou u niet herkend hebben. Sedert ik de groeve verlaten heb, zijn mijne oogen niet meer gewend om, zooals vroeger, in donker te kijken.”

»En wat mij betreft, ik herinner mij nu een bengel, die altijd zong. Dat is nu wel tien jaar geleden, mijn jongen! Dat waart gij zeker?”

»Ik zelf, mijnheer Starr en, ziet u? met het veranderen van beroep, ben ik niet van humeur veranderd. Ba! ik denk dat lachen en zingen, beter is dan huilen en klagen!”

»Zeker, Jack Ryan. En wat doet gij na uw vertrek uit de mijn?”

»Ik werk op de pachthoeve van Melrose, bij Irvine, in het graafschap Renfrew, vier mijlen van hier. Ach! dat is niet te vergelijken met onze steenkolenmijnen van Aberfoyle! Het breekijzer was voor mijne hand beter geschikt dan de spade of de prikkel! En dan waren er, in de oude groeve, hoeken waar de stem diep klonk en vroolijke echo’s die mijne liederen aardig terugkaatsten, terwijl daarboven!… Maar gaat gij den ouden Simon eens bezoeken, mijnheer Starr?”

»Ja, Jack,” antwoordde de ingenieur.

»Laat ik u dan niet ophouden”…

»Maar Jack,” vroeg Harry, »wat drijft u heden naar de hut?”

»Ik wilde u spreken, kameraad, en u vragen op het feest van de klan Irvine. Ge weet, ik ben de »pijper”1 van die streek. Er zal gezongen en gedanst worden!”

»Ik dank u, Jack, maar het is mij onmogelijk.”

»Onmogelijk?”

»Ja, het bezoek van mijnheer Starr kan misschien lang duren en ik moet hem naar Callander teruggeleiden.”

»Wel! Harry, het feest van de klan Irvine heeft eerst over acht [31]dagen plaats. Dan zal het bezoek van mijnheer Starr, naar ik onderstel, zijn afgeloopen en houdt u niets meer in de hut terug.”

»Ja zeker, Harry,” antwoordde James Starr. »Gij moet gebruik maken van de uitnoodiging van uw kameraad Jack.”

»Welnu, Jack! ik neem het aan,” zeide Harry. »Over acht dagen zullen wij elkander op het feest te Irvine wederzien.”

»Over acht dagen, dat ’s overeengekomen,” antwoordde Jack Ryan. »Vaarwel, Harry! Uw dienaar, mijnheer Starr. Ik ben zeer verheugd dat ik u weder heb gezien! Ik zal nu aan de vrienden tijding van u kunnen geven. Mijnheer de ingenieur, niemand heeft u vergeten.”

»En ik heb ook niemand vergeten!” zeide James Starr.

»Voor allen bedankt, mijnheer,” antwoordde Jack Ryan.

»Vaarwel Jack!” zeide Harry, de hand van zijn makker voor de laatste maal drukkende.

En Jack Ryan, zijn lied vervolgende, verdween weldra in het bovenste van den put, door zijne lamp maar flauw verlicht.

Een kwartier daarna daalden James Starr en Harry van de laatste ladder af en betraden zij den bodem van den ondersten gang der mijn.

Op de rondte door den bodem van den put Yarow gevormd, liepen onderscheidene galerijen uit die gediend hadden voor de exploitatie van de laatste kolenhoudende ader der mijn. Zij drongen in den massieven schiefer- en zandsteen door, eenigen geschoord door dwarsramen van zware, ruwe balken, anderen gevoerd met eene dikke bekleeding van steen. Overal vervingen opvullingen de door de exploitatie geledigde aderen. De kunstmatige pijlers waren gemaakt van steenen uit de naburige groeven gehaald en ze torschten nu den grond, namelijk de dubbele verdieping der tertiaire en quaternaire terreinen, die vroeger op de bedding zelve rustten. Duisternis heerschte nu in deze mijngalerijen, eertijds verlicht, hetzij door de lamp van den mijnwerker, hetzij door het electrieke licht, waarvan het gebruik, in den laatsten tijd, in de groeven was ingevoerd. Maar de sombere tunnels weerklonken niet meer van het geknars der karretjes op de sporen loopende, noch van het geraas der plotseling toeslaande luchtdeuren, noch van het geschreeuw der voerlieden, noch van het gehinnik der paarden en muilezels, noch van de stooten met het breekijzer van den werkman, noch van het donderend geweld, waarmede het vaste gesteente uiteen werd geslagen.

»Wilt u een oogenblik rust nemen, mijnheer Starr?” vroeg de jongman.

»Neen, mijn jongen,” antwoordde de ingenieur, »want ik heb haast om de hut van den ouden Simon te bereiken.”

»Volg mij dan, mijnheer Starr. Ik zal u geleiden en nogtans ben ik zeker dat gij volkomen goed den weg zoudt vinden in dezen duisteren doolhof van galerijen.” [32]

»Ja zeker! Ik heb het geheele plan der oude groeven nog in mijn hoofd.”

Harry, door den ingenieur gevolgd en zijne lamp in de hoogte houdende, om hem meer licht te geven, drong in eene hooge galerij door, die het voorkomen had van eene zijbeuk eener hoofdkerk. Beider voeten stootten telkens tegen houten dwarsliggers, die, tijdens de exploitatie, de rails droegen.

Maar nauwelijks hadden zij vijftig schreden afgelegd, of een ontzettend groote steen kwam aan de voeten van James Starr rollen.

»Pas op, mijnheer Starr!” riep Harry uit, terwijl hij den ingenieur bij den arm vatte.

»Een steen, Harry! O! die oude gewelven zijn zeker niet sterk genoeg meer, en …”

»Mijnheer Starr,” antwoordde Harry Ford, »het komt mij voor dat de steen geworpen is … en geworpen door eene menschenhand!…”

»Geworpen!” riep James Starr uit. »Wat bedoelt ge daarmeê, mijn jongen?”

»Niets, niets … mijnheer Starr,” was het ontwijkende antwoord van Harry, wiens ernstig geworden blik, wel door die dikke wanden had willen heenboren. »Vervolgen wij onzen weg. Neem mijn arm, als ’t u belieft en vrees niet dat gij een misstap zult doen.”

»Hier ben ik, Harry.”

En beiden togen vooruit, terwijl Harry achter zich keek, het licht zijner lantaarn naar de diepten der galerij richtende.

»Zullen we er spoedig zijn?” vroeg de ingenieur.

»In tien minuten, ten hoogste.”

»Goed.”

»Maar,” mompelde Harry, »het is er toch niet minder vreemd om! Dat is de eerste keer, dat mij zoo iets gebeurt. Die steen moest juist vallen op het oogenblik dat wij voorbijgingen!…”

»Harry, dat is een bloot toeval.”

»Een toeval!” hernam de jonge man het hoofd schuddende. »Ja … een toeval …”

Harry bleef stilstaan. Hij luisterde.

»Wat is er, Harry?” vroeg de ingenieur.

»Ik meende achter ons te hooren loopen,” antwoordde de jonge mijnwerker, die oplettend luisterde.

En daarop zeide hij:

»Neen! ik zal mij bedrogen hebben. Steun maar goed op mijn arm, mijnheer Starr. Bedien u van mij als van een stok.”

»En een stevige stok, Harry,” antwoordde James Starr. »Er is er geen betere dan een brave jongen, zooals gij zijt!”

Beiden liepen zwijgend verder door het sombere ruim.

Harry, die blijkbaar bezorgd was, keerde zich dikwijls om, ten [33]einde een verwijderd gerucht of een schijnsel in de verte, zoo mogelijk te verrassen.

Simon Ford, de oude overman. Blz. 34.

Maar, achter en voor hem, was het, een en al, stilte en duisternis. [34]

Tien minuten daarna, traden James Starr en Harry eindelijk uit de hoofdgalerij.

De jonge mijnwerker en zijn metgezel waren nu op eene open plaats aangekomen,—zoo dit namelijk een gepaste naam is voor een duister hol. Dit hol was echter niet geheel en al van het daglicht verstoken. Eenige lichtstralen drongen er door de opening van een verlaten, in de bovenste beddingen geboorde put, in door. Het was de koker waardoor de luchtverversching van de groeve Dochart plaats had. Door hare mindere dichtheid werd de inwendige warme lucht naar den put Yarow medegevoerd.

Op deze wijze drong, bij wijlen, wat lucht en licht door het dikke gewelf van leisteen tot in de open plaats door.

Daar huisde Simon Ford met zijne familie, sedert tien jaar, in een onderaardsch verblijf, in den leisteen uitgehouwen, ter zelfde plaatse waar vroeger de krachtige machines werkten, die in de werktuiglijke trekkracht voor de groeve Dochart voorzagen.

Dat was de woning, waarin de oude overman verblijf hield en die hij gaarne zijn »cottage”1 noemde. Door een leven van arbeid, in geen onbemiddelden staat verkeerende, had Simon Ford, in het volle zonlicht, te midden van het geboomte, in welke stad ook van het koninkrijk, kunnen leven; maar de zijnen, gelijk hij zelf, hadden verkozen om de steenkolenmijn niet te verlaten, waar zij, éen van gedachte en smaak, gelukkig waren. Ja! die cottage, vijftien honderd voet diep onder den schotschen grond, beviel hun. Een der voordelen aan die plaats verbonden was dat er geen vrees behoefde te bestaan dat de belasting-agenten, de »stentmaters” belast met de vaststelling van het hoofdgeld, er de bewoners ooit zouden komen opzoeken.

Toen ter tijd droeg Simon Ford, de oude overman der groeve Dochart, zijn vijf en zestig jaar nog krachtig genoeg. Groot, kloek, welgevormd, zou hij tot een der opmerkelijkste »sawneys”2 van het kanton zijn gerekend, dat zooveel schoone mannen aan de regimenten Hooglanders leverde.

Simon Ford stamde van een oud mijnwerkers-geslacht af en zijn [35]stamboom reikte tot in de eerste dagen van de exploitatie der schotsche steenkool-beddingen.

Zonder op oudheidkundige wijze te willen nagaan of de Grieken en Romeinen steenkolen gebruikten; of de Chineezen reeds lang voor de christelijke jaartelling de steenkoolmijnen benuttigden; zonder te willen bespreken of de brandbare delfstof werkelijk haar naam ontleent aan den hoefsmid Houillos, die in de twaalfde eeuw in België leefde, kan men als zeker stellen dat de kolenbekkens van Groot-Brittannië, de eerste waren die op eene geregelde wijze werden geëxploiteerd. In de elfde eeuw verdeelde Willem de Veroveraar reeds de opbrengst van het kolenbekken van Newcastle onder zijne wapenbroeders. In de dertiende eeuw werd door Hendrik de derde vergunning verleend tot het delven van de »zeekool”. Eindelijk wordt, op het einde der zelfde eeuw, gewag gemaakt van de beddingen in Engeland en Wallis.

Het was omstreeks dien tijd dat de voorvaders van Simon Ford in de ingewanden van den caledonischen bodem doordrongen, om er, van vader op zoon, niet meer uit te komen. Het waren slechts eenvoudige arbeidslieden. Zij werkten als galeislaven aan de uitdelving van de kostbare brandstof. Men meent zelfs dat de kolenmijnwerkers, evenals de zoutmakers van dien tijd, werkelijk slaven waren. Inderdaad was dit denkbeeld in de achttiende eeuw in Schotland zoozeer gevestigd, dat men, gedurende den oorlog van den pretendent, mocht vreezen dat twintig duizend mijnwerkers van Newcastle in opstand kwamen om eene vrijheid te veroveren,—die zij meenden niet te bezitten.

Wat hiervan zij, Simon Ford was er fier op tot het groote gezin der schotsche kolenmijnwerkers te behooren. Hij had daar met zijne handen gearbeid, op de eigenste plaats waar zijn voorvaders breekijzer, tang en houweel gehanteerd hadden. Op dertigjarigen ouderdom was hij overman in de groeve Dochart, de belangrijkste der kolenmijnen van Aberfoyle. Hij beminde zijn beroep hartstochtelijk. Gedurende eene reeks van jaren, oefende hij zijne betrekking met ijver uit. Zijn eenige verdriet was dat de kolenbedding verarmde en dat hij het oogenblik zag aankomen, waarop de laag zou uitgeput zijn.

Daarop had hij zich gewijd aan het zoeken naar nieuwe aders in al de groeven van Aberfoyle, die onder den grond met elkander in gemeenschap stonden. Hij was zoo gelukkig geweest er, in het laatste tijdvak der exploitatie, eenigen te ontdekken. Zijn mijnwerkers-instinct was hem daarbij van grooten dienst en de ingenieur James Starr stelde hem op hoogen prijs. Men zou gezegd hebben dat hij de beddingen in de ingewanden der kolenmijn raadde, gelijk een waterzoeker de bronnen onder de aardlaag ruikt.

Maar het oogenblik brak aan, zooals gezegd is, waarop de brandstof in de mijn geheel op was. De boringen leverden niets op. [36]Het was blijkbaar dat de kolenlaag geheel was uitgeput. De exploitatie werd gestaakt. De mijnwerkers trokken af.

Is het te gelooven? Voor de meesten was het een wanhopig oogenblik. Zij die weten, hoe de mensch, in den grond van zijn hart, zijne kwelling lief heeft, zullen er zich niet over verwonderen. Simon Ford was, ongetwijfeld, het sterkst getroffen. Hij was, bij uitnemendheid, het beeld van den mijnwerker, wiens bestaan onverbreekbaar aan dat zijner mijn verbonden is. Van zijne geboorte af had hij er steeds gewoond, en, na het verlaten van het werk, wilde hij er nog blijven wonen. Daarom bleef hij. Zijn zoon Harry werd belast met het verzorgen der onderaardsche woning met levensmiddelen; maar wat hém betreft, hij was sedert tien jaren, geen tien maal boven geweest.

»Naar boven gaan! waarvoor noodig?” herhaalde hij steeds en hij verliet zijn zwarte domein niet.

In dit verblijf, overigens volkomen gezond, omdat er steeds eene gemiddelde temperatuur heerschte, kende de oude overman noch de zomerhitte, noch de winterkoû. Zijn huisgezin was wel! Wat kon hij meer wenschen?

Inwendig was hij echter zeer droefgeestig. Hij betreurde de levendigheid, de beweging, de drukte van vroeger in de toen zoo ijverig geëxploiteerde mijn. Maar een vast denkbeeld hield hem staande.

»Neen, neen!” herhaalde hij, »de kolenmijn is niet uitgeput!”

En hij, die in tegenwoordigheid van Simon Ford betwijfeld zou hebben dat het oude Aberfoyle eens van uit de dooden zou verrijzen, zou het hard te verantwoorden hebben gehad. Hij had alzoo nimmer de hoop opgegeven om eene nieuwe bedding te ontdekken, die aan de mijn hare verloren grootheid zou teruggeven. Ja, zoo het had gemoeten, zou hij gaarne het breekijzer weer hebben opgevat en zouden zijne oude, maar nog stevige armen het rotsgesteente krachtig hebben aangetast. Hij liep dus door de mijngalerijen, dan eens alleen, dan weder met zijn zoon, waarnemende, zoekende en elken dag vermoeid, maar niet ontmoedigd in zijne cottage terugkeerende.

Madge was de waardige gezellin van Simon Ford, de »good wife,” »de goede huisvrouw” volgens de Schotsche uitdrukking. Evenmin als haar man, zou Madge de mijn hebben willen verlaten. Zij deelde, in dat opzicht, geheel in zijne hoop en in zijn hartzeer. Zij bemoedigde hem, zij dreef hem voorwaarts, zij sprak tot hem met een ernst, die het hart van den ouden overman goed deed.

»Aberfoyle is slechts ingesluimerd, Simon,” zeide zij. »Gij hebt gelijk. Het is slechts eene rust en niet de dood!”

Madge kon het best zonder de buitenwereld stellen en zij verstond de kunst om het leven van hun drieën in de cottage gelukkig te maken.

Deze naderde James Starr nu. [37]

Madge »de goede huisvrouw.” Blz. 36.

De ingenieur werd inderdaad gewacht. Simon Ford, die in zijne deur stond, trad, zoodra de lamp van Harry hem de aankomst van zijn ouden »viewer” aankondigde, op hem toe. [38]

»Zijt welkom, mijnheer James!” riep hij hem toe met eene stem, die door het gewelf van leisteen weerklonk. »Zijt welkom in de cottage van den ouden overman! Al is het huis der familie Ford ook vijftien honderd voet diep onder de aarde bedolven, het is er niet minder gastvrij om.”

»Hoe maakt gij het, brave Simon?” vroeg James Starr, de hand van zijn gastheer drukkende.

»Zeer wel, mijnheer Starr. En hoe zou het ook anders kunnen, wanneer men zoo voor elke guurheid des weders beschut is. Uwe dames, die des zomers frissche lucht te Newhaven of te Porto-bello3 gaan scheppen, zouden beter doen indien zij een maandje in de kolenmijn van Aberfoyle doorbrachten! Zij zouden geen gevaar loopen er eene zware verkoudheid op te doen, zooals in de vochtige straten der oude hoofdstad.”

»Dat zal ik u niet tegenspreken, Simon,” antwoordde James Starr, die gelukkig was den ouden overman, zooals hij vroeger was, weder te vinden. »Ja waarlijk, ik vraag mijzelven ook al af, waarom ik mijn huis in Canongate niet zou verruilen voor eene cottage naast de uwe.”

»Tot uwe dienst, mijnheer Starr. Ik ken een uwer oude mijnwerkers die het bijzonder aangenaam zou vinden, tusschen u en hem slechts een gemeenschappelijken muur te hebben.”

»En Madge?” vroeg de ingenieur.

»De goede vrouw bevindt zich, zoo mogelijk, nog beter dan ik!” antwoordde Simon Ford, »en het zal haar een genoegen zijn u aan haren disch te zien. Ik denk dat ze zich zelve overtroffen zal hebben om u te onthalen.”

»Dat zullen wij zien, Simon, dat zullen wij zien!” zeide de ingenieur, wien de aankondiging van een ontbijt, na een zoo langen marsch, niet onverschillig kon zijn.

»Hebt u honger, mijnheer Starr?”

»Bepaald honger. De reis heeft mijn eetlust opgewekt. Ik ben onder een verschrikkelijk weder aangekomen!”…

»Zoo! regent het boven!” antwoordde Simon Ford met een zeer duidelijken blik van medelijden.

»Ja, Simon, en de wateren van de Forth zijn heden zoo onstuimig als die eener zee!”

»Welaan! mijnheer James, hier regent het nooit! Maar ik behoef u ook geene schilderij op te hangen van de goede zijden, die gij even zoo goed kent als ik. Hier zijt gij aan de cottage. Dat is het voornaamste en, nogmaals, zijt welkom!”

Simon Ford, gevolgd door Harry, liet James Starr de woning binnentreden, die zich toen in eene ruime zaal bevond, door onderscheidene [39]lampen verlicht en waarvan er eene aan de geschilderde bindten der zoldering was opgehangen.

De tafel, overdekt met een tafellaken door frissche kleuren opgevroolijkt, wachtte slechts op de gasten, voor wie vier van oud lederen rugleuningen voorziene stoelen bestemd waren.

»Goeden dag, Madge,” zeide de ingenieur.

»Goeden dag, mijnheer James,” antwoordde de brave schotsche vrouw, die opstond om haren gast te ontvangen.

»Ik zie u met genoegen weer, Madge.”

»En u hebt gelijk, mijnheer James, want het is aangenaam hen terug te zien, voor wie men altijd goed is geweest.”

»Vrouw, de soep wacht,” zeide Simon Ford, »en men moet haar even zoo min laten wachten als mijnheer James. Hij heeft een honger als een mijnwerker, maar hij zal zien dat onze jongen het ons hier aan niets laat ontbreken. Harry, dat’s ook waar,” voegde de oude overman er bij, zich naar zijn zoon wendende, »Jack Ryan is u komen opzoeken.”

»Ik weet het vader. Wij hebben hem in den put Yarow ontmoet.”

»Dat’s een goede vroolijke kameraad,” zeide Simon Ford. »Maar het schijnt hem daarboven te bevallen. Hij had geen echt mijnwerkersbloed in de aderen. Aan tafel, mijnheer James en laten wij nu eens stevig ontbijten, want het is mogelijk dat wij eerst zeer laat het avondmaal kunnen gebruiken.”

Op het oogenblik dat de ingenieur en zijne gastheeren plaats zouden nemen, zeide James Starr:

»Een oogenblik Simon. Wenscht gij dat ik met smaak ete?”

»U zoudt ons geen grootere eer kunnen aandoen, mijnheer Starr,” antwoordde Simon Ford.

»Welnu, dan moet men niets bij zich hebben dat de geest bezig houdt. En, nu heb ik u twee vragen te doen.”

»Ga uw gang, mijnheer James.”

»Uw brief spreekt van eene mededeeling die mij belang zal inboezemen?”

»En die inderdaad zeer belangrijk is.”

»Voor u?…”

»Voor ons beiden, mijnheer James. Maar ik wil ze u eerst doen nà den maaltijd en op de plaats zelve. Zonder dat, zoudt gij mij niet willen gelooven.”

»Simon,” hernam de ingenieur, »zie mij goed aan … daar … in de oogen. Eene belangrijke mededeeling?… Ja … Heel goed!… Ik vraag u daarom niets meer,” voegde hij er bij, alsof hij het gewenschte antwoord in den blik van den ouden overman gelezen had.

»En de tweede vraag?” zeide laatstgenoemde.

»Weet gij, Simon, wie de persoon is die mij dit heeft kunnen [40]schrijven?” antwoordde de ingenieur, hem den ongeteekenden brief vertoonende, dien hij ontvangen had.

Simon Ford nam den brief en las hem zeer aandachtig.

Hem daarna aan zijn zoon toonende, zeide hij:

»Kent gij dit schrift?”

»Neen, vader,” antwoordde Harry.

»En deze brief droeg den stempel van het postkantoor te Aberfoyle?” vroeg Simon Ford aan den ingenieur.

»Ja, juist als de uwe,” antwoordde James Starr.

»Wat denkt ge daarvan, Harry?” zeide Simon Ford, wiens voorhoofd een oogenblik betrok.

»Ik denk, vader,” antwoordde Harry, »dat iemand er eenig belang, welk dan ook, bij gehad heeft om mijnheer James Starr te verhinderen de samenkomst bij te wonen, dien gij hem verzocht hebt.”

»Maar wie?” riep de oude mijnwerker uit. »Wie heeft zoo diep in mijne geheimste gedachte kunnen doordringen?…”

En Simon Ford verzonk in een diep gepeins, waaruit de stem van Madge hem spoedig opwekte.

»Laat ons gaan zitten, mijnheer Starr,” zeide zij. »De soep zal koud worden. Laten we, voor het oogenblik aan dien brief niet meer denken.”

En, op het verzoek der oude vrouw, zette ieder zich aan tafel,—James Starr tegenover Madge om haar eer aan te doen,—en de vader over zijn zoon.

Het was een ferme, schotsche maaltijd. Vooreerst »hotchpotch”, soep waarvan het vleesch midden in een heerlijken bouillon dreef. Naar het zeggen van den ouden Simon, had zijne huisgenoote, in het klaarmaken van den hotchpotch, haars gelijke niet.

Zoo was het ook gesteld met den »cockyleeky” eene soort van hanepastei met prei toebereid, die allen lof verdiende.

Alles werd besproeid met een heerlijken ale van het beste brouwsel uit de Edinburghsche brouwerijen.

Maar de hoofdschotel bestond in een »haggis” nationale podding, van vleesch en gerstemeel gemaakt. Dit opmerkelijke gerecht, dat den dichter Burns de stof voor een zijner schoonste lierzangen leverde, onderging het lot van de schoonste zaken dezer wereld: het ging voorbij als een droom.

Madge ontving de meest oprechte complimenten van haren gast.

Het ontbijt eindigde met een nagerecht bestaande uit kaas en »cakes” netjes toebereide koekjes van havermeel en eenige glaasjes »usquebaugh” een heerlijke brandewijn, uit graan gestookt, die vijf en twintig jaar oud was, juist de leeftijd van Harry.

Het maal duurde ruim een uur. Niet alleen hadden James Starr en Simon Ford goed gegeten, zij hadden ook veel gepraat, hoofdzakelijk over het verledene van de oude kolenmijn van Aberfoyle. [41]

»Tot weerziens, Madge!” zeide de ingenieur. Blz. 42.

Harry was veeleer stil geworden. Tweemaal was hij van tafel opgestaan en naar buiten gegaan. Het was duidelijk dat hij eenige ongerustheid koesterde na het voorval met den steen en dat hij den [42]omtrek van de cottage wilde gadeslaan. De ongeteekende brief maakte hem ook niet geruster.

Terwijl hij zoo eens naar buiten was, zeide de ingenieur tegen Simon Ford en Madge:

»Ja, vrienden! wat hebt ge toch een braven jongen.”

»Ja, mijnheer James, een goed aanhankelijk wezen,” hernam de oude overman op levendigen toon.

»Bevalt het hem bij u, in de cottage?”

»Hij zou ons niet willen verlaten.”

»Toch denkt gij er wel over om hem uit te huwelijken?”

»Harry trouwen!” riep Simon Ford uit. »En met wie? Met een meisje van daarboven die van feesten en van dansen zou houden en haar klan boven onze steenkolenmijn zou verkiezen! Harry zou er niet aan willen!”

»Simon,” antwoordde Madge, »ge zult toch niet vorderen dat onze Harry nooit eene vrouw neemt …”

»Ik zal niets vorderen,” antwoordde de oude mijnwerker, »maar het heeft geene haast. Wie weet of wij voor hem niet eens vinden?…”

Op dit oogenblik kwam Harry weer binnen en zweeg Simon Ford.

Toen Madge van tafel opstond, volgden allen haar voorbeeld en gingen ze een oogenblik voor de deur der woning zitten.

»Welnu, Simon,” zeide de ingenieur, »ik luister naar u!”

»Mijnheer James” antwoordde Simon Ford, »uwe ooren heb ik niet noodig, maar wel uwe beenen. Zijt gij voldoende uitgerust?”

»Goed uitgerust en geheel bekomen, Simon. Ik ben gereed u overal te volgen, waar gij ook heengaat.”

»Harry,” zeide Simon Ford, zich naar zijn zoon wendende, »steek onze veiligheidslampen aan.”

»Neemt gij veiligheidslampen mede!” riep James Starr tamelijk verwonderd uit, omdat de ontploffingen van het mijngas niet te vreezen waren in eene groeve, die volstrekt geen steenkool meer bevatte.

»Ja, mijnheer James, uit voorzorg.”

»Mijn brave Simon, zult gij mij ook niet in overweging geven om een mijnwerkerspak aan te trekken?”

»Nog niet, mijnheer James! nog niet!” antwoordde de oude overman, wiens oogen vreemdsoortig schitterden in hunne diepe kassen.

Harry, die de hut was binnengetreden, kwam er bijna dadelijk weder uit, drie veiligheidslampen medebrengende.

Harry gaf eene der lampen aan den ingenieur, de andere aan zijn vader en hij hield de derde in zijne linkerhand, terwijl hij in de rechterhand een langen stok nam.

»Op weg!” zeide Simon Ford, die een stevig breekijzer opnam, dat naast de deur der hut stond.

»Op weg!” antwoordde de ingenieur. »Tot weerziens, Madge!” [43]

»God zij met u!” antwoordde de schotsche vrouw.

»Vrouw, je weet het, een goed avondmaal,” riep Simon Ford. »We zullen honger hebben als wij thuis komen en we zullen het eer aandoen!”

Men weet hoe sterk het bijgeloof in de schotsche hoog- en laaglanden is. In onderscheidene klans houden de pachters van den laird1 er van, des avonds de sprookjes te vertellen, die aan het repertorium der noordsche fabelleer ontleend zijn. Het op breede schaal en uit eene ruime beurs overal over het land verspreide onderwijs heeft die, schijnbaar met den grond van Oud-Caledonië samenhangende, legenden nog niet tot den staat van verdichtselen kunnen terugbrengen. Het is nog het land der geesten en der spoken, der kaboutermannetjes en der toovergodinnen. Daar verschijnt nog immer de kwaaddoende geest, die slechts tegen betaling heengaat: de »Seer” der Hooglanders, die door zijne gave van het dubbel gezicht, de aanstaande sterfgevallen voorzegt; de »May-Moullach” die zich in de gestalte van een jong meisje met harige armen vertoont en aan de huisgezinnen de ongelukken verkondigt, die hen bedreigen; de toovergodin »Branshie,” die de noodlottige gebeurtenissen aanzegt; de »Brawnies” aan wie de wacht van het huisraad is toevertrouwd; de »Urisk” die meer bijzonder in de woeste bergpassen bij het meer Katharine huist,—en nog veel anderen.

Het spreekt van zelf dat de bevolking der schotsche steenkolenmijnen hare bijdrage van legenden en fabelen zou leveren tot die verzameling van mythen. Indien de bergen der Hooglanden met goede of booze denkbeeldige wezens bevolkt zijn, hoeveel te meer moesten de sombere kolenmijnen tot in hunne uiterste diepten door hen bezocht worden. Wie doet de beddingen gedurende de onstuimige nachten beven, wie wijst het spoor van de nog onontgonnen ader, wie steekt het mijngas aan en bestuurt de vreeselijke ontploffingen, wie anders dan een in de mijn verborgen geest? Dit gevoelen was, ten minste onder die bijgeloovige Schotten, algemeen verspreid. Inderdaad geloofden de mijnwerkers gaarne aan het fantastische, [44]wanneer het slechts zuiver natuurkundige verschijnselen betrof en het ware verloren moeite geweest om hen daarvan te willen afbrengen. Wáar ook kon de lichtgeloovigheid zich vrijer ontwikkelen dan op den bodem dezer afgronden? En nu de kolenmijnen van Aberfoyle juist in de streek der legenden werden geëxploiteerd, konden zij zich natuurlijk het beste leenen voor alle voorvallen van bovennatuurlijken aard.

De legenden waren er dan ook overvloedig voorhanden. Overigens moet men toestemmen dat zekere tot hiertoe niet opgeloste natuurverschijnselen, slechts nieuw voedsel aan de openbare lichtgeloovigheid konden verschaffen.

Aan het hoofd der bijgeloovigen van de groeve Dochart, stond Jack Ryan, de makker van Harry. Hij was de grootst mogelijke partijganger van het bovennatuurlijke. Al die hersenschimmige verhalen bracht hij in liederen over die hem, gedurende de winteravonden, den meesten bijval verwierven.

Maar Jack Ryan was de eenige niet die van lichtgeloovigheid blijk gaf. Zijn makkers bevestigden, op niet minder hoogen toon, dat de groeven door geesten bewoond werden en dat zekere onbegrijpelijke wezens er, evenals in de Hooglanden, dikwijls verschenen. En ware dit anders geweest, het zou, volgens hun zeggen, iets buitengewoons zijn geweest. Maar is er in waarheid eene betere plaats voor de spelen der geesten, der kaboutermannetjes, der dwaallichtjes en andere vertooners der denkbeeldige schouwspelen, dan eene sombere en diepe kolenmijn.—De decoratiën waren steeds opgesteld en waarom zouden de bovennatuurlijke personaadjes er dan hunne rol niet zijn komen spelen?

Zoo redeneerden Jack Ryan en zijn makkers uit de steenkolenmijnen van Aberfoyle. Het is reeds gezegd dat de verschillende groeven met elkander in gemeenschap stonden door de lange onderaardsche galerijen die, tusschen de aderen in, gespaard waren. Er bestond dus onder het graafschap Stirling een verbazend geheel, opgevuld met holten, doorboord van putten, eene soort van onderaardsche begraafplaats of doolhof, die er uitzag als een groot mierennest.

De mijnwerkers der verschillende gangen ontmoetten elkander dus dikwijls, hetzij wanneer zij naar hun werk gingen, hetzij wanneer zij daar vandaan kwamen. Daaruit ontstond eene gemakkelijkheid om steeds te praten en de verhalen, die in de kolenmijn haren oorsprong vonden, van de eene groeve naar de andere te laten rondgaan. De verhalen plantten zich op die wijze met eene verwonderlijke snelheid voort en werden, van mond tot mond gaande, behoorlijk vergroot.

Twee mannen, beter onderricht en van een bedaarder gestel dan de anderen, hadden zich nimmer laten medeslepen. Zij erkenden, [45]in geen enkel opzicht, de tusschenkomst van kwelgeesten, genieën of toovernimfen.

Bij het schijnsel zijner lamp, onderzocht Harry den wand. Blz. 47.

Dit waren Simon Ford en zijn zoon. En zij getuigden er van, [46]door, na het verlaten der groeve Dochart, steeds in de onderaardsche begraafplaats te blijven wonen. Misschien dat Madge echter, evenals elke schotsche vrouw uit de Hooglanden, wel eenige neiging voor het bovennatuurlijke gevoelde. Maar de geschiedenissen van geestverschijningen moest zij aan zich zelve verhalen, hetgeen ze ook nauwgezet deed om de oude overleveringen niet verloren te doen gaan.

Maar, al waren Simon en Harry Ford zoo lichtgeloovig als hunne makkers geweest, zij zouden daarom de kolenmijn toch niet aan de beschermgeesten of toovernimfen hebben overgelaten. De hoop om eene nieuwe mijnader te ontdekken, had hen het geheele denkbeeldige heirleger van kwelgeesten doen trotseeren. Op een punt waren zij slechts bij- en vastgeloovig: zij konden namelijk niet toegeven dat de kolenbedding van Aberfoyle geheel was uitgeput. Men kon, niet zonder grond, zeggen dat Simon Ford en zijn zoon aangaande dit onderwerp »het geloof van den kolenbrander” bezaten; dat geloof in God, dat door niets tot wankelen is te brengen.

Daarom vatten vader en zoon volhardend en onwrikbaar als zij waren, sedert tien jaren, zonder een dag over te slaan, breekijzer, stok en lamp op. Zoo liepen zij met hun beiden, onderzoekende, de rots met een korten stoot beproevende en luisterende of ze soms een gunstig geluid gaf.

Simon en Harry Ford waren eenstemmig van oordeel, dat zoolang de boringen niet tot het graniet van het primaire terrein waren voortgezet, het onderzoek, dat heden vruchteloos was, morgen kon slagen en dat het weder opgevat moest worden. Hun geheele leven wilden zij doorbrengen met pogingen om de kolenmijn van Aberfoyle haar voormaligen voorspoed terug te geven. Zoo de vader voor het uur van welslagen mocht komen te vallen, zou de zoon de taak alléen op zich nemen.

Tegelijkertijd onderzochten deze beide hartstochtelijke bewakers der kolenmijn haar uit het oogpunt van haar behoud. Zij verzekerden zich van de stevigheid der schoren en gewelven. Zij onderzochten of er eene instorting te vreezen was en of er ook noodzakelijkheid bestond een gedeelte der groeve af te keuren. Zij gingen de sporen van doorzijpeling van het bovenwater na; zij leidden dit af en regelden zijn loop naar een zakput heen.—In éen woord, zij hadden zich vrijwillig tot beschermers en bewaarders van dit onvruchtbare domein opgeworpen, waaruit zoovele rijkdommen waren voortgekomen, die nu in rook vervlogen waren!

Op enkele tochten gebeurde het dat Harry vooral getroffen werd door zekere verschijnselen, waarvan hij te vergeefs de oplossing zocht. Zoo gebeurde het meermalen dat hij door eene dwarsgalerij gaande, geluiden meende te hooren die veel overeenkomst hadden met hevige stooten van het breekijzer, aangebracht op de binnenzijde van een volgestopten muur. [47]

Harry, wien het bovennatuurlijke, evenmin als het natuurlijke, vrees kon aanjagen, had zijn tred versneld om de oorzaak van dien geheimzinnigen arbeid te verrassen.

De tunnel was verlaten. De lamp van den jongen mijnwerker, langs den wand gehouden, liet geen enkel versch spoor van stooten met tang of breekijzer waarnemen. Harry vroeg zich dus af of hij niet de speelbal was van een gehoorsbedrog, van eenige vreemde spookachtige echo. Andere keeren weder meende hij, plotseling een sterk licht op eene verdachte holte richtende, eene schaduw te hebben zien voorbijgaan. Hij was er op losgevlogen … Niets, ook dan niet wanneer geen enkele uitgang een menschelijk wezen zou vergund hebben, zich aan zijne vervolging te onttrekken!

Tot tweemalen toe in de laatste maand hoorde Harry, toen hij het westelijke gedeelte van de groeve bezocht, duidelijk verwijderde ontploffingen, alsof een mijnwerker eene dynamiet-patroon had laten springen.

De laatste maal had hij, na een nauwkeurig onderzoek, bevonden dat een pijler door den schok eener mijn doorboord was.

Bij het schijnsel zijner lamp onderzocht Harry, met aandacht, den door de mijn aangetasten wand. Hij bestond niet uit eene eenvoudige opvulling met doof gesteente, maar uit een gang van leisteen, die tot deze diepte in het hangende van de kolenmijn was doorgedrongen.

Had men de mijn laten springen met oogmerk om eene nieuwe ader te ontdekken? Of had men slechts eene instorting van dit gedeelte der kolenmijn willen teweegbrengen? Dit vroeg Harry zich af, en, toen hij de zaak aan zijn vader mededeelde, kon noch de oude overman, noch hij, eene voldoende oplossing van het vraagstuk geven.

»Het is zonderling,” herhaalde Harry dikwijls. »De tegenwoordigheid van een onbekend wezen in de mijn schijnt onmogelijk en toch kan ze niet in twijfel worden getrokken! Zou dan iemand, buiten ons, willen onderzoeken of er nog niet eene ontginbare ader bestaat? Of liever, zou hij wellicht hetgeen van de kolenmijnen van Aberfoyle overblijft, willen vernietigen? Maar met welk doel? Ik zal het weten, al zou het mij ook het leven kosten!”

Veertien dagen voor den dag, waarop Harry Ford den ingenieur door den doolhof van de groeve Dochart geleidde, was hij op het punt geweest het doel zijner nasporingen te bereiken.

Hij doorkruiste met eene helder brandende lantaarn in de hand, het zuidwestelijk uiteinde der kolenmijn.

Plotseling scheen toen, op eenige honderde schreden voor hem uit, een licht uitgedoofd te worden in een nauwen schoorsteen die het vaste gesteente in eene schuinsche richting doorsneed. Hij vloog op het verdachte schijnsel af … [48]

Onnoodig zoeken. Daar Harry voor natuurlijke zaken, geen bovennatuurlijke verklaring liet gelden, kwam hij tot het besluit dat er stellig een onbekend wezen in de mijn rondzwierf. Maar wat hij ook deed, met de uiterste zorg zoekende en de geringste holligheden der galerij navorschende, het was verloren moeite en hij kon hoegenaamd geene zekerheid verkrijgen.

Harry liet het dus aan het toeval over om hem dit geheim te ontsluieren. Al verder en verder zag hij nog eenige flikkeringen te voorschijn komen die van het eene punt naar het andere huppelden, evenals het Sint-Elmus vuur; maar hunne verschijning was van even korten duur als het weerlicht en hij moest het onderzoek naar de oorzaak opgeven.

Zoo Jack Ryan en de overige bijgeloovigen der mijn die fantastische vlammen gezien hadden, zouden zij zeker van iets bovennatuurlijks gesproken hebben!

Maar Harry dacht daar niet eens aan. En de oude Simon evenmin. En toen ze over die verschijnselen, waarschijnlijk eene natuurlijke oorzaak ten grondslag hebbende, samen zaten te praten, antwoordde de oude overman:

»Mijn jongen, laten wij afwachten. De oplossing zal wel eens komen!”

Intusschen valt op te merken dat, tot dusver noch Harry, noch zijn vader, eenige daad van geweld ondervonden hadden.

Indien de steen, dezen zelfden dag aan de voeten van James Starr neergevallen, door de hand eens boosdoeners geworpen ware, zou dit het eerste misdadige feit van dien aard zijn geweest.

Toen James Starr ondervraagd werd, was hij van oordeel dat de steen uit het gewelf der galerij was losgeraakt. Maar Harry nam geen genoegen met zoo’n eenvoudige verklaring. Volgens hem was de steen niet gevallen, maar was zij geworpen. Tenzij hij ware teruggekaatst, kon hij nooit zulk eene schuinsche richting hebben beschreven of hij moest door vreemden invloed in beweging zijn gebracht.

Harry zag er alzoo eene rechtstreeksche poging in tegen hem en zijn vader, of misschien zelfs tegen den ingenieur. Naar hetgeen men weet, zal men wellicht moeten toegeven, dat hij grond voor zijn geloof had.

Het middaguur sloeg op de oude houten klok der zaal, toen James Starr en zijne beide metgezellen de hut verlieten. [49]

De boeteling bewoog zich kruipende langs den grond. Blz. 52.

Het licht dat binnendrong door den put, die tot luchtverversching diende, verspreidde een flauw schijnsel op de open plaats. De lamp van Harry ware nu nog overbodig geweest, maar zij zou spoedig [50]van dienst zijn omdat het naar het uiterste einde van de groeve Dochart was, dat de oude overman den ingenieur zou heenleiden.

Na, over eene lengte van twee mijlen, de hoofdgalerij te zijn gevolgd, kwamen de drie onderzoekers—men zal zien dat het een ontdekkingstocht gold—aan de opening van een nauwen tunnel. Hij geleek op eene zijbeuk, waarvan het verwulf op houtwerk rustte, dat met een witachtig mos bedekt was. Hij volgde bijna de stroomlijn van de Forth, vijftien voet hooger gelegen.

Voor het geval James Starr minder dan voorheen met den doolhof der groeve Dochart bekend mocht zijn, herinnerde Simon Ford hem de gesteldheid van het algemeene plan, door vergelijking met de aardrijkskundige ligging van den grond.

James Starr en Simon Ford liepen dus, al pratende, voort.

Voor hen uit, verlichtte Harry den weg. Hij trachtte door plotseling helle lichtstralen naar de sombere holten te richten, eene of andere verdachte schaduw te ontdekken.

»Oude Simon, moeten wij zoo nog ver gaan?” vroeg de ingenieur.

»Nog eene halve mijl, mijnheer James. Vroeger zouden wij den weg in een wagentje, op de tramwegen met werktuiglijke trekkracht, hebben gedaan. Maar die tijden zijn lang voorbij!”

»Gaan wij dan naar het einde van de laatste mijnader?” vroeg James Starr.

»Ja, ik bespeur dat u de mijn nog goed kent.”

»Wel! Simon,” hernam de ingenieur, »zoo ik mij niet bedrieg, zou men ook moeielijk verder kunnen gaan.”

»Inderdaad, mijnheer James. Daar hebben onze tangen het laatste stuk steenkool uit de bedding gehaald. Ik herinner het mij zoo goed, alsof ik er nog bij was. Ik heb den laatsten stoot aangebracht en hij heeft geweldiger in mijne borst, dan op de rots weerklonken! Toen waren wij slechts door zand- of leisteen omgeven en, toen de kolenkar naar de uitvoerput reed, ben ik haar gevolgd, met een hart zoo bewogen, als wanneer men de begrafenis van een arme volgt! Mij scheen het toe alsof de ziel der mijn met dat stuk steenkool ontvlood!”

De ernst, waarmede de oude overman deze woorden sprak, maakte indruk op den ingenieur, die al dezelfde gevoelens koesterde. Het zijn die welke de zeeman bij het verlaten van zijn ontredderd vaartuig, of de laird bij het sloopen van zijn voorvaderlijk huis ondervindt.

James Starr had de hand van Simon Ford gedrukt. Maar op zijne beurt had deze de hand van den ingenieur in de zijne genomen en haar stevig vasthoudende, zeide hij:

»Op dien dag hebben wij ons bedrogen. Neen, de oude kolenmijn was niet dood! Het was geen lijk dat de mijnwerkers achterlieten en, mijnheer James, ik zou durven verzekeren dat haar hart nog slaat!”

»Spreek dan toch, Simon! Hebt gij eene nieuwe ader ontdekt?” [51]riep de ingenieur uit, die zich niet langer kon bedwingen. »Ja, dat wist ik wel. Uw brief kon niets anders beteekenen. Mij iets mededeelen en dat in de groeve Dochart! En welke andere ontdekking dan van eene kolenlaag zou mij belang hebben kunnen inboezemen?…”

»Mijnheer James” antwoordde Simon Ford, »ik heb niemand anders dan u willen verwittigen …”

»En daaraan hebt gij wel gedaan, Simon. Maar, zeg mij toch, door welke boringen hebt gij u verzekerd …”

»Hoor mij aan, mijnheer James,” antwoordde Simon Ford. »Ik heb geene kolenbedding teruggevonden …”

»Wat dan?”

»Slechts het stoffelijke bewijs dat de bedding bestaat.”

»En dat bewijs?…”

»Kunt gij aannemen dat zich mijngas uit de ingewanden van den grond ontwikkelt, indien er geene steenkool is die het voortbrengt?”

»Neen, zeker niet!” antwoordde de ingenieur. »Geene steenkool, geen mijngas! Er zijn geen uitwerkselen zonder oorzaak …”

»Zooals er geen rook, zonder vuur is!”

»En hebt gij u nader van het bestaan van koolwaterstofgas verzekerd?…”

»Een oud mijnwerker kan zich daarin niet vergissen,” antwoordde Simon Ford. »Ik heb onzen ouden vijand, het mijngas daar herkend!”

»Maar, zoo het een ander gas ware!” zeide James Starr. »Het mijngas heeft bijna geen geur en is kleurloos. Het verraadt zijne aanwezigheid inderdaad slechts door de ontploffing.”

»Mijnheer James,” antwoordde Simon Ford, »wilt u mij toestaan, op mijne wijze en met verschooning voor mogelijke langdradigheden, u te verhalen wat ik gedaan heb … en hoe ik te werk ben gegaan?”

James Starr kende den ouden overman en wist dat het ’t best was hem zijn gang te laten gaan.

»Mijnheer James,” hernam Simon Ford, »sedert tien jaar is er geen dag voorbijgegaan, dat Harry en ik er niet over gepeinsd hebben om aan de steenkolenmijn haar ouden voorspoed te hergeven; neen, geen dag! Bestond er nog eenige bedding, wij waren besloten haar te ontdekken. Welke middelen daartoe te bezigen? Boringen? Dat was ons niet mogelijk, maar wij bezaten het instinct des mijnwerkers en dikwijls bereikt men, door het instinct, spoediger zijn doel, dan door de rede. Ten minste, zoo denk ik er over …”

»En wat ik niet tegenspreek,” antwoordde de ingenieur.

»En, hoor nu, wat Harry, een- of meermalen op zijne tochten door het westelijke deel der mijn, had waargenomen. Vuurvlammen, die plotseling uitdoofden, vertoonden zich door den schiefer of den opgevulden wand der uiterste galerijen. Door welke oorzaak ontbrandden die vlammen? Ik kon en ik kan het nog niet zeggen. [52]Maar, om kort te gaan, die vlammen ontstonden klaarblijkelijk, door de aanwezigheid van het mijngas en voor mij was het mijngas hetzelfde als de kolenader.”

»Brachten die vlammen geene ontploffing voort?” vroeg de ingenieur op levendigen toon.

»Zeker, kleine stuksgewijze ontploffingen,” antwoordde Simon Ford, »en wel zulke als ik zelf te voorschijn bracht, wanneer ik de aanwezigheid van dat mijngas tot zekerheid wilde brengen. Gij herinnert u op welke wijze men vroeger de ontploffingen in de mijnen trachtte te voorkomen, vóor dat onze goede beschermgeest, Humphry Davy, zijne veiligheidslamp had uitgevonden?”

»Ja,” antwoordde James Starr. »Gij meent den »boeteling”? Maar ik heb hem nooit zijne werkzaamheden zien verrichten.”

»Inderdáad, mijnheer James, niettegenstaande uwe vijf en vijftig jaren, zijt gij te jong om dat te hebben kunnen aanschouwen.”

Maar ik met mijn tien jaartjes er bij, heb den laatsten boeteling der kolenmijn nog zien werken. Men noemde hem zoo, omdat hij eene groote monnikspij droeg. Zijn ware naam was de »fireman,” de man des vuurs. Destijds bezat men geen ander middel om het schadelijke gas te vernietigen dan het door kleine ontploffingen te ontbinden, voordat zijne lichtheid het in te groote hoeveelheid in het bovenste der galerijen had opgehoopt. Daarom bewoog de boeteling zich kruipende langs den grond, met een masker voor het gelaat, het hoofd in eene dikke kap gestoken en het geheele lichaam door het baaien kleed nauw omsloten. Hij haalde adem in de benedenste lagen, waar de lucht zuiver was en met zijne rechterhand zwaaide hij eene brandende toorts boven het hoofd. Wanneer de lucht zoodanig met koolwaterstofgas bezwangerd was, dat dit een ontplofbaar mengsel vormde, had de losbarsting plaats zonder nadeelige gevolgen en deze handelwijze herhalende, slaagde men er in vreeselijke ongelukken te voorkomen. Somtijds kwam de boeteling, door eene losbarsting van het mijngas getroffen, bij den arbeid om. Een ander verving hem. Dit ging zoo voort totdat de lamp van Davy in al de kolenmijnen werd ingevoerd. Maar ik was met die manier van werken bekend en door haar toe te passen leerde ik de aanwezigheid van het gevaarlijke gas kennen en, bij gevolgtrekking, die van eene nieuwe kolenlaag in de groeve Dochart.

Alles wat de oude overman van den boeteling had verhaald, was streng waar. Op die wijze ging men eertijds in de kolenmijnen te werk om de lucht in de galerijen te zuiveren.

Het mijngas, anders gezegd koolwaterstof of moerasgas, kleurloos en bijna reukeloos met weinig lichtgevend vermogen, is, voor de ademhaling, volkomen ongeschikt. De mijnwerker zou in eene met dat schadelijke gas gevulde ruimte evenmin kunnen leven, als men zulks zou kunnen doen in een met lichtgas gevulden gashouder. [53]En bovendien gelijk dit laatste, dat uit dubbele koolwaterstof bestaat, vormt het een ontplofbaar mengsel, zoodra er acht, ja, wellicht reeds, wanneer er slechts vijf percent lucht bijkomt. Ontbrandt dat [54]mengsel door eene of andere oorzaak, dan heeft er eene losbarsting plaats, die meestentijds van vreeselijke rampen vergezeld gaat. [53]

Dit gevaar wordt afgewend door de lamp van Davy. Blz. 54.

[54]

Dit gevaar wordt afgewend door de lamp van Davy, die de vlam der lampen door eene buis van metaaldraad afsluitende, het gas in de buis verbrandt, zonder dat de verbranding zich ooit daar buiten kan uitstrekken. Deze veiligheidslamp is op twintigderlei wijze verbeterd. Komt zij te breken, dan dooft ze uit. Wil de mijnwerker haar, niettegenstaande het uitdrukkelijk verbod, open doen, ook dan gaat ze uit. Maar, hoe komen er dan nog ontploffingen voor? Omdat niets in staat is om den onvoorzichtigen werkman te beletten, om toch zijne pijp aan te steken of om den schok van het werktuig waardoor een vonk kan ontspringen, te voorkomen.

Alle kolenmijnen bevatten geen mijngas. In dezulken, waarin het niet voorkomt, vergunt men het gebruik der gewone lamp. Daartoe behooren, onder anderen, de groeve Thiers in de mijnen van Anzin. Maar wanneer de steenkool uit de ontgonnen laag, vet is, bevat zij eene zekere hoeveelheid vluchtige stoffen en dan kan het mijngas in groote hoeveelheid ontsnappen. Alleen de veiligheidslamp is er op ingericht om ontploffingen te beletten, die te vreeselijker zijn omdat de mijnwerkers die niet onmiddellijk door de losbarsting getroffen zijn, gevaar loopen om oogenblikkelijk verstikt te worden in de galerijen gevuld met het dood-aanbrengende gas, dat zich na elke ontbranding vormt, namelijk het koolzuur.

Al voortgaande, vertelde Simon Ford aan den ingenieur wat hij gedaan had om zijn doel te bereiken; hoe hij zich verzekerd had dat de uitstrooming van het mijngas plaats had juist achter in de uiterste galerij van het westelijke gedeelte der groeve; op welke wijze hij, bij het aanraken der leisteen-schilfers, stukswijze ontploffingen had doen ontstaan of liever zekere ontbrandingen, die geen twijfel overlieten omtrent den aard van het gas, dat bij geringe hoeveelheden, maar gestadig, ontsnapte.

Een uur na het verlaten der hut, hadden James Starr en zijn beide metgezellen een afstand van vier mijlen afgelegd. Door verlangen en hoop voortgesleept, had de ingenieur dien weg afgelegd, zonder over zijne lengte na te denken. Hij overdacht alles, wat de mijnwerker hem gezegd had. Hij overwoog, in zijn binnenste, de bewijsgronden die deze voor zijne stelling aangaf. Hij geloofde met hem, dat die voortdurende uitstrooming van koolwaterstofgas met zekerheid het bestaan eener nieuwe kolenhoudende bedding aanwees. Ware het een met gas gevulden zak geweest, zooals er somwijlen tusschen de schilfers worden aangetroffen, dan zou die zich spoedig geledigd en het natuurverschijnsel opgehouden hebben. Maar, verre van daar. Naar het zeggen van Simon Ford ontlastte de waterstof zich onophoudelijk en daaruit kon men tot de aanwezigheid eener rijke ader besluiten. Bijgevolg konden de rijkdommen van de groeve [55]Dochart wel eens niet geheel zijn uitgeput. Maar, was het eene bedding waarvan de opbrengst van weinig belang zou zijn of gold het eene laag die eene uitgebreide verdieping van den kolengrond innam? Daar zat hem de groote vraag.

Harry, die zijn vader en den ingenieur vooruit ging, was stil blijven staan.

»Wij zijn er!” riep de oude mijnwerker uit. »Gode zij dank, mijnheer James, eindelijk zijt gij er en nu zullen we weten …”

De stem van den ouden overman beefde eenigszins.

»Mijn brave Simon,” zeide de ingenieur tot hem, »wees bedaard. Ik ben net zoo aangedaan als gij, maar we moeten geen tijd verliezen!”

Op deze plaats vormde de uiterste galerij der groeve, door zich te verwijden, eene donkere grot. Geen enkele put was in dit gedeelte van het vaste gesteente gezonken en de diep in de ingewanden der aarde uitgebroken galerij stond in geene rechtstreeksche gemeenschap met de oppervlakte van het graafschap Stirling.

Vol levendige belangstelling, onderzocht James Starr, met een ernstigen blik, de plaats waar hij zich bevond.

Men aanschouwde op den achtermuur van dit hol nog de sporen van de laatste stooten met het breekijzer en zelfs de patroongaten die, op het laatst der exploitatie, de rots hadden doen springen. De schilferachtige stof was verbazend hard en het was niet noodig geweest de lagen te schoren van dit doodloopende gedeelte aan welks uiteinde de werken hadden moeten worden gestaakt. Daar stierf de kolenader inderdaad weg tusschen de lei- en zandsteenlagen van den tertiairen grond. Daar, op diezelfde plaats, was het laatste stuk brandstof uit de groeve Dochart gehaald.

»Hier, mijnheer James,” zeide Simon Ford, zijn breekijzer opheffende, »hier zullen wij de faille1 aanbreken, want, op mindere of meerdere diepte achter dien wand, bevindt zich gewis de ader, waarvan ik het bestaan voor zeker houd.”

»En hebt gij aan de oppervlakte dezer rotsen het mijngas aanwezig bevonden?” vroeg James Starr.

»Daar, op diezelfde plaats, mijnheer James,” antwoordde Simon Ford, »en ik kon het ontsteken door mijne lamp even langs de schilfers te strijken, Harry heeft het ook gedaan.”

»Op welke hoogte?” vroeg James Starr.

»Op tien voet boven den grond,” antwoordde Harry.

James Starr was op een rotsblok gaan zitten. Hij keek de mijnwerkers aan, alsof hij, na de lucht der grot te hebben ingeademd, aan hunne toch zoo stellige woorden begon te twijfelen. [56]

Dit kwam omdat het koolwaterstofgas niet volkomen reukeloos is en de ingenieur reeds dadelijk verwonderd was, dat zijn zeer fijne reuk hem de aanwezigheid van het ontplofbare gas niet had doen kennen. Was dit gas onder de omringende lucht vermengd, dan moest het, in ieder geval, wel in zeer geringe mate zijn. Daarom was er geene ontploffing te vreezen en kon men, zonder gevaar, de veiligheidslamp open zetten om de proef te nemen, zooals de oude mijnwerker reeds gedaan had.

Wat James Starr op dit oogenblik dan ook verontrustte, was niet dat er te veel gas onder de lucht vermengd was; integendeel, hij vreesde dat er niet genoeg in was; ja, in het geheel niet.

»Zouden zij zich bedrogen hebben?” mompelde hij. »Neen! het zijn mannen die er verstand van hebben! En nogtans …”

Hij wachtte dus, niet zonder eenigen angst, dat het natuurverschijnsel door Simon Ford waargenomen, zich in zijn bijzijn vertoonde. Maar op dit oogenblik scheen het dat, hetgeen hij waargenomen had, namelijk de afwezigheid van dien eigenaardigen reuk van het mijngas, ook door Harry was opgemerkt, want deze zeide met eene bewogen stem:

»Vader, het schijnt dat het gas niet meer door de zandsteen-laagjes ontsnapt!”

»Er niet meer door ontsnapt!…” riep de oude mijnwerker uit.

En na de lippen luchtdicht samengedrukt te hebben, haalde Simon Ford verscheiden malen diep adem door den neus.

Daarop zeide hij eensklaps met eene snelle beweging:

»Harry, geef de lamp.”

Simon Ford nam de lamp aan met eene koortsachtig bewogen hand. Hij schroefde het omkleedsel van metaaldoek, dat de pit omringde, los en de vlam brandde in de open lucht.

Zooals verwacht werd, had er geene ontploffing plaats; maar, wat erger was, er ontstond zelfs dat flauwe ineenkrimpen der vlam niet, dat de aanwezigheid van het mijngas in geringe mate, aanduidt.

Simon Ford nam den stok dien Harry vasthield, en, de lamp aan zijn uiteinde bevestigende, hield hij hem omhoog in de bovenste luchtlagen, daar waar het gas, door zijne soortelijke lichtheid, zich, in hoe geringe mate aanwezig, had moeten ophoopen.

De rechtopgaande witte vlam der lamp verraadde geen spoor van koolwaterstofgas.

»Langs den wand!” zeide de ingenieur.

»Ja!” antwoordde Simon Ford, zijne lamp naar dat gedeelte van den wand brengende, door welken zijn zoon en hij, den vorigen dag, de gasontsnapping nog hadden waargenomen.

De arm van den ouden mijnwerker beefde toen hij de lamp, langs de spleten der schilferlaagjes trachtte te bewegen. [57]

Harry brak de leiachtige rots weg. Blz. 58.

»Harry, vervang mij,” zeide hij.

Harry nam den stok en hield de lamp achtereenvolgens tegen de verschillende punten van den wand waar de laagjes in tweeën gespleten [58]schenen; maar hij schudde het hoofd, want het lichte geknetter, eigen aan het ontsnappende mijngas, hoorde hij niet.

Er had geene ontvlamming plaats. Blijkbaar zeeg er dus geen enkel gasdeeltje door den wand heen.

»Niets!” riep Simon Ford uit, wiens vuist zich balde, veeleer uit een gevoel van toorn, dan van teleurstelling.

Toen ontsnapte een kreet aan den mond van Harry.

»Wat scheelt er aan?” vroeg James Starr levendig.

»Men heeft de spleten van den schiefer dichtgestopt.”

»Is het waar?” riep de oude mijnwerker uit.

»Zie maar, vader!”

Harry had zich niet bedrogen. De dichting van de naden was, bij het schijnsel der lamp, duidelijk zichtbaar. Eene kort geleden met kalk gedane bestrijking, liet op den wand een lang witachtig spoor na, dat door eene laag steenkoolstof maar slecht voor het oog verborgen was.

»Hij!” riep Harry uit. »Niemand anders dan hij!”

»Hij?” herhaalde James Starr.

»Ja, mijnheer Starr,” antwoordde de jonge man, »dat geheimzinnige wezen, dat ons gebied bewoont, dat ik honderd malen bespied heb zonder het te kunnen pakken, de nu niet meer twijfelachtige steller van dien brief, die u moest beletten de u door mijn vader voorgestelde samenkomst te houden; hij, eindelijk, die ons in de galerij van den put Yarow met dien steen heeft geworpen! Neen! er is geen twijfel meer mogelijk. Er steekt in dat alles de hand van een mensch.”

Harry had zoo krachtig gesproken dat zijne overtuiging zich dadelijk en volkomen in den geest van den ingenieur voortplantte. Wat den ouden overman aangaat, hij was niet meer te overtuigen. Overigens stond men tegenover een onloochenbaar feit: de toestopping der spleten, waardoor het gas, den vorigen dag, vrijelijk ontsnapte.

»Neem uw breekijzer, Harry,” riep Simon Ford uit. »Klim op mijne schouders mijn jongen. Ik ben nog stevig genoeg om u te dragen!”

Harry had het begrepen. Zijn vader plaatste zich ruggelings tegen den wand. Harry ging op zijne schouders staan, zoodat zijn breekijzer het voldoende zichtbare spoor der dichtstopping kon bereiken. Daarna brak hij, door verdubbelde slagen, het gedeelte leiachtige rots weg, dat door het besmeersel bedekt was.

Oogenblikkelijk liet zich een licht gebruis hooren, overeenkomende met dat van champagne-wijn, als hij uit de flesch komt; een geluid dat in de engelsche kolenmijnen onder den eigenaardigen naam van »puff” bekend is.

Harry nam zijne lamp en bracht haar bij de spleet.…

Men hoorde een lichten knal en een rood, aan den omtrek [59]eenigszins blauwachtig vlammetje, danste langs den muur, evenals een dwaallichtje van Sint-Elmus vuur.

Harry sprong dadelijk op den grond en de oude overman, die zijne vreugd niet kon bedwingen, vatte de handen van den ingenieur, terwijl hij uitriep:

»Hurra! Hurra! Hurra! mijnheer James! het mijngas brandt! Dus is de ader daar!”

Het onderzoek van den ouden overman was gelukt. Men weet dat het koolwaterstofgas zich slechts in de steenkolenlagen ontwikkelt; alzoo kon het bestaan eener ader van die kostbare brandstof niet meer betwijfeld worden. Van welken omvang en van welke soort was zij? Dat zou men later bepalen.

Dat waren de gevolgtrekkingen die de ingenieur uit het waargenomen natuurverschijnsel afleidde. Zij kwamen overeen met die, welke Simon Ford had opgemaakt.

»Ja,” zeide James Starr bij zichzelven, »achter dien wand strekt zich eene kolenlaag uit, die onze boringen niet hebben weten te bereiken! Dat is jammer, omdat al de werktuigen der sedert tien jaar verlaten mijn thans opnieuw moeten worden gemaakt. Maar, dat doet er niet toe. Wij hebben de ader, die wij uitgeput waanden, teruggevonden en ditmaal zullen wij haar ten einde toe exploiteren!”

»Wel! mijnheer James,” vroeg Simon Ford, »wat denkt gij van onze ontdekking? Deed ik er kwaad aan uwe rust te verstoren? Hebt gij spijt van uw laatste bezoek aan de groeve Dochart?”

»Neen, neen, oude makker!” antwoordde James Starr. »Wij hebben onzen tijd niet verloren, maar wij zouden het nu doen, zoo wij niet onmiddellijk naar de hut terugkeerden. Morgen komen wij hier terug. Wij zullen dezen wand door dynamiet doen springen. Wij zullen de bovenlaag der nieuwe ader blootleggen en zoo de bedding, na eene reeks van boringen, machtig genoeg blijkt te zijn, zal ik, tot de meeste voldoening der oude aandeelhouders, weder eene Maatschappij van Nieuw-Aberfoyle oprichten. Vóor dat het drie maanden verder is, moeten de eerste manden steenkool uit de nieuwe bedding zijn gehaald. [60]

»Goed gesproken, mijnheer James!” riep Simon Ford uit. »De oude steenkolenmijn verjongt zich dus gelijk eene hertrouwde weduwe. De levendigheid der vroegere dagen zal dus weer beginnen met de stooten van het pikhouweel en het breekijzer, de mijnontploffingen, het gerol der wagens, het gehinnik der paarden, het gekraak der wanden en het gedruisch der machines. Ik zal dat alles dan terugzien, ik!—Ik hoop, mijnheer James, dat gij mij niet te oud zult vinden om mijne betrekking van overman te hervatten?”

»Neen, brave Simon, neen zeker niet! Gij zijt jonger gebleven dan ik, oude kameraad!”

»En, bij Sint-Mungo! gij zult weder onze »viewer” zijn! Moge de nieuwe exploitatie tal van jaren duren en schenke de hemel mij den troost te sterven zonder haar einde te zien!”

De oude mijnwerker was overstelpt van vreugde. James Starr deelde er geheel in, maar hij liet Simon Ford voor hen beiden in verrukking geraken.

Harry alleen bleef peinzend. De opeenvolging van zonderlinge onverklaarbare omstandigheden, die het ontdekken der nieuwe bedding hadden vergezeld, kwamen weder voor zijne gedachten op. Dat bleef hem, voor de toekomst, zorg baren.

Een uur later waren James Starr en zijne beide metgezellen weder in de hut terug.

De ingenieur gebruikte het avondmaal met veel smaak, al de plannen die de oude overman ontwikkelde, met gebaren goedkeurende en hij zou nooit beter geslapen hebben dan in die rustige rust van de cottage, had hij niet zoo sterk naar den volgenden dag verlangd.

Den anderen dag hernamen James Starr, Simon Ford, Harry en Madge niet uitgezonderd, na een stevig ontbijt, den daags te voren reeds afgelegden weg. Zij liepen daar allen als heusche mijnwerkers. Zij namen onderscheidene werktuigen en dynamietpatronen mede, om den achterwand te doen springen. Behalve eene ferme fakkel nam Harry eene groote veiligheidslamp mede, die gedurende twaalf uur kon branden. Dat was meer dan genoeg voor de reis, heen en terug, de voor het onderzoek noodige halten daaronder begrepen, aangenomen altijd dat een onderzoek mogelijk zou zijn.

»Aan het werk!” riep Simon uit, toen zijne metgezellen en hij aan het einde der galerij waren aangekomen.

En zijne hand vatte eene zware breektang op, die hij met kracht zwaaide.

»Een oogenblik,” zeide James Starr toen. »Laten wij nagaan of er geene verandering is voorgevallen en of het mijngas nog steeds door de spleten van den wand stroomt.”

»Gij hebt gelijk, mijnheer Starr,” antwoordde Harry. »Wat gisteren toegestopt was, kon het heden weer zijn.” [61]

Harry ging er zonder aarzeling in. Blz. 63.

Op eene rots gezeten, sloeg Madge de holte en den muur die uitgebroken moest worden, oplettend gade.

Er werd bevonden dat de zaken nog in denzelfden toestand waren, [62]als waarin men die verlaten had. De spleten der schieferlaagjes waren onveranderd. Het koolwaterstofgas zijpelde er, maar zeer zwak, doorheen. Dat kwam zeker daarvan, dat het, sedert gisteren, een vrijen uittocht had gevonden. Intusschen was deze uitstrooming zoo gering, dat het met de binnenlucht geene ontploffende verbinding kon aangaan. James Starr en zijne metgezellen konden dus veilig hun gang gaan. Bovendien zou deze lucht, door naar de hoogere lagen der groeve Dochart te trekken, zich gaandeweg zuiveren en het ontvlambare gas, door dien geheelen dampkring verspreid, zou geene ontploffing meer kunnen teweegbrengen.

»Dan maar aan ’t werk!” hernam Simon Ford.

En weldra vloog het gesteente door zijn krachtig gehanteerd breekijzer in stukken.

Deze faille bestond hoofdzakelijk uit puddingsteen, eene vermenging van steengruis, tusschen zand- en leisteen, zooals men zulks gewoonlijk aan het uiteinde der kolenaders vindt.

James Starr raapte de stukken, door het werktuig afgeslagen, op en hij onderzocht ze zorgvuldig, hopende er een spoor van steenkool in te vinden.

Deze eerste arbeid duurde ongeveer een uur. Er bestond eene vrij diepe verwijding door in den achterwand.

Daarna zocht James Starr de plaats uit waar de mijngaten geboord moesten worden, een werk dat Harry met behulp van de fleuret en de massette1 spoedig uitvoerde. In deze gaten werden dynamietpatronen ingebracht. Zoodra men de lange geteerde lont van eene veiligheidssas, die in een slaghoedje eindigde, er in bevestigd had, werd ze gelijk met den grond aangestoken. James Starr en zijne metgezellen zochten eene schuilplaats op.

»O! mijnheer James,” zeide Simon Ford, ten prooi aan eene werkelijke ontroering die hij niet trachtte te verbergen, »nooit, neen, nooit heeft mijn oude hart zoo hevig geklopt! Ik zou de ader al willen aanbreken!”

»Geduld, Simon,” antwoordde de ingenieur. »Gij verbeeldt u toch niet achter dezen muur, eene opene galerij te vinden?”

»Vergeef mij, mijnheer James,” antwoordde de oude overman. »Ik verbeeld mij alles wat maar mogelijk is! Indien wij geluk hebben gehad bij het vinden door Harry en mij van deze bedding, waarom zou dat geluk ons niet tot het einde toe bijblijven?”

De ontploffing van het dynamiet had plaats. Een dof gerommel verbreidde zich door het net der onderaardsche galerijen.

James Starr, Madge, Harry en Simon Ford liepen dadelijk naar den wand der grot terug. [63]

»Mijnheer James! mijnheer James!” riep de oude overman uit. »Zie toch! De deur is opengeslagen …”

De vergelijking van Simon Ford werd gerechtvaardigd door het bloot komen van een hol, welks diepte niet te schatten was.

Harry was op het punt om door de opening te snellen …

De ingenieur, overigens ten hoogste verrast door het vinden van het hol daar ter plaatse, hield den jongen mijnwerker terug.

»Laat aan de binnenlucht tijd om zich te zuiveren,” zeide hij.

»Ja! pas op voor de bedorven lucht,” riep Simon Ford.

Er verliep een half uur in angstige afwachting. De toorts, aan het eind van een stok bevestigd, werd toen in de holte gebracht en bleef met onverminderden gloed branden.

»Ga maar, Harry,” zeide James Starr, »wij volgen u.”

De opening door het dynamiet gemaakt was meer dan voldoende om een man door te laten.

Met de toorts in de hand ging Harry er zonder aarzeling in en verdween hij in de duisternis.

James Starr, Simon Ford en Madge wachtten hem, onbeweeglijk, af.

Er verliep eene minuut, die hun zeer lang duurde. Harry kwam niet weer te voorschijn en riep niet. De opening naderende, bespeurde James Starr zelfs het schijnsel zijner lamp niet, die dit sombere hol moest verlichten.

Was de grond dan eensklaps onder de voeten van Harry verdwenen? Was de jonge mijnwerker in eenige holte gevallen? Kon zijne stem zijne metgezellen niet meer bereiken?

De oude overman, die naar niets wilde luisteren, stond gereed, op zijne beurt, door de opening te gaan, toen een schijnsel, eerst flauw en daarna sterker wordende, zich vertoonde en Harry deze woorden uitte:

»Kom mijnheer Starr! Kom vader! De weg in Nieuw-Aberfoyle is vrij.”

Indien ingenieurs, door bovenmenschelijke kracht, in éen stuk en ter diepte van duizend voet, dat gedeelte der aardkorst hadden kunnen wegnemen, dat het geheel van meren, stroomen, golven en oeverlanden van de graafschappen Stirling, Dumbarton en Renfrew [64]torscht, zouden zij, onder dat onmetelijke deksel, een uitgebreid hol gevonden hebben, zooals er op de wereld slechts een bestond dat met hetzelve vergeleken kon worden, namelijk: de beroemde Mammouth-grot in Kentucky.

Die grot bestond uit honderden holen, van allerlei vorm en grootte. Men zou gezegd hebben dat het eene bijenkorf was met zijne talrijke verdiepingen van cellen, op eene grillige wijze geplaatst, maar eene op breede schaal gebouwde bijenkorf, die in staat zou geweest zijn, om in plaats van bijen, al de ichthyosaurussen, de megatheriums en de pterodactylen van het geologische tijdperk te herbergen.

Een doolhof van galerijen, enkelen daarvan nog hooger dan de hoogste gewelven der hoofdkerken, anderen gelijk aan ingekrompen en bochtige zijbeuken, dezen eene horizontale lijn volgende, gene schuins op- of nedergaande in alle richtingen, vereenigden deze holen en lieten de gemeenschap onderling open.

De pijlers die deze gewelven droegen, wier boog elken bouwstijl eene plaats inruimde; de dikke, stevig tusschen de galerijen geplaatste muren, het ruim zelfs in deze verdieping der secundaire gronden, bestonden uit zandsteen of leiachtigen rotssteen. Maar tusschen die onnutte lagen en krachtig door hen geperst, liepen bewonderenswaardige steenkool-aderen, alsof het donkere bloed van deze vreemde kolenmijn door hun verward net rondliep. Deze beddingen strekten zich, over eene lengte van veertig mijlen, van het noorden naar het zuiden uit en zij drongen zelfs tot onder het Noorder-kanaal door. De machtigheid van dit bekken kon niet dan na voorafgaande boringen vastgesteld worden; maar ze scheen die van de kolenbeddingen van Cardiff in Wallis en de kolenlagen van Newcastle in het graafschap Northumberland te overtreffen.

Ook valt op te merken dat de exploitatie dezer kolenmijn bijzonder vergemakkelijkt zou worden omdat de natuur, door eene zonderlinge gesteldheid der secundaire terreinen en eene onverklaarbare wegvloeiing der delfstoffen in het geologische tijdperk, toen dit gesteente vast werd, de galerijen en tunnels van Nieuw-Aberfoyle had vermenigvuldigd.

Ja, alleen de natuur! Op het eerste gezicht zou men gedacht hebben aan het ontdekken van eene sedert eeuwen verlaten exploitatie. Dat was echter het geval niet. Men verlaat zulke schatten niet. De mieren, in menschelijke gedaante, hadden nog niet aan dit gedeelte van den schotschen ondergrond geknaagd en het was de natuur die de zaken aldus tot stand had gebracht. Maar, het zij hier herhaald, geene onderaardsche begraafplaats uit het egyptische tijdperk, geene romeinsche katacombe konden er bij vergeleken worden; alléen de beroemde Mammouth-grotten die over eene lengte van twintig mijlen, twee honderd zes en twintig toegangen, elf meren, zeven rivieren, acht watervallen, twee en dertig onpeilbare putten [65]en zeven en vijftig koepelgewelven tellen, van welke laatste sommigen eene hoogte van meer dan vier honderd vijftig voet hebben, konden eene vergelijking doorstaan.

Vijver of meer, wier schilderachtige oevers … Blz. 68.

[66]

Gelijk deze grotten, was Nieuw-Aberfoyle niet het werk van menschen, maar het gewrocht van den Schepper.

Van dien aard was dit onvergelijkelijk rijke domein, waarvan de ontdekking het eigendom van den ouden overman was. Tien jaren verblijf in de voormalige kolenmijn, eene zeldzame volharding in het onderzoek, een onbepaald geloof, gesteund door een verwonderlijk mijnwerkers-instinct; al deze omstandigheden te samen vereenigd, had hij noodig gehad om te slagen, daar, waar anderen schipbreuk zouden hebben geleden. Waarom waren de boringen, onder leiding van James Starr, gedurende de laatste jaren der exploitatie verricht, juist gestaakt aan dit uiteinde, op de grens zelve der nieuwe mijn? Het was aan het toeval te wijten dat, in de nasporingen van dezen aard, zoo’n groote rol speelt.

Wat hiervan zij, er lag daar, beneden den schotschen bodem, eene soort van onderaardsch graafschap, waaraan, om bewoonbaar te zijn, niets ontbrak dan de stralen der zon of bij gemis van haar, de glans van een bijzonderen lichtbol.

Het water was er op eene plaats vergaderd in zekere ingedrukte gedeelten, die uitgestrekte vijvers vormden of zelfs meren grooter dan het meer Katharine, dat er juist boven gelegen was. Ongetwijfeld hadden deze meren geen loopend water, met stroomen en branding.

Zij weerkaatsten de omtrekken niet van eenig oud gothisch slot. Geene berke- of eikeboomen neigden zich over hunne oevers, het gebergte verlengde zijn schaduw niet over hun oppervlak; geen stoombooten doorkruisten ze, geen enkel licht weerkaatste zich in hunne wateren, de zon drenkte ze niet met hare gloeiende stralen, de maan ging nooit aan hun gezichteinder op. En niettemin zouden die diepe meren, wier waterspiegel door het koeltje niet gerimpeld werd, bij den glans van eene electrieke ster, niet zonder bekoorlijkheid zijn geweest; en, door een net van kanalen vereenigd, voltooiden zij zeer goed de aardrijkskundige gesteldheid van dit zonderlinge domein.

Hoewel ongeschikt voor eenigen plantengroei, had deze ondergrond toch tot woonplaats voor eene talrijke bevolking kunnen strekken. En wie weet of in die verblijven, met eene bestendige temperatuur, in de diepte dezer Aberfoyle-steenkolenmijnen, zoowel als in die van Newcastle, Alloa of van Cardiff, nadat hunne beddingen zullen zijn uitgeput, wie weet of de arme klasse van het Vereenigde Koninkrijk er niet eens eene toevlucht zal vinden? [67]

Op het roepen van Harry, waren James Starr, Madge en Simon Ford door de nauwe opening gegaan, die de groeve Dochart in gemeenschap stelde met de nieuwe kolenmijn.

Zij waren toen aan het begin eener tamelijk breede galerij. Men zou hebben kunnen gelooven dat zij door menschenhanden gegraven was, dat breekijzer en houweel haar verwijd hadden voor de exploitatie van eene nieuwe bedding. De onderzoekers mochten zich wel afvragen of zij niet waren overgebracht in eenige oude steenkolenmijn, waarvan de oudste mijnwerkers van het graafschap nimmer het bestaan gekend hadden.

Maar neen! Het waren de geologische lagen die deze galerij »gespaard” hadden in het tijdperk der opeenstapeling van de secundaire terreinen. Wellicht werd zij eertijds door een stortvloed doorloopen, toen de bovenste wateren zich vermengden met de nedergezonken plantgewassen; maar nu was zij zoo droog, alsof ze eenige duizend voet lager in de verdieping der granietachtige rotsgesteenten was geboord. Tegelijkertijd stroomde de lucht er gemakkelijk rond, dat een teeken was dat zekere natuurlijke luchtkokers haar met de buitenlucht in gemeenschap stelden.

Deze opmerking van den ingenieur was juist en men gevoelde dat de luchtverversching in de nieuwe mijn gemakkelijk geschiedde. Wat het mijngas betreft, dat vroeger door den leisteen van den wand heen borrelde, het scheen dat het slechts een nu ledigen »zak” had gevuld en het was zeker dat de atmospheer in de galerij er niet het minste spoor meer van behouden had. Intusschen had Harry, ook uit voorzorg, slechts de veiligheidslamp medegenomen, die hem eene verlichting, gedurende twaalf uur, verzekerde.

James Starr en zijne metgezellen waren volmaakt gelukkig. Het was de algeheele voldoening hunner wenschen. Alles om hen heen, was niets dan steenkool. Eene zekere aandoening maakte hen stil. Simon Ford zelf, bedwong zich. Zijne vreugde liep over, niet in lange volzinnen, maar bij wijze van kleine tusschenwerpsels.

Het was misschien wat onvoorzichtig van hen om zoo diep in dit onderaardsche hol door te dringen. Ba! zij dachten nauwelijks aan terugkeeren. De galerij was begaanbaar en met weinig bochten. Geene kloof versperde er den doorgang, geene mijndamp verspreidde er boosaardige uitwasemingen. Er bestond dus geene reden om stil te houden en zoo liepen James Starr, Madge, Harry en Simon Ford [68]gedurende een uur maar door, zonder dat iets hun kon aanwijzen hoe de nauwkeurige ligging van dezen onbekenden tunnel was.

En zij waren ongetwijfeld nog verder gegaan, zoo ze niet het eind van den breeden weg hadden bereikt, dien zij sedert hunne aankomst in de kolenmijn hadden gevolgd.

De galerij liep uit op eene ontzettend groote grot, waarvan hoogte noch diepte te schatten waren. Op welke hoogte rondde het gewelf van dit hol zich af, tot welke diepte strekte de tegenovergestelde wand zich uit? De duisternis die het vervulde liet geene waarneming toe. Maar bij het schijnsel der lamp konden de onderzoekers zich verzekeren dat het koepelgewelf eene groote uitgestrektheid stilstaand water,—vijver of meer,—overspande, wier schilderachtige oevers, door hooge rotsen afgebroken, zich in de duisternis verloren.

»Halt!” riep Simon Ford, plotseling stilstaande. »Een stap verder en wij rollen misschien in een afgrond!”

»Laat ons dan wat uitrusten, vrienden.” antwoordde de ingenieur. »Ook moeten wij er aan denken om naar onze woning terug te keeren.”

»Mijnheer Starr,” zeide Harry, »onze lamp kan ons nog gedurende tien uur licht verschaffen.”

»Welnu,” hernam James Starr, »laten wij hier dan stil houden. Ik beken dat mijn beenen er behoefte aan hebben. En gij, Madge, voelt gij niets van de vermoeienis van zulk een langen tocht?”

»Niet bijster veel, mijnheer James,” antwoordde de kloeke schotsche vrouw. »Wij waren gewoon om heele dagen lang, de oude kolenmijn van Aberfoyle te onderzoeken.”

»Ba!” voegde Simon Ford er bij, »als het noodig ware, zou Madge dezen weg tienmaal loopen! Maar nu sta ik er op, mijnheer James, om te weten of mijne mededeeling aan u der moeite waardig was? Zeg eens neen, zoo u durft; mijnheer James, durf eens neen te zeggen!”

»Wel! oude makker,” antwoordde de ingenieur, »ik heb in langen tijd niet zulk eene blijdschap gekend! Het weinige wat wij nog van deze wondervolle kolenmijn onderzocht hebben, schijnt uit te wijzen dat haar uitgestrektheid, althans in de lengte, zeer aanmerkelijk is.”

»Ook in de breedte en in de hoogte, mijnheer James!” hernam Simon Ford.

»Dat zullen wij later zien.”

»En ik sta er voor in! Verlaat u op mijn instinct als oud mijnwerker. Het heeft mij nimmer bedrogen.”

»Ik wil u gelooven, Simon,” antwoordde de ingenieur glimlachende. »Maar, om kort te gaan, zooals ik er na dit korte onderzoek over kan oordeelen, bezitten wij het noodige voor eene exploitatie die eeuwen kan duren.”

»Eeuwen!” riep Simon Ford uit. »Dat geloof ik wel, mijnheer [69]James! Duizend en meer jaren zullen er verloopen, voor dat het laatste stuk steenkool uit onze nieuwe mijn zal gehaald zijn!”

De lucht verplaatste zich snel. Blz. 72.

»God verhoore u!” antwoordde James Starr. »Wat de hoedanigheid [70]betreft van de steenkool hier aan de oppervlakte van den wand …”

»Voortreffelijk, mijnheer James, voortreffelijk!” antwoordde Simon Ford. »Zie zelf maar!”

En dit zeggende sloeg hij met zijn houweel, een stuk der zwarte rots af.

»Kijk! kijk!” herhaalde hij, het bij zijne lamp houdende. »De oppervlakten van dit stuk steenkool blinken. Wij zullen daar eene vette kool hebben, rijk aan harsachtige bestanddeelen. En wat zullen de gailletten1 er bijna zonder gruis afkomen! O! mijnheer James, twintig jaar geleden zou deze bedding eene scherpe mededingster van Swansea en Cardiff zijn geweest! Welaan, de stokers zullen haar elkander nog betwisten, en, al kost ze weinig om haar uit de mijn te halen, ze zal er toch niet minder duur om verkocht worden!”

»Werkelijk,” zeide Madge, die een stuk steenkool had opgenomen en het met het oog van een kenner onderzocht. »Dat is steenkool van goede kwaliteit. Neem het mede, Simon, neem het mede naar de hut. Ik verlang dat dit eerste stuk steenkool onder onzen kookketel worde gestookt!”

»Goed gesproken, vrouw,” antwoordde de oude overman, »en gij zult zien dat ik mij niet vergist heb.”

»Mijnheer Starr,” vroeg Harry toen, »hebt gij eenig denkbeeld van de waarschijnlijke ligging van die lange galerij, die wij, na onze aankomst binnen de kolenmijn gevolgd hebben?”

»Neen, mijn jongen,” antwoordde de ingenieur. »Met een kompas had ik haar richting in het algemeen kunnen bepalen. Maar, zonder kompas, ben ik hier gelijk aan een zeeman in volle zee, in een dikken mist, terwijl de afwezigheid der zon hem belet hoogte te nemen.”

»Zonder twijfel, mijnheer James,” hernam Simon Ford, »maar ik bid u, vergelijk onzen toestand niet met dien van den zeeman, die altijd en overal den afgrond onder zijne voeten heeft! Wij zijn hier op vasten grond en we behoeven niet te vreezen dat we ooit zullen zinken.”

»Ik wil u dat verdriet niet aandoen, oude Simon,” antwoordde James Starr. »Verre van mij de gedachte om de waarde der nieuwe kolenmijn van Aberfoyle door eene onjuiste vergelijking te willen verminderen! Ik heb alleen maar willen zeggen, dat wij niet weten waar wij zijn.”

»Wij bevinden ons in den benedengrond van het graafschap Stirling, mijnheer James,” antwoordde Simon Ford, »en dat kan ik verzekeren, alsof …”

»Luister!” zeide Harry, den ouden overman in de rede vallende. [71]

Allen spitsten hunne ooren, zooals Harry het zelf deed. De bij hem zeer ontwikkelde gehoorzenuw had een dof geluid, gelijk aan een verwijderd gemurmel, waargenomen. James Starr, Simon en Madge hoorden het ook spoedig. Er deed zich, in de bovenste lagen van het vaste gesteente, eene soort van gerol vernemen, waarvan men de opvolgende toe- en afneming, hoe zwak die ook was, duidelijk kon opmerken.

Alle vier bleven eenige minuten met open ooren staan, zonder een woord te uiten.

Daarop riep Simon Ford in eens uit:

»Wel! bij Sint Mungo! rijden de kolenwagens dan reeds op de sporen van Nieuw-Aberfoyle?”

»Vader,” antwoordde Harry, »het komt mij voor dat dit het geraas is van over den grond stroomend water.”

»Wij zijn toch niet onder de zee!” riep de oude overman uit.

»Neen,” antwoordde de ingenieur, »maar het zou niet onmogelijk zijn, dat wij ons onder de bedding van het meer Katharine bevonden.”

»Dan zou het gewelf op deze plaats niet zeer dik moeten zijn, omdat het geraas der wateren zoo merkbaar is.”

»Inderdaad niet dik,” antwoordde de ingenieur, »en daarom is dit hol zoo uitgebreid.”

»Gij moet gelijk hebben, mijnheer Starr,” zeide Harry.

»Bovendien is het buiten zulk slecht weer,” hernam James Starr, »dat de wateren van het meer evenzoo onstuimig zullen zijn als die van de golf van Forth.”

»Wel! wat doet het er eigenlijk ook toe!” antwoordde Simon Ford. »De steenkolenlaag zal er niet slechter om zijn, omdat zij zich onder een meer uitstrekt. Het zou de eerste maal niet wezen dat men de steenkool zelfs onder het bed van den oceaan ging zoeken! Wat voor kwaad zou er in steken al moesten wij den geheelen bodem en den ondergrond van het Noorderkanaal ontginnen?”

»Goed gezegd, Simon,” riep de ingenieur uit, die bij den aanblik van den opgewonden overman, een glimlach niet kon bedwingen. »Laten wij onze gangen tot onder de zee voortzetten! Laten wij het bed van den Atlantischen oceaan als eene schuimspaan doorboren! Begeven wij ons met het houweel, dwars door den bodem van den oceaan naar onze broeders in de Vereenigde Staten. Graven wij, zoo noodig, tot aan het middenpunt der aarde om haar het laatste stuk steenkool te ontrukken!”

»Woudt u eens lachen, mijnheer James?” vroeg Simon Ford op eenigszins spottenden toon.

»Ik lachen! oude Simon! Neen! Maar uw geest is zoo opgewonden, dat gij mij naar het onmogelijke medevoert! Komaan, laten wij tot de werkelijkheid terugkeeren, die al zoo schoon is. Laten wij onze [72]houweelen, die wij een andermaal zullen terugvinden, hier laten liggen en keeren wij naar de hut terug.”

Voor het oogenblik was er niet anders te doen. Later zou de ingenieur, vergezeld van eene ploeg mijnwerkers, voorzien van lampen en van de noodige gereedschappen terugkeeren om het onderzoek van Nieuw-Aberfoyle te hervatten. Maar nu was het dringend noodig naar de groeve Dochart terug te keeren. Overigens was de weg gemakkelijk. De galerij liep door het gesteente bijna recht op de door het dynamiet gemaakte opening aan. Vrees voor verdwalen bestond er dus niet.

Maar op het oogenblik dat James Starr zich naar de galerij richtte, hield Simon Ford hem staande.

»Mijnheer James,” zeide hij tot hem, »gij ziet deze onmetelijke grot, dit onderaardsche meer door haar overspannen, dien oever welken zijne wateren aan onze voeten komt bespoelen. Welnu! hier wil ik mijne woonplaats overbrengen, hier mij eene nieuwe cottage bouwen en als eenige brave makkers mijn voorbeeld willen volgen, zal men, eer het een jaar verder is, een burchtvlek te meer in het gesteente van Oud-Engeland tellen.”

Met een glimlach de voornemens van Simon Ford goedkeurende, drukte James Starr hem de hand en daarna betraden alle drie, door Madge gevolgd, de galerij om naar de groeve Dochart terug te keeren.

Gedurende de eerste mijl viel er niets voor. Harry stapte vooruit, de lamp boven zijn hoofd houdende. Hij volgde nauwkeurig de hoofdgalerij, zonder ooit in de nauwe tunnels af te dwalen, die er rechts en links op uitliepen. Het scheen dus dat de terugreis evenzoo gemakkelijk als de heenreis zou afloopen, toen zich een ernstig ongeval voordeed, dat den toestand der onderzoekers zeer gevaarlijk zou maken.

Inderdaad op een oogenblik, waarop Harry zijne lamp ophief, verplaatste de lucht zich snel, als door het geklapper van onzichtbare vleugels bewogen. De lamp, in eene schuinsche richting getroffen, ontsnapte aan de handen van Harry, viel op den rotsachtigen bodem der galerij en brak.

James Starr en zijne metgezellen werden plotseling in eene volslagene duisternis gedompeld. Hunne lamp, waaruit de olie weggeloopen was, kon geen dienst meer doen.

»Welnu, Harry,” riep Simon Ford, »wilt gij dan dat wij den hals breken op onzen terugtocht naar de cottage?”

Harry antwoordde niet. Hij dacht na. Moest hij, ook in het laatste voorval, de hand van een geheimzinnig wezen herkennen? Bestond er dan in deze afgronden een vijand, wiens onverklaarbare tegenkanting eenmaal ernstige bezwaren kon verwekken? Was er iemand die er belang bij had om de nieuwe steenkolen-bedding te verdedigen [73]tegen elke poging om haar te exploiteeren! Inderdaad, het ware eene dwaasheid, maar de feiten spraken zoo voor zich zelven en zij hoopten zich zoodanig op, dat eenvoudige vermoedens zich in zekerheid oplosten.

Een kreet ontsnapte hem. Blz. 75.

[74]

Intusschen was de toestand der onderzoekers slecht genoeg. Te midden eener diepe duisternis moesten zij, over eene lengte van ongeveer vijf mijl, de galerij volgen die naar de groeve Dochart leidde. Daarna zouden zij nog een uur gaans hebben af te leggen, vóordat zij de cottage bereikten.

»Laat ons voortgaan,” zeide Simon Ford. »Wij hebben geen oogenblik te verliezen. Wij zullen, als blinden tastende, loopen. Verdwalen is niet mogelijk. De tunnels, die zich op onzen weg voordoen, zijn ware mollegangen en de hoofdgalerij volgende, kan het niet missen of wij moeten aan de opening, die ons toegang verleende, terechtkomen. Vervolgens hebben wij de oude kolenmijn. Wij kennen haar en het zal de eerste keer niet zijn, dat Harry en ik er in de duisternis verkeerd hebben. Bovendien zullen wij er de lampen vinden, die wij daar achterlieten. Voorwaarts, dus! Harry, ga gij vooruit. Mijnheer James, volg hem. Dan volgt Madge en ik sluit den trein. Laten we vooral niet van elkander afraken en daarom zoo niet elkanders hielen, dan toch elkaars ellebogen in aanraking houden.”

Men moest zich wel naar de voorschriften van den ouden overman gedragen. Gelijk hij zeide kon men, al rondtastende, zich nauwelijks in den weg vergissen. Men behoefde de oogen slechts door de handen te vervangen en zich aan dat instinct toe te vertrouwen dat, bij Simon Ford en zijn zoon, tot eene tweede natuur was geworden.

James Starr en zijne metgezellen liepen dus in de aangegeven orde voort. Zij spraken niet, maar dachten zooveel te meer. Het werd duidelijk dat zij een tegenstander hadden. Maar wie was hij en hoe zich tegen zijne zoo geheimzinnig voorbereide aanvallen te verdedigen? Deze vrij onrustbarende gedachten kwamen in hun brein op.

Met vooruitgestrekte armen, trad Harry met een vasten stap voorwaarts. Hij ging van den eenen wand der galerij naar den anderen. Deed zich eene zijdelingsche holte of opening voor, dan verzekerde hij zich met de hand dat hij er niet in moest gaan, hetzij dat de holte niet diep genoeg of de opening te nauw was en zoo bleef hij op den rechten weg.

Te midden eener duisternis, waaraan het gezicht niet kon gewennen, omdat ze volkomen was, duurde deze moeielijke terugtocht bijna twee uur. Den tijd, die verloopen was, berekenende en overwegende dat de tocht niet spoedig had kunnen worden gedaan, schatte James Starr dat zijne metgezellen en hij zeer dicht bij den uitgang moesten zijn.

Inderdaad hield Harry, op datzelfde oogenblik, stil.

»Zijn wij eindelijk aan het einde der galerij aangekomen?” vroeg Simon Ford.

»Ja,” antwoordde de jonge mijnwerker. [75]

»Welnu! dan moet gij de opening terugvinden die de gemeenschap vormt tusschen Nieuw-Aberfoyle en de groeve Dochart?”

»Neen,” antwoordde Harry wiens toegeknepen handen slechts de gladde oppervlakte van een wand ontmoetten.

De oude overman deed eenige schreden voorwaarts en kwam de leisteenachtige rots zelf betasten.

Een kreet ontsnapte hem.

Of de onderzoekers waren op den terugweg verdwaald geraakt, òf de door het dynamiet in den wand geslagen nauwe opening, was kortelings weder toegestopt.

Hoe dit zij, James Starr en zijne metgezellen waren binnen Nieuw-Aberfoyle ingekerkerd.

Eene week na deze gebeurtenissen waren de vrienden van James Starr zeer ongerust. De ingenieur was verdwenen zonder dat er eenige beweegreden voor deze verdwijning kon worden aangevoerd. Door zijn bediende te ondervragen had men vernomen dat hij zich te Granton-Pier had ingescheept en van den kapitein der stoomboot Prins van Wallis wist men dat hij te Stirling ontscheept was. Van dit oogenblik was het spoor van James Starr verdwenen. De brief van Simon Ford had hem geheimhouding aanbevolen en hij had dan ook niets verteld van zijn vertrek naar de steenkolenmijnen van Aberfoyle.

Er was dan ook te Edinburgh van niets anders sprake dan van de onverklaarbare afwezigheid van den ingenieur. Sir Elphiston, de voorzitter van het Koninklijk Instituut deelde aan zijne collega’s den brief mede door James Starr aan hem gericht en waarbij deze zich verschoonde dat hij de aanstaande zitting van het genootschap niet kon bijwonen. Twee of drie andere personen brachten soortgelijke brieven te voorschijn. Maar indien deze documenten al bewezen dat James Starr Edinburgh verlaten had,—hetgeen men trouwens wist—er bleek nergens uit wat er van hem geworden was. Maar van de zijde van een man als hij, moest deze van zijne gewoonten afwijkende afwezigheid, al dadelijk bevreemding en bij haar voortduren, ongerustheid verwekken.

Geen der vrienden van den ingenieur had kunnen onderstellen dat hij naar de steenkolenmijnen van Aberfoyle was gegaan. Men [76]wist dat hij er niet van gehouden zou hebben om de oude schouwplaats van zijne werkzaamheden weder te zien. Hij had er den voet niet weder gezet sedert de laatste mand steenkolen boven den grond was gehaald. Daar de stoomboot hem intusschen aan den steiger van Stirling had afgezet, deed men eenige nasporingen in die streek.

Het onderzoek leverde niets op. Niemand herinnerde zich den ingenieur in die streek te hebben gezien. Jack Ryan alleen, die hem in gezelschap van Harry op een der portalen van den put Yarow had ontmoet, had de openbare nieuwsgierigheid tevreden kunnen stellen. Maar men weet dat de vroolijke jongen op de pachthoeve van Melrose arbeidde op veertig mijlen afstands in het zuidwestelijk deel van het graafschap Renfrew en hij had er niet de minste gedachte van dat men zich omtrent de verdwijning van James Starr zoo ongerust maakte. Zoo kwam het dat Jack Ryan, acht dagen na zijn bezoek aan het mijnhuis, gedurende de avond-bijeenkomsten der klan Irvine, zijn vroolijk gezang zou hebben voortgezet, indien ook hij niet eene oorzaak tot levendige ongerustheid had gehad, waarvan spoedig de rede zal zijn.

James Starr was een te aanzienlijk en te geacht man, niet alleen in de stad, maar in geheel Schotland, dan dat eene hem betreffende gebeurtenis, onopgemerkt kon voorbijgaan. De Lord-provoost, eerste overheidspersoon van Edinburgh, de schouten, de raadsheeren, waarvan de meesten met den ingenieur bevriend waren, stelden het ijverigste onderzoek in. Agenten werden uitgezonden, maar het leverde geen resultaat op.

Er werd dus overgegaan om in de hoofdbladen van het Vereenigde Koninkrijk een bericht aangaande James Starr te doen opnemen, bevattende zijne persoons-omschrijving met bijvoeging van den dag, waarop hij Edinburgh verlaten had; verder moest men afwachten. Dit ging niet zonder angst gepaard. De geleerde wereld van Engeland was niet vreemd aan het denkbeeld, dat een harer verdienstelijkste leden voor goed verdwenen was.

Tegelijkertijd dat men zich omtrent den persoon van James Starr zoo ongerust maakte, was de persoon van Harry het voorwerp van eene niet minder levendige bezorgdheid. Maar in plaats van de openbare meening bezig te houden, verstoorde de zoon van den ouden overman slechts de opgeruimdheid van zijn vriend Jack Ryan.

Men herinnert zich dat Jack Ryan, tijdens hunne ontmoeting in den put Yarow, Harry had uitgenoodigd om over acht dagen op het feest van de klan Irvine te komen. Harry had het aangenomen en vast beloofd zich naar de plechtigheid te begeven. Jack Ryan wist, bij ondervinding, dat zijn makker een man van zijn woord was. Bij hem maakte belofte ook schuld.

En nu had bij het feest te Irvine niets ontbroken, noch gezang, [77]noch dansen, noch vermakelijkheden van iedere soort, niets, behalve Harry Ford.

Eene donkere massa—een schip—vertoonde zich. Blz. 80.

Jack Ryan was aanvankelijk boos op hem geweest, omdat de [78]afwezigheid van zijn vriend op zijn goed humeur van invloed was. Hij verloor er zelfs, in het midden van een zijner liederen, het geheugen door en voor de eerste keer bleef hij steken in een horlepijp, die hem gewoonlijk welverdiende toejuichingen verschafte.

Hier moet gezegd worden dat het bericht aangaande James Starr in de dagbladen openbaar gemaakt, nog niet onder de oogen van Jack Ryan was gekomen. Die brave jongen maakte zich dus alleen over de afwezigheid van Harry ongerust, wel overtuigd dat slechts eene ernstige omstandigheid hem belet kon hebben om zijne belofte te houden. Daags na het feest meende Jack Ryan dan ook per spoor van Glasgow naar de groeve Dochart te gaan, indien een voorval, dat hem bijna het leven had gekost, hem er niet van afgehouden had.

Ziehier wat er in den nacht van 12 December gebeurd was. Inderdaad was de zaak van dien aard dat ze de voorstanders van het bovennatuurlijke, en die waren talrijk op de pachthoeve van Melrose, in het gelijk stelde.

Irvine, eene kleine zeeplaats in het graafschap Renfrew met ongeveer zeven duizend inwoners, is gebouwd aan een scherpen inham die de schotsche kust, bijna aan den mond der Clyde-golf maakt. Zijne tegen de volle zeewinden tamelijk beschutte haven, wordt verlicht door een krachtig kustlicht, dat de droogten zoo voldoende aanwijst, dat een voorzichtig zeeman er zich niet in kan vergissen. Ook waren de schipbreuken zeldzaam op dit gedeelte der kust en de kustvaarders of de schepen voor de groote vaart die hetzij de Clyde-golf wilden inloopen om naar Glasgow koers te zetten, hetzij in de baai van Irvine zelve wilden binnenvallen, konden zelfs in de donkerste nachten, zonder gevaar manoeuvreeren.

Wanneer eene stad een historisch verleden, hoe dunnetjes ook, heeft; wanneer zijn kasteel eertijds aan een Robert Bruce heeft toebehoord, dan is zij niet zonder eenige bouwvallen te bezitten.

En nu zijn alle bouwvallen in Schotland door geesten bewoond. Ten minste wordt dit in de Hoog- en Laaglanden algemeen geloofd.

De oudste en tevens de slechtst befaamde bouwvallen van dit gedeelte der landstreek waren juist die van dit slot van Robert Stuart, dat den naam droeg van Dundonald-Castle.

Op dit tijdstip was het slot Dundonald, verblijfplaats van al de dwalende kwelgeesten van den omtrek, aan eene volkomene verlatenheid overgegeven. Men bezocht het weinig op de hooge rots die het boven de zee, op twee mijlen van de stad, innam. Soms kwamen enkele vreemdelingen op het denkbeeld om de oude geschiedkundige overblijfselen te ondervragen, maar dan gingen zij er alléen heen. De bewoners van Irvine hadden hen er voor geen geld naar toe geleid. Werkelijk gingen er eenige verhalen rond van zekere »vurige vrouwen” die het oude slot bewoonden.

De bijgeloovigsten verzekerden dat zij die spookachtige wezens [79]gezien, ja, met eigen oogen gezien hadden. Natuurlijk behoorde Jack Ryan tot laatstgenoemden.

De waarheid is dat zich, van tijd tot tijd, hooge vlammen vertoonden nu eens boven op een stuk van een half ingestorten muur, dan weder op den top van den toren, die boven al de bouwvallen van Dundonald-Castle uitstak.

Hadden deze vurige tongen, zooals men verzekerde, een menschelijken vorm? Verdienden zij de benaming van »vurige vrouwen” die de Schotten van de kuststreek hen gaven? Blijkbaar was het slechts verbeelding van tot bijgeloof gebrachte hersenkassen en zou de wetenschap dit verschijnsel wel langs den natuurkundigen weg hebben opgelost.

Wat hiervan zij, de vurige vrouwen hadden in den ganschen omtrek den wel gevestigden naam dat zij de bouwvallen van het oude slot bezochten en er, vooral gedurende de donkere nachten, vreemde heksendansen uitvoerden. Hoe’n stoute knaap Jack Ryan ook ware, hij zou het toch niet gewaagd hebben hen met de tonen van zijn doedelzak te begeleiden.

»De oude Nikker is voldoende voor hen!” zeide hij, »en hij heeft mij niet noodig om zijn helsch orkest te volmaken!”

Men kan wel denken, dat deze vreemde verschijningen de verplichte stof leverden voor de verhalen gedurende de avondbijeenkomsten. Ook bezat Jack Ryan eene geheele lijst van sprookjes aangaande de vurige vrouwen en had hij altijd voorraad, wanneer hij iets van hen vertellen moest.

Op den voorgaanden avond, waarop ale, brandy en whisky rijkelijk gestroomd hadden en waarmede het feest van de klan te Irvine besloten was, bleef Jack Ryan dan ook niet in gebreke om zijn geliefkoosd onderwerp weer op te vatten tot groot vermaak, wellicht ook tot grooten schrik zijner toehoorders.

Die avond werd doorgebracht in eene groote schuur van de pachthoeve van Melrose, op de grens der kuststreek. In het midden van het gezelschap, brandde een ferm vuur van cokes in eene plaatijzeren treeft.

Het was zwaar weer buiten. Dikke nevelen vlogen over de golven, door eene stijve zuidwesten bries in volle zee voortgezweept. Een pikzwarte nacht, geene enkele open plek tusschen de wolken; aarde, hemel en water in diepe duisternis samensmeltende, bemoeielijkten het verkennen der baai van Irvine indien eenig vaartuig met deze op de kust staande winden, zich daaraan had willen wagen.

De kleine haven van Irvine wordt, althans door vaartuigen van zekeren tonneninhoud, niet druk bezocht. De zeil- of stoom-koopvaardijschepen gaan meer noordelijk op om land te verkennen, ingeval zij de golf van de Clyde willen binnenloopen.

Dien avond echter had een visscher, die nog laat op het strand was gebleven, niet zonder verwondering een vaartuig bespeurd, dat [80]op de kust aanhield. Zoo het plotseling dag ware geworden, zou het vaartuig niet met verwondering, maar met schrik zijn aanschouwd, zooals het daar, vóor den wind, met alle zeilen bij aankwam. Miste het den ingang der golf, dan bleef er tusschen de geweldige rotsen van den oever geen wijkplaats meer over. En bleef dat onvoorzichtige vaartuig willens om de kust nog dichter te naderen, hoe zou het er weer afkomen?

De avondbijeenkomst zou eindigen met eene laatste geschiedenis van Jack Ryan. Zijne, in de spokenwereld verplaatste toehoorders, waren in eene stemming om, zoo het geval zich voordeed, een bewijs van hunne bijgeloovigheid te geven.

Eensklaps weerklonken er buiten kreten.

Jack hield dadelijk op met zijn verhaal en allen verlieten haastig de schuur.

De nacht was zeer donker. Zware regen- en windbuien gierden langs het strand.

Twee of drie visschers, schrap tegen eene rots staande, om aan de windstooten beter weerstand te bieden, riepen met luider stem.

Jack Ryan en zijne metgezellen liepen naar hen toe.

Die kreten waren echter niet tot de bewoners der hoeve, maar tot de bemanning van een vaartuig gericht, dat, zonder het te weten, in zijn verderf liep.

Inderdaad vertoonde zich op eenige kabellengten in volle zee, eene verwarde, donkere massa. Het was een schip, door zijne seinlichten goed te onderscheiden, want het had een wit licht aan de fokkemast, aan stuurboord een groen licht en aan bakboord een rood. Men zag het dus recht van voren en het was blijkbaar dat het met volle vaart op de kust liep.

»Een schip in gevaar?” riep Jack Ryan uit.

»Ja,” antwoordde een der visschers, »en als het nu zou willen wenden, zou het dat niet meer kunnen.”

»Seinen, seinen!” riep een der Schotten.

»Welke?” hernam de visscher. »Bij zulke stormvlagen zou men geene toorts aan kunnen houden.”

En terwijl deze gesprekken snel gevoerd werden, werd op nieuw geschreeuwd. Maar hoe zou men die kreten te midden van dezen storm hebben kunnen hooren? De bemanning van het vaartuig had geene kans meer om aan de schipbreuk te ontkomen.

»Waarom ook zoo te manoeuvreeren?” riep een zeeman.

»Wil hij dan volstrekt stranden?” antwoordde een ander.

»Kende de kapitein dan het licht van Irvine niet?” vroeg Jack Ryan.

»Men zou het gelooven,” antwoordde een der visschers, »ten minste zoo hij niet bedrogen is door eenig …”

De visscher had zijn gezegde nog niet geëindigd, toen Jack Ryan een vreeselijken kreet uitte. Werd hij door de scheepsbemanning [81]gehoord? In ieder geval was het te laat voor het schip om vrij te komen van de lijn der brekers, wier witte schuim door de duisternis heenscheen.

De golven hadden hem hevig op de riffen geworpen. Blz. 83.

[82]

Doch het was geenszins, zooals men zou gelooven, eene laatste waarschuwing die Jack Ryan aan het in nood verkeerende vaartuig trachtte te geven. Jack Ryan stond toen met zijn rug naar de zee. Ook zijn metgezellen keken toen naar een punt op een halve mijl achter het strand gelegen.

Het was het kasteel Dundonald. Op den top van den ouden toren wrong zich eene hooge vlam door de rukwinden heen.

»De vurige vrouw!” riepen al die bijgeloovige Schotten met schrik uit.

Oprecht gesproken, behoorde er een groote mate van verbeelding toe om aan die vlam eene menschelijke gedaante te kunnen bespeuren. Als eene in den wind lichtende vlag, scheen zij bij wijlen van den top des torens los te vliegen, alsof ze op het punt was om uit te dooven, om er zich eenige oogenblikken later, met hare blauwachtige punt weder aan vast te hechten.

»De vurige vrouw! De vurige vrouw!” riepen de verschrikte visschers en landlieden.

Alles verklaarde zich toen. Het was blijkbaar dat het vaartuig, in den nevel uit zijn koers geraakt, een verkeerden weg had genomen en dat het de op den top des torens van het kasteel Dundonald ontstoken vlam, voor het kustlicht van Irvine had gehouden. Het dacht aan den mond der tien mijlen noordelijker gelegen golf te zijn en het liep nu op eene open kust, die het geene enkele wijkplaats aanbood!

Wat kon men doen om het te redden, zoo het nog tijd was? Wellicht had men die bouwvallen moeten beklimmen en die vlam trachten te blusschen, opdat het niet verder mogelijk ware geweest haar met het havenlicht van Irvine te verwarren.

Ongetwijfeld had men zoo, zonder eenig uitstel, moeten handelen; maar wie dezer Schotten zou op de gedachte zijn gekomen en de gedachte er zijnde, wie zou zoo vermetel zijn geweest om de vurige vrouw te trotseren? Misschien Jack Ryan, want hij was moedig en hoe sterk zijn bijgeloof ook ware, kon het hem van het verrichten eener edelmoedige daad niet terughouden.

Het was te laat. Een vreeselijk gekraak weerklonk onder het geraas der elementen.

Het vaartuig raakte van achteren grond. Zijne seinlichten doofden uit. De witte lijn der branding scheen voor een oogenblik afgebroken. Het was het schip dat er doorheen ging, op de zijde ging liggen en tusschen de klippen uiteensloeg.

En, zeker door eene toevallige overeenstemming, op datzelfde oogenblik verdween de hooge vuurvlam, alsof ze door een hevigen rukwind was losgerukt. Zee, hemel en strand werden op hetzelfde oogenblik weer in de diepste duisternis gedompeld.

»De vurige vrouw!” had Jack Ryan voor het laatst uitgeroepen [83]toen deze, voor hem en zijne makkers, bovennatuurlijke verschijning, plotseling verdwenen was.

Maar den moed, dien deze bijgeloovige Schotten bij een ingebeeld gevaar zouden gemist hebben, hervonden zij nu zij tegenover een wezenlijk gevaar stonden, thans nu het er om te doen was om het leven hunner medemenschen te redden. De losgebroken elementen konden hen niet tegenhouden. Heldhaftig, zooals zij vroeger bijgeloovig waren, snelden zij, door middel van in de golven geworpen lijnen, ter hulpe van het gestrande vaartuig.

Zij slaagden gelukkig, echter niet zonder dat eenigen, waaronder de stoutmoedige Jack Ryan, zich tegen de rotsen zwaar bezeerd hadden; maar de kapitein van het vaartuig en de acht koppen der bemanning konden, behouden en wel, aan wal gebracht worden.

Het vaartuig was de Noordsche brik Motala, geladen met Noorsch hout en op reis naar Glasgow.

Het was maar al te waar. De kapitein had, bedrogen door het op den toren van het kasteel Dundonald ontstoken vuur, op de kust aangehouden, in plaats van de Clyde-golf binnen te loopen.

En nu bleef er van de Motala niets over dan eenig wrakhout, dat door de branding verder tegen de rotsen van den oever verbrijzeld werd.

Jack Ryan en drie zijner, evenals hij, gekwetste makkers waren naar eene der kamers van de pachthoeve van Melrose gevoerd, waar hun dadelijk de vereischte zorgen werden verleend.

Jack Ryan was het meest gehavend, want op het oogenblik dat hij zich, met het touw om de lendenen, in zee had geworpen, hadden de woedende golven hem hevig op de riffen geworpen. Het had zelfs maar weinig gescheeld of zijne makkers hadden hem niet levend op het strand gebracht.

De brave jongen was dus voor eenige dagen aan het bed gekluisterd, waarover hij zeer boos was. Toen men hem echter vergund had zooveel te zingen als hij wilde, berustte hij in zijn ongeval en weerklonk de pachthoeve van Melrose steeds van de vroolijke klanken zijner stem. Maar Jack Ryan putte uit dit avontuur eene nog sterkere vrees voor die brawnies en andere kwelgeesten, die er vermaak in [84]scheppen het arme volk te plagen en hen stelde hij verantwoordelijk voor de ramp der Motala. Men had hem niet aan boord moeten komen met de bewering, dat de vurige vrouwen niet bestonden en dat die plotseling tusschen de bouwvallen opgekomen vlam aan eene natuurlijke oorzaak haar ontstaan verschuldigd was. Geenerlei redeneering zou hem overtuigd hebben. Zijne metgezellen waren nog meer verhard in hun bijgeloof. Naar hun zeggen had eene der vurige vrouwen de Motala op boosaardige wijze naar de kust gelokt. En haar daarvoor te willen straffen zou gelijk gestaan hebben met het opleggen eener boete aan den oceaan. De overheidspersonen konden iedere hun welbehagelijke vervolging gelasten. Men zet eene vlam niet in de gevangenis, men legt een ontastbaar wezen de boeien niet aan. En, het moet gezegd worden, de later gedane nasporingen schenen—althans oppervlakkig—deze bijgeloovige wijze om de zaken te verklaren, in het gelijk te stellen.

Werkelijk kwam de magistraat belast met het instellen van een onderzoek naar het vergaan der Motala, de onderscheidene getuigen van de ramp ondervragen. Allen waren van gevoelen dat de schipbreuk een gevolg was van de bovennatuurlijke verschijning van de vurige vrouw in de bouwvallen van het slot Dundonald.

Men begrijpt licht, dat het gerecht met zoodanige redenen geen genoegen kon nemen. Dat zich een zuiver natuurkundig verschijnsel in de bouwvallen had toegedragen, daaraan bestond geen de minste twijfel. Maar was het toeval of kwaadwilligheid?—dat moest de magistraat zoeken uit te maken.

Het woord »kwaadwilligheid” moge geene verrassing baren. Men behoeft niet ver in de geschiedenis van Armorika terug te gaan om daarvan de bevestiging te vinden. Genoeg strandroovers van de kust van Bretanje hebben het beroep uitgeoefend om de schepen naar de kust te lokken, ten einde de overblijfselen onder elkaar te verdeelen. Dan eens wees een brandend boschje van harsachtige boomen aan een vaartuig den weg naar engten, daar het niet meer uit kon raken. Dan weder misleidde een aan de horens van een stier bevestigde en door het dier willekeurig bewogen toorts, eene scheepsbemanning omtrent den te volgen koers. Het gevolg dezer pogingen was eene onvermijdelijke schipbreuk, waarvan de plunderaars voordeel trokken. Gerechtelijke tusschenkomst en strenge voorbeelden waren er noodig geweest om deze barbaarsche gewoonten uit te roeien. En kon nu, in deze omstandigheid, eene misdadige hand de oude overleveringen der strandroovers niet weer hebben uitgevoerd?

Zoo dachten de politiemannen er over, in weerwil van hetgeen Jack Ryan en zijne makkers er van gezegd hadden. Toen deze van onderzoek hoorden spreken, verdeelden zij zich in twee kampen: eenigen vergenoegden zich met eene schouderophaling; anderen, vreesachtiger, verkondigden dat, door op zoodanige wijze de bovennatuurlijke [85]wezens te vertoornen, men zeker slechts nieuwe rampen zou teweegbrengen.

»Harry! Harry!” riep hij met zijne krachtige stem. Blz. 90.

Niettemin werd het onderzoek met veel zorg doorgezet. [86]

De politiemannen begaven zich naar het kasteel Dundonald en gingen tot het strengste onderzoek over.

De magistraat wilde in de eerste plaats nagaan of de grond nog eenige indrukselen had bewaard van voetstappen, die aan andere voeten dan die van kwelgeesten konden worden toegeschreven. Het was onmogelijk het geringste spoor, oud of versch, waar te nemen. Intusschen zou de aarde, nog doorvochtig door de regens van den vorigen dag, het geringste spoor bewaard hebben.

»Voetstappen van brawnies!” riep Jack Ryan uit, toen hij den slechten uitslag van de eerste nasporingen vernam. »Men zou even gemakkelijk de sporen van een dwaallichtje op het water van een moeras kunnen terugvinden!”

Dit eerste deel van het onderzoek leverde dus niets op. Het was niet waarschijnlijk dat het tweede gedeelte meer zou geven.

Het kwam er inderdaad op aan vast te stellen hoe het vuur op den top des torens had kunnen worden ontstoken; welke stoffen tot de verbranding gebezigd waren en eindelijk welke overblijfselen die verbranding had achtergelaten.

In het eerste opzicht werd niets gevonden, noch overblijfsels van lucifers, noch van stukjes papier, gediend kunnende hebben om eenig vuur te ontsteken.

Ten aanzien van het tweede punt, evenzeer niets. Men vond noch verdroogd gras, noch stukken hout, waarmede dat zoo hevige vuur, des nachts zoo ruim had kunnen worden gevoed.

Het derde punt kon evenmin opgehelderd worden. De volkomen afwezigheid van asch, van ieder overblijfsel van welke brandstof ook, stelde niet eens in staat om de plaats weder te vinden, waar het vuur moest gelegen hebben. Noch op den grond, noch op de rots, was eenige zwart geworden plek te bespeuren. Moest men hieruit dan besluiten dat de vuurhaard door de hand van eenig boosdoener was vastgehouden? Dit was zeer onwaarschijnlijk omdat, naar het zeggen der getuigen, de vlam zulk eene reusachtige uitbreiding had gehad, dat de bemanning der Motala, haar niettegenstaande den dikken nevel, verscheidene mijlen ver in volle zee, had kunnen bemerken.

»Goed!” zeide Jack Ryan, »de vurige vrouw kan het best zonder lucifers stellen! Zij blaast maar en dat is voldoende om de haar omringende lucht in vlam te zetten en hare vuurplaats laat nooit asch over.”

Uit alles volgde dus dat de overheidspersonen vergeefsche moeite hadden gedaan en dat aan zoovele anderen, eene nieuwe legende was toegevoegd,—eene legende die de gedachtenis aan de ramp der Motala zou vereeuwigen en nog ontegenzeggelijker de verschijning van de vurige vrouwen bevestigen.

Intusschen kon een jongen, zoo ferm en van zulk een krachtig [87]gestel als Jack Ryan, niet lang het bed houden. Eenige kneuzingen en verrekkingen waren niet in staat hem langer bedlegerig te houden, dan hem beviel. Hij had geen tijd om ziek te zijn. En wanneer die tijd ontbreekt, is men het weinig in die gezonde streken der Laaglanden.

Jack Ryan was dus spoedig hersteld. Zoodra hij weer op de been was, wilde hij, voor dat hij zijn arbeid op de pachthoeve van Melrose hervatte, zeker plan ten uitvoerbrengen. Het betrof een bezoek aan zijn makker Harry, om te vernemen waarom deze niet op het feest van de klan te Irvine was geweest. Van de zijde van iemand als Harry. die niets beloofde zonder het na te komen, was die afwezigheid onverklaarbaar. Bovendien was het onwaarschijnlijk dat de zoon van den ouden overman niet had hooren spreken over de ramp der Motala, die zoo uitvoerig door de dagbladen was medegedeeld. Hij moest weten welk aandeel Jack Ryan in de redding had gehad, wat hem daarbij was overkomen en het zou eene al te groote onverschilligheid aan de zijde van Harry zijn geweest om niet naar de hoeve te komen, ten einde zijn vriend Jack Ryan de hand te drukken.

Was Harry dus niet gekomen, het was enkel omdat hij niet kon komen. Jack Ryan had veeleer het bestaan der vurige vrouwen ontkend, dan aan de onverschilligheid van Harry te zijnen opzichte, te gelooven.

Twee dagen na de ramp verliet Jack dus de hoeve, vroolijk en wel als een ferme knaap, die zijn verwondingen gaar niet meer voelde. Hij deed de echo’s der rotsachtige kust weergalmen van een vroolijk deuntje, uit de volle borst aangeheven en begaf zich naar het station van den spoorweg die over Glasgow naar Stirling en Callander voert. Terwijl hij daar in de wachtkamer stond, viel zijn oog aanstonds op een aanplakbiljet, in menigte op de muren voorkomende en het volgende bericht inhoudende:

»Op 4 December heeft de ingenieur James Starr van Edinburgh zich te Granton-Pier op de Prins van Wallis ingescheept. Hij is denzelfden dag te Stirling aan wal gestapt. Sinds heeft men omtrent hem geene tijding.

»Wordt verzocht om elk hem betreffend bericht te doen toekomen aan den voorzitter van het Koninklijk Instituut te Edinburgh.”

Voor een dier aanplakbiljetten staande, herlas Jack Ryan het tot tweemalen toe, niet zonder teekenen van de grootste verwondering te geven.

»Mijnheer Starr!” riep hij uit. »Maar ik heb hem juist op 4 December, met Harry op de ladders in den put Yarow ontmoet. Dat is nu tien dagen geleden! En sedert dien tijd zou hij niet weer te voorschijn zijn gekomen! Zou dit ook de verklaring geven waarom mijn makker niet op het feest te Irvine is geweest?” [88]

En, zonder zich den tijd te gunnen om den voorzitter van het Koninklijk Instituut per brief hetgeen hij aangaande James Starr wist, te berichten, sprong de brave knaap in den trein, met het vaste besluit zich dadelijk naar den put Yarow te begeven. Daar aangekomen, zou hij, zoo noodig tot op den bodem der groeve Dochart afdalen om Harry en met hem den ingenieur James Starr weder te vinden.

Drie uur daarna verliet hij den trein aan het station Callander en richtte hij zich snel naar den put Yarow.

»Zij zijn niet meer voor den dag gekomen,” zeide hij tot zichzelven. »Waarom niet? Heeft eenig beletsel hen daarin verhinderd? Is het een gewichtig werk dat hen nog op den bodem der kolenmijn terughoudt? Ik moet het weten!”

En Jack Ryan, den pas versnellende, kwam in minder dan een uur aan den put Yarow aan.

Van buiten was er niets veranderd. Dezelfde stilte in de nabijheid der groeve. Geen levend wezen in deze woestenij.

Jack Ryan ging door tot onder het bouwvallige afdak dat de opening van den put overdekte. Hij wierp zijne blikken in dien afgrond … Hij zag niets. Hij luisterde … Hij hoorde niets!

»En mijne lamp!” riep hij uit. »Zou die dan niet meer op hare plaats staan?”

De lamp, waarvan Jack Ryan zich bij zijne bezoeken aan de groeve bediende, stond gewoonlijk in een hoek bij het portaal der bovenste ladder.

Deze lamp was verdwenen.

»Dat is het eerste bezwaar al!” zeide Jack Ryan tot zich zelven en hij begon zeer ongerust te worden.

Daarna, hoe bijgeloovig hij ook ware, zijne aarzeling overwonnen hebbende, zeide hij:

»Ik zal er ingaan, al zou het in de groeve nog duisterder zijn dan in het diepste der hel!”

En hij begon de lange reeks van ladders af te dalen die in den somberen put waren neergelaten.

Jack Ryan moest zijne oude mijnwerkers-gewoonten wel niet vergeten hebben en de groeve Dochart wel zeer goed kennen, om zich zoo te wagen. Overigens daalde hij zeer voorzichtig af. Zijn voet beproefde iedere sport, waarvan er eenigen vermolmd waren. Elke misstap zou, in die ruimte van vijftien honderd voet, een doodelijken val na zich hebben gesleept. Jack Ryan telde daarom elk portaal, dat hij achtereenvolgens verliet om eene lagere verdieping te bereiken. Hij wist dat zijn voet de zool der groeve niet kon betreden voor dat hij het dertigste zou afgestapt zijn. Eens daar, meende hij geene moeite te zullen hebben om het mijnhuis te bereiken, dat, zooals men weet, aan het einde der hoofdgalerij gebouwd was. [89]

Vier lichamen lagen op den grond uitgestrekt. Blz. 95.

Op deze manier voortgaande kwam Jack Ryan op het zes en twintigste portaal en bijgevolg scheidden hem ten hoogste twee honderd voet van den bodem. [90]

Te dezer plaatse liet hij het been zakken om de eerste sport der zeven en twintigste ladder te zoeken. Maar zijn been, in de ruimte zwevende, vond geen enkel steunpunt.

Jack Ryan ging op het portaal op de knieën liggen. Hij wilde het uiteinde der ladder met de hand grijpen.… Doch te vergeefs.

Het was blijkbaar dat de zeven en twintigste ladder zich niet op hare plaats bevond en, bijgevolg, dat ze weggenomen was.

»Zeker is de oude Nikker daar langs gegaan!” zeide hij bij zich zelven en niet zonder een zeker gevoel van afgrijzen te ondervinden.

De armen over de borst gekruist en steeds die ondoordringbare duisternis willende doorboren, stond Jack Ryan daar en wachtte. Toen viel het hem in de gedachte dat, zoo hij niet af kon dalen, de bewoners der kolenmijn, van hun kant, niet naar boven hadden kunnen komen. Werkelijk bestond er geene enkele gemeenschap meer tusschen den bovengrond van het graafschap en de diepten der groeve. Zoo de onderste ladders van den put Yarow waren weggenomen nà zijn laatste bezoek aan het mijnhuis, wat was er dan geworden van Simon Ford, zijne vrouw, zijn zoon en van den ingenieur? De langdurige afwezigheid van James Starr bewees klaarblijkelijk dat hij de groeve niet had verlaten sedert den dag, waarop Jack Ryan hem in den put Yarow was tegengekomen. Hoe was het mijnhuis sedert van levensmiddelen voorzien? Hadden die levensmiddelen niet ontbroken aan die ongelukkigen, op vijftien honderd voet onder den grond ingekerkerd?

Al deze gedachten doorkruisten den geest van Jack Ryan. Hij zag wel dat hij alleen niets vermocht om tot het mijnhuis door te dringen. Was de afbreking der gemeenschap een gevolg van kwaadwilligheid? hem kwam zulks niet twijfelachtig voor. In ieder geval moest de overheid raad schaffen, maar ze moest dan ook ten spoedigste verwittigd worden.

Jack Ryan boog over het portaal heen.

»Harry! Harry!” riep hij met zijne krachtige stem.

De echo’s weerkaatsten herhaalde malen den naam van Harry, die eindelijk in de uiterste diepten van den put Yarow wegstierf.

Jack Ryan klom snel langs de ladders naar boven en zag toen het daglicht weer. Hij verloor geen oogenblik. In éen haal was hij aan het station van Callander terug. Slechts eenige minuten behoefde hij te wachten op den voorbijkomenden expres-trein naar Edinburgh en te drie uur des namiddags liet hij zich bij den lord-provoost der hoofdstad aandienen.

Daar legde hij zijne verklaring af. De nauwkeurige bijzonderheden die hij mededeelde, konden geen twijfel aan zijne geloofwaardigheid overlaten. Sir Elphiston, voorzitter van het Koninklijk Instituut, niet alleen collega, maar ook bijzonder vriend van James Starr, werd dadelijk gewaarschuwd en hij verzocht de leiding te mogen hebben [91]van de nasporingen die, zonder uitstel, in de groeve Dochart zouden gedaan worden. Men stelde onderscheidene agenten ter zijner beschikking, die zich voorzagen van lampen, breekijzers, lange touwladders en daarbij levens- en hartversterkende middelen niet vergaten. Daarna sloegen zij, onder aanvoering van Jack Ryan, dadelijk den weg naar de kolenmijnen van Aberfoyle in.

Dienzelfden avond bereikten Sir Elphiston, Jack Ryan en de agenten den ingang van den put Yarow en daalden zij neder tot aan het zeven en twintigste portaal, waar Jack zich, eenige uren vroeger, had opgehouden.

Men liet toen de lampen, die aan het eind van lange touwen bevestigd waren, in de diepten van den put neder en kreeg de zekerheid dat de vier ladders er niet waren.

Geen twijfel meer of de gemeenschap tusschen het binnenste met het buitenste der groeve Dochart was met voorbedachten rade afgebroken.

»Waar wachten wij op, mijnheer?” vroeg de ongeduldige Jack Ryan.

»Wij wachten tot de lampen weer boven zijn gebracht, mijn jongen,” antwoordde Sir Elphiston. »Daarna zullen wij tot op de zool der laatste galerij afdalen en gij zult onze gids zijn.”

»Naar de cottage!” riep Jack Ryan uit, »en, zoo noodig, zullen wij in de benedenste afgronden der groeve afdalen!”

Zoodra de lampen uit den put waren opgehaald, bevestigden de agenten de touwladders aan het portaal en wikkelden dezen zich af in den put. De onderste portalen bestonden nog. Men kon van het eene op het andere afdalen.

Dit ging echter niet dan gepaard met groote moeielijkheden. Jack Ryan had zich het eerst aan die zwevende ladders vastgegrepen en hij was ook de eerste die den bodem der kolenmijn bereikte.

Sir Elphiston en de agenten waren spoedig bij hem.

De ronde plaats, door den bodem van den put Yarow gevormd, was geheel ledig, maar Sir Elphiston was niet weinig verrast, toen hij Jack Ryan hoorde uitroepen:

»Ziehier eenige stukken van ladders en wel half verbrande stukken!”

»Verbrand!” herhaalde Sir Elphiston. »Werkelijk, die asch is reeds langen tijd koud!”

»Gelooft gij, mijnheer,” vroeg Jack Ryan, »dat de ingenieur James Starr er belang bij heeft gehad om deze ladders te verbranden en om elke gemeenschap met de buitenwereld af te breken?”

»Neen,” antwoordde Sir Elphiston, die in gedachten verzonken stond. »Kom, jongen, laten wij naar het mijnhuis gaan! Daar zullen wij de waarheid weten.”

Jack Ryan schudde het hoofd als iemand die niet overtuigd is. Maar, uit de hand der agenten eene lamp nemende, trad hij snel voorwaarts door de hoofdgalerij der groeve Dochart. [92]

Allen volgden hem.

Een kwartier later hadden Sir Elphiston en zijne tochtgenooten de uitgeholde plaats bereikt waarin, van achteren, de woning van Simon Ford was gebouwd. De vensters vertoonden geen licht.

Jack Ryan vloog naar de deur, die hij driftig openduwde.

De woning was verlaten.

Men doorzocht de kamers van het sombere verblijf. Inwendig geen spoor van geweld. Alles was in orde, alsof de oude Madge er nog in was. De voorraad levensmiddelen was overvloedig en zou voor de familie Ford, gedurende verscheidene dagen, toereikende zijn geweest.

De afwezigheid der bevolking van de mijnwoning was dus onverklaarbaar. Kon men echter met zekerheid uitmaken op welk tijdstip zij haar verlaten had? Ja, want in dit verblijf waar tusschen dag en nacht geen verschil bestond, had Madge de gewoonte om elken zooveelsten met een kruis in haar almanak te merken.

Die almanak was tegen den muur der zaal opgehangen. En nu was het laatste kruisje onder dagteekening van 5 December gesteld, namelijk, éen dag na de aankomst van James Starr, hetgeen Jack Ryan kon bevestigen. Het was dus uitgemaakt dat, sedert 5 December, dus sedert negen dagen, Simon Ford, zijne vrouw, zijn zoon en zijn gast de woning verlaten hadden. Zou een nieuw onderzoek der groeve, door den ingenieur ondernomen, reden kunnen geven voor eene zoo lange afwezigheid? Blijkbaar, neen.

Zoo dacht Sir Elphiston er ten minste over. Na de woning allernauwkeurigst onderzocht te hebben, zat hij er over in, wat hij nu verder moest doen.

Er heerschte eene diepe duisternis en het schijnsel der in de handen der agenten schommelende lampen, deelde slechts eenige flikkeringen aan die ondoordringbare duisternis mede.

Plotseling slaakte Jack Ryan een kreet.

»Daar! daar!” zeide hij.

En hij wees met den vinger naar een vrij sterk schijnsel, dat zich op den donkeren achtergrond der galerij bewoog.

»Vrienden,” antwoordde Sir Elphiston, »laat ons op dat licht afgaan!”

»Eene brawnie’s-vlam!” riep Jack Ryan uit. »Wat zou het geven? Wij krijgen het nooit te pakken!”

De voorzitter van het Koninklijk Instituut en de agenten, geen van allen zeer bijgeloovig, snelden voort in de door het beweeglijke schijnsel aangewezen richting. Jack Ryan, een kloek besluit nemende, was niet de laatste. [93]

Coal-City: de steenkoolstad. Blz. 96.

[92]

De vervolging was langdurig en vermoeiend. De lichtende toorts scheen door een wezen, klein van gestalte maar bijzonder vlug, gedragen te worden. Elk oogenblik verdween dat wezen achter eene [93]aanvulling der galerij; daarna zag men het weder aan het einde eener dwarsgalerij. Door plotseling te zwenken verdween het daarna voor het gezicht. Het scheen voor goed verdwenen te zijn, toen [94]eensklaps het schijnsel der toorts op nieuw een helderen glans verspreidde. Om kort te gaan, men won weinig op hetzelve en Jack Ryan bleef, niet zonder grond, volhouden dat men het niet zou inhalen.

Terwijl zij deze vruchtelooze jacht gedurende een uur voortzetten, geraakten Sir Elphiston en zijne tochtgenooten al dieper en dieper in het zuidwestelijk gedeelte der groeve Dochart. Ook zij begonnen zich af te vragen of zij hier niet met een ontastbaar dwaallicht te doen hadden.

Op dit oogenblik scheen het intusschen, alsof de afstand tusschen het dwaallicht en hen die het wilden inhalen, begon te verminderen. Was het vermoeienis van een of ander vluchtend wezen, of wilde dat wezen Sir Elphiston en zijne tochtgenooten daarheen lokken waar de bewoners zelven van het mijnhuis reeds waren heengelokt? De beantwoording dezer vraag was niet gemakkelijk.

De agenten, den afstand ziende verminderen, verdubbelden echter hunne pogingen. Het schijnsel, dat steeds op een afstand van meer dan twee honderd pas voor hen uit geschitterd had, bewoog zich nu op minder dan vijftig passen. Deze tusschenruimte werd nog kleiner. De toortsdrager werd zichtbaarder. Somtijds kon men, als hij het hoofd omdraaide, den flauwen omtrek van een menschelijk wezen herkennen en Jack Ryan moest bekennen dat, tenzij een kwelgeest dien vorm had aangenomen, er hier geen bovennatuurlijk wezen in het spel was.

En toen sneller loopende, riep hij:

»Dapper aan, kameraden! Het raakt vermoeid. Wij zullen het spoedig inhalen, en als het zoo goed spreekt, als het uit de voeten gaat, zal het veel te vertellen hebben!”

Intusschen werd de vervolging toen moeielijker. Want, op deze diepte van de groeve, kruisten nauwe tunnels zich als de lanen van een doolhof. In dezen warwinkel kon de toortsdrager gemakkelijk aan de agenten ontsnappen. Hij behoefde zijne lantaarn slechts uit te doen en zich terzijde af in het diepste van eenige duistere wijkplaats te werpen.

»Maar,” dacht Sir Elphiston, »als hij ons inderdaad wil ontsnappen, waarom doet hij het dan niet?”

Tot dusverre had dat onbereikbare wezen het niet gedaan; maar, op het oogenblik dat deze gedachte het brein van Sir Elphiston doorkruiste, verdween het licht plotseling en de agenten, die de vervolging voortzetten, kwamen bijna tegelijkertijd aan eene nauwe opening tusschen de leisteenrotsen, aan het einde van een nauwen gang.

Na hunne lampen opgedraaid te hebben was het voor Sir Elphiston, Jack Ryan en zijne metgezellen, het werk van een oogenblik om zich er in te laten glijden en door de daarop volgende opening heen te snellen. [95]

Maar zij hadden nog geen honderd schreden in eene nieuwe, breedere en hoogere galerij gedaan, toen zij plotseling stilstonden.

Daar, tegen den wand lagen vier lichamen—misschien vier lijken—op den grond uitgestrekt.

»James Starr!” zeide Sir Elphiston.

»Harry! Harry!” riep Jack Ryan uit, zich op het lichaam van zijn makker nederstortende.

Inderdaad, het waren de ingenieur, Madge, Simon en Harry Ford, die daar roerloos lagen.

Maar toen richtte zich een der lichamen op en men hoorde de uitgeputte stem van de oude Madge deze woorden mompelen:

»Helpt hen! eerst hen!”

Sir Elphiston, Jack Ryan en de agenten trachtten den ingenieur en zijne metgezellen bij te helpen, door hun eenige droppels van een hartversterkenden drank te laten doorzwelgen. Het gelukte hun bijna dadelijk. Deze ongelukkigen, gedurende tien dagen in Nieuw-Aberfoyle opgesloten, stierven door gebrek aan voedsel.

En, dat zij gedurende die langdurige gevangenschap niet bezweken waren, het was omdat zij,—gelijk James Starr aan Sir Elphiston mededeelde—tot drie malen toe een brood en eene kruik water naast zich gevonden hadden! Zeker had het hulpvaardige wezen, aan wien zij het behoud van hun leven te danken hadden, niet meer kunnen doen!…

Sir Elphiston vroeg zich af of dat niet het werk kon zijn van dat ontastbare dwaallichtje, dat hen juist naar de plaats had gelokt, waar James Starr en zijne metgezellen lagen.

Wat hiervan zij, de ingenieur, Madge, Simon en Harry Ford waren gered. Zij werden naar het mijnhuis teruggeleid, den nauwen doortocht nemende die de fakkeldrager aan Sir Elphiston scheen te hebben willen aanwijzen.

En dat James Starr en zijne metgezellen de uitmonding der galerij, hun door de dynamiet geopend, niet hadden kunnen terugvinden was daaraan te wijten dat die uitmonding stevig verstopt was door op elkander geplaatste rotsblokken, die zij, in deze diepe duisternis niet hadden kunnen onderkennen, noch losmaken.

Terwijl zij alzoo dat groote onderaardsche kerkhof navorschten, had eene vijandige hand moedwillig elke gemeenschap afgesneden tusschen Oud- en Nieuw-Aberfoyle. [96]

Drie jaar na de gebeurtenissen, die hier verhaald zijn, werd door de »Guides Joanne” of »Murray” aan de talrijke pleizierreizigers die het graafschap Stirling doorkruisten, een bezoek van eenige uren aan de steenkolenmijnen van Nieuw-Aberfoyle »als iets zeer bezienswaardigs” aanbevolen.

Geene mijn, in welk land ook van de nieuwe of oude wereld, bood zulk een belangwekkend schouwspel aan.

In de eerste plaats werd de bezoeker, zonder het minste gevaar of de minste vermoeienis op den bodem der exploitatie afgelaten, die op vijftien honderd voet beneden de oppervlakte van het graafschap gelegen was.

En werkelijk op zeven mijlen ten zuidwesten van Callander liep een schuine tunnel in den grond, waarvan de toegangspoort op monumentale wijze, met torentjes, kanteelen en borstwering versierd was. Deze ruime en zacht glooiende tunnel liep rechtstreeks uit in de krijpt of het onderaardsche gewelf, zoo kunstig in het vaste gesteente van den schotschen bodem uitgehouwen.

Een weg met dubbel spoor, waarop de waggons door waterkracht bewogen werden, bediende, om het uur, het dorp, dat onder den grond van het graafschap gesticht was en dat den wel wat ijdelen naam voerde van »Coal-City” dat wil zeggen: de steenkoolstad.

Te Coal-City aangekomen, bevond de bezoeker zich in eene plaats waar de electriciteit als warmte- en lichtverwekster eene eerste rol vervulde.

Inderdaad konden de putten tot aanvoer van lucht, niet genoeg licht in de diepe duisternis van Nieuw-Aberfoyle brengen. Toch vervulde een sterk licht dit sombere oord waar talrijke electrieke schijven de zonneschijf vervingen. Aan de gewelven opgehangen of aan de natuurlijke pijlers vastgehecht en allen gevoed door onafgebroken stroomen door de electro-magnetische werktuigen voortgebracht, verspreidden zij—eenige in den vorm van sterren, anderen als zonnen ingericht—een krachtig licht in de bezitting. Zoodra het uur van rust geslagen had, was éen afsluiter genoeg, om, op kunstmatige wijze, den nacht in de diepe afgronden der kolenmijn voort te brengen. [97]

Men danste aan de boorden van het meer Malcolm. Blz. 103.

[96]

Al deze toestellen, groot of klein, werkten in het luchtledige, dat wil zeggen dat hunne lichtstralen met de omringende lucht geene gemeenschap hadden. Die inrichting was zoo doelmatig dat, ingeval [97]de dampkring met eene ontplofbare mate van mijngas vermengd ware geweest, er toch geene ontploffing te vreezen was. De electrieke werking werd dan ook zonder uitzondering toegepast voor [98]de behoeften zoo van de nijverheid als van de huishouding, zoowel in de huizen van Coal-City, als in de in bewerking zijnde galerijen van Nieuw-Aberfoyle.

Vóor alles moet gezegd worden dat de voorspellingen van den ingenieur Starr aangaande de exploitatie der nieuwe steenkolenmijn niet beschaamd waren gemaakt. De rijkdom der steenkolen-aders was niet te berekenen. Het was in het westen van het onderaardsche gewelf, op een kwart mijl van Coal-City, dat de eerste aderen door het breekijzer der mijnwerkers waren aangetast. De arbeidersstad lag dus niet in het midden der exploitatie. De dieptewerken waren met de werken boven den grond rechtstreeks verbonden door de luchtververschings- en uitvoerputten, die de verschillende verdiepingen der mijn met den bovengrond in verbinding brachten. De tunnel, waarin de spoorwagens door waterkracht getrokken werden, diende slechts tot het vervoer der bewoners van Coal-City.

Men zal zich den zonderlingen vorm dier onmetelijke grot herinneren, waarin de oude overman met zijne tochtgenooten, zich gedurende de eerste navorsching hadden opgehouden. Daar welfde zich boven hun hoofd een koepel met kruisbogen. De pijlers, die hem droegen, verloren zich in het gewelf van leisteen op eene hoogte van drie honderd voet; eene hoogte bijna gelijk aan die van »de Mammouths-dom” in de grotten van Kentucky.

Men weet dat deze uitgestrekte hal, de grootste van de geheele amerikaansche onderaardsche begraafplaats, gemakkelijk vijf duizend personen kan bevatten. In dit gedeelte van Nieuw-Aberfoyle werden dezelfde afmetingen en dezelfde bouworde aangetroffen. Maar in plaats van de bewonderenswaardige versteeningen der beroemde grot, hechtte de blik zich hier aan uitwassen der steenkooladers, die, onder de drukking der leisteenachtige gangen, uit al de wanden schenen te ontspringen. Men zou ze aangezien hebben voor ronde verhevenheden van git, waarvan de schilfertjes, door het schitteren der electrieke schijven, als in vuur stonden.

Onder dat koepelgewelf breidde zich een meer uit dat, wegens zijne uitgestrektheid, met de Doode zee der »Mammouth-grotten” te vergelijken was: een diep meer, welks doorschijnende wateren wemelden van visschen zonder oogen en aan hetwelk de ingenieur den naam gaf van: Malcolm-meer.

Daar, in die onmetelijke natuurlijke uitholling, had Simon Ford zijne nieuwe woning gebouwd en hij zou haar niet voor het schoonste hôtel in Princes-Street te Edinburgh geruild hebben. Deze woning was aan den oever van het meer gelegen en hare vijf vensters keken uit op de sombere wateren, die zich uitstrekten zoover het oog reikte.

Twee maanden later was eene tweede woning in de nabijheid der cottage van Simon Ford verrezen, die van den ingenieur James Starr. De ingenieur had zich met hart en ziel aan Nieuw-Aberfoyle gewijd, [99]ook hij wilde er wonen en zijne zaken moesten al van zeer dringenden aard zijn om hem te bewegen naar boven te gaan. Daar, in zijne mijnwerkers-wereld, leefde hij werkelijk.

Na de ontdekking der nieuwe beddingen, hadden al de werklieden der oude kolenmijn zich gehaast om ploeg en egge te verwisselen voor houweel en breekijzer. Aangetrokken door de zekerheid, dat het hun nooit aan werk zou ontbreken; aangelokt door de hooge loonen die de voorspoedige exploitatie zou vergunnen aan handenarbeid te besteden, hadden zij den bovengrond voor den ondergrond verlaten en hadden zij huisvesting gezocht in de kolenmijn die zich, door hare natuurlijke gesteldheid, uitmuntend leende om hen te herbergen.

Die van gebakken steen gebouwde woningen der mijnwerkers waren langzamerhand op eene schilderachtige wijze geplaatst, eenige aan de oevers van het meer Malcolm, anderen onder de kruisbogen die gemaakt schenen om, gelijk de beeren eener hoofdkerk, aan de drukking der gewelven weerstand te bieden. Houwers die de rots uitbreken, voerlieden die de steenkool vervoeren, opzichters over de werken, houtwerkers die de galerijen schoren, kantonniers of wegwerkers aan wie het onderhoud der wegen is toevertrouwd, aanvullers die de gedeelten waaruit de steenkool is weggegraven met steenen aanvullen, in éen woord al die werklieden, die meer bepaald voor het werk in de diepte gebezigd worden, vestigden hun verblijf in Nieuw-Aberfoyle en stichtten langzamerhand Coal-City, gelegen onder de oostelijke punt van het meer Katharine, in het noorden van het graafschap Stirling.

Het was dus eene soort van vlaamsch dorp, dat op de oevers van het meer Malcolm verrezen was. Eene kapel, aan Sint-Gilles gewijd, beheerschte het geheel van de hoogte van eene ontzettende rots, wier voet zich in de wateren dezer onderaardsche zee baadde.

Het spreekt van zelf dat de inwoners van Coal-City op hun verblijf trotsch waren. Ook verlieten zij zelden de arbeidersstad, daarin Simon Ford navolgende, die haar nooit verliet. De oude overman beweerde dat het »daar boven” altijd regende en, met het oog op het klimaat van het Vereenigd Koninkrijk, had hij zoo geheel geen ongelijk. De huisgezinnen van Nieuw-Aberfoyle verkeerden dus in bloeienden staat. Sedert drie jaren genoten zij een zekeren welstand, dien zij op de oppervlakte van het graafschap nooit zouden hebben bereikt. Onderscheidene jonge kinderen, die, tijdens het hervatten der werkzaamheden, geboren waren, hadden nog nooit de buitenlucht ingeademd, hetgeen Jack Ryan aanleiding gaf om te zeggen:

»Het is nu achttien maanden geleden dat zij de moederborst niet gehad hebben en toch hebben zij het daglicht nog niet aanschouwd!”

Bij deze gelegenheid valt op te merken dat Jack Ryan een der [100]eersten was die op de oproeping van den ingenieur waren toegesneld. Die vroolijke gast had het van zijn plicht gerekend om zijn oude handwerk te hervatten. De pachthoeve van Melrose had dus haar zanger en haar pijper in gewonen dienst, verloren. Maar dat wil niet zeggen dat Jack Ryan daarom niet meer zong. Integendeel, en de diepklinkende echo’s van Nieuw-Aberfoyle versleten hunne steenen longen om hem antwoord te geven.

Jack Ryan had zich in de nieuwe mijnwoning van Simon Ford gevestigd. Men had hem eene kamer aangeboden, die hij als rond en eerlijk man, zonder plichtpleging, had aangenomen. De oude Madge beminde hem om zijn goed karakter en zijn opgeruimd humeur. Zij stemde tamelijk wel overeen met zijne denkbeelden aangaande de spookachtige wezens die de kolenmijn zouden bewonen en wanneer zij alleen waren, verhaalden zij elkaar geschiedenissen om van te beven; geschiedenissen die verdienden om in de noordsche fabelleer te worden opgenomen. Zoo werd Jack Ryan de vreugde van het mijnhuis. Overigens was hij een goede kerel, een ferm werkman. Zes maanden nadat de werkzaamheden waren hervat, was hij ploegbaas bij het werk in het diepe der mijn.

»Dat noem ik: goed gewerkt, mijnheer Ford,” zeide hij eenige dagen nadat hij bij hen zijn intrek had genomen. »Gij hebt eene nieuwe ader gevonden en zoo gij daarbij bijna het leven hebt ingeschoten, is deze ontdekking niet te duur betaald!”

»Neen, Jack, we hebben daar zelfs een koopje aan gehad!” antwoordde de oude overman. »Maar noch mijnheer Starr, noch ik, zullen het vergeten dat wij aan u het leven zijn verschuldigd.”

»Wel neen,” hernam Jack Ryan. »Aan uw zoon Harry zijt gij dat verschuldigd, omdat hij de goedheid heeft gehad mijne uitnoodiging voor het feest te Irvine aan te nemen …”

»En er niet heen te gaan, nietwaar?” antwoordde Harry de hand van zijn makker drukkende. »Neen Jack, aan u, die, nauwelijks van uwe wonden wat bekomen, geen dag, geen uur hebt verloren laten gaan, danken wij het dat wij nog levend in de kolenmijn wedergevonden zijn!”

»Nogmaals neen!” hernam de stijfhoofdige knaap weder. »Ik laat mij geen zaken vertellen, die niet waar zijn. Ik heb spoed kunnen maken om te weten wat er van u geworden was, Harry, en ziedaar alles. Maar om ieder de eer te geven die hem toekomt, moet ik hier bijvoegen dat zonder dien ontastbaren kwelgeest.”

»O! nu zijn wij er!” riep Simon Ford uit. »Een kwelgeest!”

»Een kwelgeest, een brawnie, de zoon eener toovergodin,” herhaalde Jack Ryan, »een kleinzoon van de vurige vrouwen, een urisk, of wat gij maar wilt! Maar zeker is het dat wij, zonder hem, nooit in de galerij zouden zijn doorgedrongen, waar gij niet meer kondt uitkomen!” [101]

»Er bestaat op vijf mijlen afstands in het westelijk deel.…” Blz. 107.

»Zonder twijfel, Jack,” antwoordde Harry. »Het staat echter te bezien of dat wezen zoo bovennatuurlijk is, als gij wel gelooft.”

»Bovennatuurlijk!” riep Jack Ryan uit. »Maar het is zoo bovennatuurlijk [102]als een luchtgeest dien men met een fakkel in de hand zag loopen, dien men zou willen pakken, maar die u als een geest zou ontglippen, die als eene schaduw zou verdwijnen! Wees maar gerust, Harry, den een of anderen dag, zal men hem weder zien!”

»Welaan Jack,” zeide Simon Ford, »luchtgeest of niet, wij zullen trachten hem terug te vinden en gij moet ons daarin helpen.”

»Gij zoudt u daarmede iets kwaads op den hals halen, mijnheer Ford!” antwoordde Jack Ryan.

»Goed, laat maar komen, Jack!…”

Men begrijpt licht hoe spoedig de familie Ford en vooral Harry met het gebied van Nieuw-Aberfoyle vertrouwd werden. Laatstgenoemde werd spoedig met de geheimste sluipwegen bekend. Hij was daar zoo sterk op, dat hij kon zeggen met welk punt boven den grond, een of ander punt in de kolenmijn overeenkwam. Hij wist dat boven deze bedding de Clyde-golf stroomde, dat ginder zich het meer Lomond of het meer Katharine uitstrekte. Die pijlers daar vormden een beer tot steun van het Grampiaan-gebergte. Dat gewelf daar strekte tot grondlaag voor Dumbarton. Boven dien breeden vijver liep de spoorweg van Balloch. Dáar eindigde de schotsche kust; dáar begon de zee, wier gebulder men, gedurende de evennachtsstormen, duidelijk hoorde.

Ook hield hij zooveel van Nieuw-Aberfoyle! Hoe dikwijls waagde hij zich, met de lamp voor den hoed, tot in zijne uiterste diepten! Hij onderzocht zijne vijvers in een bootje, dat hij behendig bestuurde. Hij jaagde zelfs, want talrijke wilde vogels hadden zich in de krijpt genesteld; pijlstaarten, snippen, meereenden die zich voedden met de visschen, waarvan deze zwarte wateren wemelden. Het scheen dat de oogen van Harry bij deze sombere ruimten pasten, gelijk de oogen van den zeeman bij den verren gezichteinder.

Maar zoo zwervende, werd Harry als het ware medegevoerd door de hoop om dat geheimzinnige wezen terug te vinden, welks tusschenkomst, om de waarheid te zeggen, meer dan iemand anders, hem en de zijnen had gered. Zou hij er in slagen? Ja, zonder twijfel, indien hij aan zijn voorgevoel geloof mocht hechten. Neen, indien hij afging op den geringen uitslag, dien zijne nasporingen tot dusverre hadden opgeleverd.

Wat de aanvallen betreft, vóor de ontdekking van Nieuw-Aberfoyle, tegen het gezin van den ouden overman gericht, ze hadden zich niet hernieuwd.

Zoo gingen de zaken op dit zonderlinge grondgebied.

Nu moet men zich niet verbeelden dat, zelfs ten tijde waarop de omtrek van Coal-City zich nog slechts flauw afteekende, elk vermaak aan de onderaardsche stad vreemd en dat het leven er eentoonig was.

Niets daarvan. Die bevolking, met gelijke behoeften, met denzelfden [103]smaak en bijna met eene gelijke mate van welstand, vormde, in waarheid, éen groot gezin. Men kende elkander, men liep elkaar tegen het lijf en de behoefte om buiten eenig vermaak te zoeken, werd weinig gevoeld.

Bovendien waren, elken Zondag, wandelingen in de mijn, uitstapjes op de meren en de vijvers, zeer aangename uitspanningen.

Dikwijls ook hoorde men de tonen van den doedelzak aan de boorden van het meer Malcolm weerklinken. De Schotten snelden dan op het geluid van hun nationaal speeltuig toe. Men danste en op zoo’n dag was Jack Ryan, in zijne kleeding als Hooglander, de koning van het feest.

Uit een en ander volgde, naar het zeggen van Simon Ford, dat Coal-City zich reeds als mededingster kon opwerpen tegenover de hoofdstad van Schotland; die stad onderhevig aan de koude des winters, aan de hitte van den zomer, aan de guurheden van een verfoeielijk klimaat en die, in den door den rook harer fabrieken bevuilden dampkring, maar al te zeer haar bijnaam van »Oude Berookte”1 bewaarheidde.

Na hunne dierbaarste wenschen aldus vervuld te zien, verkeerde het gezin van Simon Ford, in gelukkige omstandigheden. Intusschen had men kunnen opmerken dat Harry, die toch reeds een somber karakter had, steeds meer en meer »in zichzelven gekeerd” was, zooals Madge zeide. Jack Ryan, kon, niettegenstaande zijn goed humeur en zijne spraakzaamheid, er niet in slagen zijne gedachten »naar buiten” te leiden.

Op een Zondag,—het was in de maand Juni,—wandelden de beide vrienden aan de oevers van het meer Malcolm. Coal-City hield rustdag. Hevige regens deden een warmen damp uit de aarde opstijgen. Men kon geen adem halen op de oppervlakte van het graafschap.

Te Coal-City daarentegen volkomen kalmte, zachte luchtsgesteldheid, regen noch wind. Er was niets merkbaar van de worsteling der elementen daar buiten. Ook waren een zeker aantal wandelaars [104]uit Stirling en omstreken wat koelte in de diepte der kolenmijn komen zoeken.

De elektrieke schijven gaven een schijnsel dat de britsche zon,—die voor eene Zondagszon onbehoorlijk beneveld was—hen benijd zou hebben.

Jack Ryan deed dien drukken toeloop van bezoekers aan zijn kameraad Harry opmerken. Maar deze scheen aan zijne woorden niet veel aandacht te schenken.

»Kijk eens, Harry!” riep Jack Ryan uit. »Wat eene belangstelling om ons te komen zien! Komaan, kameraad. Zet uwe sombere gedachten wat van u af, om de eer van ons gebied beter op te houden! Gij zoudt de lieden van boven nog doen denken, dat hun lot eenigszins te benijden was!”

»Jack,” antwoordde Harry, »bemoei u niet met mij! Gij hebt vroolijkheid voor twee en dat is genoeg!”

»De duivel hale mij!” antwoordde Jack Ryan, »zoo uwe zwaarmoedigheid niet eindigt met mij aan te steken! Mijne oogen verliezen hun glans, mijne lippen sluiten zich toe, het lachen blijft mij in de keel steken, mijn liedjes zelfs gaan uit mijn geheugen! Komaan, Harry, zeg mij eens, wat scheelt je?”

»Nog altijd die gedachte?…”

»Altijd nog.”

»Ach! mijn arme Harry!” antwoordde Jack Ryan de schouders ophalende, »zoo gij, evenals ik, alles op rekening van de kwelgeesten der mijn steldet, zou uw geest minder ongerust zijn!”

»Gij weet wel, Jack, dat de kwelgeesten slechts in uwe verbeelding bestaan en dat men, nadat de werkzaamheden weer in gang zijn, er geen enkelen meer in Nieuw-Aberfoyle gezien heeft.”

»Het zij zoo, Harry! maar zoo de brawnies zich niet meer vertoonen, komt het mij van den anderen kant voor dat zij, aan wie gij al die buitengewone zaken toeschrijft, zich evenmin meer vertoonen.”

»Ik zal hen terugvinden, Jack!”

»O! Harry! Harry! De geesten van Nieuw-Aberfoyle zijn niet gemakkelijk te verrassen!”

»Ik zal hen terugvinden, die voorgewende geesten!” hernam Harry op een toon, waaruit de stelligste overtuiging sprak.

»Dus denkt gij te straffen?”

»Straffen en beloonen, Jack. Heeft eene hand ons in deze galerij opgesloten, ik vergeet niet dat eene andere hand ons hulp heeft geboden! Neen! dat vergeet ik niet!”

»Wel, Harry!” antwoordde Jack Ryan, »zijt gij wel zeker dat beide handen niet aan hetzelfde lichaam toebehooren?”

»Waarom, Jack? Hoe komt gij aan die gedachte?”

»Duivels … gij weet … Harry! Die wezens die in de afgronden leven … zijn niet van hetzelfde maaksel als wij!…” [105]

»Een kind!” riep Harry uit. Blz. 111.

»Zij zijn net zoo geschapen als wij, Jack!”

»Wel neen! Harry … neen … Ware het bovendien zoo onmogelijk dat een krankzinnige er in geslaagd is om binnen te dringen …” [106]

»Een gek!” antwoordde Harry. »Een gek die zoo’n geregelden gedachtenloop zou hebben! Hij een gek, die kwaadwillige, die, sinds den dag dat hij de ladders in den put Yarow heeft afgebroken, niet heeft opgehouden ons kwaad aan te doen?”

»Maar nu doet hij dat niet meer, Harry. Sedert drie jaar heeft geene enkele booswillige daad zich tegen u, noch tegen de uwen herhaald.”

»Dat doet er niet toe, Jack,” antwoordde Harry. »Ik heb een voorgevoel, dat dat booze wezen, wie het ook zijn moge, zijne plannen niet heeft opgegeven. Wat mij recht geeft zoo te spreken zou ik niet kunnen zeggen. En daarom, Jack, wil ik, in het belang der nieuwe exploitatie, weten wie het is en waar het vandaan komt.”

»In het belang der nieuwe exploitatie?…” vroeg Jack Ryan, tamelijk verwonderd.

»Ja, Jack,” hervatte Harry. »Ik weet niet of ik mijzelven bedrieg, maar ik bespeur in deze geheele zaak, een belang dat tegen het onze overstaat. Ik heb er dikwijls over nagedacht en ik geloof niet dat ik mij bedrieg. Herinner u eens die reeks van onverklaarbare feiten, die zich op logische wijze aaneenschakelen. Die naamlooze brief, welke dien van mijn vader tegensprak, bewijst al dadelijk dat iemand van onze plannen kennis droeg en dat hij hunne uitvoering heeft willen beletten. Mijnheer Starr komt ons in de groeve Dochart opzoeken. Nauwelijks heb ik hem daarin geleid, of een groote steen wordt op ons afgeworpen, en elke gemeenschap afgebroken door de vernieling der ladders van den put Yarow. Onze navorsching begint. Een onderzoek, dat het bestaan der nieuwe bedding moet uitwijzen, wordt toen onmogelijk gemaakt door het dichtstoppen der spleten van het leigesteente. Niettemin gaat de arbeid voort en wordt de ader gevonden. Wij komen terug. Een sterke tocht doet zich in de lucht voor. Onze lamp breekt. Duisternis heerscht om ons heen. Intusschen gelukt het ons de sombere galerij te volgen … Geen uitgang meer om er uit te komen. De uitmonding was verstopt. Wij waren afgesloten. Welnu, Jack, bespeurt gij in dit alles geene misdadige gedachte? Ja! een wezen, tot dusver onbereikbaar, maar niet bovennatuurlijk, zooals gij blijft volhouden, was in de kolenmijn verborgen. Om een belang, dat ik niet kan begrijpen, trachtte het ons den toegang te ontzeggen. Het was er!… Een voorgevoel zegt mij dat het er nog in is en wie weet of het ons niet een vreeselijken slag voorbereidt!—Welnu! Jack, al moest ik er mijn leven voor wagen, ontdekken zal ik het!”

Harry had met zulk eene overtuiging gesproken, dat zijn kameraad er door aan het wankelen was gebracht. Jack Ryan gevoelde wel dat Harry gelijk had—ten minste wat het verledene betreft. Of deze buitengewone zaken eene natuurlijke, dan wel eene bovennatuurlijke oorzaak hadden, zij waren er niet minder duidelijk om. [107]

Intusschen gaf de brave jongen het niet op om die voorvallen op zijne wijze uit te leggen. Maar begrijpende dat Harry nimmer de tusschenkomst van een geheimzinnigen beschermgeest zou toegeven, kwam hij op het voorval terug dat onvereenigbaar scheen met het gevoel van kwaadwilligheid, dat zich tegen het gezin van Ford liet gelden.

»Welnu, Harry,” zeide hij, »indien ik dan al gedwongen ben om u, op een aantal punten, gelijk te geven, zoudt gij toch niet met mij denken dat eenige goedwillige brawnie, door u brood en water te brengen, u heeft kunnen redden van …”

»Jack,” antwoordde Harry, hem in de rede vallende, »het hulpvaardige schepsel, waarvan gij een bovennatuurlijk wezen wilt maken, bestaat evenzeer als de bewuste boosdoener, en, ik zal beiden tot in de uiterste diepten van de kolenmijn opzoeken!”

»Maar hebt gij eenige aanwijzing die uwe nasporingen ten gids kan strekken?” vroeg Jack Ryan.

»Misschien,” antwoordde Harry. »Hoor mij goed aan. Er bestaat, op vijf mijlen afstands in het westelijk deel van Nieuw-Aberfoyle, onder het gedeelte van het vaste gesteente dat den Lomond torscht, een natuurlijke put, die loodrecht tot in het binnenste der bedding doordringt. Acht dagen geleden heb ik zijne diepte willen peilen. En, terwijl mijn dieplood neerzakte en ik over de monding van den put nederbukte, scheen het mij toe dat de lucht van binnen bewoog, alsof ze door hevige vleugelslagen werd getroffen.”

»Dat was een in de onderste galerijen der kolenmijn verdwaalde vogel,” antwoordde Jack.

»Dat is niet alles, Jack,” hernam Harry. »Dezen morgen ben ik naar den put teruggekeerd en, goed luisterende, heb ik eene soort van gezucht meenen te hooren …”

»Een gezucht!” riep Jack uit. »Gij hebt u bedrogen, Harry! Het was een gehuil van den wind … zoo ten minste geen dwaalgeest …”

»Morgen, Jack,” hernam Harry, »zal ik weten waaraan ik mij te houden heb.”

»Morgen?” antwoordde Jack, zijn makker aanziende.

»Ja! Morgen zal ik in dien afgrond nederdalen.”

»Harry, dat ware God verzoeken!”

»Neen, Jack, want ik zal zijne hulp bij de nederdaling inroepen. Morgen begeven wij ons, van eenige makkers vergezeld, naar dien put. Een lang touw, waaraan ik mij zal vastbinden, zal u in staat stellen mij af te laten en mij op een overeengekomen sein weder op te halen. Kan ik op u rekenen, Jack?”

»Harry,” antwoordde Jack Ryan het hoofd schuddende, »ik zal doen wat gij mij vraagt, maar, ik herhaal het, gij handelt verkeerd.”

»Beter verkeerd gehandeld, dan over niet handelen berouw te [108]hebben,” zeide Harry op vastberaden toon. »Dus, tot morgen ochtend zes uur, en mondje dicht! Vaarwel Jack.”

En om een eind te maken aan een onderhoud, waarvan Jack Ryan gebruik zou hebben gemaakt om zijne plannen te bestrijden, verliet Harry plotseling zijn makker en ging hij de mijnwoning binnen.

Intusschen moet men erkennen dat de vrees van Jack niet overdreven was. Indien een persoonlijk vijand Harry bedreigde, indien hij zich op den bodem der put bevond, waar de jonge mijnwerker hem ging opzoeken, zou Harry zich zeer blootstellen. Maar was het waarschijnlijk en kon men aannemen dat dit het geval zou zijn?

»En, bovendien,” herhaalde Jack Ryan, »waarom zich zooveel moeite te geven om eene reeks van feiten te verklaren die zich, door eene bovennatuurlijke tusschenkomst der mijngeesten, zeer gemakkelijk liet verklaren?”

Hoe het zij, den anderen morgen kwamen Jack Ryan en drie mijnwerkers van zijne ploeg in gezelschap van Harry aan de monding van den verdachten put.

Harry had noch tegen James Starr, noch tegen den ouden overman over zijn voornemen gesproken. Van zijn kant was Jack Ryan zoo bescheiden geweest om niet te praten. Toen de andere mijnwerkers hen zagen vertrekken, dachten zij dat het eenvoudig een onderzoek der bedding langs de loodrechte doorsnede gold.

Harry had zich van een touw, van twee honderd voet lengte, voorzien. Dit touw was niet dik, maar zeer stevig. Daar Harry niet met behulp zijner vuisten behoefde af te dalen of weder naar boven te stijgen, was het voldoende dat het touw sterk genoeg was om zijn gewicht te dragen. Het was de taak zijner makkers om hem in den afgrond te laten zakken en hem er weder uit te trekken. Een aan het touw gegeven ruk zou het sein tusschen hen en hem wezen.

De put was vrij breed, daar hij aan zijn mond twaalf voet middellijn had. Een balk werd er dwars over gelegd, bij wijze eener brug, zoodanig dat het touw bij het aflaten, in den as van den put kon blijven. Eene voorzorg die zeer noodig was om te beletten, dat Harry, gedurende de afdaling, tegen de zijwanden wierd geslingerd.

Harry was klaar.

»Blijft gij bij uw voornemen om dien afgrond te onderzoeken?” vroeg Jack Ryan hem met zachte stem.

»Ja, Jack,” antwoordde Harry.

Toen werd het touw eerst om de lendenen van Harry bevestigd en daarna onder zijne oksels, opdat zijn lichaam niet zou kunnen kantelen.

Aldus bevestigd, had Harry zijne handen vrij. Aan zijn gordel hing hij eene veiligsheidslamp, aan zijne zijde een dier breede schotsche messen, die in eene lederen scheede zijn gestoken. [109]

Harry verdedigde zich, het kind beschermende. Blz. 111.

Harry kroop tot aan het midden van den balk, over welken het touw werd geworpen.

Zijne makkers hem toen latende glijden, daalde hij langzaam in [110]den put af. Daar het touw eene lichte draaiing ondervond, bescheen het licht zijner lamp elk punt van den zijwand en kon Harry alles nauwkeurig onderzoeken.

Die wanden bestonden uit steenkoolhoudenden leisteen. Zij waren zoo glad, dat het onmogelijk was zich er langs naar boven te werken.

Harry berekende dat hij met eene matige snelheid daalde, ongeveer een voet per seconde. Het was dus mogelijk goed uit te kijken en gemakkelijk om op elke gebeurtenis voorbereid te zijn.

Gedurende twee minuten, dus tot eene diepte van ongeveer honderd twintig voet, had de nederdaling zonder eenig ongeval plaats gehad. Er bestond geene enkele dwarsgalerij in den wand van den put, die zich langzamerhand, trechtersgewijze, vernauwde. Maar Harry begon eene frisschere lucht, die uit de laagte kwam, te gevoelen, waaruit hij besloot dat het benedenste uiteinde van den put met een gang van de onderste verdieping van het onderaardsche hol gemeenschap had.

Het touw gleed steeds af. De duisternis was volkomen. De stilte niet minder. Zoo eenig levend wezen in dien geheimzinnigen en diepen afgrond eene toevlucht had gezocht, was het er toen niet aanwezig of wel verraadde geene enkele beweging zijne tegenwoordigheid.

Naarmate hij afdaalde, werd Harry wantrouwender en hield hij het mes, dat hij uit de scheede had getrokken, in de rechterhand.

Op eene diepte van honderd tachtig voet voelde Harry dat hij den grond had bereikt, want het touw ging slap hangen en liep niet meer af.

Harry haalde een oogenblik adem. Eene der vreezen, die hij had kunnen koesteren, had zich niet verwezenlijkt, namelijk deze, dat, gedurende zijne nederdaling, het touw boven hem had kunnen worden doorgesneden. Overigens had hij, in de zijwanden, geene enkele holte ontdekt, waarin zich eenig wezen had kunnen verbergen.

Het benedeneinde van den put was zeer eng.

De lamp van zijn gordel losmakende, liet Harry haar langs den grond gaan. Hij had zich in zijne gissingen niet bedrogen.

Een nauwe gang drong zijlings in de benedenverdieping der bedding door. Men had moeten bukken om er in te komen en op de handen kruipen om hem door te gaan.

Harry wilde zien in welke richting deze galerij vertakkingen had en of zij soms op een afgrond uitliep.

Hij ging liggen en begon zijn kruiptocht. Maar hij werd, bijna dadelijk, door een beletsel tegengehouden.

Bij het aanraken meende hij dat het beletsel een lichaam was, dat den doorgang versperde.

Aanvankelijk ging Harry, uit een hevig gevoel van afgrijzen achterwaarts, maar toen kwam hij weer terug.

Zijne zintuigen hadden hem niet bedrogen. Inderdaad was hij door [111]een lichaam tegengehouden. Hij vatte het aan en bevond dat het, hoewel ijskoud aan de uiterste lichaamsdeelen, toch nog niet geheel verstijfd was.

Het naar zich toe te trekken, het op den bodem van den put te brengen, er het licht zijner lamp over te laten schijnen, een en ander geschiedde in minder tijd dan er noodig is om het te vertellen.

»Een kind!” riep Harry uit.

Het, op den bodem van dezen afgrond, wedergevonden kind ademde nog, maar zijne ademhaling was zoo zwak, dat Harry geloofde dat ze spoedig zou ophouden. Zonder een oogenblik te verliezen, moest het arme schepseltje dus naar den mond van den put gebracht en naar de mijnwoning gevoerd worden, waar Madge het verzorgen zou.

Daarop elke andere gedachte ter zijde stellende, bevestigde Harry het touw weder om zijn midden, maakte er de lamp aan vast, nam het kind dat hij met zijn linkerarm tegen zijne borst aanhield en, zijn rechterarm vrij en gewapend houdende, maakte hij het afgesproken sein, opdat het touw langzaam wierd opgetrokken.

Het touw liep strak en de opstijging ging regelmatig zijn gang.

Harry keek met verdubbelde aandacht om zich heen. Nu was hij niet meer alléen aan het gevaar blootgesteld.

Gedurende de eerste minuten der opstijging ging alles goed en scheen er niets te zullen voorvallen, toen Harry een krachtig geblaas meende te hooren dat de luchtlagen beneden in den put verplaatste. Hij zag onder zich en bespeurde in het halfdonker eene massa, die, langzamerhand hooger komende, hem bij het langs komen, aanraakte.

Het was een zeer groote vogel, wiens geslacht hij niet kon herkennen en die met krachtige vleugelslagen opwaarts steeg.

Het monsterachtig gevogelte hield stil, zweefde een oogenblik en schoot toen met woeste verbittering op Harry los.

Harry had slechts den rechterarm ter zijner beschikking om de beten met den geweldigen snavel van het dier af te weren.

Harry verdedigde zich dus, terwijl hij het kind zoo goed mogelijk beschermde. Maar niet tegen het kind, tegen hem waren de aanvallen van den vogel gericht. Door het ronddraaien van het touw belemmerd, slaagde hij er niet in om hem doodelijk te treffen.

De worsteling duurde voort. Harry schreeuwde uit al de macht zijner longen, in de hoop dat zijne kreten boven gehoord zouden worden.

Dit gebeurde, want het touw werd dadelijk sneller opgetrokken.

Er was nog eene hoogte van tachtig voet af te leggen. Toen viel de vogel Harry met verdubbelde woede aan. Deze bracht hem, met zijn mes, eene wonde aan den vleugel toe; waarop de vogel, een schrillen kreet uitende, in de diepte van den put verdween.

Maar, tot overmaat van schrik, had Harry, toen hij zijn mes [112]zwaaide om den vogel te treffen, het touw geraakt, waarvan eene streng nu doorgesneden was.

De haren van Harry rezen op zijn hoofd te berge.

Op meer dan honderd voet boven den bodem van den afgrond gaf het touw langzamerhand mede!…

Harry uitte een wanhopigen kreet.

Eene tweede streng begaf zich onder den dubbelen last, dien het half doorgebeten touw torschte.

Harry liet zijn mes los en op het oogenblik dat het touw zou breken, slaagde hij, door eene bovenmenschelijke poging er in, om het met de rechterhand boven de insnijding te grijpen. Maar hoewel hij eene ijzeren vuist had, voelde hij het touw langzamerhand tusschen zijne vingers wegglijden.

Hij zou het touw weder met beide handen hebben kunnen grijpen, als hij het kind, dat hij met den eenen arm steunde, slechts had opgeofferd … Hij mocht daar niet eens aan denken.

Intusschen trokken Jack Ryan en zijn kameraden, door de kreten van Harry opgewonden, steeds sneller op.

Harry dacht dat hij het niet zou kunnen volhouden tot aan de opening van den put. Het bloed steeg hem naar het hoofd. Hij sloot een oogenblik de oogen, in afwachting dat hij in den afgrond zou storten; daarna opende hij ze weder …

Maar, op het oogenblik dat hij het touw, dat hij slechts bij het einde vast had, zou loslaten, werd hij gegrepen en met het kind op den grond nedergelegd.

Maar toen kwam de terugwerking en viel Harry bewusteloos in de armen zijner makkers.

Twee uur later, kwamen Harry, die nog niet bijgekomen en het kind dat nog uiterst zwak was, met behulp van Jack Ryan en zijn makkers, aan de cottage aan.

Daar werd van het gebeurde aan den ouden overman verslag gedaan, terwijl Madge hare zorg wijdde aan het arme schepsel dat door haar zoon gered was. [113]

Nell was inderdaad bekoorlijk. Blz. 118.

[112]

Harry dacht dat hij een kind uit den afgrond gered had … Het was een jong meisje van hoogstens vijftien of zestien jaar. Haar onbestemde blik vol verbazing, haar mager, door het lijden versmald [113]gelaat, haar blonde tint die zich nooit in het daglicht scheen gebaad te hebben, hare kleine en schrale gestalte, alles maakte van haar een vreemd en bekoorlijk wezen. Jack Ryan vergeleek haar, niet [114]zonder reden, met een kaboutermannetje van een eenigszins bovennatuurlijk voorkomen. Was het de schuld van de bijzondere omstandigheden of het ongewone verblijf waarin zij wellicht tot nu toe geleefd had, zeker was het dat zij maar ten deele tot het menschelijke geslacht scheen te behooren. Haar gelaatsuitdrukking was vreemd. Hare oogen, die door het lamplicht in de cottage vermoeid schenen, blikten onbepaald rond, alsof alles voor hen nieuw ware.

Tot dit zonderlinge wezen, dat toen op het bed van Madge nederlag en dat, als uit een langen slaap, tot het leven wederkeerde, werd door de oude schotsche vrouw het eerst het woord gericht:

»Hoe is uw naam?” vroeg zij.

»Nell,”1 antwoordde het meisje.

»Nell,” hernam Madge, »hebt gij pijn?”

»Ik heb honger,” antwoordde Nell. »Ik heb niet gegeten sedert … sedert …”

Aan de weinige woorden, die zij geuit had, kon men bespeuren dat Nell niet gewoon was om te spreken. De taal waarvan zij zich bediende was het oude Welsch, waarvan Simon Ford en de zijnen dikwijls gebruik maakten.

Op het antwoord van het meisje, bracht Madge haar dadelijk eenig voedsel. Nell stierf van honger. Sedert hoe lang bevond zij zich op den bodem van dien put? Dat kon men niet zeggen.

»Hoeveel dagen hebt gij daar beneden doorgebracht, meidlief?” vroeg Madge.

Nell antwoordde niet. Zij scheen de vraag, die haar gedaan werd, niet te begrijpen.

»Sedert hoeveel dagen?…” hernam Madge.

»Dagen?” antwoordde Nell, voor wie dit woord geene beteekenis scheen te hebben.

Daarna schudde zij het hoofd als iemand die niet begrijpt wat men hem vraagt.

Madge had de hand van Nell gevat en streelde die om haar vertrouwelijker te maken.

»Hoe oud zijt gij, mijn kind?” vroeg zij, haar goedig en vertrouwelijk aanziende.

Hetzelfde ontkennende teeken van Nell.

»Ja, ja,” hervatte Madge, »hoeveel jaar?”

»Jaren?…” antwoordde Nell.

En dit woord scheen voor het meisje even zoo weinig beteekenis te hebben als het woord »dag”.

Simon Ford, Harry, Jack Ryan en zijne metgezellen aanschouwden haar met een gemengd gevoel van medelijden en toegenegenheid. [115]De toestand van het arme wezen, in een armoedigen rok van grove stof gekleed, was wel geschikt om indruk op hen te maken.

Harry voelde zich, meer dan iemand anders, onweerstaanbaar aangetrokken door het vreemde van Nell.

Hij kwam toen wat nader. Hij legde zijne hand in de hare, die Madge losgelaten had. Hij keek Nell, wier lippen zich tot een glimlachje plooiden, goed in het aangezicht en zeide toen tot haar:

»Nell … waart gij alleen … daar beneden … in de kolenmijn?”

»Alleen! alleen!” riep het meisje uit, terwijl het zich ophief.

Haar gelaat verraadde toen vrees. Hare oogen, die onder den aanblik van den jongman, eene zachtere uitdrukking hadden aangenomen, werden toen weer woest.

»Alleen! alleen!” hernam zij en viel weder op het bed van Madge neder, alsof alle krachten haar plotseling verlieten.

»Dat arme kind is nog te zwak om ons te antwoordden,” zeide Madge, nadat zij het meisje weder goed in bed had gelegd. »Eenige uren rust en goed voedsel, zullen haar hare krachten wedergeven. Kom, Simon! kom, Harry! komt vrienden, gaat allen mede en laat de slaap het zijne doen!”

Op raad van Madge werd Nell alleen gelaten en een oogenblik later kon men zich overtuigen dat zij in een diepen slaap lag.

Deze gebeurtenis liet niet na veel gerucht te maken, niet alleen in de kolenmijn, maar ook in het graafschap Stirling en eenigen tijd later, ook in het Vereenigde Koninkrijk. De faam van het vreemdsoortige van Nell nam er door toe. Als men een meisje opgesloten had gevonden in het leiachtige rotsgesteente, evenals een dier voorwereldlijke wezens, die door het breekijzer van hun steenen omhulsel verlost worden, zou de zaak niet meer gerucht hebben kunnen maken.

Nell kwam, zonder het te weten, zeer in de mode. De bijgeloovige lieden vonden er een nieuwen grond in voor hunne fabelachtige verhalen. Zij geloofde gaarne dat Nell de beschermgeest van Nieuw-Aberfoyle was en toen Jack Ryan dit vertelde aan zijn makker Harry, antwoordde de jonge man:

»Nu, het zij zoo; laat het, om er een eind aan te maken, dan zoo zijn, Jack! Maar, in ieder geval, is het de goede beschermgeest! Hij heeft ons bijgestaan en ons brood en water gebracht, toen wij in de kolenmijn gevangen waren! Niemand anders kan het zijn! Wat den boozen geest betreft, zoo die in de mijn gebleven is, zullen wij hem wel eens ontdekken!”

Zooals men denken kan, had de ingenieur James Starr dadelijk bericht van het gebeurde ontvangen.

Toen het meisje, daags na hare aankomst in de mijnwoning, weder bij krachten was, werd het met de grootste zorg door hem ondervraagd. Zij scheen onbekend te zijn met de meeste zaken van [116]het leven. Intusschen was zij verstandig, dat zag men dadelijk, maar zekere eenvoudige begrippen ontbraken haar: onder anderen, die omtrent den tijd. Men bespeurde dat zij niet gewend was om den tijd in uren en dagen te verdeelen en dat deze woorden haar zelfs onbekend waren. Bovendien konden hare aan den nacht gewende oogen, zich moeielijk aan het helle licht der electrieke schijven gewennen, maar in het donker was haar gezicht buitengewoon scherp en haar wijd geopende oogappel, vergunde haar in de diepste duisternis te zien. Het was ook zeker dat haar brein nimmer indrukken van de buitenwereld had ontvangen, dat geen andere gezichteinder dan die van de kolenmijn zich voor hare oogen had uitgebreid, dat de geheele menschheid zich voor haar tot dat sombere onderaardsche gewelf had bepaald. Wist het arme meisje dat er zon en sterren waren, steden en velden, een heelal waarin werelden wemelden? Men mocht er aan twijfelen tot dat zekere woorden, die zij nog niet kende, in haar geest eene juiste beteekenis zouden aannemen.

De oplossing der vraag of Nell alléen in de diepten van Nieuw-Aberfoyle leefde, moest James Starr opgeven. Want elke toespeling op dit onderwerp vervulde dit vreemde karakter met angst. Of Nell kon niet, òf zij wilde geen antwoord geven; maar zeker bestond er een geheim dat zij had kunnen ontsluieren.

»Wilt gij bij ons blijven? Wilt gij terugkeeren naar de plaats waar gij waart?” had James Starr haar gevraagd.

Op de eerste dezer beide vragen had het meisje »o! ja,” gezegd. De tweede werd door haar slechts met een kreet van schrik, zonder meer, beantwoord.

Dit hardnekkige stilzwijgen gaf aan James Starr en aan Simon en Harry Ford stof tot bevreesdheid. Zij konden de onverklaarbare feiten, waarmede de ontdekking der kolenmijn gepaard ging, niet vergeten. En hoewel nu in drie jaar niets nieuws was voorgevallen, waren zij toch altijd in afwachting van een nieuwen aanval van hun onzichtbaren vijand. Zij wilden dan ook den geheimzinnigen put onderzoeken. Zij deden dit, goed gewapend en onder goed geleide. Maar zij vonden geen enkel verdacht spoor. De put stond in gemeenschap met de in de kolenlaag uitgehouwen onderste verdiepingen der krijpt.

James Starr, Simon en Harry praatten dikwijls over deze zaken. Zoo een of meer kwaadwilligen in de kolenmijn verborgen waren en zij eenigen aanslag smeedden, had Nell dit wellicht kunnen zeggen, maar zij sprak niet. De minste toespeling op het verledene van het meisje, veroorzaakte haar toevallen en daarom scheen het best maar niet aan te dringen. Met den tijd zou het geheim haar zeker wel ontsnappen.

Veertien dagen na haar aankomst in de cottage was Nell de verstandigste en ijverigste hulp van de oude Madge. Blijkbaar kwam het haar natuurlijk voor dat zij het huis, waarin zij zoo liefderijk was opgenomen, [117]nooit zou verlaten en wellicht beeldde zij zich in dat zij voortaan nergens anders meer zou kunnen leven. De familie Ford was haar voldoende en het spreekt van zelf dat deze brave lieden [118]er niet anders over dachten of Nell was, van het oogenblik dat zij de cottage betrad, hun aangenomen kind geworden. [117]

»Gij!” herhaalde het meisje. Blz. 123.

[118]

Nell was inderdaad bekoorlijk. Hare nieuwe levenswijze maakte haar schooner. Het waren, ongetwijfeld, de gelukkigste dagen haars levens. Zij was vervuld van dankbaarheid jegens hen aan wie zij die verschuldigd was. Madge had voor Nell eene moederlijke toegenegenheid opgevat. De oude overman was ook spoedig over haar verrukt. Overigens werd zij door allen bemind. Vriend Jack Ryan betreurde slechts een ding: dat hij haar zelf niet had gered. Hij kwam dikwijls in het mijnhuis. Hij zong dan en Nell, die nooit had hooren zingen, vond het zeer fraai; maar men kon toch zien dat het meisje de liederen van Jack Ryan achterstelde voor de meer degelijke gesprekken met Harry die haar langzamerhand onderrichtte van hetgeen zij van de zaken der buitenwereld nog niet wist.

Het moet gezegd worden dat Jack Ryan, nadat hij Nell in hare natuurlijke gedaante had gezien, zich genoopt voelde tot de bekentenis dat zijn geloof aan geesten, in zekere mate verzwakt was. Bovendien werd, twee maanden later, aan zijne lichtgeloovigheid een nieuwe slag toegebracht.

Werkelijk deed Harry, omtrent dien tijd, eene zeer onverwachte ontdekking die voor een deel de verklaring inhield van de verschijning der vurige vrouwen in de bouwvallen van het kasteel Dundonald te Irvine.

Eens, na een langdurig onderzoek van het zuidelijk gedeelte der kolenmijn,—een onderzoek dat tot in de laatste galerijen van dezen onmetelijken onderbouw verscheiden dagen had geduurd,—had Harry met veel moeite eene nauwe galerij doorgeklauterd, die in den leisteen was uitgehouwen. Eensklaps was hij zeer verrast zich in de open lucht te bevinden. Na in eene schuinsche richting naar de oppervlakte van den grond te zijn geklommen, liep de galerij juist op de bouwvallen van Dundonald-Castle uit. Er bestond dus eene geheime gemeenschap tusschen Nieuw-Aberfoyle en den heuvel waarop het oude kasteel stond. Het zou onmogelijk zijn geweest om de bovenste opening van deze galerij te ontdekken, zoo was die door steenen en struiken overdekt. Daarom hadden de overheidspersonen, bij het door hen ingestelde onderzoek, er niet in kunnen doordringen.

Eenige dagen later kwam James Starr, door Harry geleid, zelf de natuurlijke gesteldheid der kolenbedding opnemen.

»Dat is nu iets,” zeide hij, »om de bijgeloovigen van de mijn te overtuigen. Nu is het uit met brawnies, kwelgeesten en vurige vrouwen?”

»Ik geloof niet, mijnheer Starr,” antwoordde Harry, »dat wij ons daarover hebben te verheugen. Hun plaatsvervangers zijn niet veel beter en kunnen ongetwijfeld erger zijn!” [119]

»Inderdaad, Harry,” hernam de ingenieur, »maar wat er aan te doen? Ongetwijfeld hebben de wezens, die zich in de mijn verbergen, door deze galerij gemeenschap met den bovengrond. Zeker zijn zij het geweest die, gedurende dien stormachtigen nacht, met de toorts in de hand, de Motala naar de kust hebben gelokt en zouden zij, als de voormalige strandroovers, er de overblijfselen van gestolen hebben, indien Jack Ryan en zijne metgezellen zich daar niet bevonden hadden! Maar wat er van zij, eindelijk lost alles zich op. Ziedaar de opening van het hol. Maar, die het bewoond hebben, wonen ze er nog in?”

»Ja,” antwoordde Harry, »omdat Nell beeft, als men er tegen haar over spreekt! Ja, omdat Nell er niet over wil of durft spreken!”

Harry scheen gelijk te hebben. Indien de geheimzinnige bewoners der kolenmijn haar verlaten hadden of dood waren, welke reden zou het meisje dan gehad hebben om het geheim te bewaren?

Intusschen bleef James Starr er op staan om het geheim te doorgronden. Hij had een voorgevoel dat de toekomst der nieuwe exploitatie er van af kon hangen. Men nam dus, bij vernieuwing, de strengste voorzorgen. De overheidspersonen werden gewaarschuwd. Agenten bezetten in het geheim de bouwvallen van Dundonald-Castle. Harry zelf verborg zich verscheidene nachten in het dichte struikgewas, waarmede de heuvel bezet was. Vergeefsche moeite. Men ontdekte niets. Er kwam geen menschelijk wezen door de opening.

Men kwam weldra tot het besluit dat de boosdoeners voor goed Nieuw-Aberfoyle moesten hebben verlaten en dat zij Nell dood waanden in den put, waarin zij haar hadden achtergelaten. Vóor de exploitatie, kon de kolenmijn, hun een zeker, tegen elk onderzoek beveiligd verblijf verschaffen. Maar, sedert, waren de omstandigheden veranderd. Het werd moeielijk om de schuilplaats te verbergen. Met reden mocht men dus hopen dat er, voor de toekomst, niets meer te vreezen was. Intusschen was James Starr niet volkomen gerustgesteld. Harry kon er zich evenmin bij nederleggen, en hij herhaalde dikwijls:

»Voorzeker is Nell in al die geheimen betrokken. Zoo zij niets meer te vreezen had, waarom zou ze dan het geheim bewaren? Het lijdt geen twijfel of zij is gelukkig dat zij bij ons is! Zij heeft ons allen lief! Zij aanbidt mijne moeder! Indien ze dus over haar verleden en over hetgeen ons voor de toekomst zou kunnen geruststellen, zwijgt, dan is het omdat eenig vreeselijk geheim, dat haar geweten haar verbiedt te onthullen, haar drukt! Misschien ook dat zij, meer in ons belang dan in het hare, zich verplicht acht zich met dat onverklaarbare stilzwijgen te omhullen!”

Tengevolge van deze verschillende overwegingen was men eenparig overeengekomen om de gesprekken vrij te houden van alles, wat aan het jonge meisje haar verleden kon herinneren. [120]

Eens echter werd Harry er toe geleid om Nell bekend te maken met hetgeen James Starr, zijn vader, zijne moeder en hij zelf aan hare tusschenkomst meenden verschuldigd te zijn.

Het was feestdag. De arbeid stond stil zoowel op de oppervlakte van het graafschap Stirling, als onder den grond. Men was overal met wandelen bezig. Op twintig plaatsen weerklonk het gezang onder de zware gewelven van Nieuw-Aberfoyle.

Harry en Nell hadden de cottage verlaten en volgden, met langzame schreden, den linkeroever van het meer Malcolm. Daar verspreidde het electrieke licht zijn glans met minder felheid en zijn straalbundels braken op grillige wijze tegen de hoeken van eenige schilderachtige rotsen en pijlers die het koepelgewelf droegen. Dit halfdonker was beter geschikt voor de oogen van Nell, die zich nog moeielijk aan het licht konden gewennen. Na een uur loopens, hielden Harry en zijne gezellin stil tegenover de kapel van Sint-Gilles, op eene soort van natuurlijk terras dat het gezicht over de wateren van het meer had.

»Nell, uwe oogen zijn nog niet aan het daglicht gewend,” zeide Harry, »en zij zouden zeker den glans der zon niet kunnen verdragen.”

»Neen, ongetwijfeld,” antwoordde het meisje, »als de zon ten minste zoo is, als gij mij haar hebt afgeschilderd, Harry.”

»Nell,” hernam Harry, »met woorden heb ik u geen juist denkbeeld kunnen geven van hare pracht, noch van de schoonheden van dat heelal, dat uwe oogen nimmer aanschouwd hebben. Maar zeg mij, is het mogelijk dat gij sedert den dag dat gij in de diepten der kolenmijn werdt geboren, nooit de oppervlakte van den grond betreden hebt?”

»Nooit, Harry,” antwoordde Nell, »en ik geloof ook niet dat, noch vader, noch moeder mij, zelfs toen ik nog klein was, naar boven hebben gebracht. Ik zou anders zeker eenige herinnering van de buitenwereld behouden hebben.”

»Dat geloof ik ook,” antwoordde Harry. »Overigens, Nell, waren er destijds wel anderen dan gij, die de mijn nooit verlieten. De gemeenschap met buiten was toen moeielijk en ik heb menigen knaap en menig meisje gekend die, op uw leeftijd, even zoo weinig als gij van de bovenwereld wisten. Maar nu brengt de spoorweg in den grooten tunnel ons in weinige minuten aan de oppervlakte van het graafschap. Daarom, Nell, verlang ik er zeer naar u te hooren zeggen:

»Kom, Harry, mijne oogen kunnen het daglicht verdragen en ik wil de zon aanschouwen! Ik wil Gods werken zien!”

»Harry, ik hoop u zulks binnen kort te kunnen zeggen,” antwoordde het meisje. »Ik zal met u die buitenwereld gaan bewonderen, en toch.…”

»Wat meent gij?” vroeg Harry levendig. »Zoudt gij er spijt over [121]hebben dat gij dien somberen afgrond hebt verlaten, waarin gij uwe eerste levensjaren hebt doorgebracht en waar wij u bijna dood hebben uitgehaald?”

Waarom luisterde hij aan de vensters …? Blz. 130.

[122]

»Neen, Harry,” antwoordde Nell. »Ik dacht slechts dat ook de duisternis iets schoons bevat. Indien gij wist wat er al in gezien wordt door oogen aan hare diepten gewend. Er zijn schaduwen die voorbijgaan en die men in hunne vlucht zou wenschen te volgen! Dan zijn het cirkels die elkander zichtbaar kruisen en waar men zich niet uit zou willen begeven! Er bestaan, in het diepste der kolenmijn, donkere holen vol schemerlicht. En dan hoort men geluiden, die tot u spreken! Ziet ge, Harry, men moet daar geleefd hebben om te begrijpen wat ik gevoel, wat ik u niet kan uitdrukken!”

»En gevoeldet gij geene vrees, Nell, als gij zoo alleen waart?”

»Harry,” antwoordde het meisje, »als ik alléen was, dan gevoelde ik geene vrees!”

De stem van Nell was eenigszins bewogen, toen zij deze woorden uitsprak. Harry meende intusschen nog wat bij haar te moeten aandringen en hij zeide:

»Maar men zou in die lange galerijen den weg kunnen kwijtraken. Waart gij dan niet bevreesd om te verdwalen?”

»Neen, Harry. Ik kende sedert lang al de sluipwegen der kolenmijn.”

»Kwaamt gij er nooit eens uit?”

»Ja.… soms.…” antwoordde het meisje aarzelend. »Somtijds kwam ik tot in de oude Aberfoyle-mijn.”

»Dus kendet gij de oude cottage?”

»De cottage … ja … maar hare bewoners slechts uit de verte.”

»Het waren mijn vader en mijne moeder,” antwoordde Harry, »en ook ik! Wij hadden onze oude woning nimmer willen verlaten.”

»Dat ware wellicht beter voor u geweest!…” mompelde het meisje.

»En waarom, Nell. Heeft onze volharding om haar niet te verlaten ons niet de nieuwe kolenbedding doen ontdekken? En heeft deze ontdekking niet de gelukkigste gevolgen gehad voor eene geheele bevolking die hier door arbeid, welstand heeft teruggekregen; voor u, Nell, die, aan het leven wedergegeven, harten hebt gevonden die u geheel toebehooren!”

»Voor mij!” antwoordde Nell levendig … »Ja! wat er ook moge gebeuren! Voor de anderen … Wie weet?…”

»Wat bedoelt ge?”

»Niets … niets!… Maar het was toen gevaarlijk om zich in de nieuwe kolenmijn te begeven! Ja! zeer gevaarlijk, Harry! Eens zijn eenige onvoorzichtigen in die afgronden doorgedrongen. Ze waren er ver in, zeer ver! Zij zijn verdwaald geraakt!”

»Verdwaald?” zeide Harry, terwijl hij Nell aankeek.

»Ja … verdwaald …” antwoordde Nell, wier stem beefde. »Hunne lamp was uitgegaan! Zij hebben hun weg niet terug kunnen vinden …”

»En daar gedurende acht lange dagen ingekerkerd,” riep Harry uit, »zijn zij op het punt geweest te sterven, Nell! En zonder een hulpvaardig wezen dat God hun heeft toegezonden, wellicht een [123]engel die hun heimelijk een weinig voedsel heeft gebracht en zonder een geheimzinnigen gids, die later hun bevrijders tot hen heeft geleid, zouden zij nooit uit dat graf zijn geraakt!”

»En hoe weet gij dat?” vroeg het meisje.

»Nell, omdat die mannen waren: James Starr … mijn vader … ik!”

Nell hief het hoofd op, vatte de hand van den jongman en keek hem zoo vast aan, dat deze zich in het diepste van zijn hart ontroerd voelde.

»Gij!” herhaalde het meisje.

»Ja!” antwoordde Harry, na een oogenblik stilzwijgen, »en zij, aan wie wij het leven verschuldigd zijn, dat waart gij, Nell! Niemand anders dan gij kon dat geweest zijn!”

Nell liet haar hoofd tusschen de handen zakken en gaf geen antwoord. Nooit had Harry haar zoo hevig aangedaan gezien.

»Zij die u gered hebben, Nell,” voegde hij er met eene bewogen stem bij, »waren u reeds het leven verschuldigd en denkt gij dat zij dat ooit zouden kunnen vergeten?”

Intusschen werden de werkzaamheden tot exploitatie van Nieuw-Aberfoyle zeer voordeelig gedreven. Het spreekt van zelf dat de ingenieur James Starr en Simon Ford,—de eerste ontdekkers van dat rijke steenkolenbekken—een ruim deel in de winst genoten. Harry werd dus eene goede partij. Maar hij dacht er weinig aan om de cottage te verlaten. Hij had zijn vader in de betrekking van overman vervangen en voerde nauwgezet het toezicht over die geheele mijnwerkers-wereld.

Jack Ryan was trotsch en verrukt over al het geluk dat zijn makker overkwam. Ook hij maakte zeer goede zaken. Beiden zagen elkander dikwerf, hetzij in de cottage, hetzij in de dieptewerken. Jack Ryan was zóo niet, of hij had de gevoelens opgemerkt die Harry voor het meisje koesterde. Harry bekende het niet, maar wanneer hij het hoofd ten teeken van ontkenning schudde, lachte Jack Ryan hartelijk.

Het was een der levendigste wenschen van Jack Ryan om Nell te vergezellen, als zij haar eerste bezoek aan de oppervlakte van het graafschap zou brengen. Hij wilde hare verwondering, hare bewondering zien bij het aanschouwen dier aan haar zoo onbekende [124]natuur. Hij hoopte dat Harry hem op dat uitstapje wel mee zou nemen. Tot dusverre had deze hem het echter niet voorgesteld en dat maakte hem wel wat ongerust.

Op zekeren dag daalde Jack Ryan in de luchtververschings-putten af, door middel van welke de benedenverdiepingen der steenkolenmijn met den bovengrond in gemeenschap stonden. Hij maakte gebruik van eene soort van ladder die door eene draaiende beweging, beurtelings rijzende en dalende, gelegenheid gaf om, zonder vermoeienis, te dalen of te stijgen. Twintig draaien van den toestel hadden hem ongeveer honderd vijftig voet lager gebracht, toen hij, op het nauwe portaal waar hij stond, Harry ontmoette, die naar de werken in den dag opsteeg.

»Zijt gij het?” zeide Jack, terwijl hij zijn makker, die door het schijnsel der electrieke lampen van den put verlicht werd, aankeek.

»Ja, Jack,” antwoordde Harry, »en ik ben blij u te zien. Ik heb u een voorstel te doen …”

»Ik luister naar niets vóordat gij mij bericht van Nell gegeven hebt!” riep Jack Ryan uit.

»Nell maakt het goed, Jack en zoo goed zelfs dat ik hoop, binnen eene maand of zes weken …”

»Haar te trouwen, Harry?”

»Gij weet niet wat ge zegt, Jack!”

»Dat is mogelijk, Harry, maar ik weet wel wat ik zal doen!”

»En wat zult gij doen?”

»Ik zal haar trouwen, ik, indien gij haar niet trouwt!” hernam Jack, in lachen uitbarstende. »Bij Sint-Mungo! zij bevalt mij, die aardige Nell! Een jong, goed schepsel dat nooit buiten de mijn is geweest, is juist eene vrouw voor een mijnwerker! Zij is wees, gelijk ik en voor het minst dat gij inderdaad niet over haar denkt en dat zij niets tegen uw makker heeft, Harry!…”

Harry keek Jack ernstig aan. Hij liet hem praten, zonder zelfs eene poging te doen om hem te antwoorden.

»Maakt, wat ik u daar zeg, u niet jaloersch, Harry?” vroeg Jack Ryan op wat ernstiger toon.

»Neen, Jack,” antwoordde Harry kalm.

»Maar, zoo gij Nell niet tot uwe vrouw neemt, zult gij toch niet willen dat zij eene oude vrijster blijft?”

»Ik heb in dat opzicht geen wil,” antwoordde Harry.

Eene omdraaiing der ladder stelde de vrienden op dat oogenblik in de gelegenheid om te scheiden, de eene om af te dalen, de andere om in den put te stijgen. Intusschen scheidden zij niet.

»Harry,” zeide Jack, »gelooft gij dat ik, zooeven, ten aanzien van Nell, in ernst sprak?”

»Neen, Jack,” antwoordde Harry.

»Welnu, dan zal ik het nu doen.” [125]

»Dat zijn de sterren,” zeide Harry. Blz. 132.

»Gij, ernstig spreken?”

»Mijn beste Harry,” antwoordde Jack, »ik ben in staat om aan een vriend goeden raad te geven.” [126]

»Geef op, Jack.”

»Welnu, ziedaar! Harry, gij bemint Nell met al de liefde, die zij verdient. Uw vader, de oude Simon, uwe moeder, de oude Madge, beminnen haar ook alsof zij hun kind was. En het zou u niet veel moeite kosten of zij werd werkelijk hunne dochter! Waarom trouwt gij haar niet?”

»Jack,” antwoordde Harry, »kent gij dan de gevoelens van Nell, dat gij u zoo op den voorgrond stelt?”

»Niemand is er onbekend mede, zelfs gij niet, Harry, en dat is de reden waarom gij niet, noch tegenover mij, noch tegenover anderen, jaloersch zijt. Maar daar gaat de ladder weer naar beneden, en …”

»Wacht even, Jack,” zeide Harry, zijn makker tegenhoudende, wiens voet reeds van het portaal af was, om zich op de beweeglijke ladder te plaatsen.

»Goed, Harry!” riep Jack lachende uit, »gij zoudt mij daar in vieren laten trekken!”

»Luister nu eens goed, Jack,” antwoordde Harry, »want nu praat ik, op mijne beurt, ernstige taal.”

»Ik luister … tot aan de eerstkomende omdraaiing, maar langer niet.”

»Jack,” hernam Harry, »ik behoef het niet te verhelen dat ik Nell bemin. Mijne hevigste begeerte is, haar tot mijne vrouw te maken …”

»Dat’s goed.”

»Maar zooals zij nu nog is, maak ik er een gewetensbezwaar van om haar te verzoeken een onherroepelijk besluit te nemen.”

»Wat bedoelt gij, Harry?”

»Ik meen, Jack, dat Nell de diepten der kolenmijn, waarin zij geboren is, waarschijnlijk nooit verlaten heeft. Zij weet, zij kent niets van hetgeen er buiten is. Zij moet alles nog met hare oogen, misschien door haar hart, leeren. Wie weet welke gedachten zij zal hebben, wanneer zij nieuwe indrukken krijgt? Zij heeft nog niets aardsch en ’t zou, naar het mij voorkomt, veel van bedrog hebben, haar, vóor dat zij met volle kennis van zaken kan besluiten, het verblijf in de kolenmijn boven elk ander te doen verkiezen. Begrijpt gij mij nu, Jack?”

»Ja … zoo wat … Maar vooral begrijp ik dat gij mij weder de volgende omdraaiing van de ladder zult doen missen!”

»Jack,” antwoordde Harry op ernstigen toon, »al zouden deze toestellen nooit meer werken, al zou dit portaal onder onze voeten wegzinken, gij zult luisteren naar hetgeen ik u te zeggen heb!”

»Nu, dat is goed, Harry! Ik houd er van om op zulk eene wijze te worden toegesproken! Wij zullen dan maar zeggen dat gij Nell, voordat gij haar trouwt, naar eene kostschool in de Oude-Berookte zult zenden.” [127]

»Neen, Jack, ik zal wel zelf de opvoeding weten te voltooien van haar, die mijne vrouw moet worden.”

»En die zal er niet minder om zijn, Harry.”

»Maar vooraf wil ik,” hernam Harry, »dat Nell, zoo als ik u zooeven zeide, eene grondige kennis van de buitenwereld hebbe. Laat ik eene vergelijking stellen, Jack. Indien gij een blind meisje bemindet en men zeide u: »Binnen eene maand zal zij genezen zijn!” zoudt gij niet wachten met haar te trouwen, tot dat hare genezing had plaats gehad?”

»Ja, op mijn woord, ja!” antwoordde Jack Ryan.

»Welnu! Jack, Nell is nog blind en voor dat ik haar tot mijne vrouw neem, wil ik dat zij wèl wete dat zij aan mij en aan mijne levensomstandigheden de voorkeur geeft en dat zij die aanneemt. Ik wil dat hare oogen eindelijk voor het daglicht geopend worden!”

»Goed, Harry, goed, zeer goed!” riep Jack Ryan uit. »Nu begrijp ik u. En wanneer zal de operatie?…”

»Binnen éene maand, Jack,” antwoordde Harry. »De oogen van Nell raken langzamerhand aan het heldere schijnsel van onze electrieke schijven gewoon. Het is eene voorbereiding. Ik hoop dat zij over eene maand, de aarde en hare wonderen, den hemel en zijne pracht, zal gezien hebben. Zij zal weten dat de natuur aan den menschelijken blik een ruimeren gezichtskring, dan dien van eene sombere kolenmijn, heeft geschonken! Zij zal bespeuren dat de eindpalen van het heelal onbegrensd zijn!”

Maar, terwijl Harry zich zoo door zijne verbeelding liet medevoeren, had Jack Ryan het portaal verlaten en was hij op de draaiende ladder van den toestel gesprongen.

»Hé! Jack,” riep Harry, »waar zijt gij toch?”

»Beneden u,” antwoordde de vroolijke klant lachende. »Terwijl gij in het oneindige opstijgt, daal ik in den afgrond neder!”

»Vaarwel, Jack!” antwoordde Harry, terwijl hij zelf zich aan de opgaande ladder vastklemde. »Ik beveel u aan om met niemand te praten over hetgeen ik daar net gezegd heb!”

»Met niemand!” riep Jack Ryan, »maar op éene voorwaarde nogtans …”

»Welke?”

»Deze, dat ik u beiden moge vergezellen op den eersten tocht die Nell naar de oppervlakte van den aardbol zal doen!”

»Ja, Jack, dat beloof ik je,” antwoordde Harry.

Een nieuwe polsslag van den toestel maakte de tusschenruimte tusschen beide vrienden nog grooter. Hunne stemmen bereikten elkaar nog slechts zeer verzwakt.

En toch kon Harry hooren dat Jack riep:

»En als Nell al de sterren, de maan en de zon zal gezien hebben, weet gij waar zij dan nog de voorkeur aan zal geven?” [128]

»Neen, Jack.”

»Aan u, kameraad, aan u, altijd aan u!”

En daarna stierf de stem van Jack Ryan eindelijk weg in een laatst hoera.

Intusschen besteedde Harry al zijne ledige uren aan de opvoeding van Nell. Hij had haar lezen en schrijven geleerd, beiden zaken, waarin zij snelle vorderingen maakte. Men zou gezegd hebben dat zij het instinctmatig »wist”. Nimmer kwam een levendig verstand spoediger eene zoo volkomene onwetendheid te boven. Het was een wonder voor hen die haar bezochten.

Simon en Madge gevoelden zich dagelijks meer gehecht aan hun aangenomen kind, welks verleden hen intusschen bezorgd maakte. Zij hadden den aard der gevoelens van Harry voor Nell wel begrepen en zulks mishaagde hun niet.

Men herinnert zich dat de oude overman tegen den ingenieur, bij diens eerste bezoek in het mijnhuis had gezegd:

»Waarom zou mijn zoon huwen? Welk schepsel van boven zou voor een jongen passen, die zijn leven in de diepten eener mijn moet verslijten?”

Welnu, scheen het niet of de Voorzienigheid hem de eenige gezellin had toegezonden, die werkelijk bij zijn zoon zou passen? Had dit niet veel van eene gunst des hemels?

Ook had de oude overman bij zich zelven de belofte gedaan, dat, zoo dit huwelijk doorging, er dien dag te Coal-City een feest zou worden gevierd, dat naam zou maken onder de mijnwerkers van Nieuw-Aberfoyle.

Simon Ford kon niets beters zeggen!

Men moet hier bijvoegen dat er nog iemand vurig de vereeniging wenschte van Nell met Harry. Het was de ingenieur James Starr. Voorzeker wenschte hij het geluk der beide jongelieden boven alles. Maar eene drijfveer, van meer algemeen belang, dreef hem wellicht ook in die richting.

Men weet dat James Starr altijd nog eenige vrees koesterde, ofschoon die, voor het tegenwoordige, door niets werd gerechtvaardigd. Maar wat er geweest was, kon er nog zijn. Dat geheim der nieuwe kolenmijn was blijkbaar alléen aan Nell bekend. En zoo de toekomst nieuwe gevaren voor de mijnwerkers van Nieuw-Aberfoyle in haren schoot bewaarde, hoe kon men tegen zulke gevaren op zijne hoede zijn, indien men er de oorzaak niet van wist?

»Nell heeft niet willen spreken,” herhaalde James Starr dikwijls, »maar wat zij aan elk ander tot hiertoe verzwegen heeft zal zij haren echtgenoot niet lang kunnen verzwijgen! Het gevaar zou evenzeer Harry, als ons bedreigen. Dus een huwelijk dat aan de echtelieden geluk en aan hunne vrienden zekerheid moet verschaffen, is een goed huwelijk of anders wordt er zoo een hier beneden nooit gesloten!”

Dit was de niet geheel ongegronde redeneering van den ingenieur [129]James Starr. Deze redeneering deelde hij aan den ouden Simon mede, in wiens smaak zij viel. Zoo scheen niets er zich tegen te verzetten dat Harry de echtgenoot van Nell werd.

De golf was zoo effen als een meer. Blz. 136.

[130]

En wie had zulks kunnen doen? Harry en Nell beminden elkander. De oude lui droomden van geene andere gezellin voor hun zoon. De makkers van Harry benijdden zijn geluk, tegelijkertijd erkennende dat hij er wel recht op had. Het jonge meisje hing slechts van zichzelven af en behoefde dus slechts de toestemming van haar eigen hart.

Maar zoo niemand aan dit huwelijk een beletsel in den weg kon leggen, waarom, als het licht der electrieke schijven op het rustuur werd gebluscht, als de nacht over de arbeidersstad nederstreek, als de bewoners van Coal-City naar hun verblijf waren teruggekeerd, waarom sloop dan, uit de donkerste hoeken van Nieuw-Aberfoyle, een geheimzinnig wezen in de duisternis rond? Welk instinct geleidde die schim door zekere galerijen heen, die zoo eng waren dat men ze ontoegankelijk zou wanen? Waarom ging dat raadselachtige wezen, wiens oogen de dichtste duisternis doorboorden, al kruipende naar den oever van het meer Malcolm? Waarom richtte het zich steeds hardnekkig naar de woning van Simon Ford en tevens zoo voorzichtig, dat het, tot hiertoe, elk toezicht verschalkt had? Waarom luisterde het aan de vensters en poogde het, door de luiken van het mijnhuis heen, gedeelten van het gesprek op te vangen?

En, wanneer zekere woorden het bereikten, waarom verhief het dan de vuist om er de rustige woning mede te dreigen? Waarom eindelijk, ontsnapten aan zijn door woede saamgetrokken mond, deze woorden:

»Zij met hem! Nooit!”

Eene maand later,—het was de avond van 20 Augustus, groetten Simon Ford en Madge met hunne beste »wishes”1 vier pleizierreizigers die zich gereed maakten om de cottage te verlaten.

James Starr, Harry en Jack Ryan zouden Nell heenvoeren naar een bodem, dien haar voet nimmer betreden had; naar dat schitterende oord, welks glans hare oogen nog niet aanschouwd hadden.

De tocht zou twee dagen duren. James Starr was met Harry overeengekomen dat het meisje, gedurende die vier en twintig in de buitenwereld [131]doorgebrachte uren, alles moest zien wat haar in de sombere kolenmijn niet mogelijk was; dat zij de verschillende aanzichten van den aardbol zou waarnemen, alsof een beweeglijk panorama van steden, vlakten, bergen, stroomen, meren, golven, zeeën, zich voor hare oogen had ontrold.

Nu scheen het dat de natuur, in dit gedeelte van Schotland, gelegen tusschen Edinburgh en Glasgow, juist al deze aardsche wonderen had willen vereenigen en wat de hemelen betreft, die zouden, met hunne veranderlijke wolken, hunne heldere of bedekte maan, hunne stralende zon en hun starrengewemel, wel even als overal anders zijn.

De voorgenomen tocht was dus op zoodanige wijze geregeld, dat zij aan de eischen bij het programma gesteld, voldeed.

Simon Ford en Madge hadden Nell gaarne vergezeld; maar men kent hen; zij verlieten ongaarne de cottage en op het laatste oogenblik konden zij niet besluiten om hunne onderaardsche woning, ook maar voor éen dag, te verlaten.

James Starr ging mede als waarnemer, als wijsgeer, zeer verlangend om, uit een zielkundig oogpunt, de ongekunstelde indrukken van Nell gade te slaan en misschien wel iets te verrassen van de geheimzinnige gebeurtenissen, waarin hare kindsheid betrokken was geweest.

Van zijn kant vroeg Harry zich, niet zonder eenige vrees af: of zich niet een ander meisje, dan dat hij beminde en tot dusverre gekend had, zou vertoonen gedurende deze snelle inwijding in de dingen der buitenwereld?

Wat Jack Ryan betreft, hij was zoo vroolijk als eene vink die in het vroege zonnelicht zijne vlucht neemt. Hij hoopte zeer dat zijne aanstekelijke vroolijkheid zich aan zijne reisgezellen zou mededeelen. Hij zou, op die wijze, zijne opname in het gezelschap kwijten.

Nell was peinzend en in zichzelve gekeerd.

James Starr had, en niet zonder reden, beslist dat de afreis des avonds zou plaats hebben. Het was inderdaad ook beter dat het meisje slechts trapsgewijze en onmerkbaar van de nachtelijke duisternis in het heldere daglicht overging. En deze uitslag zou verkregen worden omdat zij, van middernacht tot des middags achtereenvolgens afwisselingen van schaduw en licht zou ondervinden, waaraan hare oogen zich dan langzamerhand konden gewennen.

Op het oogenblik dat zij de cottage zouden verlaten, vatte Nell de hand van Harry en zeide zij tot hem:

»Harry, is het dan toch noodig dat ik de kolenmijn, zij het slechts voor een paar dagen, verlate?”

»Ja, Nell,” antwoordde de jongeling, »het moet. Het is noodig voor u en voor mij!”

»Intusschen Harry,” hernam Nell, »ben ik, sedert gij mij opgenomen [132]hebt, zoo gelukkig als men slechts zijn kan. Gij hebt mij onderwezen. Is dat niet genoeg? Wat moet ik daarboven uitvoeren?”

Harry keek haar aan, zonder te antwoorden. De gedachten, waaraan Nell uitdrukking gaf, waren bijna geheel de zijne.

»Mijne dochter,” zeide James Starr toen, »ik begrijp uwe aarzeling, maar het is goed dat gij met ons medegaat. Zij, die gij lief hebt, vergezellen u en zullen u weer thuis brengen. Wilt gij daarna in de mijn blijven leven, zooals de oude Simon, als Madge en gelijk Harry, dat staat u vrij! Ik twijfel er niet aan of dat zal gebeuren en ik keur het goed in u. Maar gij zult dan ten minste eene vergelijking kunnen maken tusschen hetgeen gij verlaat en hetgeen gij aanneemt en gij zult naar uw vrijen wil handelen. Kom dus mede.”

»Kom, ga mee, lieve Nell,” zeide Harry.

»Harry, ik ben gereed u te volgen,” antwoordde het meisje.

Te negen uur voerde de laatste tunneltrein Nell en hare metgezellen naar de oppervlakte van het graafschap mede. Twintig minuten later, zette hij hen af aan het station, waar het zijtakje, dat Nieuw-Aberfoyle bediende, aansloot aan den spoorweg van Dumbarton naar Stirling.

De nacht was reeds duister. Van den gezichteinder tot aan het zenith trokken nog eenige lichte dampen naar de bovenlucht op, voortgestuwd door eene bries uit het noordwesten, die den dampkring verfrischte. Het was een schoone dag geweest. De nacht zou niet minder heerlijk zijn.

Te Stirling aangekomen, verlieten Nell en hare reismakkers, nadat zij uit den trein gestapt waren, dadelijk het station.

Voor hen uit liep, tusschen zware boomen, de weg die naar de oevers van de Forth voerde.

De eerste indruk die het lichaamsgestel van het meisje ondervond was die van de zuivere lucht die hare longen met gretigheid inademden.

»Haal goed adem, Nell,” zeide James Starr, »adem die met versterkende geuren zoo beladen landlucht goed in!”

»Wat zijn dat voor groote rookwolken die boven ons hoofd drijven?” vroeg Nell.

»Dat zijn wolken,” antwoordde Harry, »het zijn half verdikte waterdampen, die de wind naar het oosten voert!”

»O!” zeide Nell, »wat wierd ik graag door hun stillen maalstroom medegevoerd! En wat zijn die flonkerende stippen die door de openingen der wolken heen schitteren?”

»Dat zijn de sterren waarvan ik u gesproken heb, Nell. Zoovele zonnen, zoovele middelpunten van werelden, aan de onze wellicht gelijk.”

De sterrebeelden teekenden zich nu scherper af op het donker blauw van het uitspansel, dat door den wind gaandeweg klaarder werd.

Nell aanschouwde die duizende schitterende sterren die boven haar hoofd wemelden. [133]

Holyrood, het paleis der oude soevereinen van Schotland. Blz. 138.

»Maar,” zeide zij, »indien dat zonnen zijn, hoe kunnen mijne oogen dan haar glans verdragen?”

»Mijn kind,” antwoordde James Starr, »het zijn inderdaad zonnen, [134]maar zonnen die op een ontzettenden afstand geplaatst zijn. De naastbijzijnde van die duizende sterren, wier stralen tot ons komen, is de ster in het beeld der Lier, Wega genaamd, die gij daar bijna in het toppunt ziet en zij staat nog vijftig duizend milliarden mijlen van ons af. Haar glans kan dus uw gezicht niet aandoen. Maar onze zon zal morgen op een afstand van slechts acht en dertig millioen mijlen opgaan, en geen menschelijk oog kan haar met vasten blik aanstaren, want zij is gloeiender dan de vuurhaard van een fornuis. Maar kom mee, Nell, kom mee!”

Men ging den weg op. James Starr hield het meisje bij de hand. Harry liep aan hare zijde. Jack Ryan liep heen en weer, als een jonge hond, ongeduldig over de traagheid zijner meesters, het zou gedaan hebben.

De weg was verlaten. Nell keek naar den omtrek der zware boomen, die door den wind in de duisternis bewogen werden. Zij had er gaarne reuzen in gezien die gebaren maakten. Het geruisch van den avondwind door de hooge takken, de diepe kalmte gedurende de windstilten, die lijn van den gezichteinder die zuiverder uitkwam wanneer de weg eene vlakte doorsneed, alles vervulde haar met nieuwe aandoeningen en liet onuitwischbare indrukken in haar achter. Na eerst ondervraagd te hebben, zweeg Nell thans, en hare makkers kwamen overeen dat stilzwijgen te eerbiedigen. Zij wilden door hunne woorden geen invloed uitoefenen op de ontvankelijke verbeelding van het meisje. Zij vonden het beter dat de denkbeelden zich uit zich zelven in haar geest vormden.

Te ongeveer half twaalf uur werd de noordelijke oever van de golf van Forth bereikt.

Daar wachtte een vaartuig, dat James Starr gehuurd had. Het zou hen allen, binnen weinige uren, tot in de haven van Edinburgh brengen.

Nell zag het schitterende water dat door de werking der branding aan hare voeten golfde en dat met tintelende sterren bezaaid scheen.

»Is het een meer?” vroeg zij.

»Neen,” antwoordde Harry, »het is eene uitgestrekte golf met stroomend water, het is de mond van een stroom, het is bijna een zeearm. Neem eens wat van dat water in de holte uwer hand, Nell, en gij zult bemerken dat het niet zoet is, zooals dat uit het meer Malcolm.”

Het meisje bukte, doopte hare hand in de voorste golven en bracht haar aan de lippen.

»Dat water is zout,” zeide zij.

»Ja,” antwoordde Harry, »de zee is tot hiertoe gevloeid, want het is vol tij of hoog water. Het drievierde gedeelte van onzen aardbol is met dit zoute water overdekt, waarvan gij zooeven eenige droppels geproefd hebt. [135]

»Maar zoo het water der rivieren geen ander dan het zeewater is, hun door de wolken toegevoerd, waarom is dat dan zoet?”

»Omdat het water, als het verdampt, zijn zout verliest,” antwoordde James Starr. »De wolken worden enkel door de verdamping gevormd en geven dit zoete water, in den vorm van regen, aan de zee terug.”

»Harry, Harry!” riep het meisje daarop uit, »wat is dat roodachtige schijnsel dat den gezichteinder in vuur zet? Is het een brandend woud?”

En Nell wees naar eene plek aan den hemel, in het midden van laaghangende nevelen die zich in het oosten tintten.

»Neen, Nell,” antwoordde Harry. »Dat is de opkomende maan.”

»Ja, de maan!” riep Jack Ryan uit, »eene prachtige zilveren schaal die de hemelsche geesten door het uitspansel laten rondgaan en die heel wat zilveren sterren ophaalt!”

»Waarlijk, Jack!” antwoordde de ingenieur lachende, »ik wist niet dat gij zulk eene neiging voor stoute vergelijkingen hadt.”

»Wel! mijnheer Starr, mijne vergelijking is juist! Gij ziet toch wel dat de sterren verdwijnen, naarmate de maan opkomt. Ik onderstel dus dat zij er in vallen!”

»Dat is te zeggen, Jack,” antwoordde de ingenieur, »dat de maan door haar glans de sterren van de zesde grootte verduistert en daarom verdwijnen zij op haar weg.”

»Hoe schoon is dat alles!” herhaalde Nell, die nog slechts van aanschouwen leefde. »Maar ik dacht dat de maan geheel rond was?”

»Zij is rond, wanneer ze vol is,” antwoordde James Starr, »namelijk wanneer ze tegenover de zon staat. Maar van nacht gaat de maan in haar laatste kwartier; zij is reeds ingeschaard en de zilveren schaal van onzen vriend Jack is reeds niets meer dan een barbiersbekken!”

»O! mijnheer Starr,” riep Jack Ryan uit, »welk eene onwaardige vergelijking! Ik wilde juist dit koeplet ter eere van de maan gaan zingen:

Maar neen! Nu is dat onmogelijk. Uw barbiersbekken heeft mij de bezieling ontnomen.”

Intusschen rees de maan langzamerhand boven den gezichteinder. De laatste dampen verdwenen voor haar uit. In het toppunt des hemels en in het westen fonkelden de sterren nog op den donkeren achtergrond dien de glans der maan trapsgewijze deed verbleeken. Stilzwijgend beschouwde Nell dit bewonderenswaardige schouwspel; hare oogen verdroegen, zonder vermoeienis, dien zachten, zilveren glans; maar hare hand trilde in die van Harry en sprak voor haar.

»Laat ons scheep gaan, vrienden,” zeide James Starr. »Wij [136]moeten de hellingen van den Arthur-Seat vóor het opgaan der zon beklommen hebben!”

De boot lag vastgemeerd aan een paal op den oever. Een bootsman hield de wacht. Nell en hare metgezellen namen er plaats in. Het zeil werd geheschen en ging vol staan door de noordwestelijke koelte.

Welk een nieuwen indruk ondervond het meisje toen! Zij had wel eens op de meren van Nieuw-Aberfoyle gevaren, maar, hoe behendig Harry haar ook hanteerde, verried de roeispaan toch altijd de inspanning van den roeier. Hier gevoelde Nell zich voor het eerst medegevoerd en zachtkens glijdende als een ballon door den dampkring. De golf was zoo effen als een meer. Half liggende op den achtersteven, gaf Nell zich aan dit lichte geschommel over. Bij sommige slingeringen drong een straal der maan tot de oppervlakte van de Forth door en scheen het vaartuig over een schitterend zilveren veld te loopen. Een zacht geklots deed zich als een gezang langs het boord hooren. Het was verrukkelijk.

Maar toen sloten Nell’s oogen zich onwillekeurig. Eene soort van voorbijgaande verdooving maakte zich van haar meester. Haar hoofd neigde zich op de borst van Harry en zij viel in een gerusten slaap.

Harry wilde haar wakker maken opdat zij niets van de pracht van dezen schoonen nacht zou missen.

»Laat haar slapen, mijn jongen,” zeide de ingenieur tot hem. »Een paar uren rust zullen haar in staat stellen om de indrukken van den dag beter te verdragen.”

Te twee uur des morgens landde het vaartuig aan de pier2 van Granton. Nell ontwaakte, zoodra het aan wal lag.

»Heb ik geslapen?” vroeg zij.

»Neen, mijne lieve dochter,” antwoordde James Starr, »ge hebt slechts gedroomd dat ge sliept, dat’s alles.”

De nacht was toen zeer helder. De maan, halverwege den gezichteinder en het toppunt staande, verspreidde hare stralen naar alle punten des hemels.

In de kleine haven van Granton lagen slechts twee of drie visschersvaartuigen, die door de deining van de golf zacht heen en weer geschommeld werden. De zeewind nam af bij het aanbreken van den morgenstond. De dampkring, van nevelen vrij, beloofde een dier heerlijke Augustus-dagen, die in de nabijheid der zee nog schooner zijn. Eene soort van warmen damp verhief zich aan den gezichteinder, maar hij was zoo fijn, zoo doorschijnend dat de eerste zonnewarmte hem dadelijk zou verteren. Het meisje kon nu de zee waarnemen, zooals zij met den uitersten omtrek des hemels samensmelt. De ruimte die haar gezicht bestreek, werd er door vergroot, maar haar blik ondervond niet dien bijzonderen indruk [137]die de oceaan oplevert, wanneer het licht zijne grenzen tot in het oneindige achterwaarts schijnt te verplaatsen.

»Dat zijn cairns,” zeide James Starr. Blz. 150.

Harry vatte de hand van Nell. Beiden volgden James Starr en [138]Jack Ryan, die door de ledige straten voorwaarts schreden. In de gedachte van Nell, was deze voorstad der hoofdstad slechts eene verzameling van sombere huizen, die haar aan Coal-City herinnerde, met dit onderscheid slechts dat het gewelf hooger was en van schitterende punten flonkerde. Zij liep met een lichten tred en Harry was geen enkel maal verplicht zijn pas in te korten, uit vrees van haar te vermoeien.

»Zijt ge niet moede?” vroeg hij haar, nadat zij een half uur geloopen hadden.

»Neen,” antwoordde zij. »Het schijnt alsof mijne voeten den grond niet aanraken! Die hemel is zoo hoog boven ons dat ik lust gevoel er heen te vliegen, alsof ik vleugels hadde!”

»Bedwing dien lust!” riep Jack Ryan uit. »Want het is beter dat die kleine Nell bij ons blijft! Ook ik gevoel dat verlangen, als ik in lang niet buiten de mijn ben geweest.”

»Dat komt,” zeide James Starr, »omdat wij ons niet meer gedrukt gevoelen door het leisteenen dak, dat Coal-City overdekt. Het schijnt dan alsof het uitspansel een diepen afgrond is, die ons poogt te verlokken om er in te springen—voelt gij niet zoo iets, Nell?”

»Ja, mijnheer Starr,” antwoordde het meisje, »zoo is het juist. Ik gevoel zoo iets als eene soort van duizeling.”

»Gij zult er aan gewennen, Nell,” antwoordde Harry. »Gij zult gewoon raken aan dat onmetelijke der buitenwereld en wellicht zult gij onze sombere kolenmijn dan vergeten!”

»Nooit, Harry!” antwoordde Nell.

En zij drukte hare hand op de oogen, alsof ze de herinnering van alles, wat ze verlaten had, voor haren geest wilde terugvoeren.

Tusschen de ingesluimerde huizen der stad, gingen James Starr en zijne metgezellen, Leith-Walk door. Zij gingen om Calton-Hill heen, waar de sterrewacht en het monument voor Nelson in het halfdonker verrezen. Zij volgden de Regent-straat, gingen over eene brug en kwamen, langs een kleinen omweg, aan het uiteinde van Canongate.

Er was nog geene beweging in de stad. Het sloeg twee uur op den gothieken klokketoren van Canongate-Church.

Nell stond stil op deze plek.

»Wat is die verwarde massa?” vroeg zij op een alleen staand gebouw wijzende, dat zich op den achtergrond van een klein plein verhief.

»Die massa, Nell,” antwoordde James Starr, »is het paleis der oude soevereinen van Schotland; dat is Holyrood, waar zoovele treurige gebeurtenissen zijn voorgevallen! Daar zou de geschiedschrijver veel koninklijke schimmen kunnen oproepen, van de schim der ongelukkige Maria Stuart af tot aan die van den ouden franschen koning Karel de X^e! En Nell, niettegenstaande die sombere herinneringen, zult gij, als de dag aangebroken is, aan dat [139]vorstelijk verblijf geen al te droevig aanzien bespeuren! Met zijne vier zware, gekanteelde torens gelijkt Holyrood veel op een lustslot dat door een nuk van zijn eigenaar, zijn leenheerlijk karakter behouden heeft. Maar laat ons voortgaan. Daar, binnen de omwalling der oude abdij van Holyrood, verheffen zich de trotsche rotsen van Salisbury, die door den Arthur-Seat beheerscht worden. Daar zullen wij opklimmen. Op zijn top, Nell, zullen uwe oogen de zon zien opgaan boven den gezichteinder der zee.”

Zij betraden het Koninklijke Park. Vervolgens trapsgewijze stijgende, gingen zij door Victoria-Drive, een prachtige, rondloopende weg, geschikt voor rijtuigen en waarmede Walter Scott zich geluk wenschte, daar hij ze door eenige regels van een roman had tot stand gebracht.

Om de waarheid te zeggen is de Arthur-Seat, niet meer dan een heuvel van zeven honderd vijftig voet hoog, wiens alleenstaande top boven de omringende hoogten uitsteekt. Binnen een half uur bereikten James Starr en zijn metgezellen, langs een slingerend voetpad, dat de bestijging zeer gemakkelijk maakte, den schedel van dien leeuw, waarop de Arthur-Seat gelijkt, als men hem van de westelijke zijde waarneemt.

Daar gingen alle vier zitten en bepaalde James Starr, steeds rijk in aanhalingen aan den grooten schotschen romanschrijver ontleend, zich om te zeggen:

»Hoort, wat Walter Scott in het achtste hoofdstuk zijner Gevangenis van Edinburgh schrijft: »Moest ik eene plaats uitkiezen, waar men het op- en ondergaan der zon het best kan zien, dan zou het deze plek wezen.” Wacht daarom, Nell. Het zal niet lang duren eer de zon te voorschijn komt en dan kunt ge haar, voor de eerste maal in al haar pracht aanschouwen.”

De blikken van het meisje waren toen naar het oosten gewend. Harry, naast haar gezeten, sloeg haar met de angstvalligste aandacht gade. Zou zij door de eerste zonnestralen niet te levendig aangedaan worden? Alles bewaarde het stilzwijgen. Zelfs zweeg Jack Ryan.

Reeds teekende zich een bleek, rosé getint streepje op een achtergrond van lichte nevelen, boven den gezichteinder af. Een overblijfsel van dampen, aan het toppunt dwarrelend, werd door de eerste lichtstreep getroffen. Aan den voet van den Arthur-Seat, werd, in de volkomen nachtelijke stilte, het nog sluimerende Edinburgh onduidelijk zichtbaar. Eenige lichtende stippen schenen, hier en daar, door de duisternis heen. Het waren de morgensterren door de bewoners der oude stad ontstoken. Achter hen, in het westen, begrensde de door grillige omtrekken afgebroken gezichteinder, eene streek vol bergtoppen, die iedere zonnestraal met een vurig kuifje zou voorzien.

Intusschen teekende de omtrek der zee zich naar het oosten duidelijk af. De toonladder der kleuren vormde zich langzamerhand naar de orde die het beeld der zon aangeeft. Het rood der eerste [140]nevelen ging trapsgewijze over in het violet van het toppunt. Iedere seconde namen de verwen in kracht toe: het rosé werd rood, het rood werd vuur. De dag brak aan op het snijpunt dat de dagboog met den omtrek der zee maakte.

Op dit oogenblik zwierven de blikken van Nell van den voet des heuvels tot aan de stad, waarvan de wijken groepsgewijze zichtbaar werden. Hooge gedenkteekenen, spitse klokketorens kwamen hier en daar boven en hunne omtrekken werden steeds meer afgerond. Er verspreidde zich eene soort van aschkleurig licht in de ruimte. Eindelijk trof een eerste straal het oog van het meisje. Het was de groene straal, die, bij een helderen horizon, ’s avonds of ’s morgens van de zee uitgaat.

Eene halve minuut later, richtte Nell zich op en strekte zij de hand uit naar een punt, dat boven de wijken der nieuwe stad uitstak.

»Brand!” riep ze.

»Neen, Nell,” antwoordde Harry, »dat is geen brand. Dat is een gouden toets die de zon op den top van het monument van Walter Scott aanbrengt.”

En werkelijk schitterde de uiterste spits van het klokje, op eene hoogte van twee honderd voet, als een kustlicht van de eerste grootte.

De dag was aangebroken. De zon was geheel vrij. Hare schijf scheen nog vochtig, alsof ze werkelijk uit het water der zee was opgerezen. In het begin uitgezet door de weerkaatsing, kromp ze langzamerhand in, tot dat ze den ronden vorm had aangenomen. Haar weldra onuitstaanbaar afschijnsel was gelijk aan dat van den mond eens ovens die een gat door den hemel had gebrand.

Nell moest bijna dadelijk de oogen sluiten. Zij moest zelfs op hare te dunne oogleden, de nauw gesloten vingers drukken.

Harry wilde dat zij zich naar den tegenovergestelden gezichteinder zou keeren.

»Neen, Harry” zeide zij. »Mijne oogen moeten zich gewennen om te zien wat de uwe kunnen zien!”

Tusschen den palm harer handen door bespeurde Nell nog een rosé-schijnsel dat bleeker werd naarmate de zon zich boven den gezichteinder verhief. Haar blik gewende er trapsgewijze aan. Daarna opende zij hare oogleden en werden hare oogen eindelijk door het daglicht gevuld.

Het vrome kind viel op de knieën, uitroepende:

»Mijn God, wat is uwe wereld schoon!” [141]

»Daar hebt ge nu ’t meer Katharine,” riep James Starr. Blz. 150.

[140]

Daarop sloeg het meisje de oogen neder en keek zij rond. Aan hare voeten ontrolde zich het panorama van Edinburgh, de nieuwe en rechte wijken der nieuwe stad, de verwarde opeenhooping der huizen en het grillige stratennet van Auld-Reeky. Daarboven staken twee hoogten uit: het kasteel, aan zijne basaltrots gekluisterd en Calton-Hill op zijne afgeronde hoogte de nieuwerwetsche bouwvallen [141]van een grieksch gedenkteeken dragende. Heerlijke, met boomen beplante wegen liepen straalsgewijze van de stad naar het land. Ten noorden schaarde een zeearm, de golf van Forth, diep in de kust, [142]waar de haven van Leith openlag. Daarboven, op het derde plan, ontvouwde zich de bekoorlijke kuststreek van het graafschap Fife. Een weg, zoo recht als die van den Piraeus, verbond dit Noordsche Athene met de zee. Naar het westen strekten de schoone stranden van Newhaven en Porto-Bello zich uit, wier zand de voorste golven der branding geelachtig verwde. In de verte verlevendigden eenige sloepen de wateren der golf en versierden twee of drie stoomers den hemel met een kegel van zwarten rook. Verderop groenden de onmetelijke landouwen. Bescheiden heuvels verhoogden hier en daar de vlakte. In het noorden weerkaatsten de Lomond-Hills, in het westen de Ben-Lomond en de Ben-Ledi, de zonnestralen alsof hunne toppen met eeuwige sneeuw bedekt waren.

Nell kon niet spreken. Hare lippen murmelden eenige onbestemde woorden. Hare armen trilden. Haar hoofd duizelde. Hare krachten begaven haar voor een oogenblik. In deze zoo zuivere lucht, bij het aanschouwen van dat heerlijke schouwspel kreeg zij eensklaps eene flauwte, en viel zij bewusteloos in Harry’s armen, gereed om haar te ontvangen.

Dat meisje, dat tot dusver haar leven in het binnenste van het onderaardsche gesteente had doorgebracht, had nu eindelijk bijna het geheele heelal, zooals de Schepper en de mensch het gemaakt hebben, aanschouwd. Na over de stad en het land gedwaald te hebben, strekten hare blikken zich voor het eerst uit over de onmetelijke zee en tot in het oneindige des hemels.

Harry, die Nell in zijne armen droeg en door James Starr en Jack Ryan gevolgd werd, daalde de helling van Arthur-Seat weder af. Na eenige uren rust en een versterkend ontbijt in Lambret’s-Hotel gebruikt te hebben, dacht men er over om den tocht met eene wandeling door het land der meren te besluiten.

Nell was weder bijgekomen. Zij kon voortaan hare oogen ferm voor het daglicht openen en hare longen konden de versterkende en gezonde lucht ruim inademen. Het groen der boomen, de afwisselende tint der planten, het azuur des hemels, hadden voor hare oogen de toonladder der kleuren ontrold. [143]

De trein, dien zij aan het »General-Railway-station” namen, voerde Nell en haar metgezellen naar Glasgow. Daar konden zij van de laatste brug over de Clyde de verwonderlijke scheepvaart-beweging op den stroom aanschouwen. Vervolgens brachten zij den nacht in Comrie’s Royal-Hotel door.

Den volgenden morgen zou de trein hen van het station van de »Edinburgh and Glasgow railway”, langs Dumbarton en Balloch, snel naar het zuidelijk uiteinde van het meer Lomond voeren.

»Dat is het land van Rob Roy en van Fergus Mac Gregor!” riep James Starr uit, »het land door Walter Scott zoo dichterlijk gevierd!—Kent gij dat land niet, Jack?”

»Ik ken het door zijne liederen, mijnheer Starr,” antwoordde Jack Ryan, »en, wanneer een land zoo schoon bezongen is, moet het heerlijk zijn!”

»Dat is het ook werkelijk,” riep de ingenieur uit, »en onze waarde Nell zal er het beste aandenken van medenemen.”

»Met een gids als u zijt, mijnheer Starr,” antwoordde Harry, »zal het een dubbel voordeel zijn, want u zult ons de geschiedenis vertellen van het land, terwijl wij het zullen beschouwen.”

»Ja, Harry,” zeide de ingenieur, »voor zooveel mijn geheugen het mij zal vergunnen, en op eene voorwaarde, namelijk deze: dat de vroolijke Jack mij zal helpen. Als ik moe zal zijn van het verhalen, moet hij zingen.”

»Dat behoeft men mij geen tweemaal te zeggen,” hernam Jack Ryan, terwijl hij eene trillende noot uitgalmde, alsof hij zijne stem op de hoogte der la van de stemvork wilde brengen.

Met den spoorweg van Glasgow naar Balloch is de afstand van de handelshoofdstad van Schotland naar het zuidelijk uiteinde van het meer Lomond, slechts een twintigtal mijlen.

De trein ging door Dumbarton, koninklijke burcht en hoofdplaats van het graafschap en welks slot, overeenkomstig het verdrag der Unie, steeds in versterkten staat, schilderachtig gelegen is op de twee toppen eener basaltrots.

Dumbarton is gelegen aan de samenvloeiing van de Clyde en de Leven. Bij deze gelegenheid vertelde James Starr eenige bijzonderheden uit de geschiedenis, vol lotgevallen, van Maria Stuart. Werkelijk was zij uit dezen burcht vertrokken om met Frans de II^de te gaan huwen en om koningin van Frankrijk te worden. Na 1815 overwoog het engelsche ministerie om Napoleon daar gevangen te zetten; maar de keus van Sint-Helena behield de overhand en ziedaar hoe het gekomen is dat de gevangene van Engeland, tot groot voordeel voor zijne fabelachtige nagedachtenis, op eene rots in den Atlantischen oceaan is gaan sterven.

Weldra hield de trein te Balloch stil, dicht bij een houten paalwerk dat tot op den waterspiegel van het meer afliep. [144]

Eene stoomboot, de Sinclair, wachtte op de plezierreizigers die een uitstapje naar de meren maken. Nell en hare metgezellen gingen aan boord, na een biljet voor Inversnaid, aan het noordelijk uiteinde van het meer Lomond, genomen te hebben.

De dag begon met een prachtigen zonneschijn, vrij van die britsche nevelen, waardoor hij gewoonlijk verduisterd wordt. Geene enkele bijzonderheid van het landschap, dat zij over eene uitgestrektheid van dertig mijlen gingen doorkruisen, mocht aan de reizigers van de Sinclair ontsnappen. Nell achteruit gezeten, tusschen James Starr en Harry, ademde met al haar zintuigen de heerlijke poëzij in, waarmede deze schoone schotsche natuur zoo rijkelijk bedeeld is.

Jack Ryan liep heen en weer op het dek van de Sinclair, den ingenieur onophoudelijk ondervragende, hoewel het eigenlijk overbodig was dit te doen. Naarmate het land van Rob Roy zich voor zijne oogen ontrolde, beschreef hij het toch als een bewonderaar vol geestdrift.

In de eerste waterpartijen van het meer Lomond, kwamen tallooze eilandjes voor. Het was er als bezaaid mede. De Sinclair voer dicht langs hunne steile oevers en, tusschen de eilandjes door, vertoonden zich, nu eens eene eenzame vallei, dan weder een woesten bergpas, bezet met steile rotsen.

»Nell,” zeide James Starr, »elk dezer eilandjes bezit zijne legende, en misschien wel zijn lied, even zoo goed als de bergen die het meer omlijsten. Men kan, zonder overdrijving, gerust zeggen dat de geschiedenis dezer streek geschreven is met reusachtige letters, uit eilandjes en rotsen bestaande.”

»Weet u, mijnheer Starr,” zeide Harry, »wat mij dit gedeelte van het meer Lomond in herinnering brengt?”

»Wat herinnert het u, Harry?”

»De duizende eilanden van het meer Ontario, zoo bewonderenswaardig door Cooper beschreven. Evenals mij moet deze overeenkomst u treffen, mijne lieve Nell, want, eenige dagen geleden heb ik u dien roman voorgelezen, dien men met recht het meesterstuk van den amerikaanschen schrijver mag noemen.”

»Inderdaad, Harry,” antwoordde het meisje, »het is hetzelfde voorkomen en de Sinclair glijdt tusschen deze eilanden door als de kotter van Jasper Zoetwater over het meer Ontario!”

»Welnu,” hernam de ingenieur, »dat bewijst dat beide plaatsen verdienden gelijkelijk door twee dichters bezongen te worden. Ik ken die duizend eilanden van het eiland Ontario niet, Harry, maar ik twijfel er aan of het aanzicht er van zoo afwisselend is als van dezen Lomond-archipel. Aanschouw dat landschap! Ziehier het eiland Murray, met het oude slot Lennox, waar de oude hertogin van Albany verblijf hield na den dood van haar vader, haar echtgenoot en van haar beide zoons, die op bevel van Jacobus de I^ste onthoofd [145]werden. Ziehier de eilanden Clar, Cro en Ford, eenigen rotsachtig, wild, zonder spoor van plantengroei; anderen eene ronde, groene kruin vertoonende. Hier, lorken- en berkeboomen. Daar velden met [146]gele en verschroeide heide. Wezenlijk, ik kan moeielijk gelooven dat de duizende eilanden van het meer Ontario eene zoo groote verscheidenheid aanbieden!” [145]

Simon Ford had Madge gegrepen … Blz. 155.

[146]

»Welke is die kleine haven?” vroeg Nell, die zich naar den oostelijken oever van het meer had gekeerd.

»Dat is Balmata, dat den ingang tot de Hooglanden vormt,” antwoordde James Starr. »Daar beginnen onze hooge schotsche gronden. De bouwvallen, die gij bespeurt, Nell, zijn die van een voormalig vrouwenklooster en die verstrooide graven bevatten onderscheidene leden van het geslacht der Mac Gregor’s, wier naam nog in de geheele omstreek beroemd is.”

»Beroemd door het bloed dat deze familie heeft vergoten en doen vergieten,” deed Harry opmerken.

»Gij hebt gelijk,” antwoordde James Starr, »en men kan niet ontkennen dat de vermaardheid aan de gevechten ontleend, nog den meesten weerklank heeft. Die verhalen leven lang door de tijden heen.…”

»En zij worden door het lied vereeuwigd,” voegde Jack Ryan er bij.

En tot staving van zijn gezegde, hief de brave jongen het eerste koeplet van een oud krijgslied aan dat de daden verkondigde van Alexander Mac Gregor, uit de glen Sraë, tegen Heer Humphry Colquhour van Luss.

Nell luisterde; maar die krijgsverhalen lieten slechts een treurigen indruk bij haar achter. Waarom zooveel bloed vergoten in deze vlakten die het meisje zóo uitgestrekt oordeelde, dat het er toch niemand aan ruimte behoefde te ontbreken.

De oevers van het meer, die eene lengte van drie tot vier mijlen hebben, naderden elkander bij het naderen der kleine haven van Luss. Nell kon een oogenblik den ouden toren van het voormalig slot zien. Daarna wendde de Sinclair den steven naar het noorden en de Ben-Lomond, die zich ongeveer drie duizend voet boven den waterspiegel van het meer verheft, vertoonde zich aan de oogen der toeristen.

»Wonderlijk schoone berg!” riep Nell uit, »en hoe schoon moet het uitzicht van zijn top zijn!”

»Ja, Nell,” antwoordde James Starr. »Zie hoe zijne kruin zich fier verheft uit den korf van eiken, beuken en lorkeboomen, waarmede zijn benedenste gordel omzoomd is! Van daar af overziet men twee derde gedeelte van ons oud Caledonië. Hier aan het oostelijke deel van het meer hield de klan van Mac Gregor zijn gewoon verblijf. In de nabijheid hebben de twisten tusschen Jacobiten en Hannoveranen meer dan eens die treurige bergengten met bloed geverwd. Daar komt in de schoone nachten, die bleeke maan op, die, in de oude verhalen, »de lantaarn van Mac Farlane” wordt [147]genoemd. Daar herhalen de echo’s nog de onvergankelijke namen van Rob Roy en van Mac Gregor Campbell!”

De Ben-Lomond, de laatste piek van de Grampiaansche bergketen, verdient ten volle dat zij door den grooten schotschen romanschrijver is bezongen. Zooals James Starr deed opmerken, bestonden er veel hooger bergen, wier kruin met eeuwige sneeuw bedekt is; maar in geen andere streek der aarde zou men wellicht zoo’n dichterlijk schoonen berg vinden.

»En,” voegde hij er bij, »als ik naga dat die Ben-Lomond geheel en al aan den hertog van Montrose behoort!” Zijne Genade bezit een berg, zooals een londensch burger een grasperkje in zijn tuintje in eigendom heeft.

De Sinclair kwam nu aan het dorp Tarbet, op den tegenoverliggenden oever van het meer, waar zij de reizigers afzette die naar Inverary bestemd waren. Van deze plaats vertoonde de Ben-Lomond zich in al zijne schoonheid. Zijne zijden, als eene zebra gestreept door de beddingen der stortvloeden, spiegelden als gloeiende zilveren platen.

Naarmate de Sinclair langs den voet van den berg voer, werd het land oneffener. Ter nauwernood zag men, hier en daar, eenige alleenstaande boomen, onder anderen eenige wilgen, wier takjes, teentjes genaamd, vroeger dienden om er de lieden uit de lagere volksklasse aan op te hangen.

»Om hennip te bezuinigen,” merkte James Starr op.

Intusschen vernauwde het meer zich, terwijl het zich noordwaarts uitstrekte. De bergen ter zijde, sloten het nauwer in. De stoomboot voer langs eenige eilanden en eilandjes, zooals Inveruglas en Eilad-Whou, waar zich de grondvesten vertoonden van eene sterkte, die eenmaal aan de Mac Farlane’s toebehoorde. Eindelijk vereenigden zich beide oevers en hield de Sinclair voor het station van Inversnaid stil.

Daar gingen Nell en haar metgezellen, terwijl men hun ontbijt gereed maakte, dicht bij de ontschepingsplaats, een stortvloed bezoeken, die zich van eene vrij aanzienlijke hoogte in het meer wierp. Hij scheen daar, bij wijze van decoratie en voor het genoegen der toeristen, geplaatst te zijn. Eene trillende brug hing over de onstuimige wateren, te midden van vloeibaar stof. Van deze plek, omvatte de blik een groot gedeelte van den Lomond en scheen de Sinclair niet grooter dan een stip op de oppervlakte van het meer.

Na afloop van het ontbijt, kwam een bezoek aan het meer Katharine ter sprake. Onderscheidene rijtuigen versierd met de wapens van het geslacht Breadalbane,—dat geslacht ’t welk eertijds den vluchteling Rob Roy van brandhout en water voorzag,—waren ter beschikking der reizigers en boden hun al die gemakken aan, waardoor de engelsche rijtuigmakerskunst zich onderscheidt.

Harry plaatste Nell boven op het rijtuig, volgens de heerschende [148]mode. Zijne makkers en hij namen bij haar plaats. Een prachtige koetsier, met eene roode livrei aan, nam de teugels zijner vier paarden in de linkerhand en het span reed de zijde van den berg op, langs de boschachtige bedding van een stortvloed.

De weg was zeer steil. Naarmate hij hooger steeg, scheen de gedaante der omringende toppen eene wijziging te ondergaan. Men zag de geheele bergketen van den tegenoverliggenden oever van het meer en de toppen van Arroquhar, die de vallei van Inveruglas beheerschen, op eene trotsche wijze in omvang toenemen. Ter linkerhand stak de Ben Lomond uit, die aldus de steile helling zijner noordelijke zijde bloot gaf.

Het land, tusschen het meer Lomond en het meer Katharine vertoonde een woest aanzien. De vallei begon met nauwe bergengten die op de glen van Aberfoyle uitliepen. Die naam bracht het meisje, op droevige wijze, die afgrijselijke afgronden te binnen, op wier bodem zij hare kindsheid gesleten had. Daarom beijverde James Starr zich om haar door zijne verhalen wat afleiding te geven.

De streek leende er zich, overigens, goed toe. Het is aan de boorden van het meertje Ard dat de voornaamste gebeurtenissen in het leven van Rob Roy zijn voorgevallen. Daar verrezen kalkrotsen van een treurig aanzien, vermengd met keisteenen, die door de werking van den tijd en van den dampkring zoo hard als cement waren geworden. Ellendige hutten, gelijk aan holen,—van de soort die men »bourrouchs” noemt,—lagen te midden van bouwvallige schaapskooien. Het viel moeielijk om te zeggen of zij door menschelijke wezens dan wel door wilde beesten bewoond werden. Eenige kleine bengels, wier haren reeds door de guurheid van het klimaat verschoten waren, zagen de rijtuigen, met groote, verbaasde oogen voorbijgaan.

»Dat kan men nu,” zeide James Starr, »meer bijzonder het land van Rob Roy noemen. Hier werd de uitmuntende schout Nichol Jarvie, waardig zoon van zijn vader den diaken, door de militie van het graafschap Lennox gevangen genomen. Op deze zelfde plaats bleef hij aan het kruis van zijn broek hangen, die gelukkig van goed schotsch laken en niet van licht fransch kamelot gemaakt was! Niet ver van de bronnen der Forth, die door de stortvloeden van den Ben Lomond gevoed wordt, ziet men nog de waadbare plaats die de held overstak om aan de soldaten van den hertog van Montrose te ontsnappen. O! had hij de sombere verblijven van onze kolenmijn gekend, wat zou hij elke nasporing hebben kunnen tarten! Gij ziet het, vrienden, men kan in deze, in zoovele opzichten, wondervolle landstreek, geen trede zetten zonder die herinneringen aan het verledene te ontmoeten, waardoor Walter Scott bezield werd, toen hij, in heerlijke koepletten het te wapen roepen van de klan der Mac Gregor’s beschreef!” [149]

Het bed van het meer Katharine was verzakt … Blz. 156.

»Dat is alles goed gezegd, mijnheer Starr,” hernam Jack Ryan, »maar, indien het waar is dat Nichol Jarvie aan het kruis van zijn broek bleef hangen, wat wordt er dan van ons spreekwoord: »Het [150]moet een slimmert zijn, die de broek van een Schot te pakken krijgt?”

»Op mijn woord, Jack, gij hebt gelijk,” antwoordde James Starr lachende, »en het bewijst eenvoudig dat onze schout, op dien dag, niet op de wijze zijner voorvaderen gekleed was!”

»Daar deed hij verkeerd aan, mijnheer Starr!”

»Ik spreek het niet tegen, Jack!”

Nadat het voertuig de steile oevers van den stortvloed overschreden had, daalde het af in eene vallei zonder boomen, zonder water en slechts met schrale heide bedekt. Op sommige plaatsen verhieven zich hoopen steenen in den vorm van pyramiden.

»Dat zijn cairns,” zeide James Starr. »Elk voorbijganger moest er, eertijds, een steen bijbrengen ter eere van den held die onder die grafsteden rust. Van daar stamt het welsche spreekwoord af: »Wee hem die eene cairn voorbijgaat zonder zijn steen als laatste groet neer te leggen!” Indien de kinderen het geloof hunner vaderen behouden hadden, zouden deze steenhoopen nu heuvelen zijn. Waarlijk, in deze streek draagt alles er toe bij om die natuurlijke dichterlijkheid in het hart der bergbewoners ingeplant, te ontwikkelen. De verbeelding wordt er door deze wonderen geprikkeld en hadden de Grieken een vlak land bewoond, dan zouden zij nimmer de oude fabelleer hebben uitgedacht.”

Onder deze en nog veel andere gesprekken reed het rijtuig in de engten eener nauwe vallei, die zeer goed geschikt ware geweest voor de spelen van de huisbrawnie’s der groote Meg Merrillies. Het meertje Arklet liet men ter linkerhand liggen en toen kwam men aan een steil hellenden weg die naar de herberg van Stronachlacar, op den oever van het meer Katharine voerde. Daar schommelde, langs een lichten steiger, een stoombootje, natuurlijk Rob Roy genaamd. De reizigers scheepten zich dadelijk in; het lag gereed om te vertrekken.

Het meer Katharine beslaat eene lengte van tien mijlen, bij eene breedte, die nimmer twee mijlen te boven gaat. De voorste heuvels van de kuststreek vertoonen nog een grootsch karakter.

»Daar hebt ge nu dat meer,” riep James Starr uit, »dat men terecht met eene groote aal vergeleken heeft! Men beweert, dat het nimmer bevriest. Ik weet daar niets van, maar wat niet vergeten moet worden, het is het tooneel der daden van de Vrouw van het meer geweest. Ik ben zeker dat, wanneer onze vriend Jack ter dege keek, hij de lichte schim van de schoone Helena Douglas nog over zijne oppervlakte zou zien zweven!”

»Ongetwijfeld, mijnheer Starr,” antwoordde Jack Ryan, »en waarom zou ik haar ook niet zien? Waarom zou deze bevallige vrouw niet even zichtbaar zijn op de wateren van het meer Katharine, als de geesten van de steenkolenmijn op de wateren van het meer Malcolm?” [151]

Op dit oogenblik lieten de heldere tonen van een doedelzak zich op het achtergedeelte van de Rob Roy hooren.

Daar speelde een Hooglander in nationale kleederdracht op zijn doedelzak met drie baspijpen, waarvan de grootste de sol, de tweede de si en de kleinste de octaaf der grootste aangaf. Het doedelpijpje, met acht gaten doorboord, had eene toonladder in de hooge sol, waarvan de fa in naturel stond.

Het referein van den Hooglander was een eenvoudig, zacht en ongekunsteld lied. Men zou waarlijk gelooven dat deze nationale melodiën door niemand zijn saamgesteld, maar dat zij een natuurlijk mengsel zijn van den adem des zeewinds, het gemurmel der wateren en het geruisch der bladeren. De vorm van het referein, dat bij geregelde tusschenpoozen terugkwam, was zonderling. De toonzetting bestond uit drie maten van twee tijden en uit eene maat van drie tijden, in den zwakken tijd eindigende.—In tegenstelling met de liederen uit den ouden tijd, was het in den hoogen toon gezet en men had het volgenderwijze kunnen schrijven in de cijfertaal, die niet de noten, maar de tusschenruimte der tonen aangeeft:

Wie toen waarlijk gelukkig was, het was Jack Ryan. Hij kende dat lied der schotsche meren. Toen de Hooglander hem met zijn doedelzak begeleidde, zong hij met zijne welluidende stem een loflied gewijd aan de dichterlijke legenden van Oud-Caledonië:

Het was drie uur in den namiddag. De westelijke meer effen oevers van het meer Katharine, werden toen zichtbaar in de dubbele omlijsting van den Ben An en van den Ben Venue. Reeds vertoonde zich, op eene halve mijl afstands, het nauwe bekken, aan het eind waarvan de Rob Roy de reizigers zou ontschepen, die over Stirling naar Callander gingen.

Nell was bijna uitgeput door de onophoudelijke spanning waarin haar geest verkeerd had. Slechts een woord: Mijn God! mijn God! kwam over hare lippen, telkenmale als een nieuw voorwerp van bewondering zich aan haar blik vertoonde. Zij had eenige uren rust noodig, al ware het slechts om de herinnering aan zoovele wonderen vaster in haar geheugen te prenten.

Op dit oogenblik had Harry hare hand weder gevat. Hij zag het meisje vol ontroering aan en sprak tot haar:

»Nell, mijne waarde Nell, spoedig zullen wij in ons somber domein zijn teruggekeerd. Zult gij over niets, wat gij, gedurende deze weinige in het volle daglicht doorgebrachte uren, gezien hebt, spijt gevoelen?”

»Neen, Harry,” antwoordde het meisje. »Ik bewaar de herinnering, maar met genoegen ga ik, met u, in onze zoo geliefde kolenmijn terug.”

»Nell,” vroeg Harry op een toon, waarvan hij te vergeefs de [153]ontroering trachtte te bedwingen, »wilt gij dat een heilige band, ons, voor God en voor de menschen, voor eeuwig verbinde? Wilt ge mij tot echtgenoot hebben?”

Harry werd onder het puin begraven. Blz. 161.

[154]

»Ik wil het, Harry,” antwoordde Nell, hem met hare zoo heldere oogen aanziende, »ik wil het, zoo gij ten minste gelooft dat ik u gelukkig kan maken.…”

Vóor dat Nell dezen volzin geëindigd had, waarin de geheele toekomst van Harry was saamgevat, had er een onverklaarbaar natuurverschijnsel plaats.

De Rob Roy kreeg, toen ze nog eene halve mijl van den oever verwijderd was, een hevigen schok. Haar kiel stootte op den bodem van het meer en hare machine kon haar, hoewel met volle kracht werkende, niet vlot krijgen.

Dit ongeval werd veroorzaakt door ’t leegloopen van het oostelijke gedeelte van het meer Katharine, alsof zich in zijne bedding plotseling eene onmetelijke spleet gevormd had. In weinige seconden was het droog geworden, gelijk een kuststrand wanneer de evennachts-springtijen op hun laagst zijn. Bijna zijn geheele inhoud was door de ingewanden der aarde ontsnapt.

»Vrienden,” had James Starr uitgeroepen, alsof de oorzaak van het verschijnsel zich voor zijn geest had verklaard: »God beware Nieuw-Aberfoyle!”

Op dien eigen dag werden de werkzaamheden in Nieuw-Aberfoyle geregeld voortgezet. Men hoorde in de verte het geweldig leven der dynamietpatronen waarmede de kolenaders opengelegd werden. Hier waren het slagen met houweel en breekijzer die het uitbreken der steenkool bewerkten, dàar het gedril der boren, wier ijzers door de zand- en leisteenlagen gingen. Langdurige, holle geluiden werden vernomen. De door de werktuigen opgezogen lucht stroomde door de luchtverversching-galerijen. De houten deuren sloegen plotseling dicht door den hevigen druk. In de onderste galerijen gingen de wagentjes met eene snelheid van vijftien mijlen in het uur voorbij, terwijl zelfwerkende schellen de werklieden waarschuwden om zich in de uitwijkplaatsen te bergen. De bakken, getrokken door de reusachtige trommels der boven den grond geplaatste werktuigen, rezen en daalden zonder ophouden. De geheel gloeiende schijven verlichtten Coal-City zeer helder.

De bewerking werd dus met den grootsten ijver verricht. De [155]kolenader loste zich in stukken op in de wagentjes, die bij honderden in de manden op den bodem der afvoerputten werden geledigd. Terwijl een deel der mijnwerkers na het nachtwerk uitrustte, werkten de dagploegen zonder een uur te verliezen.

Na afloop van het middagmaal hadden Simon Ford en Madge in den hof hunner cottage plaats genomen. De oude overman hield zijn gewone siesta. Hij rookte zijne met heerlijken franschen tabak gestopte pijp. Als de beide echtelieden praatten, was het over Nell, hun jongen, James Starr en het uitstapje op de oppervlakte van den grond. Waar waren zij? Wat deden zij op dit oogenblik? Hoe konden ze, zonder heimwee naar de kolenmijn te gevoelen, zoolang in de buitenwereld vertoeven?

Op dit oogenblik deed zich plotseling een buitengewoon hevig geloei hooren. Men zou gemeend hebben dat een reusachtige waterval zich in de kolenmijn stortte.

Simon Ford en Madge waren plotseling opgestaan.

Op hetzelfde oogenblik zwollen de wateren van het meer Malcolm. Eene hooge golf, als bij springtij aanschietende, overstroomde den oever en brak tegen den muur der cottage.

Simon Ford had Madge gegrepen en haar snel naar de eerste verdieping der woning medegesleept.

Tegelijkertijd gingen uit alle deelen van Coal-City, door deze plotselinge overstrooming zoozeer bedreigd, kreten op. Zijn bewoners zochten eene wijkplaats tot op de hoogste leisteen-rotsen die de kuststreek van het meer vormden.

De vrees was ten toppunt gestegen. Reeds snelden eenige half krankzinnige mijnwerkers-gezinnen naar den tunnel om de hoogere gaanderijen te bereiken. Men mocht vreezen dat de zee zich een doortocht had gebaand in de kolenmijn, wier galerijen zich tot onder het Noorder-kanaal uitstrekten. Hoe uitgestrekt de krijpt ook ware, zou ze geheel ondergeloopen zijn. Geen enkele der bewoners van Nieuw-Aberfoyle zou aan den dood ontsnapt zijn.

Maar op hetzelfde oogenblik dat de vluchtelingen de uitmonding van den tunnel bereikten, bevonden zij zich tegenover Simon Ford, die dadelijk de cottage verlaten had en hen nu toeriep:

»Bedaart, bedaart, vrienden! Moest onze stad verzwolgen worden, dan zou de overstrooming sneller dan gij voortsnellen en niemand zou haar ontkomen. Maar de wateren wassen niet meer. Alle gevaar schijnt verdwenen te zijn.”

»En onze makkers die in de diepte der mijn aan het werk zijn?” riepen eenige mijnwerkers uit.

»Voor hen is niets te vreezen,” antwoordde Simon Ford. »De exploitatie geschiedt in eene verdieping die hooger dan de bedding van het meer ligt!”

De feiten zouden den ouden overman in het gelijk stellen. De [156]inval van het water was plotseling geschied, maar zich over de onderste verdieping der uitgestrekte kolenmijn verdeelende, had hij geene andere uitwerking gehad dan dat hij den waterspiegel van het meer Malcolm eenige voeten verhoogde. Coal-City werd dus niet bedreigd en men mocht hopen dat de overstrooming, naar de benedenste nog onbewerkte diepten der kolenmijn voortgesleurd, geen enkel slachtoffer zou gemaakt hebben.

Maar of deze overstrooming veroorzaakt was door de uitstorting van een inwendig bekken door de spleten van het vaste gesteente, of wel dat een waterstroom van den bovengrond zich door zijn ingezakte bedding tot in de benedenste verdiepingen der mijn had neergestort, dat konden Simon Ford en zijne gezellen niet zeggen. Niemand twijfelde er echter aan dat hier aan een eenvoudig voorval te denken was, zooals er in de steenkoolmijnen meer plaats hebben.

Maar reeds dien eigen avond wist men waaraan men zich te houden had. De bladen van het graafschap behelsden de geschiedenis van het vreemde natuurverschijnsel waarvan het meer Katharine getuige was geweest. Nell, Harry, James Starr en Jack Ryan, die in allerijl naar de cottage waren teruggekeerd, bevestigden die nieuwstijdingen en vernamen met groote blijdschap, dat alles zich bepaalde tot stoffelijke schade in Nieuw-Aberfoyle.

Het bed van het meer Katharine was dus plotseling verzakt. Zijn wateren waren door eene breede spleet tot in de kolenmijn doorgedrongen. In het door den schotschen romanschrijver zoo geliefkoosde meer bleef—althans in het zuidelijk gedeelte—geen water genoeg meer over om de schoone voetjes van de Vrouw van het Meer te bevochtigen. Een vijver ter grootte van eenige akkers was al wat er overbleef ter plaatse waar zijne bedding zich boven het ingestorte gedeelte verhief. Deze zonderlinge gebeurtenis maakte een ongehoorden indruk! Zonder twijfel was het de eerste maal dat een meer, binnen eenige oogenblikken, in de ingewanden der aarde leegliep. Er bleef voor het oogenblik niets anders te doen dan het van de kaart van het Vereenigd Koninkrijk te schrappen tot dat men het, door middel eener openbare inschrijving, na vooraf de spleet gestopt te hebben, weder zou hebben gevuld. Ware Walter Scott nog in leven geweest, hij zou van wanhoop gestorven zijn.

Intusschen was het voorgevallene niet onverklaarbaar. Want tusschen de diepe uitholling en het bed van het meer, bestond de verdieping der secundaire gronden, door eene bijzondere geologische gesteldheid van het vaste gesteente, slechts uit eene dunne laag.

Maar scheen deze instorting aan eene natuurlijke oorzaak toe te schrijven, James Starr, Simon en Harry Ford vroegen zich af of ze niet het gevolg van kwaadwilligheid was. De vermoedens waren met nieuwe kracht voor hun geest opgerezen. Ging de booze geest zijne ondernemingen tegen de bewerkers der rijke kolenmijn hervatten? [157]

»Simon Ford, gij hebt mij de laatste ader ontstolen …” Blz. 163.

Eenige dagen later zeide James Starr, terwijl hij in de cottage met den ouden overman zat te praten:

»Simon, ofschoon het feit uit zichzelf verklaarbaar zij, heb ik toch [158]zeker voorgevoel dat het tot die soort behoort, waarvan wij de oorzaak nog navorschen.”

»Ik ben van dezelfde gedachte, mijnheer James,” antwoordde Simon Ford; »maar, als u mij gelooven wilt, laat ons aan de zaak geene ruchtbaarheid geven, maar zelven het noodige onderzoek instellen.”

»Ach!” riep de ingenieur uit, »daarvan weet ik nu reeds den uitslag!”

»En welke zou die dan zijn?”

»Wij zullen de bewijzen van kwaadwilligheid vinden, maar den boosdoener niet!”

»Intusschen bestaat hij!” antwoordde Simon Ford. »Waar verbergt hij zich? Zou éen enkel wezen, hoe boos ook, in staat zijn een zoo helsch denkbeeld als dat om het meer te doen verzinken, tot uitvoering te brengen? Heusch, ik zal er toe komen om met Jack Ryan te gaan gelooven dat er een mijngeest in het spel is, die op ons verstoord is omdat wij zijn gebied overweldigd hebben!”

Het spreekt van zelf dat Nell zooveel mogelijk buiten deze besprekingen werd gehouden. Overigens kwam zij den wensch, dien men koesterde, om er haar niets van te doen vermoeden, tegemoet. Echter getuigde hare houding, dat zij de bezorgdheid deelde van het gezin dat haar als kind had aangenomen. Haar treurig gelaat droeg den stempel van den innerlijken strijd die haar onrustig maakte.

Hoe het zij, er werd besloten dat James Starr, Simon en Harry Ford naar de plaats der instorting zouden terugkeeren en dat zij zouden trachten zich van de oorzaken rekenschap te geven. Zij spraken met niemand over hun voornemen. Aan wie onbekend was met het verband der feiten, waarop het oordeel van James Starr en van zijne vrienden steunde, moest dit wel geheel onaanneemlijk toeschijnen.

Met hun drieën gingen zij eenige dagen later, in een licht bootje door Harry bestuurd, de natuurlijke pijlers onderzoeken, die dat gedeelte van het vaste gesteente droegen, waarin de bedding van het meer Katharine gelegen was.

Dit onderzoek stelde hen in het gelijk. De pijlers waren door mijnontploffingen aangetast. De zwartachtige sporen waren nog zichtbaar, want het water was door inzijpeling gedaald, zoodat men tot aan den voet van den onderbouw kon komen.

Deze nederploffing van een stuk van het gewelf van den koepel was, met voorbedachten rade, door eene menschelijke hand ten uitvoer gelegd.

»Er is geen twijfel mogelijk,” zeide James Starr. »En wie kan zeggen wat er gebeurd zou zijn zoo de instorting aan de wateren der zee, in stede van die van dit kleine meer, een doortocht geopend had!” [159]

»Ja,” riep de oude overman op fieren toon uit, »slechts de zee zou ons Aberfoyle hebben kunnen verdrinken! Maar, nog eens, welk schepsel kan bij den ondergang onzer exploitatie belang hebben?”

»Het is onbegrijpelijk,” antwoordde James Starr. »Er is hier geene sprake van eene bende gewone boosdoeners, die zich uit hun hol over het land verspreiden om te stelen en te rooven. Zulke misdaden, gedurende drie jaren gepleegd, zouden haar bestaan verraden hebben. Ook geldt het hier niet, zooals ik soms gedacht heb, smokkelaars of valsche munters, die hun misdadig werk in een of anderen nog onbekenden schuilhoek in deze onmetelijke holen verbergen en die bijgevolg er belang bij hebben om ons er uit te jagen. Men maakt geene valsche munt, noch smokkelwaar om die voor zich te houden. Intusschen is het duidelijk dat een onverzoenlijke vijand den ondergang van Nieuw-Aberfoyle gezworen heeft en dat zeker belang hem aanzet om door alle mogelijke middelen te trachten den haat, dien hij ons gewijd heeft, te koelen! Zeker te zwak om openlijk te handelen, stelt hij zijne hinderlagen in het verborgene, maar het vernuft dat hij daarbij aanwendt maakt hem tot een geducht wezen. Ja, vrienden, hij kent de geheimen van onze bezitting beter dan wij, omdat hij reeds zoo’n geruimen tijd aan al onze nasporingen ontsnapt is. Ja, Simon, hij is zeker een man van het vak, een bekwame onder de bekwamen. Laat eens zien! hebt gij nooit een persoonlijken vijand gehad, die uwe vermoedens gaande maakt? Bedenk eens goed. Er bestaat eene soort van ingekankerde haat, die door den tijd niet wordt uitgedoofd. Ga, zoo noodig, zoo ver mogelijk uw leven na. Al wat er gebeurt is het werk van eene soort van koelbloedige en geduldige dwaasheid, die het noodzakelijk maakt dat gij, omtrent dit punt, tot zelfs uwe oudste herinneringen oproept.”

Simon Ford gaf geen antwoord. Men kon zien dat de brave overman, voordat hij zich uitliet, zijn geheele verleden oprechtelijk onderzocht. Eindelijk het hoofd oprichtende, zeide hij:

»Neen, voor God verklaar ik, dat Madge noch ik ooit iemand kwaad hebben gedaan. Ik geloof niet dat wij een vijand, ja geen enkelen, kunnen hebben!”

»Ach!” riep de ingenieur uit, »als Nell maar eens wilde spreken!”

»Mijnheer Starr en u vader, ik smeek u, laten wij het geheim van ons onderzoek voor ons houden. Ondervraagt mijn arme Nell niet! Ik gevoel reeds hoe angstig en bewogen zij is. Ik ben er zeker van dat haar gemoed ter nauwernood een geheim meester blijft, dat haar verstikt. Als zij het stilzwijgen bewaart, doet zij het omdat zij niets te zeggen heeft of omdat ze meent niet te moeten spreken! Aan hare genegenheid voor ons, voor ons allen, kunnen wij niet twijfelen! Als zij mij mededeelt wat zij ons tot nu toe verzwegen heeft, zult gij het dadelijk weten.” [160]

»Het zij zoo, Harry,” antwoordde de ingenieur, »en toch is dat stilzwijgen, indien Nell iets weet, waarlijk zeer onverklaarbaar!”

En toen Harry daarop wilde antwoorden, voegde de ingenieur er bij:

»Wees gerust. Wij zullen niets zeggen tegen haar, die uwe vrouw moet worden.”

»En die het reeds zou zijn, zoo gij maar wildet, vader!”

»Mijn jongen,” zeide Simon Ford: »binnen éene maand, dag voor dag, zal het huwelijk gesloten worden.—Wilt gij als vader over Nell staan, mijnheer Starr?”

»Reken op mij, Simon,” antwoordde de ingenieur.

James Starr en zijn beide makkers kwamen in de cottage terug. Zij zeiden niets van den uitslag van hun onderzoek en zoo bleef, voor iedereen in de kolenmijn, de instorting der gewelven het gevolg van een bloot toeval. Schotland telde slecht een meer minder.

Nell had langzamerhand hare gewone bezigheden hervat. Van het bezoek aan de oppervlakte van het graafschap had zij onvergankelijke indrukken bewaard, waarvan Harry tot hare onderrichting gebruik maakte. Maar die inwijding in de buitenwereld had bij haar geen gevoel van spijt nagelaten. Zij had, even sterk als vóor het uitstapje, het sombere grondgebied lief, waar zij als vrouw zou blijven wonen, na er als kind en meisje geleefd te hebben.

Intusschen had het aanstaande huwelijk van Harry Ford met Nell veel gerucht in Nieuw-Aberfoyle gemaakt. De gelukwenschingen stroomden de cottage binnen. Jack Ryan was met de zijne niet het laatst. Ook betrapte men hem toen hij, op eene afgelegen plaats, zich onledig hield met het instudeeren zijner fraaiste liederen voor een feest, waaraan de geheele bevolking van Coal-City deel zou nemen.

Maar in de maand, die aan het huwelijk voorafging, ondervond Nieuw-Aberfoyle eene beproeving, zooals het er nog geene overkomen was. Men zou gezegd hebben dat de nadering van de echtvereeniging tusschen Nell en Harry rampen op rampen te voorschijn riep. De ongelukken vielen hoofdzakelijk in de benedenwerken voor, zonder dat de ware oorzaak ontdekt kon worden.

Zoo verteerde een brand de houten beschieting van eene benedengalerij, terwijl de lamp, die de brandstichter gebruikt had, werd teruggevonden. Harry en zijn makkers moesten hun leven wagen bij het blusschen van dien brand, die de kolenbedding dreigde te vernielen en zij slaagden er slechts in door middel van extincteurs gevuld met water vermengd met koolzuur, die voorzichtigheidshalve in de kolenmijn waren geplaatst.

Een ander maal was het eene instorting, veroorzaakt door het breken der schoren van een put, en James Starr bevond dat die schoren vooraf doorgezaagd waren. Harry, die op dit punt het [161]opzicht over de werken had, werd onder het puin begraven en ontsnapte slechts door een wonder aan den dood.

»Waar gij mocht heengaan, ik zal u volgen.” zeide Harry. Blz. 170.

Weder eenige dagen later stootte de kolenwagen-trein, waar Harry [162]op zat, op den tramweg met werktuiglijke beweegkracht, tegen iets aan en sloeg om. Men bevond dat een balk dwars over den weg was gelegd.

Om kort te gaan, deze feiten herhaalden zich zoo dikwijls, dat de mijnwerkers door eene soort van paniek bevangen werden. Alleen de tegenwoordigheid hunner hoofden was in staat om hen aan het werk te houden.

»Maar het schijnt eene geheele bende boosdoeners te zijn!” herhaalde Simon Ford, »en wij kunnen er geen enkelen meester worden!”

Men hervatte de nasporingen. De politie van het graafschap was nacht en dag op de been maar kon toch niets ontdekken. James Starr verbood Harry, op wien de kwaadwilligheid het bepaald scheen gemunt te hebben, om zich ooit alleen buiten het middenpunt der werken te wagen.

Men handelde gelijkerwijze ten opzichte van Nell, voor wie men, op dringend verzoek van Harry, niettemin al die misdadige pogingen—die haar het verledene in herinnering konden brengen—verborgen hield. Simon Ford en Madge bewaakten haar dag en nacht ten strengste en met ruwe angstvalligheid. Het arme kind merkte het op; maar geene aanmerking, geene klacht ontsnapte haar. Zeide zij bij zichzelve dat men, aldus handelende, in haar belang werkzaam was? Waarschijnlijk, ja. Doch ook zij scheen, op hare wijze, over de anderen te waken en zij had geene rust dan wanneer allen, die zij lief had, in de cottage bij elkaar waren. Als Harry des avonds thuis kwam kon zij eene beweging van uitgelaten vreugde niet weerhouden, iets geheel onvereenigbaar met hare gewoonlijk meer terughoudende dan vertrouwelijke natuurlijke geaardheid. Was de nacht maar even verstreken, dan was zij, vóor iemand anders, op. Des morgens, tegen het uur van vertrek naar de benedenwerken, werd zij weder door onrust bevangen.

Om haar tot rust te brengen zou Harry gewenscht hebben dat hun huwelijk een voldongen feit was. Hij meende dat de kwaadwilligheid, door die onherroepelijke daad geen doel meer hebbende, de wapens zou nederleggen en dat Nell zich niet veilig zou gevoelen, vóordat zij zijne vrouw zou wezen. In dit ongeduld deelden overigens James Starr, zoowel als Simon Ford en Madge. Iedereen telde de dagen.

De waarheid is dat elkeen onder den invloed der somberste voorgevoelens verkeerde. Men fluisterde dat die verborgen vijand, die niet te pakken of te bestrijden was, in alles wat Nell betrof, belang stelde. Daarom kon de plechtige daad van het huwelijk tusschen Harry en het meisje aanleiding geven tot eene nieuwe uitbarsting van zijn haat.

Eene week vóor het tijdstip waarop de plechtigheid bepaald was, slaagde Nell, ongetwijfeld door eenig somber voorgevoel gedreven, [163]er in, des morgens het eerst de cottage uit te komen, wier omtrek zij wilde opnemen.

Op den drempel gekomen ontsnapte haar een onbeschrijfelijke angstkreet.

Die kreet weerklonk door de gansche woning en bracht Madge, Simon en Harry in een oogenblik bij het meisje.

Nell was zoo bleek als de dood, met een akelig gelaat en haar trekken met een onbeschrijfelijken angst vervuld. Buiten staat om te spreken, was haar blik strak op de door haar geopende deur van de cottage gericht. Haar toegeknepen hand wees op de regels die er des nachts op geschreven waren en waarvan de aanblik haar deed verstijven:

»Simon Ford, gij hebt mij de laatste ader in onze oude kolenmijnen ontstolen. Uw zoon Harry heeft mij Nell ontroofd! Wee u! Wee over allen! Wee over Nieuw-Aberfoyle!”

»Silfax.”

»Silfax!” riepen Simon Ford en Madge tegelijkertijd uit.

»Wie is die man?” vroeg Harry, wiens blik zich beurtelings van zijn vader naar het meisje richtte.

»Silfax!” herhaalde Nell wanhopig, »Silfax.”

En haar geheele lichaam sidderde bij het mompelen van dezen naam, terwijl Madge haar beet pakte en haar, bijna met geweld naar hare kamer terugvoerde.

James Starr was er bij gekomen. Na den dreigenden zin gelezen en herlezen te hebben, zeide hij:

»De hand die deze regels geschreven heeft is dezelfde als die mij den brief schreef die met den uwen in strijd was, Simon! Die man heet Silfax! Aan uwe ontroering zie ik dat gij hem kent! Wie is die Silfax?”

Die naam deed voor den ouden overman een helder licht opgaan.

Het was die van den laatsten »boeteling” van de groeve Dochart.

Vroeger, vóor de uitvinding der veiligheidslamp, had Simon Ford dien woesten man gekend, die iederen dag, met levensgevaar, de stuksgewijze ontploffingen van het mijngas bevorderde. Hij had dat vreemde wezen in de mijn zien rondzwerven, steeds vergezeld van [164]een grooten harfang, eene soort van monsterachtige witte steenuil, die hem in zijn gevaarlijk bedrijf hielp door eene brandende lont te brengen op plaatsen, die de hand van Silfax niet kon bereiken. Op zekeren dag was de grijsaard verdwenen en met hem een weesje, dat in de mijn geboren, nu geen verwanten meer had dan hem, haar overgrootvader. Ongetwijfeld was Nell dat kind. Beiden moesten dus gedurende vijftien jaren in een verborgen hol geleefd hebben, tot dat Nell door Harry gered werd.

De oude overman, terzelfder tijde ten prooi aan een gevoel van medelijden en van toorn, deelde aan den ingenieur en aan zijn zoon mede wat het gezicht van dien naam van Silfax hem duidelijk had gemaakt.

Het gaf licht omtrent den geheelen toestand. Silfax was het geheimzinnige wezen, tot dusver vruchteloos in de diepten van Nieuw-Aberfoyle gezocht!

»Dus hebt gij hem gekend, Simon?” vroeg de ingenieur.

»Ja, waarlijk,” antwoordde de overman. »De man met den harfang! Hij was toen niet jong meer. Hij moet vijftien of twintig jaren ouder dan ik zijn geweest. Eene soort van wilde, die met niemand overweg kon en die bekend stond als niet bang te zijn noch voor vuur, noch voor water! Het beroep van boeteling, door weinigen begeerd, had hij uit liefhebberij gekozen. Dit gevaarlijke bedrijf had zijne gedachten van streek gebracht. Men zeide dat hij boosaardig was en wellicht was hij slechts krankzinnig. Zijne lichaamskracht was geweldig. Hij kende de kolenmijn zoo als niemand anders—minstens zoo goed als ik. Men schreef hem zekere welgesteldheid toe. Op mijn woord, ik dacht dat hij al jaren lang dood was!”

»Maar,” hernam James Starr, »wat verstaat gij onder die woorden: »Gij hebt mij de laatste ader in onze oude kolenmijn ontstolen?”

»O! Dat is het,” antwoordde Simon Ford. »Reeds vóor langen tijd beweerde Silfax, wiens brein, zooals ik zeide, nimmer helder is geweest, dat hij op Oud-Aberfoyle rechten bezat. Ook werd zijne gemoedsgesteldheid steeds woester, naarmate de groeve Dochart,—zijne groeve!—uitgeput raakte. Het scheen of elke slag met het breekijzer zijn eigen ingewanden uit het lichaam haalde! Gij zult u dat wel herinneren, Madge?”

»Ja, Simon,” antwoordde de oude schotsche vrouw.

»Dat schiet mij nu te binnen,” hernam Simon Ford, »sinds ik den naam van Silfax op deze deur zie; maar ik herhaal het, ik waande hem dood en ik kon mij niet verbeelden dat het boosaardige wezen, dat wij zoo lang gezocht hebben, de voormalige boeteling uit de groeve Dochart was!”

»Waarlijk,” zeide James Starr, »alles lost zich nu op. Een toeval heeft Silfax met het bestaan der nieuwe kolenlaag bekend gemaakt. In zijn dwazen eigenbaat zal hij er zich als verdediger van opgeworpen [165]hebben. In de kolenmijn levende, haar bij nacht en dag doorkruisende, zal hij uw geheim verrast hebben, Simon, en vernomen hebben dat gij mij verzocht om dadelijk naar de cottage te komen. Van daar de brief, die de uwe tegensprak; van daar, nà mijne aankomst den steen naar Harry geworpen en de vernielde ladders in den put Yarow; van daar de dichtstopping van de spleten in den wand der nieuwe kolenbedding; van daar eindelijk onze gevangenzetting, gevolgd door onze bevrijding, die door de hulpvaardige Nell, zeker buiten weten en tegen den wil van Silfax, werd tot stand gebracht!”

»Mijnheer James gij hebt de zaken daar zoo medegedeeld, zooals zij waarschijnlijk zijn voorgevallen,” antwoordde Simon Ford. »De oude boeteling is nu zeker gek!”

»Zooveel te beter,” zeide Madge.

»Dat weet ik niet,” hernam James Starr, terwijl hij het hoofd schudde, »want zijne krankzinnigheid schijnt van een vreeselijken aard te zijn! O! ik begrijp dat Nell niet zonder vrees aan hem kan denken en ook dat zij haar grootvader niet heeft willen verraden! Wat droevige jaren moet zij bij dien grijsaard doorgebracht hebben!”

»Wel droevig!” antwoordde Simon Ford, »tusschen dien wilde en zijn steenuil, niet minder wild dan hij! Want zeker is die vogel nog niet dood. Want hij alleen heeft onze lamp uitgedoofd en de redding van Nell door Harry bijna doen mislukken!…”

»En ik begrijp,” zeide Madge, »dat de tijding van het huwelijk zijner kleindochter met onzen zoon den wrevel en de woede van Silfax ten toppunt gevoerd en verdubbeld schijnt te hebben!”

»Het huwelijk van Nell met den zoon van hem wien hij ten laste legt dat hij hem de laatste bedding uit de Aberfoyle’s ontstolen heeft, moet inderdaad zijn toorn ten toppunt hebben gevoerd,” hernam Simon Ford.

»Toch zal hij zich bij die echtverbintenis moeten neerleggen!” riep Harry uit. »Zoo vreemd hij ook moge wezen aan het gezellige leven, eindelijk zal men hem wel tot de erkentenis brengen dat het nieuwe leven van Nell beter is dan hetgeen zij bij hem in de afgronden der kolenmijn had! Ik ben zeker, mijnheer Starr, dat zoo wij de hand op hem konden leggen, wij hem wel tot rede zouden brengen.…”

»Men redeneert niet met krankzinnigen, mijn arme Harry,” antwoordde de ingenieur. »Zeker is het beter zijn vijand te kennen, dan naar hem te raden; maar al weten wij nu wie hij is, daarom is alles nog niet uit. Blijven wij op onze hoede, vrienden, en laten wij, om te beginnen, Nell ondervragen; dat moet gebeuren! Zij zal begrijpen, dat thans voor zwijgen geen reden meer bestaat. Zelfs in het belang van haar grootvader moet zij spreken. Voor [166]hem, zoowel als voor ons, is het noodig dat wij zijne sombere plannen kunnen verijdelen.”

»Mijnheer Starr, ik twijfel er niet aan of Nell zal, uit eigen beweging, uwe vragen tegemoetkomen,” antwoordde Harry. »Gij weet het nu, dat zij uit gewetensplicht tot dusver gezwegen heeft. Uit plichtbesef, om haar geweten, zal zij thans spreken, zoodra gij het verlangt. Mijne moeder deed er wel aan haar naar hare kamer terugtebrengen. Zij had het noodig om tot haarzelve te komen; maar ik zal haar nu gaan halen.…”

»Dat’s onnoodig, Harry,” sprak het meisje met eene vastberaden en heldere stem, terwijl zij op hetzelfde oogenblik de groote zaal der cottage binnen stapte.

Nell was bleek. Hare oogen toonden aan dat zij geweend had; maar men gevoelde dat zij vastbesloten was tot den stap, dien hare eerlijkheid haar op dit oogenblik gebood.

»Nell!” had Harry uitgeroepen, terwijl hij op het meisje toevloog.

»Harry,” antwoordde Nell, die haar verloofde met een wenk tegenhield, »uw vader, uwe moeder en gij moeten heden alles weten. Ook moet u, mijnheer Starr, niets onbekend blijven aangaande het kind dat gij ongekend hebt aangenomen en dat Harry, helaas! tot zijn ongeluk, uit den afgrond heeft gehaald.”

»Nell!” riep Harry uit.

»Laat Nell spreken,” zeide James Starr, terwijl hij Harry het stilzwijgen oplegde.

»Ik ben de kleindochter van den ouden Silfax,” hernam Nell. »Eene moeder heb ik niet gekend vóor den dag dat ik hier binnen kwam,” zeide zij, Madge aanziende.

»Die dag zij gezegend, mijne dochter!” antwoordde de oude schotsche.

»Ik heb nimmer een vader gekend dan ten dage toen ik Simon Ford aanschouwde,” hernam Nell, »en geen vriend dan toen Harry’s hand de mijne gedrukt heeft! Ik heb, gedurende vijftien jaren, in de afgelegenste schuilhoeken der mijn, alléen met mijn grootvader geleefd. Met hem, dat is veel gezegd. Dóor hem ware juister. Ik zag hem ter nauwernood.—Toen hij uit het oude Aberfoyle verdween, nam hij de wijk naar die diepten, welke hij alleen kende. Hoewel schrikaanjagend was hij destijds, op zijne manier, goed voor mij. Hij voedde mij met hetgeen hij buitenaf haalde; maar het schemert mij flauw voor den geest, dat ik, heel in den beginne, in mijne eerste levensjaren, eene geit tot voedster had, wier verlies mij veel verdriet deed. Toen grootvader mij zoo bedroefd zag, verving hij haar eerst door een hond, naar hij mij vertelde. Ongelukkig was die hond vroolijk. Hij blafte. Grootvader hield van geene vroolijkheid. Hij had een hekel aan leven. Hij had mij zwijgen geleerd, maar den hond kon hij het niet leeren. Daarop verdween [167]het arme dier plotseling. Mijn grootvader had een wilden vogel tot gezel, een harfang, die mij aanvankelijk schrik aanjoeg; maar die vogel werd mij, niettegenstaande den afschuw dien hij bij mij opwekte, zoo genegen dat ik eindelijk ook van hem hield. Op het laatst gehoorzaamde hij mij meer dan zijn meester, hetgeen mij ongerust voor hem maakte. Grootvader was jaloersch. De harfang en ik verborgen, zoo goed mogelijk, dat wij zoo wel met elkander waren. Wij begrepen dat het moest!… Maar ik heb reeds lang genoeg over mij zelve gesproken! Thans geldt het u …”

»Neen, kindlief,” antwoordde James Starr, »verhaal de dingen zoo als ze u voor den geest komen.”

»Grootvader had,” zoo vervolgde Nell, »uwe buurschap in de kolenmijn nooit met goede oogen aangezien. Intusschen was er ruimte in overvloed. Ver, zeer ver van u af, koos hij zijne wijkplaatsen. Het mishaagde hem dat gij daar waart. Wanneer ik hem ondervraagde over de lieden van boven, betrok zijn gelaat, gaf hij geen antwoord en bleef hij, gedurende geruimen tijd, als stom. Maar weet ge wanneer zijne woede eerst recht losbrak, het was toen hij bemerkte, dat gij, met het oude gebied niet meer tevreden, op het zijne inbreuk wildet maken. Hij zwoer dat gij zoudt omkomen, zoo het u gelukte in de nieuwe, tot dusver alleen aan hem bekende kolenmijn doortedringen! Niettegenstaande zijn ouderdom is hij nog buitengewoon krachtig en zijne bedreigingen deden mij beven voor u en voor hem!”

»Ga voort, Nell,” zeide Simon Ford tot het meisje dat haar verhaal een oogenblik afgebroken had, als om hare herinneringen bijeen te verzamelen.

»Bij uwe eerste poging,” hervatte Nell, »zoodra grootvader zag dat gij in de galerij van Nieuw-Aberfoyle doordrongt, stopte hij den ingang toe en maakte hij er voor u eene gevangenis van. Ik kende u niet anders dan als schimmen, in de donkere kolenmijn slechts flauw aanschouwd; maar ik kon het denkbeeld niet verdragen dat christenmenschen in die diepten van honger zouden omkomen en op gevaar af van op heeterdaad betrapt te worden, slaagde ik er in u, gedurende eenige dagen, wat water en brood te verschaffen. Ik had u naar buiten willen geleiden, maar het was zoo moeielijk om de waakzaamheid van grootvader te verschalken! Gij waart op het punt van om te komen! Jack Ryan en zijn makkers kwamen toen … God vergunde dat ik hen dien dag tegenkwam! Ik lokte ze naar u toe. Bij mijn terugkeer werd ik door grootvader verrast. Zijne woede tegen mij was vreeselijk. Ik dacht dat ik door zijne handen zou sterven! Van toen af werd het leven mij ondraaglijk. De gedachten van grootvader werden geheel verward. Hij verklaarde dat hij de koning der duisternis en des vuurs was! Wanneer hij uwe breekijzers op de aders—die hij als de zijne [168]beschouwde—hoorde beuken, werd hij woedend en sloeg hij mij hevig. Ik wilde vluchten. Het was onmogelijk, zoo streng bewaakte hij mij. Eindelijk bracht hij mij, drie maanden geleden, in een aanval van krankzinnigheid, in den afgrond waar gij mij gevonden hebt en na vruchteloos den harfang geroepen te hebben die mij trouw bijbleef, verdween hij. Hoe lang ik daar was, is mij onbekend. Al wat ik mij herinner is dat ik den dood voelde naderen, toen gij, mijn Harry, zijt gekomen en mij hebt gered! Maar, gij ziet het, de kleindochter van den ouden Silfax kan de vrouw van Harry Ford niet worden, want uw leven, aller leven, zou er mee gemoeid zijn!”

»Nell!” riep Harry uit.

»Neen,” hernam het meisje. »Mijn offer is bepaald. Er bestaat slechts éen middel om uw ondergang te bezweren: mijn vertrek naar mijn ouden grootvader. Hij bedreigt geheel Nieuw-Aberfoyle!… Zijn gemoed kent geene vergiffenis en niemand kan zeggen wat de geest der wrake hem heeft ingeblazen! Mijn plicht is duidelijk. Ik zou het ellendigste der schepselen zijn, zoo ik aarzelde dien te volbrengen. Vaartwel! en hebt dank! Gij hebt mij het geluk in deze wereld leeren kennen! Wat er ook gebeure, vergeet niet dat ik met mijn gansche hart bij u blijf!”

Bij deze woorden waren Simon Ford, Madge en Harry, als krankzinnig van droefheid, opgestaan.

»Wat,” riepen zij wanhopig uit: »Nell! zoudt gij ons willen verlaten!”

James Starr schoof ze met een gebiedend gebaar ter zijde en recht op Nell toegaande en haar beide handen vattende, zeide hij tot haar:

»Goed, mijn kind. Gij hebt gezegd wat u op het hart lag; maar hoor nu ons antwoord. Wij zullen u niet laten vertrekken en zoo noodig zullen wij u, met geweld, terughouden. Denkt gij dan dat wij zoo lafhartig zouden zijn om uw edelmoedig offer aan te nemen? Het is waar, de bedreigingen van Silfax zijn vreeselijk. Maar ten slotte is een man, maar een man en zullen wij onze voorzorgen nemen. Intusschen, kunt gij ons, in Silfax’s eigen belang, omtrent zijne gewoonten inlichten en ons zeggen, waar hij zich verbergt? Wij willen slechts eene zaak: hem onschadelijk maken en hem wellicht tot de rede terugbrengen.” [169]

Aan alle uitgangen werden gewapende wachters geplaatst. Blz. 171.

[168]

»Gij wilt het onmogelijke,” antwoordde Nell. »Mijn grootvader is overal en nergens. Ik heb zijne schuilplaatsen nooit gekend. Ik heb hem nooit slapende gezien. Wanneer hij eene wijkplaats gevonden had, liet hij mij alleen en verdween hij. Mijnheer Starr, toen ik mijn besluit nam wist ik reeds alles, wat u mij te antwoorden hadt. Geloof mij! Er is geen ander middel om mijn grootvader te ontwapenen, dan dat ik er in slage om hem terug te vinden. [169]Zelf is hij onzichtbaar, maar hij ziet alles. Vraag het u zelven af hoe hij uwe geheimste gedachten heeft kunnen raden: van den brief aan mijnheer Starr geschreven tot het voornemen van mijn huwelijk [170]met Harry—indien hij niet het onverklaarbare vermogen bezat om alles te weten. Naar ik er over oordeelen kan is mijn grootvader, zelfs in zijne krankzinnigheid, een naar den geest krachtig man. Vroeger heeft hij mij wel over verheven zaken gesproken. Hij heeft mij God leeren kennen en slechts op een punt heeft hij mij bedrogen: namelijk toen hij mij deed gelooven dat alle menschen boos waren, toen hij mij zijn haat tegen het geheele menschdom wilde inprenten. Toen Harry mij in de cottage bracht, hebt gij gedacht dat ik slechts onwetend was. Ik was meer dan dat. Ik was bevreesd! Ach! vergeeft mij! maar gedurende eenige dagen, dacht ik in de macht van boosaardige lieden te zijn en heb ik u willen ontvluchten! Gij Madge hebt mijn geest tot de waarheid teruggebracht, niet door uwe woorden, maar door de aanschouwing van uw leven, als ik u zoo bemind en geëerd zag door uw echtgenoot en door uw zoon! Toen ik vervolgens die gelukkige en goede werklieden zag, hoe zij mijnheer Starr vereerden, terwijl ik ze vroeger voor zijne slaven hield; toen ik voor het eerst de geheele bevolking van Aberfoyle naar de kapel zag komen, haar zag knielen, tot God bidden en hem dankzeggen voor zijne oneindige goedheid, toen heb ik tot mij zelve gezegd: Grootvader heeft mij bedrogen! Maar thans, verstandig geworden door hetgeen gij mij geleerd hebt, geloof ik dat hij zich zelven bedrogen heeft! Ik ga dus de verborgen wegen, waarop ik hem vroeger steeds vergezelde, weder betreden. Hij zal mij bespieden. Ik zal hem roepen … Hij zal mij hooren en wie weet of ik, door mijn terugkeer, hem niet tot de waarheid zal voeren?”

Allen hadden het meisje laten spreken. Ieder gevoelde dat het haar goed moest hebben gedaan haar geheele hart voor hare vrienden te openen, op een oogenblik dat zij, in haar edelmoedig zelfbedrog, meende hen voor altijd te zullen verlaten. Maar toen ze zweeg, uitgeput, de oogen vol tranen, zeide Harry, zich tot Madge wendende:

»Moeder, wat zoudt gij denken van den man die het edele meisje, dat gij hebt hooren spreken, zou kunnen verlaten?”

»Ik zou meenen,” antwoordde Madge, »dat die man een lafaard is, en, ware hij mijn zoon, ik zou hem verloochenen, ik zou hem vervloeken!”

»Nell, gij hebt onze moeder gehoord,” hernam Harry. »Waar gij ook mocht heengaan, ik zal u volgen; zoo gij volhardt om te vertrekken, dan zullen we te samen vertrekken …”

»Harry! Harry!” riep Nell uit.

Maar de aandoening was te sterk. Men zag de lippen van het meisje verbleeken terwijl het in de armen van Madge nederzonk die den ingenieur, Simon en Harry verzocht hen beiden alleen te laten. [171]

Men ging uiteen, maar niet zonder overeengekomen te zijn dat de bewoners der cottage meer dan ooit op hunne hoede zouden zijn. De bedreiging van den ouden Silfax was te zeer op den man af, om ze in den wind te slaan. Het was de vraag of de oude boeteling niet over eenig vreeselijk middel beschikte, waarmede hij geheel Aberfoyle kon vernielen.

Er werden dus aan alle uitgangen der mijn gewapende wachters geplaatst met last om dag en nacht te waken. Ieder die vreemd aan de mijn was, moest voor James Starr gebracht worden om zijne identiteit te staven. Men zag er geen bezwaar in om de bewoners van Coal-City bekend te maken met de bedreigingen waarvan de onderaardsche volkplanting het doel was. Daar Silfax aldaar volstrekt geene verstandhouding had, bestond er volstrekt geene vrees voor verraad. Men deelde al de veiligheidsmaatregelen die genomen waren aan Nell mede en zonder volkomen gerustgesteld te zijn, herkreeg zij er toch eenige rust door. Maar het besluit van Harry om haar, overal waar zij heenging, te volgen, had er meer dan iets anders toe bijgedragen om haar de belofte af te persen dat zij niet zou ontvluchten.

Gedurende de week aan het huwelijk van Nell en Harry voorafgaande, werd Nieuw-Aberfoyle door geen enkel voorval verontrust. Ook waren de mijnwerkers, zonder de ingestelde bewaking te veronachtzamen, van den schrik bekomen, die op het punt was geweest de bewerking der mijn in de waagschaal te stellen.

Intusschen liet James Starr de opsporing van den ouden Silfax steeds voortzetten. Daar de wraakzuchtige grijsaard verklaard had dat Nell nimmer Harry zou huwen, moest men aannemen dat hij voor niets zou terugdeinzen om dit huwelijk te beletten. Het beste ware geweest zich van hem meester te maken, daarbij zijn leven sparende. De navorschingen in Nieuw-Aberfoyle werden dus weder nauwkeurig hervat. Men doorzocht de galerijen tot in de bovenste verdiepingen die aan de bouwvallen van Dundonald-Castle te Irvine grensden. Men veronderstelde met reden dat Silfax, door het oude kasteel, gemeenschap met de buitenwereld had en zich van de behoeften voor zijn ellendig bestaan voorzag, hetzij door die te koopen, hetzij door ze te stroopen. Wat de »vurige vrouwen” betreft, James Starr meende dat eene uitstrooming van mijngas, in dit gedeelte der kolenmijn aanwezig, en door Silfax aangestoken, het natuurverschijnsel had kunnen voortbrengen. Hij bedroog zich niet. Maar alle nasporingen bleven vruchteloos. [172]

Gedurende deze voortdurende worsteling tegen een wezen dat niet te vatten scheen, was James Starr, zonder er iets van te laten blijken, de ongelukkigste der menschen. Naarmate de dag van het huwelijk naderde, nam zijne vrees toe en, bij uitzondering, deelde hij dit aan den ouden overman mede, die spoedig nog ongeruster dan hij was.

Eindelijk brak die dag aan.

Silfax had geen teeken van leven gegeven.

Vroeg in den morgen was de bevolking van Coal-City reeds op de been. De werkzaamheden in Nieuw-Aberfoyle waren gestaakt. Meesters en werklieden stonden er op om den ouden overman en zijn zoon hulde te bewijzen. Zij deden daarbij eene schuld van erkentelijkheid af aan de beide stoutmoedige en volhardende mannen, die aan de kolenmijn haar vroegeren bloei teruggegeven hadden.

De plechtigheid zou te elf uur plaats hebben in de kapel van Sint-Gilles, opgericht aan den oever van het meer Malcolm.

Op gezegd uur traden Harry gearmd met zijne moeder en Simon Ford gearmd met Nell uit de cottage.

Daarop volgden de ingenieur Starr, schijnbaar bedaard, maar inderdaad op alles voorbereid, en Jack Ryan die er in zijn pijperskostuum prachtig uitzag.

Vervolgens kwamen de verdere ingenieurs der mijn, de notabelen van Coal-City, de vrienden en makkers van den ouden overman, al de leden van dat groote mijnwerkersgezin, dat de bijzondere bevolking van Nieuw-Aberfoyle uitmaakte.

Buiten was ’t een dier brandend heete Augustus-dagen, die, voornamelijk in de noordelijke landen, zoo bijzonder drukkend zijn. De onweerzwangere lucht drong tot in de diepten der kolenmijn door, waar de temperatuur buitengewoon gestegen was. De dampkring verzadigde er zich met electriciteit door de luchtververschingsputten en door den breeden Malcolm-tunnel.

Als een zeldzaam natuurverschijnsel had men kunnen waarnemen dat de thermometer te Coal-City aanmerkelijk gedaald was. Inderdaad was het de vraag of niet een onweder onder dit leisteengewelf, dat het dak van deze onmetelijke spelonk vormde, zou losbarsten.

Maar de waarheid gebiedt te zeggen dat niemand van binnen zich over de bedreigingen van den dampkring daarbuiten, bezorgd maakte.

Iedereen had, zooals van zelf spreekt, voor deze gelegenheid zijn beste kleederen aangetrokken.

Madge droeg eene kleeding uit den ouden tijd. Zij was gekapt met een »toy” zooals de oude dames en over hare schouders hing de »rokelay”, eene soort van geruit manteltje, dat de schotsche vrouwen met zekeren zwier dragen.

Nell had bij zich zelve de gelofte afgelegd dat zij niets zou laten merken van hetgeen hare gedachten in onrust hield. Zij verbood [173]haar hart om te kloppen, haar stillen angst om zich te verraden en het moedige kind slaagde er in voor iedereen een kalm en opgeruimd gelaat te toonen.

In dat bootje stond Silfax. Blz. 174.

[174]

Zij was eenvoudig gekleed en de eenvoud van haar kostuum, dat zij boven rijker versiersels verkozen had, verhoogde nog de bekoorlijkheid van haar persoon. Haar eenig kapsel bestond uit een »snood”, een lint van verschillende kleuren, waarmede de jonge caledonische meisjes zich gewoonlijk versieren.

Simon Ford had een kleed aan dat de waardige baljuw Nichol Jarvie van Walter Scott, niet zou versmaad hebben.

Al die lieden begaven zich naar de kapel van Sint-Gilles, die prachtig versierd was.

Aan het gewelf van Coal-City schitterden de electrische schijven, door versterkte stroomen gevoed, als zoovele zonnen. Een lichtende dampkring vervulde geheel Nieuw-Aberfoyle.

In de kapel verspreidden de electrische lampen een helderen glans en schitterden de geschilderde vensterruiten als vurige kaleidoscopen.

De weleerwaarde William Hobson zou de dienst doen. In de deur van Sint-Gilles wachtte hij de aankomst van het bruidspaar af.

De stoet naderde, na op indrukwekkende wijze het meer Malcolm te zijn omgetrokken.

Op dit oogenblik liet het orgel zich hooren en richtten de beide paren, door den weleerwaarde Hobson voorafgegaan, zich naar de verhevenheid bij het altaar van Sint-Gilles.

Eerst werd over allen de zegen des hemels afgebeden. Daarop bleven Harry en Nell alleen staan voor den predikant, die het gewijde boek in de hand hield en de vraag deed:

»Harry, wilt gij Nell tot uwe vrouw nemen en zweert gij haar altijd te zullen liefhebben?”

»Ik zweer het,” antwoordde de jonkman met luider stem.

»En gij, Nell,” hernam de predikant, »wilt gij Harry Ford tot echtgenoot, en.…”

Vóor dat het meisje echter tijd tot antwoorden had, werd buiten een hevig geraas vernomen.

Een der onmetelijke rotsen die zich op honderd schreden van de kapel steil over den oever van het meer Malcolm verhieven, had zich plotseling, zonder eenige losbarsting, geopend, alsof zijn val van te voren bewerkt was. Daaronder verloren de wateren zich in een diep hol, waarvan niemand het bestaan vermoedde.

Daarop verscheen plotseling, tusschen de ingestorte rotsen, een bootje dat door een krachtigen stoot op de oppervlakte van het meer voortdreef.

In dat bootje stond een grijsaard in eene donkerkleurige pij gehuld en met een langen witten baard die op zijne borst nederhing.

In zijne hand hield hij eene Davy’s lamp, waarin eene vlam schitterde die door het metaaldoek van den toestel beschut werd. [175]

Op hetzelfde oogenblik schreeuwde de grijsaard met eene zware stem:

»Het mijngas! het mijngas! Wee over allen! Wee!”

Op dit oogenblik verspreidde de flauwe geur die het koolwaterstofgas kenmerkt, zich in den dampkring.

Het kwam omdat de rots door hare instorting een uitweg had gebaand voor eene ontzaglijke hoeveelheid ontplofbaar gas, opgestapeld in uitgestrekte »soufflards” wier opening door den leisteen verstopt was. Het uitstroomende mijngas steeg naar de gewelven van den koepel omhoog, onder eene drukking van vijf tot zes atmospheren.

De grijsaard kende de aanwezigheid dezer soufflards, en hij had ze plotseling geopend om den dampkring van de grot ontplofbaar te maken.

Intusschen hadden James Starr en nog anderen snel de kapel verlaten en zich ijlings naar den oever begeven:

»Uit de mijn! uit de mijn!” riep de ingenieur, die den omvang van het gevaar inziende, dezen alarmkreet aan de deur van Sint-Gilles deed weerklinken.

»Het mijngas! het mijngas!” herhaalde de grijsaard, terwijl hij zijn bootje verder het meer liet opvaren.

Zijne verloofde, zijn vader, zijne moeder medeslepende, had Harry ijlings de kapel verlaten.

»Uit de mijn! uit de mijn!” herhaalde James Starr.

Het was te laat om te vluchten! De oude Silfax stond daar gereed om zijne laatste bedreiging te volvoeren, gereed om het huwelijk van Nell met Harry te verhinderen, door de bevolking van Coal-City onder de puinhoopen der kolenmijn te bedelven.

Boven zijn hoofd fladderde de ontzettend groote harfang, wiens wit gevederte met zwarte stippen gevlekt was.

Maar op dat oogenblik stortte zich een man in de wateren van het meer, die met krachtige slagen naar het bootje zwom.

Het was Jack Ryan. Hij trachtte den krankzinnige te bereiken, vóordat hij zijn vernielingswerk ten uitvoer had gelegd.

Silfax zag hem aankomen. Hij brak het glas zijner lamp aan stukken en na er de brandende pit uitgerukt te hebben, zwaaide hij haar in de lucht heen en weer.

Eene doodelijke stilte heerschte onder de van schrik verstomde aanwezigen. James Starr verwonderde zich, in zijne gelatenheid, dat de onvermijdelijke losbarsting Nieuw-Aberfoyle nog niet vernield had.

Silfax, wiens gelaatstrekken saamgetrokken waren, begreep dat het mijngas, te licht om in de onderste luchtlagen te blijven, zich had opgehoopt in de hoogte van het koepelgewelf.

Maar nu begon de harfang, die op een wenk van Silfax de brandstichtende spit in de klauw gegrepen had, zooals hij het vroeger in [176]de galerijen der groeve Dochart deed, naar het hooge gewelf te stijgen, hem door den grijsaard met de hand aangewezen.

Nog eenige seconden en Nieuw-Aberfoyle had opgehouden te bestaan!…

Op dit oogenblik ontsnapte Nell uit Harry’s armen.

Bedaard en tevens vol vuur, liep zij naar den oever van het meer, tot aan den zoom des waters.

»Harfang! Harfang!” riep zij met eene heldere stem, »kom bij mij! Kom bij mij!”

De trouwe vogel had, verwonderd, een oogenblik geaarzeld. Maar plotseling de stem van Nell herkend hebbende, had hij de brandende pit in de wateren van het meer laten vallen en was hij, een grooten kring beschrijvende, aan de voeten van het meisje neergestreken.

De hoogere ontplofbare lagen, waarin het mijngas zich met de lucht vermengd had, waren onbereikt gebleven.

Toen weerklonk een vreeselijke kreet onder het gewelf. Het was de laatste dien de oude Silfax uitte.

Op het oogenblik dat Jack Ryan de hand aan boord van het bootje zou slaan, had de grijsaard, die zich zijne wraak zag ontsnappen, zich in de wateren van het meer gestort.

»Redt hem! Redt hem!” riep Nell op hartverscheurenden toon.

Harry hoorde haar. Zich op zijne beurt te water begevende, had hij spoedig Jack Ryan bereikt en dook hij onderscheidene malen.

Maar zijne pogingen waren vruchteloos.

De wateren van het meer Malcolm gaven hunne prooi niet terug. Zij hadden zich voor altijd over den ouden Silfax gesloten.