Produced by Michael Gray, Diocese of San Jose




In Illud: Omnia mihi tradita sunt a Patre

A Homily on Matthew 11:27

In Latin and the Original Greek


By Saint Athanasius

Bishop of Alexandria
Doctor of the Church
Who Attended the First Council of Nicaea
And Fought Courageously Against the Arian Heresy



ΕΙΣ ΤΟ,

_Πάντα μοι παρεδόθη ὑπὸ τοῦ Πατρός μου, καὶ οὐδεὶς
γινώσκει [1], τίς ἐστιν ὁ Υἱὸς εἰ μὴ ὁ Πατήρ· καὶ τίς
ἐστιν ὁ Πατὴρ εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ Υἱὸς
ἀποκαλῦψαι._

1. Καὶ τοῦτο οὐ νοήσαντες οἱ τῆς αἱρέσεως Ἀρείου
Εὐσέβιός τε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, ἀσεβοῦσιν εἰς τὸν Κύριον·
φασὶ γάρ· Εἰ τὰ πάντα παρεδόθη (_πάντα_ λέγοντες τὴν
κυριότητα τῆς κτίσεως), ἦν ποτε, ὅτε οὐκ εἶχεν αὐτά. Εἰ
δὲ οὐκ εἶχεν, οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ Πατρός· Εἰ γὰρ ἦν, εἶχεν
ἂν αὐτὰ ἀεὶ ἐξ αὐτοῦ ὤν, καὶ χρείαν οὐκ εἶχε τοῦ λαβεῖν
αὐτά. Ἀλλὰ καὶ [2] ἐκ τούτου μᾶλλον ἡ ἄνοια αὐτῶν
ἐλεγχθήσεται. Οὐ γὰρ τοῦ ἄρχειν τῆς κτίσεως, ἢ τοῦ
ἐπιστατεῖν τῶν ποιημάτων, σημαντικόν ἐστι τὸ ῥητὸν,
ἀλλά τινα νοῦν τῆς οἰκονομίας δηλῶσαι θέλει. Εἰ γὰρ,
ὅτε ἔλεγε, παρεδόθη αὐτῷ, δῆλον [3] ὅτι πρὸ τοῦ λάβῃ,
κενὴ ἦν ἡ κτίσις τοῦ Λόγου. Καὶ ποῦ τὸ, _Τὰ πάντα ἐπ᾽
αὐτῷ συνέστηκεν_; Εἰ δὲ, ἅμα τῷ γενέσθαι τὴν κτίσιν,
παρεδόθη αὐτῷ πᾶσα [4]· χρεία οὐκ ἦν παραδόσεως· πάντα
γὰρ δι᾽ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ περιττὸν τὸ παραδίδοσθαι τῷ
Κυρίῳ ταῦτα, ὧν αὐτός ἐστι δημιουργός. Κύριος γὰρ ἦν
τῶν γινομένων ἐν τῷ ποιεῖν αὐτά. Ἀλλὰ καὶ εἰ [5] μετὰ
τὸ γενέσθαι παρεδόθη αὐτῷ, σκόπει τὸ ἄτοπον. Εἰ γὰρ
παρεδόθη, καὶ ἀνεχώρησεν ὁ Πατὴρ λαβόντος τούτου· καὶ
κινδυνεύομεν εἰς τάς τινων μυθολογίας ἐμπεσεῖν, ὅτι,
τούτῳ παραδοὺς, αὐτὸς ἀπέστη. Ἢ εἰ τοῦ Υἱοῦ ἔχοντος,
ἔχει καὶ ὁ Πατὴρ, ἔδει μὴ εἰπεῖν, _παρεδόθη_, ἀλλ᾽ ὅτι
προσελάβετο κοινωνὸν, ὡς Παῦλος τὸν Σιλουανόν. Ἀλλὰ καὶ
μᾶλλον ἄτοπον τοῦτο· οὐ γὰρ ἐνδεὴς ὁ Θεὸς, οὐδὲ διὰ
χρείαν προσελάβετο τὸν Υἱὸν εἰς βοήθειαν· ἀλλὰ, Πατὴρ
ὢν τοῦ Λόγου, πάντα δι᾽ αὐτοῦ ποιεῖ, καὶ οὐ παραδίδωσιν
αὐτῷ κτίσιν, ἀλλὰ δι᾽ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ τῆς κτίσεως
προνοεῖ, ὥστε μηδὲ στρουθίον ἄνευ τοῦ Πατρὸς πεσεῖν εἰς
τὴν γῆν, μηδὲ τὸν χόρτον ἀμφιέννυσθαι ἄνευ τοῦ Θεοῦ,
ἀλλὰ καὶ ἐργαζομένου τοῦ Πατρὸς, ἐργάζεσθαι καὶ τὸν
Υἱὸν ἕως ἄρτι. Οὐκοῦν τῶν ἀσεβῶν τὸ φρόνημα μάταιον. Οὐ
γὰρ, ὡς νοοῦσιν, ἔστιν, ἀλλὰ τῆς κατὰ σάρκα οἰκονομίας
ἐστὶ δηλωτικὸν τὸ ῥητόν.

2. Ἐπειδὴ γὰρ ἥμαρτε καὶ πέπτωκεν ὁ ἄνθρωπος, καὶ
πεσόντος αὐτοῦ τὰ πάντα τετάρακται, ὁ θάνατος ἴσχυεν
ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι Μωϋσέως [6], ἡ γῆ κεκατήραται, ὁ ᾅδης
ἠνοίγη, ὁ παράδεισος ἐκλείσθη, ὁ οὐρανὸς ἐθυμώθη, καὶ
τέλος ἐφθάρη ὁ ἄνθρωπος καὶ ἀπεκτηνώθη, ὁ δὲ [7]
διάβολος ἐνήλλετο καθ᾽ ἡμῶν. Τότε δὴ ὁ Θεὸς φιλάνθρωπος
ὢν καὶ μὴ θέλων ἀπολέσθαι τὸν κατ᾽ εἰκόνα ἄνθρωπον,
ἔλεγε· _Τίνα ἀποστελῶ, καὶ τίς πορεύσεται_; Πάντων τε
σιωπώντων, ὁ Υἱὸς ἔλεγεν·_ Ἰδοὺ ἐγὼ, ἀπόστειλόν με_·
καὶ δὴ τότε λέγων, _βάδιζε_, παρέδωκεν αὐτῷ τὸν
ἄνθρωπον, ἵνα γένηται αὐτὸς ὁ Λόγος σὰρξ, καὶ παραλαβὼν
τὴν σάρκα κατὰ πάντα διορθώσηται. Παρεδόθη γὰρ αὐτῷ, ὡς
ἰατρῷ, θεραπεῦσαι τὸ δῆγμα τοῦ ὄφεως· ὡς ζωῇ, ἀνεγεῖραι
τὸ νεκρόν [8]· ὡς φωτὶ, καταυγάσαι τὸ σκότος· καὶ λόγῳ
ὄντι, ἀνακαινίσαι τὸ λογικόν. Ὡς γοῦν παρεδόθη αὐτῷ τὰ
πάντα, καὶ γέγονεν ἄνθρωπος, εὐθὺς διορθώθη καὶ
ἐτελειώθη τὰ ὅλα· ἡ γῆ ἀντὶ κατάρας εὐλόγηται, ὁ
παράδεισος ἠνοίγη τῷ λῃστῇ [9], ὁ ᾅδης ἔπτηξε, καὶ τὰ
μνημεῖα ἠνοίγη, ἐγειρομένων τῶν νεκρῶν, αἱ πύλαι τοῦ
οὐρανοῦ ἐπήρθησαν, ἵν᾽ ὁ ἐξ Ἐδὼμ παραγένηται. Ἀμέλει τὸ
πῶς παρεδόθη αὐτῷ πάντα, σημᾶναι θέλων αὐτὸς ὁ Σωτὴρ,
ἐπήγαγεν εὐθὺς [10], ὡς ὁ Ματθαῖός φησιν· _Δεῦτε πρὸς
μὲ, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ
ἀναπαύσω ὑμᾶς_· παρεδόθητε γάρ μοι, ἵνα κοπιάσαντας
[11] ἀναπαύσω, καὶ νεκρωθέντας ζωοποιήσω. Συνᾴδει δὲ
τούτῳ καὶ τὸ παρὰ τῷ Ἰωάννῃ κείμενον· _Ὁ Πατὴρ ἀγαπᾷ
τὸν Υἱὸν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ_. Δέδωκε
γὰρ, ἵν᾽, ὥσπερ δι᾽ αὐτοῦ τὰ πάντα γέγονεν, οὕτως ἐν
αὐτῷ τὰ πάντα ἀνακαινισθῆναι δυνηθῇ. Οὐ γὰρ, ἵν᾽ ἐκ
πτωχοῦ πλούσιος γένηται, παρεδόθη αὐτῷ [12], οὐδ᾽ ἵνα,
ὡς μὴ ἔχων ἐξουσίαν, λάβῃ ἐξουσίαν, παρέλαβε τὰ πάντα,
μὴ γένοιτο! ἀλλ᾽ ἵνα μᾶλλον, ὡς Σωτὴρ, τὰ πάντα
διορθώσηται [13]. Ἔπρεπε μὲν γὰρ τὴν μὲν ἀρχὴν τῆς
δημιουργίας _δι᾽ αὐτοῦ_ γενέσθαι εἰς τὸ εἶναι αὐτὰ, τὴν
δὲ διόρθωσιν _ἐν αὐτῷ_, ἐχουσῶν διαφορὰν τῶν λέξεων. Ἐν
ἀρχῇ μὲν γὰρ δι᾽ αὐτοῦ γέγονεν εἰς τὸ εἶναι· ὕστερον
δὲ, πεσόντων πάντων, γέγονεν ὁ Λόγος σὰρξ, καὶ
ἐνεδύσατο αὐτὴν, ἵν᾽ ἐν αὐτῷ τὰ ὅλα κατορθωθῇ. Πάσχων
γὰρ αὐτὸς ἡμᾶς ἀνέπαυσε [14], καὶ πεινῶν αὐτὸς ἡμᾶς
ἔτρεφε, καὶ εἰς τὸν ᾅδην καταβαίνων ἡμᾶς ἀνέφερε. Τότε
γοῦν γινομένων πάντων πρόσταγμα ἦν τὸ γενέσθαι, οἶον
τὸ, _ἐξαγαγέτω_, καὶ, _γενέσθω_· ἐπὶ δὲ τῇ διορθώσει
παραδοθῆναι πάντα ἔπρεπεν, ἵν᾽ αὐτὸς γένηται ἄνθρωπος,
καὶ ἐν αὐτῷ τὰ πάντα ἀνακαινισθῇ. Ἐν αὐτῷ γὰρ ὢν ὁ
ἄνθρωπος, ἐζωοποιεῖτο· διὰ τοῦτο γὰρ συνεπλάκη ὁ Λόγος
τῷ ἀνθρώπῳ, ἵνα ἡ κατάρα μηκέτι ἰσχύσῃ κατὰ τοῦ
ἀνθρώπου. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἐν ἑβδομηκοστῷ πρώτῳ ψαλμῷ
τοὺς ἀξιοῦντάς φασι [15] τὸν Θεὸν περὶ τοῦ ἀνθρωπείου
γένους, Ὁ Θεὸς, _τὸ κρῖμά σου τῷ βασιλεῖ δὸς_, ἵνα καὶ
τὸ καθ᾽ ἡμῶν κρῖμα τοῦ θανάτου, ὅπερ ἦν καθ᾽ ἡμῶν,
παραδοθῇ τῷ Υἱῷ, καὶ λοιπὸν αὐτὸς ἐν αὐτῷ αὐτὸ
ἐξαφανίσῃ, ἀποθανὼν ὑπὲρ ἡμῶν. Τοῦτο γὰρ σημαίνων καὶ
αὐτὸς ἔλεγεν ἐν τῷ ὀγδοηκοστῷ ἑβδόμῳ ψαλμῷ· _Ἐπ᾽ ἐμὲ
ἐπεστηρίχθη ὁ θυμός σου_. Τὸν γὰρ καθ᾽ ἡμῶν θυμὸν αὐτὸς
ἐβάσταζεν, ὡς [16] καὶ ἐν τῷ ἑκατοστῷ τριακοστῷ ἑβδόμῳ
φησί· _Κύριος ἀνταποδώσει ὑπὲρ ἐμοῦ_.

3. Οὕτω μὲν οὖν πάντα παραδεδόσθαι τῷ Σωτῆρι νοεῖν
ἔξεστι, καὶ εἰ δεῖ νοήσαντα πάλιν εἰπεῖν [17],
παραδέδοται αὐτῷ ἅπερ οὐκ εἶχεν. Οὐ γὰρ ἦν ἄνθρωπος πρὸ
τούτου, ἀλλὰ γέγονε διὰ τὸ σῶσαι τοῦτον. Καὶ οὐκ ἦν ἐν
ἀρχῇ σὰρξ ὁ Λόγος, ἀλλ᾽ ὕστερον γέγονε σὰρξ, ἐν ᾗ καὶ
τὴν πρὸς ὑμᾶς ἔχθραν διήλλαξε κατὰ τὸν Ἀπόστολον, καὶ
τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι κατήργησεν, ἵνα τοὺς
δύο κτίσῃ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον, ποιῶν εἰρήνην, καὶ
ἀποκαταλλάξῃ τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ σώματι πρὸς τὸν
Πατέρα. Ἃ μέντοι ἔχει ὁ Πατὴρ, ταῦτα [18] καὶ τοῦ Υἱοῦ
ἐστιν, ὡς ἐν τῷ Ἰωάννῃ φησί· _Πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ,
ἐμά ἐστι_, πάνυ γε καλῶς ἐχόντων τῶν ῥημάτων. Ὅτε μὲν
γὰρ ὅπερ οὐκ ἦν ἐγίνετο, παραδίδοται αὐτῷ τὰ πάντα· ὅτε
δὲ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἑνότητα σημᾶναι βούλεται, οὐ
κρύπτει, ἀλλὰ διδάσκει λέγων· _Πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ,
ἐμά ἐστι_. Καὶ τὴν ἀκρίβειαν χρὴ θαυμάζειν τοῦ λόγου.
Οὐ γὰρ εἴρηκε, _Πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ_, δέδωκέ [19]
μοι, ἵνα μὴ, ὥς ποτε μὴ ἔχων, δειχθῇ· ἀλλ᾽ ὅτι ἐμά
ἐστιν. Ὄντων γὰρ ἐν τῇ τοῦ Πατρὸς ἐξουσίᾳ τούτων, ἔστιν
ὁμοίως ἐν τῇ τοῦ Υἱοῦ. Τί δὲ ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐξεταστέον
πάλιν. Εἰ μὲν γὰρ τὴν κτίσιν σημαίνει, οὐδὲν ἄρα εἶχε
πρὸ τῆς κτίσεως, καὶ φαίνεται προσλαμβάνων ἀπὸ τῆς
κτίσεως. Ἀλλὰ μὴ γένοιτο τοῦτο νοεῖν! Ὡς γάρ ἐστιν
αὐτὸς πρὸ τῆς κτίσεως, οὕτω καὶ πρὸ τῆς κτίσεως ἔχει
ἅπερ ἔχει, ἅτινα καὶ τοῦ Υἱοῦ εἶναι πιστεύομεν. Εἰ γὰρ
ἐν τῷ Πατρὶ ὁ Υἱὸς, ἄρα ἂν τὰ πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ,
τοῦ Υἱοῦ ἐστιν. Ἀνατρέπον δὲ τὸ ῥητόν ἐστι τοῦτο τὴν
τῶν κακοδόξων πονηρίαν λεγόντων· «Εἰ πάντα παραδέδοται
τῷ Υἱῷ, ἄρα πέπαυται ὁ Πατὴρ τῆς τῶν παραδοθέντων
ἐξουσίας, ἐπειδὴ κατέστησεν ἀνθ᾽ ἑαυτοῦ τὸν Υἱόν· _Καὶ
γὰρ ὁ Πατὴρ οὐδένα κρίνει, πᾶσαν δὲ τὴν κρίσιν δέδωκε
τῷ Υἱῷ_.» Ἀλλ᾽ ἐμφραττέσθω τὰ στόματα τῶν λαλούντων τὰ
ἄδικα· οὐ γὰρ, ἐπειδὴ πᾶσαν τὴν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ,
αὐτὸς τῆς δεσποτείας ἐψίλωται· οὐδ᾽ ὅτι πάντα
παραδεδόσθαι τῷ Υἱῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς εἴρηται, αὐτὸς οὐκ
ἔστιν ἐπὶ πάντων· χωριζόντων δὲ σαφῶς τὸν Μονογενῆ τοῦ
Θεοῦ τὸν ἀχώριστον [20] τῇ φύσει, εἰ καὶ τοῖς λόγοις
οὗτοι μεμηνότες χωρίζουσιν, οὐ νοοῦντες οἱ δυσσεβεῖς,
ὡς οὐκ ἂν χωρισθείη ποτὲ τὸ φῶς τοῦ ἡλίου, ἀλλ᾽ ἔστιν
ἐν αὐτῷ φυσικῶς. Ἀπὸ γὰρ τῶν ἐν χερσὶ καὶ [21] συνήθων
εἰκόνι πτωχῇ χρησαμένους, τὸ νοούμενον παραστῆσαι τῷ
λόγῳ δεῖ, ἐπειδὴ τολμηρὸν ἐμβατεύειν τὴν ἀπερινόητον
φύσιν.

4. Ὡς οὐκ ἂν τοίνυν ποτὲ τὸ ἐξ ἡλίου φῶς τὴν οἰκουμένην
καταλάμπον χωρὶς αὐτοῦ περιλάμπειν δυνατὸν νοηθῆναι
παρὰ τοῖς ἐῤῥωμένοις τὸν νοῦν, ἐπειδὴ ἥνωται τῇ φύσει
τοῦ ἡλίου τὸ ἐξ αὐτοῦ φῶς, καὶ ὡς εἰ λέγοι τὸ φῶς·
Πάντα καταλάμπειν παρείληφα παρὰ τοῦ ἡλίου, καὶ πάντα
αὔξειν καὶ ἐνισχύειν διὰ τῆς ἐν ἐμοὶ θερμότητος· οὐ
χωρίζειν τις μεμηνὼς νοήσει τὴν τοῦ ἡλίου ὀνομασίαν τῆς
ἐξ αὐτοῦ φύσεως, ἥ ἐστι τὸ φῶς· οὕτω νοεῖν εὐσεβὲς καὶ
τὴν θείαν οὐσίαν τοῦ Λόγου ἡνωμένην φύσει τῷ ἑαυτοῦ
Πατρί. Καὶ γὰρ τὸ ἐν χερσὶ ῥητὸν τὴν σαφήνειαν παρέξει
τοῦ ζητουμένου σαφεστάτην, εἰπόντος τοῦ Σωτῆρος·
_Πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστιν_, ὃ δηλοῖ αὐτὸν ἀεὶ
εἶναι σὺν τῷ Πατρί· τὸ γὰρ, _ὅσα ἔχει_, τὴν δεσποτείαν
κρατεῖν δείκνυσι τὸν Πατέρα· τὸ δὲ, _ἐμά ἐστι_, τὴν
ἀχώριστον ἕνωσιν. Ἀνάγκη τοίνυν νοεῖν ἡμᾶς ὅτι ἔστιν ἐν
τῷ Πατρὶ τὸ ἀΐδιον, τὸ αἰώνιον, τὸ ἀθάνατον· ἔστι δὲ ἐν
αὐτῷ οὐχ ὡς ἀλλότρια αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ὡς ἐν πηγῇ ἐστιν ἐν
αὐτῷ ἀναπαυόμενα καὶ ἐν τῷ Υἱῷ. Ὅταν τοίνυν περὶ Υἱοῦ
νοεῖν ἐθέλῃς [22] μαθὼν τίνα ἐστὶ τὰ ἐν τῷ Πατρὶ, ταῦτα
καὶ ἐν τῷ Υἱῷ εἶναι πίστευε. Εἰ μὲν οὖν κτίσμα ἐστὶν ὁ
Πατὴρ ἢ ποίημα, ἔστι ταῦτα καὶ ἐν τῷ Υἱῷ· καὶ εἰ
θεμιτὸν εἰπεῖν ἐπὶ τοῦ Πατρὸς, ἦν ποτε, ὅτε οὐκ ἦν, ἡ
ἐξ οὐκ ὄντων· λεγέσθω τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ. Εἰ δὲ
ἀσεβές ἐστι ταῦτα λέγειν ἐν τῷ Πατρὶ εἶναι, ἀσεβὲς ἔστω
καὶ ἐν τῷ Υἱῷ ταῦτα νοεῖν. Τὰ γὰρ τοῦ Πατρὸς, ταῦτα τοῦ
Υἱοῦ ἐστιν. Ὁ γὰρ τιμῶν τὸν Υἱὸν τιμᾷ τὸν Πατέρα τὸν
πέμψαντα αὐτὸν, καὶ ὁ δεχόμενος τὸν Υἱὸν, δέχεται σὺν
αὐτῷ τὸν Πατέρα· ὁ γὰρ ἑωρακὼς τὸν Υἱὸν ἑώρακε τὸν
Πατέρα. Ὡς οὖν οὐκ ἔστι κτίσμα ὁ Πατὴρ, οὕτως οὐδὲ ὁ
Υἱός [23]· καὶ ὡς οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ἐπ᾽ αὐτοῦ, ἦν ποτε,
ὅτε οὐκ ἦν, ἢ ἐξ οὐκ ὄντων· οὕτως οὐχ ἁρμόζει, οὐδ᾽ ἐπὶ
τοῦ Υἱοῦ λέγειν τὸ αὐτό. Ἀλλὰ μᾶλλον ὡς ἐν τῷ Πατρὶ τὸ
ἀΐδιον, τὸ ἀθάνατον, τὸ ἀεὶ, τὸ μὴ κτίσμα· οὕτω καὶ
περὶ Υἱοῦ φρονεῖν ἀκόλουθον. Κατὰ γὰρ τὸ γεγραμμένον,
_Καθὼς ὁ Πατὴρ ζωὴν ἔχει ἐν ἑαυτῷ, οὕτως ἔδωκε καὶ τῷ
Υἱῷ ζωὴν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ_. _Δέδωκε_ δὲ εἴρηκεν, ἵνα τὸν
διδόντα Πατέρα δείξῃ. Ὡς δὲ ἐν τῷ Πατρὶ, οὕτω καὶ ἐν τῷ
Υἱῷ ἐστιν ἡ ζωὴ, ἵνα τὸ ἀδιαίρετον καὶ ἀΐδιον διδάξῃ.
Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἀκριβῶς εἴρηκεν, Ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ,
ἵνα, καὶ ὧδε λέγων τὸν Πατέρα, μὴ καὶ αὐτὸς Πατὴρ
νομισθῇ. Οὐ γὰρ εἴρηκεν, Ἐγώ εἰμι ὁ Πατὴρ, ἀλλ᾽, _Ὅσα
ἔχει ὁ Πατήρ_.

5. Πατὴρ μὲν γὰρ, ὦ Ἀρειανοὶ, παρὰ τοῦ Πατρὸς
χρηματίζοι ὁ μονογενὴς Υἱὸς αὐτοῦ, οὐ μὴν ὡς ὑμεῖς
πλανώμενοι ἴσως ἂν ὑπολάβοιτε, ἀλλ᾽ Υἱὸς μὲν τοῦ
γεννήσαντος Πατρὸς, πατὴρ δὲ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Δεῖ
γὰρ ὑμῶν πάσας τὰς ὑπονοίας περιελεῖν. Φησὶ γοῦν διὰ
τοῦ προφήτου· _Ἐγεννήθη ἡμῖν Υἱὸς, καὶ ἐδόθη ἡμῖν, οὗ ἡ
ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ
Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος, Θεὸς ἰσχυρὸς, ἐξουσιαστὴς,
πατὴρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος_. Οὐκοῦν καὶ πατὴρ τοῦ
μέλλοντος αἰῶνος ὁ Μονογενὴς, καὶ Θεὸς ἰσχυρὸς, καὶ
ἐξουσιαστὴς ὁ Υἱὸς ὑπάρχει τοῦ Θεοῦ· καὶ σαφῶς
δέδεικται, ὅτι πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, αὐτοῦ ἐστι, καὶ
καθὼς ζωὴν δίδωσιν ὁ Πατὴρ, καὶ τῷ Υἱῷ ὁμοίως πάρεστιν
οὓς θέλει ζωοποιεῖν [24]. _Ἀκούσονται γὰρ_, φησὶ, _τῆς
φωνῆς τοῦ Υἱοῦ οἱ νεκροὶ, καὶ ζήσονται_. Καὶ ἓν θέλημα
Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ βούλημα, ἐπεὶ καὶ ἡ φύσις μία καὶ
ἀδιαίρετος. Καὶ περισσῶς οἱ Ἀρειανοὶ κόπτουσιν ἑαυτοὺς,
μὴ νοοῦντες τὸ εἰρημένον πρὸς [25] τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν,
τὸ, _Πάντα, ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, ἐμά ἐστιν_. Ἐκ γὰρ
τούτου, καὶ ἡ Σαβελλίου ἀνατρέπεται παραφροσύνη, καὶ
τῶν νῦν Ἰουδαίων ἐλέγξει τὴν ἄνοιαν. Διὰ γὰρ τοῦτο ζωὴν
ἔχων ἐν ἑαυτῷ ὁ Μονογενὴς, ὡς ὁ Πατὴρ ἔχει, καὶ μόνος
οἶδε τίς ἐστιν ὁ Πατὴρ, ἐν τῷ Πατρὶ ὢν, καὶ ἔχων ἐν
ἑαυτῷ τὸν Πατέρα. Εἰκὼν γάρ ἐστι, καὶ ἀκολούθως, ὡς ἐν
εἰκόνι, πάντα τὰ τοῦ Πατρὸς ἐν αὐτῷ [26] ἐστι. Σφραγὶς
γάρ ἐστιν ἰσότυπος ἐν αὐτῷ δεικνὺς τὸν Πατέρα, Λόγος
ζῶν, ἀληθινὸς, δύναμις, σοφία, ἁγιασμὸς, καὶ
ἀπολύτρωσις ἡμῶν. _Ἐν αὐτῷ γὰρ καὶ ζῶμεν, καὶ
κινούμεθα, καί ἐσμεν_· καὶ, _Οὐδεὶς γινώσκει τίς ἐστιν
ὁ Πατὴρ εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ τίς ἐστιν ὁ Υἱὸς εἰ μὴ ὁ
Πατήρ_.

6. Καὶ πῶς τολμῶσιν οἱ δυσσεβεῖς φλυαρεῖν, ἃ μὴ θέμις,
ἄνθρωποι ὄντες, καὶ τὰ ἐπὶ γῆς οὐχ εὑρίσκοντες
διηγήσασθαι; Τί δὲ λέγω τὰ ἐπὶ γῆς; τὰ ἑαυτῶν ἡμῖν
εἰπάτωσαν, εἰ ἄρα εὑρεῖν δυνήσονται τὴν ἑαυτῶν
ἐξιχνιάσαι φύσιν. Τολμηροὶ ὄντως καὶ αὐθάδεις, δόξας οὐ
τρέμοντες, ἔνθα ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακῦψαι, καὶ
τοσούτῳ καὶ τὴν φύσιν καὶ τὴν τάξιν ἀνώτεροι. Τί γὰρ
ἐγγύτερον τῶν χερουβὶμ ἢ τῶν σεραφίμ; καὶ ὅμως οὐδὲ
ὁρῶντα, ἢ ποσὶν ἑστῶτα, ἀλλ᾽ οὐδὲ γυμνοῖς,
κεκαλυμμένοις δὲ ὥσπερ καὶ τοῖς προσώποις τὴν
δοξολογίαν προσφέρουσιν, ἀπαύστοις τοῖς χείλεσιν οὐδὲν
ἕτερον ἢ τὴν θείαν καὶ ἄφραστον φύσιν τῇ τρισαγιότητι
δοξάζοντα. Καὶ οὐδαμοῦ τις τῶν θεσπεσίων προφητῶν, τῶν
μάλιστα καταξιωθέντων τῆς τοιαύτης θέας, ἀπήγγειλεν
ἡμῖν, ὅτι ἐν μὲν τῷ ἅπαξ εἰπεῖν τὸ, _ἅγιος_, μεγάλῃ τῇ
φωνῇ, ἐν δὲ τῷ δευτερῶσαι, ἧσσον, ἐν δὲ τῷ τρισσεῦσαι,
ὑποβεβηκότως· καὶ μετὰ τοῦτο τὸν πρῶτον ἁγιασμὸν
κυριολογοῦντα, τὸν δὲ δεύτερον ὑποτάσσοντα, καὶ τὸν
τρίτον κατώτερον τιθέντα. Ἀλλ᾽ ἄπαγε τῆς ἀνοίας τῶν
θεοστυγῶν καὶ ἀφρόνων [27]! Ἡ γὰρ πανύμνητος καὶ
σεβάσμιος καὶ προσκυνητὴ Τριὰς μία καὶ ἀδιαίρετος καὶ
ἀσχημάτιστος. Συνάπτεται δὲ ἀσυγχύτως, ὥσπερ καὶ
ἀτμήτως ἡ μονὰς χωρίζεται. Τὸ γὰρ τρίτον τὰ τίμια ζῶα
ταῦτα προσφέρειν τὴν δοξολογίαν _Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος_
λέγοντα, τὰς τρεῖς [28] ὑποστάσεις τελείας δεικνύντα
ἐστὶν, ὡς καὶ ἐν τῷ λέγειν τὸ [29], _Κύριος_, τὴν μίαν
οὐσίαν δηλοῦσιν. Οἱ τοίνυν ἐλασσοῦντες τὸν μονογενῆ τοῦ
Θεοῦ Υἱὸν εἰς Θεὸν βλασφημοῦσι, τὴν τελειότητα
κακοδοξοῦντες, καὶ ἀτελῆ διαβάλλοντες· καὶ κολάσεως
μεγίστης ἑαυτοὺς ὑπευθύνους καθιστῶσιν. Ὁ γὰρ εἰς
ὁποτέραν τῶν ὑποστάσεων βλασφημιῶν οὐχ ἕξει ἄφεσιν οὔτε
ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι. Δυνατὸς δέ
ἐστιν ὁ Θεὸς ἀνοῖξαι τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς καρδίας αὐτῶν
πρὸς κατανόησιν τοῦ ἡλίου τῆς δικαιοσύνης· ἵν᾽,
ἐπιγνόντες ὃν πάλαι ἠθέτουν, συντόνῳ τῷ τῆς εὐσεβείας
λογισμῷ σὺν ἡμῖν αὐτὸν δοξάσωσιν, ὅτι αὐτοῦ ἐστιν ἡ
βασιλεία, τοῦ [30] Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου
Πνεύματος νῦν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.



IN ILLUD:

_Omnia mihi tradita sunt a Patre, et nemo novit quis
sit Filius, nisi Pater, et quis sit Pater, nisi Filius,
et cui voluerit Filius revelare (1)_

1. Id quoque non intelligentes Arii hæresis secatores
Eusebius ejusque gregales, impie in Dominum agunt. Si
quidem illi hac voce _omnia_ rerum creatarum dominatum
comprehendentes, ad hunc modum argumentantur: Si omnia
ei tradita sunt, fuit ergo aliquando tempus, cum illa
non habuerit. Quod si aliquando non habuit, non est ex
Patre. Nam si ex Patre esset, illa profecto semper
habuisset, quippe qui esset ex Patre, nec proinde ea
accipere illi fuisset necesse. Verum inde etiam
facilius eorum insipientiam convincere licebit. Nec
enim rerum creatarum sive factarum dominatum et
principatum denotat vox illa, sed quemdam
dispensationis sensum includit. Si enim cum verba illa
protulit, omnia tunc ei sunt tradita, manifestum est
Verbi inutilem fuisse creationem, antequam ea
acciperet. Quod si ita est, qui verum potest esse, quod
de illo dicitur: _Omnia in ipso constant_ (2)? si vero
tunc cum fiebant res creatæ, omnes illi traditas fuisse
dicatur, id sane non necesse fuit, siquidem omnia per
ipsum facta sunt; ac proinde supervacaneum fuit illa
Domino tradi, quorum ipse erat opifex. Nam vere rerum,
quæ fiebant, Dominus erat cum eas ipse faceret. Quod si
illas postquam factæ sunt traditas ei esse contendant,
vide quam id sit absurdum. Si enim illi traditæ sunt,
eoque accipiente recessit Pater, periculum sane est ne
in quorumdam fabulas incidamus, ut scilicet putemus
Patrem, postquam omnia Verbo tradidit, ab iisdem ipsum
discessisse. Vel si habente Filio, habet quoque Pater,
non dicendum erat, _Tradita sunt_: sed quod Filium
socium assumpsit, uti Paulus Silvanum. Verum hoc etiam
magis absurdum est, nec enim ulla re indiget Deus, nec
inopiæ causa Filium socium sibi et adjutorem adjunxit:
sed quia Pater Verbi est, omnia per ipsum facit; neque
illi res creatas tradit, sed per ipsum et in ipso rebus
creatis providet, ita ut nec passerculus sine Patre
cadat super terram (3), nec fenum sine Deo vestiatur
(4), et Patre operante Filius quoque usque modo
operetur (5). Vana itaque et futilis est impiorum
interpretatio. Nec enim verba de quibus agitur, perinde
ut ipsi explicant, debent intelligi, sed humanam Verbi
dispensationem significant.

2. Postea enim quam peccavit et cecidit homo, eoque
cadente omnia sunt perturbata, mors ab Adam usque ad
Moysem invaluit (6), maledicta est terra, inferi aperti
sunt, clausus est paradisus, cœli infensi nobis sunt
facti, ac denique corruptus est homo et jumentis
similis effectus est (7), quæ quidem diabolo causa
fuit, cur nobis deinceps insultaret. Tunc ergo benignus
Deus hominem ad sui imaginem creatum perire nolens
dixit: _Quem mittam, et quis ibit?_ Cunctis autem
tacentibus dixit Filius: _Ecce ego, mitte me_ (8). Tum
Pater, _vade_ dicens, hominem Filio tradidit, ut
scilicet ipse caro fieret, et assumptam carnem totam
penitus renovaret. Illi, inquam, homo traditus est
tanquam medico, ut morsum quem ipsi serpens inflixerat,
curaret: tanquam vitæ, ut mortuum excitaret: tanquam
luci, ut ejus tenebras illuminaret: tanquam rationi, ut
ejusdem rationem restitueret. Ut igitur cuncta ei sunt
tradita et factus est homo, omnia statim emendata et
perfecta sunt. Terra pro maledictione benedictionem
accepit, latroni reseratus est paradisus, inferi
tremuerunt, et his qui mortui erant excitatis, aperta
sunt monumenta; denique portæ cœli elevatæ sunt (9), ut
ille qui est ex Edom adveniret (10). Certe ipse
Salvator explicans quonam modo omnia sibi tradita
fuerint, mox, ut apud Matthæum legitur, subjecit:
_Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et
ego reficiam vos_ (11): mihi enim traditi estis, ut
labore defessos reficiam et mortuos revocem ad vitam.
Cui et illud concinit quod habet Joannes: _Pater
diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus_ (12).
Dedit enim ut quemadmodum omnia per ipsum facta sunt,
sic in ipso omnia possent instaurari. Siquidem non
idcirco omnia ei tradita sunt, ut ex paupere dives
fieret, neque omnia accepit, ut potestam quam non
habebat acciperet, absit! sed potius ut omnia, tanquam
Salvator, instauraret. Nempe decebat creationis quidem
exordium _per ipsum_ fieri (13), ut res exsisterent:
earum autem instaurationem, _in ipso_ (14); quæ sane
verba inter se differunt. Nam initio quidem omnia per
ipsum facta sunt ut essent: postea vero, ubi omnia
defecerunt, Verbum caro factum est, quam scilicet
induit, ut in ipso omnia reficerentur. Siquidem ipse
patiendo nos recreavit, esuriendo nutrivit, et ad
inferos descendendo sursum extulit. Tunc ergo cum omnia
fieret, jubentis fiebant imperio, ut hæc verba
indicant, _producant, fiat_ (15). At in rerum
instauratione omnia ei tradi decuit, ut ipse homo
fieret, et omnia in eo renovarentur; homo enim quatenus
in illo erat, vivificabatur. Nam Verbum ideo se homini
conjunxit, ut nihil amplius contra hominem valeret
maledictio. Hinc qui psalmo septuagesimo primo, Deo pro
humano genere supplicant, hæc aiunt: _Deus, judicium
tuum regi da_ (16), ut et judicium mortis contra nos
prolatum Filio detur et ipse pro nobis moriens, illud
in seipso deleat. Hoc enim ipse significans, in
octogesimo septimo psalmo ait: _Super me confirmatus
est furor tuus_ (17). Siquidem ipse furorem portavit,
quo Deus in nos inflammatus erat, ut et in psalmo
centesimo tricesimo septimo dicit: _Dominus retribuet
pro me_ (18).

3. Itaque eo sensu omnia Salvatori tradita esse licet
intelligere, quæ si rursus explicare opus sit, vere ea
quæ non habebat, ipsi sunt tradita. Nec enim antea homo
erat, sed homo ipse factus est, ut hominem salvum
faceret. Nec in principio Verbum in carne erat, sed
postea caro factum est, in qua Dei in nos inimicitias,
juxta Apostolum, reconciliavit, et legem mandatorum
decretis evacuavit, ut duos conderet in unum novum
hominem, faciens pacem, et ambos Patri in uno corpore
reconciliaret (19). Quæ igitur Pater habet, hæc quoque
ad Filium pertinent, ut ipse apud Joannem testatur:
_Omnia quæcunque habet Pater, mea sunt_ (20): quæ
quidem apposite admodum sunt dicta. Namque cum factus
est quod antea non erat, tunc illi quidem omnia sunt
tradita: cum autem suam cum Patre unitatem indicat, non
obscure sed aperte ait: _Omnia quæcunque habet Pater,
mea sunt_. Quæ quam accurate sint dicta paulum
perpendere nec non admirari operæ pretium fuerit. Non
enim dixit: _Omnia quæcunque habet Pater_, mihi dedit,
ne videretur ea aliquando non habuisse: sed _mea sunt_.
Nam ut illa sunt in potestate Patris, ita et in Filii.
Quid autem habeat Pater, necesse est rursus perquirere.
Nam si his verbis rerum creationem significat: nihil
ergo habuit ante creationem, et quidquid habet, accepit
a creatione. Verum absit ut ita intelligamus. Siquidem
ut ante creationem ipse exsistit, ita et quæcunque
habet, ante creationem habet, quæ eadem Filii quoque
esse credimus. Si enim in Patre est Filius: omnia
igitur quæcunque habet Pater, Filii quoque sunt. Certe
hoc dictum pervicaciam et improbitatem evertit
hæreticorum, quorum nempe hæc sunt verba: «Si omnia
Filio tradita sunt: igitur Pater, eorum, quæ Filio
tradidit, potestate cessit, quippe qui Filium in sui
locum constituerit. _Etenim neminem Pater judicat, sed
omne judicium dedit Filio_ (21).» Verum obstruantur ora
loquentium iniqua (22). Nec enim omnium dominatu
spoliatus est Pater, quia omne judicium dedit Filio:
neque quod dictum est omnia Filio tradita esse a Patre,
ipsum idcirco non omnibus præsidere putandum est.
Obstruantur, inquam, illorum ora, qui unigenitum Dei
Filium, qui quidem ex natura individuus est, audent
dividere: quanquam insani verbis tantum dividant.
Nimirum impii non intelligunt lucem solis a sole
nunquam posse separari, sed semper naturaliter in sole
esse. Liceat enim tenui vulgarium rerum imagine id quod
intelligimus exprimere, quandoquidem nimiæ temeritatis
esset naturam, quam nemo cogitatione potest
comprehendere, curiosius perscrutari.

4. Quemadmodum ergo lux solis, quæ universum orbem
illuminat, sine sole lucere intelligi non potest ab his
nempe qui sana sunt mente, quia lux solis, ejusdem
naturæ unita est: ac proinde si lux ipsa diceret:
Accepi a sole ut omnia illuminarem, meoque calore
augerem et roborarem: nemo adeo stultus esset ut solem
a natura quæ ex ipso exoritur, quæ nimirum lux ipsa
est, his verbis separari arbitraretur: ita similiter
divinam Verbi substantiam suo Patri ex natura unitam
esse vera pietas jubet intelligere, uti ex hoc ipso
loco quem modo tractamus clarissimum est. Siquidem hæc
Salvatoris verba, _Omnia quæcunque habet Pater, mea
sunt_, eum cum Patre semper esse significant. Nam hæ
quidem voces, _quæcunque habet_, Patris dominatum
ostendunt: istæ vero, _mea sunt_, individuam utriusque
unionem indicant. Necesse est igitur nos intelligere
æternitatem et immortalitatem in Patre esse: esse,
inquam, non tanquam aliena, sed in ipso et in Filio
velut in fonte residere. Cum ergo de Filio cogitare
volueris, disce prius quænam sint in Patre, eaque in
Filio etiam esse credere ne dubites. Itaque si Pater
res est creata vel facta, hæc quoque Filio ascribe. Si
item de Patre licet dicere, fuit aliquando tempus cum
non esset, vel est ex nihilo: id etiam de Filio
dicatur. Sin autem hæc in Patre esse absque impietate
dici non potest, ea quoque Filio affingere impium sane
fuerit. Quæ enim Patris sunt, hæc et ad Filium
pertinent. Nam qui Filium honorat, Patrem qui eum misit
honorat: et qui Filium recipit, Patrem cum eodem
recipit (23). Siquidem qui videt Filium, videt et
Patrem (24). Quocirca ut Pater non est res creata, ita
nec Filius; atque ut de illo dici nequit, fuit
aliquando, cum non esset, vel est ex nihilo; sic nec ea
de Filio dicere convenit. Sed potius ut in Patre est
æternitas et immortalitas, ut idem semper est, nec res
est creata; sic eadem de Filio sentire necesse est.
Nam, uti scriptum est: _Sicut Pater habet vitam in
semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in
semetipso_ (25). Porro verbo, _dedit_, usus est
Christus, ut dantem Patrem ostenderet. Ut autem in
Patre est vita, ita et in Filio vitam esse dixit, quo
individuam utriusque naturam et æternitatem indicaret.
Hinc enim caute dixit, _Omnia quæcunque habet Pater_,
ut hic Patrem nominans, idem ipse non esse Pater
crederetur. Namque non dixit, Ego sum Pater, sed,
_Quæcunque habet Pater_.

5. Equidem ipse unigenitus Dei Filius, o Ariani, pater
quoque a Patre appelletur, sed non eo sensu quem vos
errantes forte suspicamini: at pater futuri sæculi
dicitur. Necesse est enim vestras omnes falsas
suspiciones præcidere. En igitur prophetæ verba:
_Genitus est nobis Filius et datus est nobis, cujus
imperium super humerum ejus, et vocatur nomen ejus,
magni consilii Angelus, Deus fortis, potestatem habens,
Pater futuri sæculi_ (26). Pater ergo futuri sæculi est
unigenitus Dei Filius ut et Deus fortis et summa
potestate præditus: atque dilucide ostensum est omnia
quæcunque Pater habet Filii quoque esse; quemadmodum
Pater vitam impertit, ita et Filium quibus voluerit
vitam tribuere. Nam, ut Scriptura præmonet, _Mortui
audient vocem Filii et vivent_ (27). Una quoque Patris
et Filii est voluntas ac sententia, quia unam et
individuam habent naturam. Frustra igitur seipsos
excruciant Ariani, dum hæc nostri Servatoris verba
minime intelligunt, _Omnia quæcunque habet Pater, mea
sunt_. Siquidem ex his quoque penitus evertitur insanus
Sabellii error, et invicte coarguitur hodiernorum
Judæorum insipientia. Hinc enim vitam in semetipso
habens Unigenitus, quemadmodum Pater habet, solus novit
quis sit Pater, utpote cum ipse sit in Patre, et Patrem
habeat in seipso. Namque imago est, atque adeo omnia
quæ Patris sunt, in ipso quoque sunt sicut in imagine.
Etenim sigillum est eamdem formam referens, et Patrem
in seipso repræsentans, Verbum vivens et verum, virtus,
sapientia, sanctificatio et redemptio nostra. _In ipso
enim vivimus, et movemur, et sumus_ (28). Et: _Nemo
cognoscit quis sit Pater, nisi Filius; et quis sit
Filius, nisi Pater_ (29).

6. Quid igitur impii his de rebus, quas scrutari nefas
est, effutire non verentur; illi, inquam, qui et
homines sunt, nec vel ipsam rerum terrestrium naturam
possunt evolvere? Imo, quæ vel ipsos spectant, ipsi
explicent nobis, num videlicet suam ipsorum naturam
percipere queant? Temerarii certe illi nimiumque
confidentes, qui divinæ majestatis gloriam absque ullo
tremore scrutantur, in quam angeli cum natura tum
ordine ipsis adeo superiores desiderant prospicere
(30). Quid enim Deo propinquius quam cherubim et
seraphim? et tamen non audent aspicere vel pedibus
stare, imo non nuda sed obtecta veluti facie divinas
laudes labiis nunquam deficientibus celebrant, nihil
aliud quam divinæ et inexplicabilis naturæ gloriam
triplici sanctitatis titulo prædicantes. Nec vero ullus
e sanctis prophetis, qui hujusmodi visione maxime sunt
digni habiti, nobis renuntiavit illos magna voce usos
esse cum _sanctus_ prima vice proferrent; minus clara,
secunda vice; submissa denique, tertia vice: deindeque
prima sanctitate Dominum significari, secunda
subjectionem indicari, tertia demum inferiorem
designari ordinem. Verum apage hominum Deo invisorum
insaniam. Nam laudanda colendaque et adoranda Trinitas,
una et individua est, nec ullam figurant habet, sed
absque confusione conjungitur, quemadmodum ejusdem
unitas distinguitur absque divisione. Nimirum veneranda
illa animalia, trina ista _Sanctus, sanctus, sanctus_
iteratione tres perfectas denotant hypostases;
quemadmodum cum semel vocem _Dominus_ proferunt, unam
indicant substantiam. Qui ergo unigenitum Dei Filium
minorem faciunt, hi ipsum Deum suis blasphemiis
lacessunt, quippe qui prave de ejus perfectione
sentiant, eumque imperfectum arguant: seipsos autem
gravissimi profecto supplicii reos constituunt.
Quisquis enim blasphemiam in quamlibet hypostasim
audebit proferre, is veniam neque in hoc sæculo neque
in futuro poterit obtinere. Verum potest Deus oculos
cordis ipsorum aperire ad solem justitiæ perspiciendum,
ut illo cognito, eumdem, quem olim repudiabant,
constanti animi pietate nobiscum laudent, quoniam
ipsius est imperium, Patris videlicet et Filii et
Spiritus sancti, nunc et in sæcula. Amen.



Apparatus Criticus:

[1] Sic Reg. Segeur. et Basil. Alii et editi
ἐπιγινώσκει. Iid mox καί habent; alii vero et editi ἤ.
Præterea in editis consuetus præfigitur titulus, τοῦ ἐν
ἁγίοις, etc., quæ absunt a Reg. et Seguer.

[2] Sic Reg. et Segeuer. In aliis et editis καί deest.

[3] Sic Seguer. Alii autem et editi, δηλονότι. Paulo
post ἐπ᾽ αὐτῷ, Basil. habet ἐν αὐτῳ.

[4] Sic Reg. Seguer. et Basil. Alii vero et editi,
πάντα.

[5] Basil. καί post εἰ addit: Reg. et Seguer. ante εἰ.

[6] Sic. Reg. Seguer. et Basil., ut et habetur Rom. V,
14. Alii et editi habent Χριστοῦ. Iidem mss. ἴσχυσεν
ibidem habent; alii et editi ἴσχυεν.

[7] Reg. Seguer. et Basil., ὅτε. Alii et editi, ὁ δέ.

[8] Goblerianus, τὸν νεκρόν.

[9] Τῷ λῃστῇ habent Reg. Seguer. et Basil. editi vero
et alii ommittunt.

[10] Εὐθύς addunt Reg. et Seguer., sed alii et editi
ommittunt. Mox iidem et Basil. habent φησί. Editi, ἔφη.

[11] Sic Reg. et Seguer. Alii et editi, κοπιώσαντας.
Paulo post pro τούτῳ, Gobler. et Felckm. 1 anon. habent
τοῦτω. Ibidem hæc verba, παρὰ τῷἸωάννη κείμενον habent
Reg. Seguer. et Basil., quæ alii et editi omitunt.

[12] Reg. Seguer. et Basil. post γένηται, addunt
παρεδόθη αὐτῷ, quæ alii et editi omittunt. Ibid. Reg.
et Seguer., ὡς μὴ ἔχων ἐξουσίαν, λάβῃ ἐξουσίαν. Alii et
editi, ὡς μὴ ἔχων, ἐξουσίαν, λάβῃ.

[13] Sic Reg. Seguer. Basil. et Gobler. Alii vero et
editi, διορθώσῃ.

[14] Sic Seguer. et Gobler. At Reg., ἀνέπαυε. Editi et
alii, ἀνέλαβε.

[15] Reg. et Seguer., φασί. Editi, ἔφη.

[16] Reg. et Seg. post ὡς, addunt καί, quod alii
omittunt. Ibid. iidem et Gobler., φησί, editi ἔφη.

[17] Εἰπεῖν deest in Reg. et Seguer. Iidem et Basil. ac
Gobler., παραδίδοται.

[18] Hæc verba, ταῦτα usque ad ἐμά ἐστι, leguntur in
Regio., Segueriano et Basiliensi, sed desunt in aliis
et editis. Mox Regius et Seguerianus, ἐγίνετο. Alii et
editi, ἐγένετο.

[19] Regius et Seguerianus, παραδέδωκε.

[20] Basil., τοῦ Πατρὸς τὸ ἀχώριστον.

[21] Καί deest in Segueriano.

[22] Gobler. et Felckm. 1 anonym., ἐθέλεις.

[23] Regius, Seguerianus et Basiliensis, οὕτως ἔστι
κτίσμα ὁ Υἱός. Et paulo post iidem pro τὸ αὐτό; habent
ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν. Et præteria Reg. et Seg. addunt ἢ
ἐξ οὐκ ὄντων.

[24] Sic Reg. Seg. et Basil. Alii vero et editi,
ζωοποιοῖ.

[25] Sic Regius et Seguer. Alii vero, περί.

[26] Regius, Seguerianus, Goblerianus et Basiliensis,
ἐν ἑαυτῷ, ut et paulo post, Basil. excepto.

[27] Regius et Seguerianus post θεοστυγῶν, addunt καὶ
ἀφρόνων quæ alii et editi omittunt.

[28] Τρεῖς deest in Regio et Seguer.

[29] Reg. Seg. et Basil. art. τό addunt, quem alii et
editi omittunt. Mox iidem vocem μίαν omittunt, quam
alii et editi habent.

[30] Regius, Seguerianus et Basil. art. τοῦ hic et in
sequentibus omittunt. Ibid. Seguerianus νῦν καὶ ἀεὶ,
καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Regius et
Basiliensis νῦν καί omittunt. Regius addit quoque in
fine, ἁμήν.



Citati de Sacra Biblia:

(1) Matth. XI, 27.
(2) Coloss. I, 17.
(3) Matth. X, 29.
(4) Matth. VI, 30.
(5) Joan. V, 17.
(6) Rom. V, 14.
(7) Psal. XLVIII, 13.
(8) Isa. VI, 8.
(9) Psal. XXIII, 7.
(10) Isa. LXIII, 1.
(11) Matth. XI, 28.
(12) Joan. III, 35.
(13) Joan. I, 3.
(14) Ephes. I, 10.
(15) Genes. I, 3 seqq.
(16) Psal. LXXI, 2.
(17) Psal. LXXXVII, 8.
(18) Psal. CXXXVI, 8.
(19) Ephes. II, 15.
(20) Joan. XVI, 15.
(21) Joan. V, 22.
(22) Psal. LXII, 12.
(23) Matth. X, 40.
(24) Joan. XIV, 9.
(25) Joan. V, 26.
(26) Isa. IX, 6.
(27) Joan. V, 25.
(28) Act. XVII, 28.
(29) Matth. XI, 27.
(30) I Petr. I, 12.