The Project Gutenberg EBook of Hamleto, by William Shakespeare

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: Hamleto
       Reghido de Danujo

Author: William Shakespeare

Translator: L. L. Zamenhof

Release Date: August 31, 2011 [EBook #37279]

Language: Esperanto

Character set encoding: ISO-8859-1

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HAMLETO ***




Produced by Andrew Sly, David Starner and the Online
Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This
book was produced from scanned images of public domain
material from the Google Print project.)






Kolekto Esperanta Aprobita de D-o Zamenhof


W. SHAKESPEARE

HAMLETO

REGHIDO DE DANUJO


TRAGEDIO EN KVIN AKTOJ

TRADUKIS

L. ZAMENHOF


KVARA ELDONO


FRANCUJO.--HACHETTE ET Cie, _PARIS_.

  ANGLUJO.--REVIEW of REVIEWS, _LONDON_.
  DANUJO.--ANDR.-FRED. HST & SN, _KJOBENHAVN_.
  GERMANUJO.--MOLLER & BOREL, _BERLIN_.
  HISPANUJO.--J. ESPASA, _BARCELONA_.
  ITALUJO.--RAFFAELLO GIUSTI, _LIVORNO_.
  POLUJO.--M. ARCT, _WARSZAWA_.
  SVEDUJO.--ESPERANTO FRENING, _STOCKHOLM_.



PERSONOJ:

  Klaudio, regho de Danujo.
  Hamleto, filo de la estinta kaj nevo de la nuna regho.
  Gertrudo, reghino de Danujo, patrino de Hamleto.
  Polonio, eminenta kortegano.
  Ofelio, filino de Polonio.
  Horacio, amiko de Hamleto.
  Laerto, filo de Polonio.
  Voltimand     }
  Kornelio      }
  Rosenkranz    }  korteganoj.
  Gldenstern  }
  Osrik         }
  Pastro.
  Marcello     }
  Bernardo     }  oficiroj.
  Francisko, soldato.
  Reinhold, servanto de Polonio.
  Fortinbras, reghido de Norvegujo.
  La spirito de la patro de Hamleto.
  Kapitano.
  Nobelo.
  Ambasadoro.
  Aktoroj.
  Servanto.

Sinjoroj kaj sinjorinoj de la kortego, oficiroj, soldatoj, shipanoj,
tombistoj, kurieroj kaj popolanoj.

La agado havas lokon en Elsinoro.




HAMLETO

REGHIDO DE DANUJO




AKTO I


SCENO I

Teraso antau la palaco. Francisko staras sur la posteno; Bernardo venas.

BERNARDO

  He! Kiu?

FRANCISKO

           Halt'! Respondu: kiu iras?

BERNARDO

  La regho vivu!

FRANCISKO

                 Chu Bernardo?

BERNARDO

                               Jes!

FRANCISKO

  Vi akurate venis al la servo!

BERNARDO

  Dekdua horo sonis. Iru dormi.

FRANCISKO

  Mi dankas. La malvarmo estas trancha,
  Kaj mi min sentas nun ne tute bone.

BERNARDO

  Chu chio estis orda kaj trankvila?

FRANCISKO

  Ech mus' ne preterkuris.

BERNARDO

                           Bonan nokton!
  Se vidos vi Marcellon, Horacion,
  Kolegojn miajn, rapidigu ilin!

FRANCISKO

  Jen, shajnas, ili. Haltu! Kiu iras?

(Horacio kaj Marcello venas.)

HORACIO

  Amikoj de la lando.

MARCELLO

                      Kaj de l' regho.

FRANCISKO

  Nu, bonan nokton!

MARCELLO

                    Bonan al vi dormon!
  Vin kiu anstatauas nun?

FRANCISKO

                           Bernardo.
  Li gardas nun. Adiau! (Foriras.)

MARCELLO

                                     He! Bernardo!

BERNARDO

  Chu Horacio?

HORACIO

               Peco de li mem.

BERNARDO

  Salut' al vi, Marcello, Horacio!

HORACIO

  Chu la apero nun denove venis?

BERNARDO

  Nenion vidis mi.

MARCELLO

                   Jen Horacio
  Parolas, ke ghi estas nur imago,
  Ne kredas li pri la fantom' terura,
  Kiun ni vidis jam la duan fojon.
  Kaj tial mi lin tien chi invitis,
  Ke li kun ni maldormu nunan nokton
  Kaj, kiam la fantomo reaperos,
  Li vidu kaj kun la fantom' parolu.

HORACIO

  He, babilajho! Kredu, ghi ne venos.

BERNARDO

  Sidighu do, kaj provos mi denove
  Ataki per rakont' orelon vian,
  Ke ghi forjhetu sian obstinecon
  Kaj kredu, kion ni du fojojn vidis.

HORACIO

  Nu, mi konsentas. Bone, ni sidighu,
  Kaj vi rakontu.

BERNARDO

                  En la lasta nokto,
  En la momento, kiam tiu stelo
  Tre luma, kiun vidas vi, en sia
  Kurado trans arkajho la chiela
  En tiu sama loko, kiel nun,
  Trovighis, tiam ni--mi kaj Marcello--
  Ekvidis...

MARCELLO

  Haltu! Jen ghi mem aperas!

(Montras sin spirito en armajho.)

BERNARDO

  Li mem, li mem, mortinta nia regho!

MARCELLO (al Horacio)

  Vi estas instruita, Horacio,
  Parolu vi kun li!

BERNARDO

                    Chu ne simila
  Li estas al la regho? Diru mem!

HORACIO

  Jes, jes! Li mem! Mi miras, timas, tremas.

BERNARDO

  Li volas, ke kun li oni parolu.

MARCELLO

  Parolu, Horacio!

HORACIO (al la spirito).

                   Kiu estas
  Vi, kiu vagas en la nokta horo
  En la majesta nobla eksterajho
  De la mortinta regho de Danujo?
  Mi vin petegas per chielo: diru!

MARCELLO

  Li estas ofendita.

BERNARDO

                     Li foriras.

HORACIO

  En nomo de chielo! Restu! Diru!

(La spirito foriras.)

MARCELLO

  Li iris for, respondi li ne volis.

BERNARDO

  Ha, Horacio, kio al vi estas?
  Vi estas pala, tremas? Chu ne pli,
  Ol songho estas tiu chi apero?

HORACIO

  Per Dio! Mi ne povus tion kredi,
  Se mi ne vidus ghin per miaj propraj
  Okuloj.

MARCELLO

          Ne simila al la regho?

HORACIO

  Ne malpli multe, ol vi al vi mem.
  Jes, ghuste tian portis li armajhon
  En la batalo kontrau la Norvegoj,
  Li ghuste tian vidon havis, kiam
  Li en kolero sian pezan glavon
  En la glacion batis. Strange!

MARCELLO

                                Tiel
  Li jam du fojojn kun minaca vido
  Aperis antau ni en sama horo.

HORACIO

  Ne povas mi precize ghin klarigi;
  Sed la apero, kiom mi komprenas,
  Al nia land' malbonon antaudiras.

MARCELLO

  Chu ne militon? Chu vi scias, kial
  Nun gardoj chie staras, pafilegoj
  Nun estas pretigataj chiam novaj,
  El l' eksterlando venas bataliloj,
  Rapide shipoj estas konstruataj
  En granda nombro, kaj ech en dimanchoj
  Ne chesas la prepara laborado?
  El kia kauzo tiu rapidado
  Kaj laborad' en tago kaj en nokto?
  Chu povas iu diri?

HORACIO

                     Jes, mi povas,--
  Almenau tiom, kiom mi ghin audis.
  La lasta regho, kies la figuro
  Jhus antau ni aperis, estis iam
  Vokita--vi ghin scias--al batalo
  De la Norvega regho Fortinbras.
  Hamleto, nia brava, glora regho,
  En la batalo venkis Fortinbrason.
  Lau la kontrakto antausigelita
  Kaj sankciita de la rajt' kaj moro
  Post morto de l' venkita Fortinbras
  La tuta lando de l' venkita regho
  Transiris en posedon de l' venkinto.
  Se la venkinto estus Fortinbras,
  Al li transiri devus nia lando.
  Sed nun la juna fil' de Fortinbras,
  Kuraghigita eble per la morto
  De nia regho, amasigis aron
  Da kuraghuloj kaj aventuristoj
  Por entrepreno, kiun nia regno
  Komprenas bone; lia celo estas:
  Per forta mano de la bataliloj
  Elshiri nun el nia man' la landon,
  Perditan per batal' de lia patro.
  Kaj tio, kiel shajnas, estas kauzo
  De niaj preparighoj kaj gardado
  Kaj laborado en la tuta lando.

BERNARDO

  Mi pensas ankau, ke la kauzo estas
  Nun tio chi. Pro tio ankau certe
  Nun vizitadas nokte nian gardon
  Terura la fantomo en armajho
  De l' regho, kiu kauzis la militon.

HORACIO

  Ne! Mi alion timas de l' fantomo!
  En la plej glora temp' de l' granda Romo,
  Jhus antau la pereo de Cezaro,
  Mortintoj sin ellevis el la tomboj.
  Kaj promenadis tra la urbaj stratoj;
  Kaj steloj kun teruraj fajraj vostoj,
  Kaj sanga roso, makulita suno,
  Mallumigita luno,--chio tio
  Aperis tiam kiel antausignoj
  De granda malfelicho. Tiel ofte
  Antau la veno de renversoj grandaj
  Sin montras strangaj teruraj signoj
  En la naturo. Al ni ankau certe
  Nun la chielo sendas tian signon...

(La spirito denove aperas.)

HORACIO

  Sed ha! denove li aperas! Nepre
  Mi nun kun li parolos, se ech morto
  Al mi per ghi minacos! Halt', fantomo!
  Se vochon vi posedas kaj parolon,--
  Parolu! Se per ia bona faro
  Al vi trankvilon povas mi alporti,--
  Parolu! Se danghero al la lando
  Minacas kaj ankorau estas eblo
  La landon antausavi,--ho, parolu!
  Kaj se en via vivo vi kolektis
  Trezorojn kaj enfosis en la teron
  Kaj nun pro ili vagas en la noktoj,--
  Parolu! Diru! Restu kaj respondu! (Koko krias).
  Haltigu ghin, Marcello! Ghi foriras!

MARCELLO

  Chu piki lin per mia halebardo?

HORACIO

  Jes, piku lin, se li ne volas stari!

BERNARDO

  Jen ghi!

HORACIO

            Jen ghi! Ho, halt'!

MARCELLO

                                Ha, ghi foriris!

(La spirito foriras).

  Ni lin ofendas! Kontrau majesteco
  Ni venas kun sovagha atakado!
  Kiel aer' li estas nevundebla,
  Kaj nia atakado estas vana!

BERNARDO

  Li volis jam paroli, sed la koko
  Ekkriis.

HORACIO

           Kaj subite li ektremis,
  Simile al estajho pekoplena
  Che krio de teruro. Oni diras,
  La koko, trumpetisto de l' mateno,
  Per sia lauta, forta, hela vocho
  El dormo vekas dion de la tago,
  Kaj lau la krio de la koko tuj
  El akvo, fajro, tero kaj aero
  Spirito chiu, kie ajn li vagas,
  Rapidas hejmen; la fantomo pruvis
  Al ni, ke tio estas ne malvero.

MARCELLO

  Li malaperis che la koka krio.
  Mi audis, ke en nokto Kristonaska,
  En kiu sur la teron venas Kristo,
  La koko krias tra la tuta nokto:
  Kaj ne kuraghas tiam la spiritoj
  Sin montri, kaj la nokto estas pura,
  La steloj ne minacas, la koboldoj
  Sin kashas kaj la sorchistinoj dormas:
  Char tiel sankta estas tiu nokto.

HORACIO

  Mi ankau audis, kaj mi iom kredas.
  Sed vidu, la mateno purpurvesta
  Levighas sur la roson de l' monteto:
  Ni povas jam forlasi la postenon,
  Kaj mi konsilas: tion, kion vidis
  Ni en la nokto, ni rakontu chion
  Al la Hamleto juna; char mi jhuras,
  Ke la spirito, por ni tiel muta,
  Al li parolos. Chu konsentas vi,
  Ke ni al li raportu, kiel amo
  Kaj shuldo al ni fari ghin ordonas!

MARCELLO

  Mi petas vin, ni faru ghin! Mi scias,
  En kia loko ni lin certe trovos. (Chiuj foriras).


SCENO II

Salono en la palaco. La regho, la reghino, Hamleto, Polonio, Laerto,
Voltimand, Kornelio, Korteganoj eniras.

REGHO

  Ankorau fresha estas la memoro
  Pri l' morto de la kara nia frato,
  Al nia kor' konvenus nun funebri,
  Kaj kvazau unu frunto de malghojo
  La tuta regno devus nun sulkighi:
  Sed tamen la prudento necesigas
  Nin venki la naturon; kun malghojo
  Pri la mortinto ni decidis ligi
  Memoron pri ni mem kaj pri la regno.
  Kaj tial ni kun ghojo depremita,
  Per unu el l' okuloj plezurante
  Kaj per la dua larmojn vershegante,
  Kun ghoj' funebra, plor' edzighofesta,
  Pesante juste ghojon kun doloro,
  Edzighis kun l' edzin' de nia frato,
  Kun la reghino nia kaj vidvino,
  Heredantino de la glora regno.
  Obeis ni per tio chi al via
  Konsilo tre prudenta kaj libera.
  Akceptu nian dankon kaj saluton!
  Kaj nun transiru ni al la aferoj.
  Vi scias, ke la juna Fortinbras,
  Ne respektante dece nian indon,
  Pensante eble nun, ke per la morto
  De nia kara frato renversighis
  La ordo kaj la fort' en nia lando,--
  Ekpensis, ke li estas pli potenca
  Kaj ekturmentis nin per la postulo
  Redoni nun al li la tutan landon,
  Perditan de mortinta lia patro
  Lau plena rajt' al glora nia frato.
  Ni tial vin kunvokis nun. Auskultu
  Decidon nian: Jen ni skribis skribon
  Al l' onklo de la juna Fortinbras--
  Malforta kaj malsana en la lito,
  L' intencon de la nevo li ne scias--
  Ni skribis, ke retenu li la nevon
  De liaj krimaj, arogantaj agoj,
  Char chiuj preparighoj ja farighas
  En lia propra lando kaj popolo.
  Vin, bravaj Voltimand kaj Kornelio,
  Ni sendas kun la skribo kaj saluto
  Al la maljuna estro de l' norvegoj.
  Sed ne ricevas vi la rajton trakti
  Kun la norvego pli, ol en mezuro
  De tio, kion jhus ni al vi diris.
  Adiau, kaj per rapideco montru
  Al ni fervoron vian!

KORNELIO kaj VOLTIMAND.

                       Kredu, regho,
  Fidele ni plenumos la ordonon.

REGHO

  Ne dubas ni pri ghi. Felichan vojon!

(Voltimand kaj Kornelio foriras.)

  Kaj nun, Laerto, al l' afero via!
  Vi diris, ke vi peti ion volas!
  Pri kio ajn prudenta vi al ni
  Parolos, viaj vortoj ne perdighos.
  Volonte ni plenumos vian peton.
  Ne pli obea estas kap' al koro,
  Ne pli servema mano al la busho,
  Ol la Danuja tron' al via patro.
  Sciigu nin pri la deziro via.

LAERTO

  Mi petas vin, permesu al mi, regho,
  Reiri nun Francujon. Mi volonte
  El tie venis tien chi, por fari
  La servon mian che l' kronado via;
  Sed nun, jam plenuminte mian shuldon,
  Sopiras mi denove al Francujo,
  Kaj nun de vi permeson mi petegas.

REGHO

  Chu via patro ghin permesas? Kion
  Al tio diras Polonio?

POLONIO

                        Regho!
  Li eldevigis la permeson mian
  Per ne chesanta ripetado, tiel,
  Ke fine mi al lia peto donis
  Sigelon mian. Nun por li mi petas
  Permeson vian, via regho moshto.

REGHO

  Mi liberigas vin. Nun via tempo
  Libere estas al dispono via.--
  Kaj nun al vi mi turnas min, Hamleto,
  Vi, kara nevo, kara filo mia!

HAMLETO (flanken).

  Sed certe tute fremda per la koro!

REGHO

  Ankorau chiam nuboj sur la frunto?

HAMLETO

  Ho, ne! Mi staras ja antau la suno!

REGHINO

  Forjhetu la doloron, kara filo,
  Amikan frunton montru al la regho.
  Ne serchu kun palpebroj mallevitaj
  Eterne vian patron en la polvo.
  Vi scias ja: la leghoj de l' naturo
  Ne estas refareblaj! Kio vivas,
  Necese devas iam morti. Vivo
  Eterna post la tombo nur ekzistas.

HAMLETO

  Ho, jes, reghino, chiuj devas morti.

REGHINO

  Nu kial do la morto de la patro
  Al vi ekshajnis tiel eksterorda?

HAMLETO

  Ekshajnis? Ne, ghi estas, ho, patrino.
  Ne mia nigra vesto, nek la ghemoj,
  Nek la okuloj plenaj de larmaro,
  Nek la funebra vido de l' vizagho,
  Nek chiuj moroj de senkonsoleco
  Min vere montras. Chio estas shajno.
  Funebron estas tre facile ludi.
  L' efektivajhon portas mi interne;
  Eksteraj gestoj estas ja nur vestoj.

REGHO

  Tre bela kaj laudinda estas via
  Malghojo pri la patro la mortinta.
  Sed sciu, ankau via patro perdis
  La patron sian, tiu--ankau sian.
  La filo, lau la shuldo de infano,
  Funebri devas kelkan tempon. Tamen
  Obstine kaj sen ia fino plendi,--
  Agado tia estas granda peko
  Kaj tute ne konvenas al la viro.
  Ribel' ghi estas kontrau la chielo,
  Signo de kor' sovagha kaj senbrida,
  De kapo nematura kaj malforta.
  Pri kio chiu scias, ke farighi
  Ghi devis; kio estas tute simpla,
  Plej ordinara fakto en la mondo:
  Pro kia kauzo tion chi obstine
  Alpreni al la koro? Fi, ghi estas
  Pekado kontrau Dio kaj naturo,
  Pekado kontrau la mortinto mem;
  Malsagho antau pura la prudento,
  Kiu predikas: patroj devas morti,
  Kaj kiu chiam, de l' mortint' unua
  Ghis nuna tempo, diras kaj ripetas:
  Ghi devas tiel esti!--Mi vin petas,
  Forjhetu la doloron la sencelan
  Kaj vidu patron en persono nia;
  La mondo sciu, ke al nia trono
  Vi estas la sendube plej proksima,
  Kaj, kiel plej amanta el la patroj,
  Mi portas por vi amon plej varmegan
  En mia koro. Ke vi nun reiru
  Al la lernejo alta Vittenberga,
  Ni tion ne dezirus; ni vin petas,
  Vi restu apud ni, amata nevo,
  Unua kortegano, kara filo.

REGHINO

  Vi ne rifuzu al patrino via:
  Mi petas vin, Hamleto, restu hejme.

HAMLETO

  Al vi obei estas mia shuldo.

REGHO

  Jen tio estas bele respondita.
  Mi ghojas, ke vi restas. Nun, reghino,
  La propravola cedo de Hamleto
  Plenigas mian koron je plezuro;
  Kaj tial ni aranghos nun festenon,
  Kaj kune kun la sono de l' pokaloj
  La pafilegoj tondru; chiun fojon,
  Kiam la regho levos la pokalon,
  De l' tero tondro iru al chielo,
  Tra l' mondo ghojon disportante.--Venu!

(La regho, reghino, Laerto kaj korteganoj foriras).

HAMLETO

  Ho, kial ne fandighas homa korpo,
  Ne disflugighas kiel polv' en vento!
  Sin mem mortigi kial malpermesis
  La Plejpotenca! Dio mia granda!
  Ho, kiel bestaj kaj abomenindaj
  Aperas chiuj agoj de la mondo!
  Fi, fi! Ghardeno plena de venenaj
  Malbelaj herboj, chie senescepte!
  Apenau pasis du monatoj! Ne!
  Nur ses semajnoj! Tia granda homo!
  Se lin kompari kun la nuna regho,
  Li estis Apolono che Satiro!
  Kaj tiel amis li patrinon mian,
  Ke al la vento ech li ne permesis
  Vizaghon shian tushi! Ho, chielo!
  Ho tero! Chu forgesi estas eble?
  Kaj shi ja lin pasie tiel amis!
  Kaj tamen nun post kelke da semajnoj...
  Pri tio mi ne volas ech ekpensi!
  Malforto! via nom' estas: virino!
  Monato! Shi ankorau ne eluzis
  La shuojn, kiujn portis shi, irante
  Funebre post la cherk' de mia patro,
  Vershante larmojn kvazau per riveroj.
  Ho Dio mia! Besto senprudenta
  Malghojus ja pli longe! Nun edzino
  De mia onklo, frat' de mia patro,
  Sed ne simila pli al mia patro,
  Ol mi al Herkuleso! Nur monato!
  La signoj de mensogaj shiaj larmoj
  Ankorau de l' vizagh' ne malaperis,--
  Shi estas jam edzino de alia!
  Ho, malbenita rapideco flugi
  En kriman liton, liton de adulto!
  Ne bonon ghi alportos! Tamen krevu
  Kor' mia, sed silentu mia busho!

(Horacio, Bernardo kaj Marcello venas.)

HORACIO

  Salut' al la reghido!

HAMLETO

                        Ha, mi ghojas
  Vin vidi! Se memoro min ne trompas,
  Vi estas Horacio?

HORACIO

                    Jes, reghido.
  Kaj chiam tute preta al vi servi.

HAMLETO

  Ne nomu min reghido, sed amiko.
  Sed kial vi forlasis Vittenbergon?

(Al Marcello)

  Marcello?

MARCELLO

            Jes, reghido.

HAMLETO

                          Mi tre ghojas
  Revidi vin.
    (Al Horacio) Sed diru serioze,
  Por kio vi forlasis Vittenbergon?

HORACIO

  De maldiligenteco, ho, reghido.

HAMLETO

  Al malamiko via ne permesus
  Mi tion diri, kaj vi vane penas
  Kredigi min, ke tio estas vero.
  Mi scias, vi ne amas sen laboro
  Vagadi. Kion tie chi vi faras?
  Chu trinki vi ankorau volas lerni?

HORACIO

  Mi alveturis al la enterigo
  De via patro.

HAMLETO

                Ha, ne moku min,
  Kolego; diru, ke vi alveturis
  Al fest' edzigha de patrino mia!

HORACIO

  Jes, vero, princ', la dua baldau sekvis
  Post la unua.

HAMLETO

                Vidu, mia kara,--
  Afero simpla de ekonomio:
  De l' fest' funebra restis multaj manghoj,--
  Por ke la manghoj vane ne pereu,
  Edzighon fari oni nun rapidis.
  Ho, pli volonte mi en la infero
  Renkontus malamikon plej malbonan,
  Ol tagon tiun chi alvivi! shajnas
  Al mi, ke mi la patron mian vidas...

HORACIO

  Ha, kie?

HAMLETO

           En l' okuloj de l' animo.

HORACIO

  Mi konis lin, li estis brava regho.

HAMLETO

  Li estis homo en plej pura senco.
  Al li similan ni neniam vidos.

HORACIO

  Reghido, al mi shajnas, ke mi vidis
  Lin en la lasta nokto.

HAMLETO

                         Vidis? Kiun?

HORACIO

  La reghon, vian patron, mia princo.

HAMLETO

  La reghon? Mian patron?

HORACIO

                          Trankviligu,
  Reghido, por momento vian miron
  Kaj elauskultu, kion mi raportos
  Pri mirindajho, kies la verecon
  Atestos ambau tiuj chi kolegoj.

HAMLETO

  Pro Dio, ho, rakontu pli rapide!

HORACIO

  Du noktojn al Marcello kaj Bernardo
  Aperis ghi: postene ili staris,--
  Kaj jen en noktomeza silentego
  Aperas antau ili ia ombro,
  Simila tute al patro via,
  Armita de la kapo ghis piedoj;
  Per pasho serioza kaj majesta,
  Ne rapidante, ghi sin pretershovas;
  Tri fojojn ghi ripetas sian marshon
  Antau la teruritaj oficiroj,
  Proksime tiel, ke per halebardo
  Ghin ili povus tushi. Dispremitaj
  De granda timo, ili mute staras
  Kaj ech ne provas ion ekparoli.
  Pri la aper' mistera kaj terura
  Al mi ili rakontis. Mi kun ili
  En la sekvanta tria nokto gardis,
  Kaj jen tre vere en la sama horo,
  Pri kiu ili diris, en la sama,
  Perfekte tiu sama maniero
  Aperis la fantomo. Vian patron
  Mi konis,--la fantom' al li similis,
  Kiel de l' sama akvo gut' al guto.

HAMLETO

  Sed kie ghi okazis?

MARCELLO

                      Ghi okazis
  Sur la teras', kie ni staris garde.

HAMLETO

  (al Horacio) Al li parolis vi?

HORACIO

                                 Jes, mia princo;
  Sed li al mi ech vorton ne respondis.
  Nur unu fojon shajnis, ke li levas
  La kapon kaj moveton ian faras,
  Por ekparoli: sed subite tiam
  Ekkriis laute koko la matenon,
  Kaj tuje forrapidis la fantomo
  Kaj malaperis.

HAMLETO

                 Efektive strange!

HORACIO

  Mi jhuras, ke ghi estas pura vero!
  Ni ghin kalkulis kiel nian devon
  Al vi raporti pri l' afero.

HAMLETO

                              Vere,
  Sinjoroj, tio min maltrankviligas.
  Chu vi hodiau staros gardon?

CHIUJ

                                Jes.

HAMLETO

  Kaj, diras vi, li estis en armajho?

CHIUJ

  Jes, princo.

HAMLETO

               De la kapo ghis piedoj?

CHIUJ

  De l' kapo ghis piedoj, nia princo.

HAMLETO

  Kaj sekve la vizaghon vi ne vidis?

HORACIO

  Levita estis lia viziero,
  Kaj ni tre bone vidis la vizaghon.

HAMLETO

  Chu la rigardo estis malafabla?

HORACIO

  Mieno lia montris pli suferon,
  Sed ne koleron.

HAMLETO

                  Chu li estis pala,
  Au chu koloron havis en vizagho?

HORACIO

  Terure pala.

HAMLETO

               Chu li vin rigardis?

HORACIO

  Tre forte.

HAMLETO

             Kial mi kun vi ne estis!

HORACIO

  Por vi l' apero estus tro terura!

HAMLETO

  Tre povas esti. Chu li longe restis?

HORACIO

  Apenau centon povus vi kalkuli
  Che nerapida kalkulad'.

MARCELLO kaj BERNARDO

                          Pli longe!

HORACIO

  Almenau tiam, kiam mi ghin vidis.

HAMLETO

  La barbo estis griza, chu ne vere?

HORACIO

  Ghi estis tia, kiel mi ghin vidis
  Che lia vivo: duonnigre-griza.

HAMLETO

  Hodiau mi kun vi en nokto staros;
  Denove eble venos la fantomo.

HORACIO

  Ghi certe venos.

HAMLETO

                   Kaj se ghi aperos
  En l' eksterajh' de mia nobla patro,
  Al ghi mi ekparolos, se ech tuta
  Al mi minacus la infero. Vin
  Mi chiujn petas, se ghis nun silentis
  Vi pri l' apero, tenu ankau plu
  Ghin en sekreto; kaj al chio, kio
  Okazos eble en la nokto, havu
  Okulojn kaj orelojn, sed ne bushon.
  Per mia amo mi vin rekompencos.
  Adiau do! en la dekdua horo
  Sur la teraso mi vin revizitos.

CHIUJ

  Al via princa moshto niaj servoj!

HAMLETO

  Ne, via amo, kiel al vi mia.
  Adiau do! (Horacio, Marcello kaj Bernardo foriras.)
             Spirit' de mia patro
  En bataliloj! Mi supozas ion
  Malbonan. Ho, se venus jam la nokto!
  Ghis tiam do trankvile! Malbenajhoj
  Kaj krimoj venas al la lum' de l' tago,
  Se ech murego tera ilin kovras. (Foriras).


SCENO III

Chambro en la domo de Polonio. Laerto kaj Ofelio eniras.

LAERTO

  Pakajho mia estas sur la shipo.
  Adiau, fratineto! Se vi havos
  Okazon, ne forgesu al mi skribi
  Pri via farto.

OFELIO

                 Chu vi tion dubas?

LAERTO

  Sed pri Hamleto kaj pri lia amo
  Konsilas mi al vi, vi ghin rigardu,
  Kiel kapricon kaj nur kiel ludon
  De juna sango; bela violeto
  En la printempo: frue elkreskinta,
  Sed ne konstanta,--dolcha, sed ne daura,
  Odoro, ghuo de momento unu,
  Nenio pli.

OFELIO

             Nenio pli?

LAERTO

                        Jes, tiel
  Vi ghin rigardu. La natur', kreskante,
  Grandighas pli ne sole per la korpo
  Kaj per la forto de la sama sento;
  Kun la kreskado de la tempo ofte
  Shanghighas la spirito kaj la servo
  Interne. Nun li eble amas vin;
  Nek trompo nek malico nun makulas
  La virton de l' animo lia: tamen
  Memoru vi, ke en la rango lia
  De sia volo li ne estas mastro.
  Li mem ja estas sklav' de sia stato;
  Ne povas li, kiel la simplaj homoj,
  Por si elekti: de elekto lia
  Dependas farto de la tuta regno,--
  Li tial devas gvidi la elekton
  Per la aprob' kaj vocho de la korpo,
  Al kiu li mem servas kiel kapo.
  Se li nun diras, ke li amas vin,
  Prudente estas, ke vi al li kredu
  Nur tiom, kiom povas li plenumi
  La vorton sian,--tio estas tiom,
  Kiom permesas la komuna vocho
  De tuta la Danujo. Ekmemoru,
  En kia grad' honoro via povas
  Suferi, se auskultos tro kredeme
  Vi lian kanton, se la koron vian
  Vi perdos kaj al lia persistado
  Malkovros la trezoron vian chastan.
  Vi timu ghin, fratino mia kara,
  Evitu flaman mezon de la amo,
  Atakon kaj atencon de deziro!
  Knabin' plej chasta perdis jam modeston,
  Se al la lun' shi montris sian charmon.
  Ech virto ne evitas kalumnion,
  L' infanojn de printempo ofte mordas
  La verm' ankorau en la burghoneco,
  Kaj al la frua roso de juneco
  Spiret' venena estas plej danghera.
  Vin gardu do! Tim' donas garantion.
  Por la juneco chie staras retoj.

OFELIO

  La sencon de l' instruo via bona
  Konservos mi, por gardi mian bruston;
  Sed, bona mia frato, vi ne agu
  Simile al la predikistoj, kiuj
  Predikas krutan vojon al chielo,
  Dum ili mem senzorge kaj volupte
  Sur flora vojo de gajeco pashas,
  Mokante pri prediko sia propra.

LAERTO

  Ne timu! Tamen mi tro longe restis.--
  La patro venas jen! (Polonio eniras.)
                      (Al Polonio) Duobla beno
  Sendube duobligas la felichon:
  Dank' al okazo mi denove povas
  Adiau al vi diri.

POLONIO

                     Vi ankorau
  La domon ne forlasis? Al la shipo!
  La vento blovas helpe al la vojo,
  Kaj oni vin atendas. Nu, akceptu
  Denove mian benon.

(Li metas la manon sur la kapon de Laerto.)

                     Kaj memoru
  Regulojn, kiujn mi al vi instruis:
  Ne chian penson metu sur la langon,
  Ne donu tuj al chia penso faron.
  Afabla estu, sed ne tro kredema.
  Al la amiko saghe elektita
  Kunforghu vin en fera fideleco,
  Sed gardu vian manon de la premo
  De chiu renkontota bona frato.
  Vi gardu vin de chia malpacigho;
  Se vi ghin ne evitos,--tiam agu
  Fortike, ke la malamik' vin timu.
  Al chiu servu per orelo via,
  Sed ne al chiu servu per la busho.
  Konsilojn chiam prenu vi de chiu,
  Sed propran jughon en la kapo tenu
  Lau via mon' mezuru vian veston,
  Sed chio estu takta kaj konvena;
  Vin vestu bone, sed ne kiel dando:
  Lau vest' ekkonas oni ofte viron,
  La homoj altastataj en Francujo
  En tiu punkto estas tre zorgemaj.
  Ne prenu prunte kaj ne prunte donu:
  Per pruntedono ofte oni perdas
  Krom sia havo ankau la amikon,
  Kaj pruntepren' kondukas al ruino
  De la mastrajho. Antau chio estu
  Fidela al vi mem,--de tio sekvos,
  Ke vi ne estos ankau malfidela
  Al la aliaj homoj. Nun adiau,
  Kaj mia beno vin akompanadu!

LAERTO

  Adiau, mia patro kaj sinjoro!

POLONIO

  Jam tempo. Iru, oni vin atendas.

LAERTO

  Adiau, Ofelio, kaj memoru
  Pri tio, kion diris mi al vi!

OFELIO

  Mi bone shlosis ghin en mia kapo,
  Kaj la shlosilon mi al vi fordonas.

LAERTO (al Polonio kaj Ofelio)

  Adiau! (Foriras.)

POLONIO

          Kia estas la konsilo,
  Pri kiu li parolis?

OFELIO

                      Pri Hamleto,
  Pri la reghido.

POLONIO

                  Ha, jes, ghustatempe!
  Mi audis, ke en lasta temp' Hamleto
  Al vi komencis montri amikecon
  Kaj ke vi mem apartan afablecon
  Al li montradis. Se ghi estas vero--
  Mi audis ghin en formo de averto--
  Mi devas al vi diri, ke vi mem
  Kredeble ne komprenas tute klare
  Dangheron, kiu al filino mia
  Kaj al honoro via nun minacas.
  Kiel vi estas unu kun la dua?
  La veron al mi diru!

OFELIO

                       De mallonge
  Al mi li ripetadis kelkajn fojojn,
  Ke li estimas min.

POLONIO

                     Ha, ha! Estimo!
  Parolo de nesperta knabineto!
  Kaj kredas vi al la estimo lia?

OFELIO

  Mi mem ne scias, kiel pri ghi pensi.

POLONIO

  Nu, audu do! Vi estas tre malsagha,
  Ke vi akceptas por kontanta mono
  La vortojn, kiuj vere ne enhavas
  Ech plej malgrandan indon. Vi vin tenu
  Prudente kaj singarde, char alie
  La malsagheco via la grandega
  Vin pereigos!

OFELIO

                Li al mi proponis
  La amon sian pure kaj honeste.

POLONIO

  Jes, pure kaj honeste! Vi, senkapa!

OFELIO

  Li jhuris al mi, patro mia kara,
  Per chiuj sanktaj jhuroj de chielo.

POLONIO

  Kaptiloj por la birdoj! Mi ja scias,
  Ke se la sango bolas, tiam lango
  La jhurojn ne avaras. Ho, filino,
  Ne prenu vi por fajro tiun flamon,--
  Ghi lumas, sed ghi tute ne varmigas,
  Ghi estingighas tuj, ne supervivas
  Ech la minuton de la promesado.
  De nun kun via virga afableco
  Avaru pli; la paroladon vian
  Vi shatu pli, ne estu tute preta
  Tuj lau ordono! La reghid' Hamleto
  Ankorau estas juna, kaj li havas
  Pli grandan liberecon, ol al vi
  Donata povas esti. Ofelio,
  Mallonge mi sed klare al vi diras:
  Ne kredu al jhurado lia; jhuroj
  Similaj estas trompaj delogantoj,
  Antauparoloj de tre pekaj petoj;
  Promesojn piajn ili hipokritas,
  Por pli sukcese veni al la celo.
  Per unu vorto: nun vi ech minuton
  Ne restu en intima parolado
  Kun la reghid' Hamleto! Ne kuraghu
  Forgesi mian tiun chi ordonon!
  Nun iru!

OFELIO

           Mi obeos, mia patro. (Ambau foriras.)


SCENO IV

La teraso antau la palaco. Hamleto, Horacio kaj Marcello venas.

HAMLETO

  Ho, kiel akra estas la aero!

HORACIO

  Jes, princo, blovas vento malvarmega.

HAMLETO

  Kioma horo?

HORACIO

            Baldau la dekdua.

MARCELLO

  Ne, ne, jam la dekdua horo batis.

HORACIO

  Chu efektive? Mi ne audis. Sekve
  Alproksimighas jam la temp', en kiu
  Aperas ordinare la spirito.

(Post la sceno estas audataj tamburado kaj ektondro de pafilego.)

  Ha, kion tio chi signifas, princo?

HAMLETO

  La regho diligente nun pasigas
  La nokton en gajega festenado;
  Kaj chiun fojon, kiam li eltrinkas
  Pokalon, pafilegoj al la mondo
  Anoncas la grandfaron de la regho.

HORACIO

  Ekzistas tia moro?

HAMLETO

                     Jes, sendube.
  Sed pensas mi, ke estas pli honore
  Forgesi tian moron, ol ghin sekvi.
  La brua kaj dibocha festenado
  Alportis al ni tre malbonan gloron
  Che la popoloj de la tuta mondo.
  Drinkistoj oni nomas nin insulte;
  Kaj tiu chi makulo malpurigas
  La gloron de plej grandaj niaj faroj.
  Similan sorton ofte ankau havas
  Privataj homoj, se sen propra kulpo
  Makulon ian ili de naturo
  Ricevis; se ekzemple de naskigho--
  En kio ne ilia vol' ja estis--
  Ilia sango estas tro bolanta,
  Rompanta ofte digon de prudento;
  Au se kutimo ilin malbonigis,--
  La mond' ilin atakas sen kritiko,
  Se ech iliaj virtoj estas puraj
  Kaj multenombraj. Grajno da malbono
  Por la okul' de l' mondo ofte kovras
  La tutan indon de plej bona homo.

(Aperas la spirito en armajho.)

HORACIO

  Ho, vidu, princo, ghi aperas!

HAMLETO

                                Dio!
  Defendu nin, angheloj de chielo!

(Li staras kelkajn minutojn senmove.)

  Spirito sankta, au demon' terura,
  Chu el chielo au el la infero,
  Chu vi intencas bonon au malbonon,--
  Aperis vi en tia nobla formo,
  Ke mi paroli devas. Ho, Hamleto,
  Ho, patro, ho vi, regho de Danujo,
  Respondu! Ho, ne lasu min perei
  En nesciado! Diru al mi, kial
  Sin levis el la tombo viaj ostoj?
  Kaj la cherkujo, kien ni trankvile
  Vin metis, kial ghi malfermis nun
  La pezan sian bushon de marmoro,
  Por vin eljheti? Kion ghi signifas,
  Ke vi, senviva korpo, en armajho
  Denove venis en la lunan lumon,
  Por ektimigi nin, malsaghajn homojn,
  Kaj nin ataki per teruraj pensoj
  Ne klarigeblaj por l' animo nia?
  Por kio! Diru! Kial? Kion fari?

(La spirito faras signojn al Hamleto.)

HORACIO

  Li vokas vin, ke iru vi kun li,
  Li kvazau volas ion komuniki
  Nur al vi sola.

MARCELLO

                  Kun afablaj gestoj
  Li vokas vin pli malproksimen, princo;
  Sed ho, pro Di', ne iru!

HORACIO

                           Ne, ne iru!

HAMLETO

  Sed tie chi ne volas li paroli,
  Kaj mi lin sekvos.

HORACIO

                     Ho, ne, ne, reghido!

HAMLETO

  Nu, kion do mi timos? Mia vivo
  Ne havas por mi indon, kaj l' animo,
  Senmorta, kiel la spirito mem,
  Ja ne bezonas timi la spiriton.
  Li vokas min denove; mi lin sekvos.

HORACIO

  Sed se li vin allogos al la maro,
  Au eble al la supro de l' shtonego,
  Staranta super la senfunda akvo,
  Kaj tie per terura nova vido
  Subite nebuligos vian saghon
  Kaj pereigos vin? Memoru, princo!
  Jam per si mem al chiu viva homo
  Terura estas tiu alta pinto,
  Pendanta super la bruantaj ondoj
  De plej profunda loko de la maro.

HAMLETO

  Li chiam vokas. (Al la spirito) Iru, mi vin sekvas!

MARCELLO (retenante Hamleton).

  Ho, princo, vi ne iros!

HAMLETO

                          For la manojn!

HORACIO

  Auskultu nin, ne iru!

HAMLETO

                         Mia sorto
  Min vokas, kaj per ghi mi sentas nun
  En chiu vejno de la korpo mia
  Potencan feran forton de leono.

(La spirito faras signojn)

  Li chiam vokas! Lasu! Pro chielo! (Li sin elshiras.)
  Fantomon faros mi el chiu, kiu
  Kuraghos min reteni! For! (Al la spirito) Ho, iru!
  Mi post vi iras. (La spirito kaj Hamleto foriras.)

HORACIO

                   Ha, li frenezighis!

MARCELLO

  Ni sekvu lin! La dev' al ni ordonas!

HORACIO

  Ni iru! Kiel tio chi finighos?!

MARCELLO

  Malbona io estas en Danujo.

HORACIO

  Nin gardos la chielo.

MARCELLO

                        Ni rapidu!


SCENO V

Izolita loko de la teraso. La spirito kaj Hamleto venas.

HAMLETO

  Ho, kien vi kondukas min? Parolu!
  Mi plu ne iros jam!

SPIRITO

                      Auskultu!

HAMLETO

                                 Diru!

SPIRITO

  Jam proksimighas mia horo. Baldau
  Reiri devos mi al la sulfuraj
  Turmentaj flamoj.

HAMLETO

                    Malfelicha patro!

SPIRITO

  Min ne bedauru, sed atentu bone,
  Al tio, kion diros mi.

HAMLETO

                         Parolu!
  Atenti estas mia sankta shuldo.

SPIRITO

  Kaj venghi ankau, kiam vi ekscios.

HAMLETO

  Ho, Dio! Venghi? Kion?

SPIRITO

                         Audu bone.
  Mi estas la spirit' de via patro,
  Mi estas kondamnita longan tempon
  Vagadi en la nokto kaj bruladi
  La tutan tagon en eternaj flamoj,
  Ghis mi purighos de la chiuj pekoj
  De mia tera vivo. Se ne estus
  Al mi malpermesite paroladi,
  Rakonton tiam povus mi komenci,
  De kiu chiu vort' al vi dispremus
  La koron, rigidigus vian sangon,
  El kapo elsaltigus la okulojn,
  Kaj chiun vian haron disstarigus
  Simile al haregoj de histriko.
  Sed la misteroj de posttomba vivo
  Ne devas soni al orelo tera.
  Auskultu! Se vi amis vian patron...

HAMLETO

  Ho, Dio!

SPIRITO

           Venghu por mortigo lia!

HAMLETO

  Mortigo?

SPIRITO

           Jes, mortigo plej malnobla,
  Terura, nenatura, neaudita.

HAMLETO

  Ho, nomu lin! Ke povu mi tuj flugi,
  Simile al la penso de amanto
  Mi flugu venghi tuj.

SPIRITO

                       Vi shajnas preta
  Vi estus dorma, kiel pala herbo,
  Kreskanta sur la bordo de la Leto,
  Se restus vi trankvila. Audu, filo:
  La famon oni faris, ke en tempo
  De mia dormo en ghardeno mia
  Serpento mordis min; kaj oni trompas
  Per la mensoga fam' pri mia morto
  L' orelon de la regno; tamen sciu,
  Ho, nobla mia filo: la serpento,
  De kies mordo mortis via patro,
  Nun portas lian kronon.

HAMLETO

                          Mia onklo!
  Ho, la profeta mia antausento!

SPIRITO

  Jes, tiu plej malnobla adultulo
  Per sorcho de la sprito, per perfido
  (Ho, malbenita sprito kaj donacoj!)
  Delogis la reghinon shajne virtan
  Al la plezuroj de malnobla amo.
  Hamleto mia! Ho, kia defalo!
  De mi, kies la amo estis sankta,
  Sendeklinigha chiam de la jhuro,
  Farita en la tago de l' edzigho,--
  Shi malaltighis al pekulo, kiun
  Per chio la naturo ja malbenis!
  Sed kiel virton peko ne delogas,
  Se ghi ech en chiela vest' aperas,
  Tiel volupto, se ech kun anghelo
  Vi ligos ghin, enuas tamen baldau
  Kaj serchas ion novan... Sed silentu!
  Mi sentas jam aeron de mateno,--
  Mi mallongigos la rakonton. Kiam
  En la ghardeno lau kutimo mia
  Mi dormis post tagmezo, via onklo
  Mallaute alshtelighis kaj envershis
  Al mi en la orelon plej teruran
  Venenon el malgranda boteleto,
  Venenon tian, kiu tre rapide
  Trakuras tuj la tutan homan korpon
  Kaj, kvazau acidajho en la lakto,
  Momente malbonigas en la korpo
  La tutan puran sangon. Mi pereis,
  Kaj lepro mian tutan glatan korpon
  Tuj kovris per abomeninda shelo.
  Kaj tiel mi perfide en la dormo
  Per frata mano estis senigita
  De l' vivo, krono kaj edzino kune,
  Mi estis mortigita en florado
  De miaj pekoj, sen konfesodono,
  Sen komunio sankta; la kalkulon
  Ne resuminte, estis mi sendita
  Kun chiuj kulpoj sur la kapo
  Al granda, fina jugho.

HAMLETO

                         Ho, terure!

SPIRITO

  Se havas vi animon, ne permesu,
  Ke regha lito de Danujo servu
  Por sangomiks' adulta kaj volupto.
  Sed kiel ajn vi volos tion fari,--
  Vi ne makulu vian filan koron:
  Nenion faru kontrau la patrino,--
  Shin jughos la chielo kaj la pikoj
  De shia propra koro. Nun adiau!
  La palighado de l' lumanta vermo
  Anoncas la aperon de l' mateno.
  Adiau, filo, kaj memoru min! (Foriras.)

HAMLETO

  Ho, vi, chielo! Tero! Eble ankau
  L' inferon voki?--Fi, halt' mia koro!
  Ne maljunighu tuj, ho mia korpo!
  Fortike vi min portu! Vin memori?
  Jes, malfelicha patro! Tiel longe,
  Ghis mia kapo perdos la kapablon
  De chia memorado! Vin memori?
  Sed de l' tabulo de memoro mia
  Forvishos mi nun chion, kio restis,
  Sentencojn chiujn el la libroj, chiujn
  Pentrajhojn, postesignojn, kiujn lasis
  Sur ghi la pasintajho kaj juneco,
  Observojn kaj la spertojn de la vivo;
  Ordono via vivos tute sola
  De nun en mia cerbo, ne miksita
  Kun io malpli inda. Ho, chielo!
  Virino malhonesta kaj perfida!
  Fripono! Vi, fripono ridetanta!...
  La tabuleton donu! Mi enskribos,
  Ke oni povas chiam ridetadi
  Kaj tamen esti friponeg'. Almenau
  En nia lando tio estas ebla. (Li skribas.)
  Mi vin enskribis, onklo! Nun al mia
  Deviz'! Adiau kaj memoru min!
  Mi jhuris.

HORACIO (post la sceno).

             Princo! Princo!

MARCELLO (post la sceno).

                             Princ' Hamleto!

HORACIO (post la sceno).

  Ho, Dio lin defendu!

HAMLETO (decide, al si mem).

                       Tiel estu!

MARCELLO (post la sceno).

  He! Princo! He!

HAMLETO

                  He! kara mia, he!
  Al mi, birdeto mia, he! mi estas.

(Horacio kaj Marcello venas.)

MARCELLO

  Nu, kio do sinjoro?

HORACIO

                      Kio nova?

HAMLETO

  Ho, tre mirinde!

HORACIO

                   Diru, kara princo.

HAMLETO

  Vi elbabilos.

HORACIO

                Ne, pro la chielo!

MARCELLO

  Mi ankau ne.

HAMLETO

                He, kion vi parolas
  Chu oni povus kredi?! Vi silentos?

HORACIO kaj MARCELLO

  Jes, jes, pro la chielo, kara princo!

HAMLETO

  En tuta la Danujo vi ne trovos
  Friponon, kiu estus hom' honesta.

HORACIO

  Spirito ne bezonis ja sin levi
  El tombo, por sciigi nin pri tio.

HAMLETO

  Vi estas prava. Tial mi nun pensas,
  Sen plua disputado ni jam povas
  Al ni la manojn premi reciproke
  Kaj iri hejmen. Iru, kien vokas
  Vin la aferoj kaj deziroj viaj--
  Aferojn kaj dezirojn chiu havas--
  Mi ankau, la mizera, iros fari
  Aferon mian,--mi nun iros preghi.

HORACIO

  Malklare kaj tre strange vi parolas.

HAMLETO

  Ha, mi bedauras, ke mi vin chagrenas.
  Mi ghin bedauras el la tuta koro.

HORACIO

  Vi ne chagrenas nin.

HAMLETO

                       Ne, Horacio,
  Chagren' ghi estas, pro Patriko sankta...
  Pri la spirito de mi al vi diros,
  Ghi estas tre senkulpa kaj honesta.
  La scivolecon pri la estintajho
  Vi venkos, kiel povos. Nun, kolegoj,
  Amataj kunlernantoj kaj amikoj,
  Malgrandan unu peton mi vin petos.

HORACIO

  Parolu, princo, ni ghin certe faros.

HAMLETO

  Neniu devas scii pri l' apero
  De nuna nokto.

HORACIO kaj MARCELLO

                 Ni promesas, princo.

HAMLETO

  Sed jhuru!

HORACIO

             Pro honoro, mi silentos!

MARCELLO

  Mi ankau, pro honor'!

HAMLETO

                         Sur mia glavo!

MARCELLO

  Ni jhuris jam, sinjoro.

HAMLETO

                          Sed mi petas,
  Sur mia glavo jhuru al mi.

SPIRITO (sub la tero).

                             Jhuru!

HAMLETO

  Ha, mia kara! Vi al ni alrampis?
  Nu, bone! La bravul' auskultas. Jhuru!

HORACIO

  Sed kiel jhuri?

HAMLETO

                  Ke neniam vi
  Parolos ech per unu sola vorto
  Pri tio, kion en la lasta nokto
  Vi vidis. Jhuru sur la glavo!

SPIRITO (sub la tero).

                                Jhuru!

HAMLETO

  Hic et ubique? Shanghu ni la lokon!
  Al mi, sinjoroj! Metu viajn manojn
  Denove sur la glavon kaj ripetu,
  Ke vi neniam al neniu diros
  Pri la apero de la nokto. Jhuru
  Pri tio chi sur mia glavo!

SPIRITO (sub la tero).

                             Jhuru!

HAMLETO

  Ha, brave, mia talp'! Vi bone fosas!
  Pli malproksimen do, amikoj!

HORACIO

                               Dio!
  Tre strange kaj neniel kompreneble!

HAMLETO

  Plej bona estos, se vi ghin forgesos!
  Ekzistas en chiel' kaj sur la tero
  Pli da aferoj, ol en la lernejoj
  Instruas filozofoj, Horacio.
  Sed venu! Kaj mi tie chi denove
  Vin petas, jhuru: kiel ajn mirindaj
  Al vi agado mia poste shajnos,
  Se eble poste trovos mi utile
  Shajnigi, ke mi perdis la prudenton,--
  Neniam vi kunmetu viajn manojn
  En tia formo, nek la kapon vian
  Balancu tiel, nek per parolado
  Dusenca montru, ke vi ion scias,--
  Ekzemple: nu, ni scias, au ni povus,
  Se ni nur volus, au se nur paroli
  Ni povus, au ekzistas unu punkto...
  Ne helpu al vi Dio en mizero,
  Se tion chi vi faros,--jhuru!

SPIRITO (sub la tero).

                                Jhuru!

HAMLETO

  Ripozu, ho, spirito malfelicha!
  Kaj nun, sinjoroj, mi min rekomendas
  Al vi kun mia tuta amikeco.
  Kaj chion, kion mi, malricha, povas
  Al vi alporti aman kaj amikan,
  Kun Dia help' al vi mi ne rifuzos.
  Ni iru! Kaj denove mi vin petas,
  La fingron chiam tenu sur la busho!
  Ni vivas en terura tempo! Ve,
  Ke mi naskighis esti la punanto!
  Nu, venu do! Ni iros chiuj kune.

(Chiuj foriras.)




AKTO II


SCENO I

Chambro en la domo de Polonio. Eniras Polonio kaj Reinhold.

POLONIO

  Jen tiujn chi paperojn kaj la monon
  Al li transdonu!

REINHOLD

                   Jes, sinjoro, bone.

POLONIO

  Sed antau ol viziti lin, vi faros
  Prudente, se vi bone eldemandos
  Pri la konduto lia.

REINHOLD

                      Efektive,
  Mi mem intencis tion fari.

POLONIO

                             Bone!
  Tre bone! Antau chio vi demandu,
  Kielaj Danoj loghas en Parizo,
  De kia speco, kiel ili vivas,
  Kun kiu kaj en kiaj societoj;
  Se per demandoj tiel deflankighaj
  Vi vidos, ili konas mian filon,
  Vi venos pli proksime al la celo,
  Ol per demandoj rektaj. Agu, kvazau
  Vi konus lin nur iom, malproksime;
  Ekzemple: Ha, mi konas lian patron,
  Kaj lian familion, ech lin mem
  Mi iom konas. Chu vi min komprenas?

REINHOLD

  Ho, jes, sinjoro!

POLONIO

                    Ech lin mem, vi diros,
  Sed nur malmulte; se mi ne eraras,
  Li estas tre sovagha, faras tion
  Kaj tion... nun vi povas lin kulpigi
  Per plej diversaj elpensitaj faktoj;
  Nur ne per ia malbonajho, kiu
  Al li alporti povus malhonoron!
  Ho, nur ne tion! Gardu vin de tio!
  Nur tiajn faktojn, kiuj ordinare
  Junecon akompanas.

REINHOLD

                     Nu, ekzemple
  Ludado...

POLONIO

            Jes! drinkado, duelado,
  Insultemeco, au malpacemeco,
  Ech petolado kun virinoj.

REINHOLD

                            Tamen
  Chu tio jam ne estos malhonoro?

POLONIO

  Ho, ne, se vi nur lerte ghin esprimos.
  Ne diru, ke li estas tute sklavo
  De volupteco; ne, prezentu liajn mankojn
  En tia lumo, ke ili aperu
  Kiel makuloj nur de libereco,
  Esprimoj de flameco de l' spirito,
  Ekboloj de senbrida juna sango.

REINHOLD

  Sed, ho, sinjoro...

POLONIO

                      Kial tion fari?

REINHOLD

  Jes, mi dezirus scii, kia celo...

POLONIO

  Nu, vidu, mia plano estas tia,
  Kaj mi esperas, ke ghi bone fruktos:
  Se vi sur mian filon tiel jhetos
  La makuletojn, tiam diligente
  Atentu! Se kunparolanto via
  La junan homon iam vidis kulpan
  En la malvirtoj jhus nomitaj, tiam,
  Ho, kredu, li en tia maniero
  Al vi sin turnos: Jes, sinjoro mia,
  Au jes, amiko, au jes, estimata,
  Au kiel ajn en tiu lando estas
  La form' uzata de ekparolado...

REINHOLD

  Nu, bone.

POLONIO

            Kaj li poste faros tiel:
  Li faros... jes... kion mi volis diri?..
  Mi volis ion diri... Al diablo!
  Nu, kie do mi haltis? He?

REINHOLD

                            Vi haltis
  Che l' vortoj li en tia maniero
  Al vi sin turnos

POLONIO

                    Ha! Al vi sin turnos.
  Li turnos sin al vi: Jes, mi lin konas,
  Sinjoron tiun vidis mi hierau,
  Au antau kelka temp', au kiam ajn;
  En tia au tiela societo;
  Li tie efektive alte ludis,
  Li tie estis en malsobra stato,
  Li tie sin batadis kun kolegoj;
  Au mi lin vidis, kiam li eniris
  En domon de virinoj de malchasto;
  Au tiel plu. Kaj tiam vi rimarkos,
  Ke via kaptileto la mensoga
  Alkaptis la ezokon de la vero;
  Kaj tiel ni, sprituloj, chiam povas
  Per anguletoj kaj per artifikoj,
  Per kurba voj' al rekta celo veni;
  Kaj tiel vi lau mia klarigado
  Facile elesploros mian filon.
  Chu vi komprenis bone?

REINHOLD

                         Jes, sinjoro.

POLONIO

  Kaj nun kun Dio iru! Bonan vojon!

REINHOLD

  Sinjor'...

POLONIO

             Vi ankau mem lin elobservu,
  Per la rilat' al vi.

REINHOLD

                       Mi chion faros.

POLONIO

  Ke li nur diligente muzikadu!

REINHOLD

  Tre bone. Mi salutas!

POLONIO

                        Nu, adiau!

(Reinhold foriras. Eniras Ofelio.)

POLONIO

  Nu, kio, Ofelio? Kio nova?

OFELIO

  Ha, estimata patro! De teruro
  Mi tuta tremas!

POLONIO

                  Kio do farighis?

OFELIO

  En mia chambro sidis mi, kudrante,--
  Subite venas la reghid' Hamleto,
  Kun disshirita vesto, sen chapelo,
  La shtrumpoj disligitaj kaj malpuraj
  Senorde pendas sur la maleoloj;
  Tre pala, kun piedoj skuighantaj;
  Kun vido tiel plena de teruro,
  Kvazau li venus jhus el la infero,
  Por antaudiri ian teruregon.

POLONIO

  De am' al vi li eble frenezighis?

OFELIO

  Sinjoro, mi ne scias, sed mi timas,
  Ke tiel estas.

POLONIO

                 Kion do li diris?

OFELIO

  Li prenis mian manon kaj ghin premis,
  Kaj poste sin retiris kaj, tenante
  La duan manon super la okuloj,
  Li rigardadis sur vizaghon mian
  Kun tia atenteco, kvazau volus
  Li pentri ghin. Li tiel longe staris;
  Kaj fine, ekskuinte mian manon,
  Tri fojojn balancinte sian kapon,
  Ekghemis li kun tia sopireco
  Kaj tia profundeco, kvazau volus
  Li kun la ghemo fini sian vivon.
  Kaj poste li min lasis iri for,
  Kaj ankau mem foriris, sed la kapon
  Ankorau chiam tenis li turnite
  Al mia flanko, ghis li malaperis.

POLONIO

  Sufiche! Venu! al la regh' ni iru!
  Ghi estas frenezigho de la amo;
  La amo ruinigas la amanton,
  Kondukas al decidoj malesperaj,
  La homon ofte ghi turmentas pli,
  Ol chiuj la pasioj en la mondo.
  Bedauras mi la princon! Chu vi eble
  Akceptis lin jam tro maldelikate?

OFELIO

  Ne, kara patro; lau ordono via
  Mi nur de li leterojn ne akceptis
  Kaj malpermesis vizitadi min.

POLONIO

  Nu, tio chi lin certe frenezigis.
  Bedauras mi jam mian severecon.
  Mi pensis ja, ke li nur petoladas
  Kaj volas pereigi vin. Ho, Dio,
  Ho, mia malbenita suspektado!
  Ni, maljunuloj, havas la kutimon
  Tro malproksime peli la singardon,
  Kiel junuloj ofte tro suferas
  Je absoluta manko de singardo.
  Ni iru al la regho! La konfeso
  Ne plachos al la regho, sed pli multe
  Lin kolerigus la kashado. Venu!

(Ambau foriras.)


SCENO II

Chambro en la palaco. La regho, la reghino, Rosenkranz, Gldenstern
kaj korteganoj.

REGHO

  Ni vin salutas, nia Rosenkranz
  Kaj nia Gldenstern! Ne sole vidi
  Ni volis vin, sed ankau la bezono
  De viaj servoj igis nin vin voki.
  Vi audis jam pri la metamorfozo
  De la reghid' Hamleto: nek ekstere
  Kaj nek interne li similas nun
  Al tio, kio li antaue estis.
  La kauzon, kiu, krom la patra morto,
  Al tia stato nun lin alkondukis,
  Ne povas mi diveni. Nun mi petas
  Vin ambau, kiuj tutan la junecon
  Kun li pasigis kune kaj tre bone
  Lin konas,--vin mi petas, volu resti
  Tra kelka tempo en palaco nia,
  Penadu lin altiri al amuzoj
  Kaj che okazoj esploradu lerte
  La kauzon, kiu premas lin kashite.
  Se konos ni la kauzon, ni jam povos
  Kuraci lin.

REGHINO

              Sinjoroj miaj karaj,
  Pri vi li tiel ofte paroladis,--
  Mi scias, li vin amas pli, ol chiujn.
  Se vi konsentos fari la komplezon
  Al ni kaj che ni resti kelkan tempon,
  Por helpi al la malfelicho nia,
  Ni rekompencos la viziton vian
  Per plej konvena regha rekompenco.

ROSENKRANZ

  Vi havas rajton, viaj reghaj moshtoj,
  Al ni ordoni. Vi ne devas peti
  Pri tio, kio estas nia shuldo.

GLDENSTERN

  Obeos ni kaj ambau ni promesas
  Lau chiuj fortoj servi akurate
  Al viaj reghaj moshtoj.

REGHO

                          Ni vin dankas,
  Ho, karaj Rosenkranz kaj Gldenstern!

REGHINO

  Mi dankas vin, ho, karaj Gldenstern
  Kaj Rosenkranz! Vizitu plej rapide
  Hamleton, mian filon malfelichan.
  Kaj iu el la korteganoj iru
  Sinjorojn akompani al Hamleto!

GLDENSTERN

  La Plejpotenca faru nian venon
  Por li saniga!

REGHINO

                 Dio volu! Amen!

(Rosenkranz, Gldenstern kaj kelkaj korteganoj foriras. Venas
Polonio.)

POLONIO

  Afabla regho! Jam el Norvegujo
  Revenis la senditoj kun sukceso.

REGHO

  Vi chiam estis patro de agrablaj
  Sciigoj.

POLONIO

           Chu ne vere, mia regho?
  Jes, kredu, mia regho, mi dedichas
  La tutan mian kapon kaj animon
  Post mia Dio nur al mia regho.
  Kaj nun mi pensas--se la cerbo mia
  Ne chesis sur vojeto de prudento
  Sukcese chasi--ke la veran kauzon
  De l' frenezigho de l' reghid' mi trovis.

REGHO

  Ho, diru! Mi rapide volas audi!

POLONIO

  Auskultu antau chio la senditojn;
  Kaj mia bona scio al vi estu
  Postmangho al festeno la agrabla.

REGHO

  Nu, bone, alkonduku la senditojn! (Polonio foriras.)
  Li diras, ho, Gertrudo mia kara,
  Ke trovis li la kauzon de malsano
  De via filo.

REGHINO

               Mi la kauzon vidas
  Nur en la morto de la patro lia
  Kaj en edzigho nia tro rapida.

REGHO

  Ni baldau chion scios, mia kara.

(Polonio revenas kun Voltimand kaj Kornelio.)

  Ni vin salutas, karaj revenintoj!
  Rakontu, Voltimand, kion alportis
  Vi de la frato nia la Norvega?

VOLTIMAND

  Redonon de salut' kaj bondeziroj.
  Tuj post' alveno nia li elsendis
  Ordonon, por haltigi la preparojn
  De sia nev', pri kiu li supozis,
  Ke li armighas kontrau la Polujo;
  Li post esploro efektive vidis,
  Ke chio estis kontrau via moshto.
  Kaj chagrenita, ke malsanon lian
  Kaj maljunecon oni tiel trompis,
  Li sendis tuj, por voki Fortinbrason,
  Riprochis lin severe, kaj la nevo
  Solene jhuris, ke li plu neniam
  Batalos kontrau via regha moshto.
  Per tio ghojigita, la maljuna
  Por li asignis la salajron jaran
  De tri mil kronoj kaj al li permesis
  Kontrau Polujo uzi la varbitan
  Militistaron; kaj por via moshto
  Al ni li donis jenan skriban peton,
  Ke vi permesi volu al l' anaro
  Tra via lando fari la trairon
  Sub la kondichoj, kiujn pli detale
  Vi legos en la jena skriba peto.

REGHO

  Ni trovas chion bona. Ni en tempo
  Pli oportuna legos kaj pripensos
  Kaj donos la respondon. Vin ni dankas
  Por viaj penoj kaj fidela servo.
  Nun iru vi ripozi, kaj hodiau
  Al la vespero ni vin petas veni
  Kun ni festeni. Estu bonaj gastoj!

(Voltimand kaj Kornelio foriras.)

POLONIO

  Nun la negoco estas jam finita.
  Ho, regho kaj reghino, se mi volus
  Komenci nun klarigojn, kio estas
  Regha moshteco, kio servemeco,
  Kaj kial tago estas tago, kial
  La nokto estas nokto, tempo--tempo:
  Signifus tio perdi senutile
  La tagon kaj la nokton kaj la tempon;
  Char mallongeco estas la spirito
  De sagho kaj multevorteco estas
  La korpo kaj ekstera ornamajho,
  Mi chion tial diros tre mallonge.
  La nobla via filo frenezighis;
  Mi diras frenezighis, char en kio
  Konsistas frenezigho? Ja en tio,
  Ke oni frenezumas. Sed ni lasu
  Ghin flanke kaj komencu...

REGHINO

                             Mi vin petas.
  Pli da enhavo, malpli da artajho!

POLONIO

  Mi jhuras, mi parolas sen artajho!
  Li estas nun freneza,--estas vero;
  Kaj vere tio estas tre domagha,
  Kaj tre domaghe, ke ghi estas vero;
  Cetere mi konsentas, ke mi uzis
  Figuron neprudentan,--ni ghin lasu,
  Kaj mi sen arto iru al l' afero.
  Ni sekve diras, ke li frenezighis;
  Nun restas, ke ni trovu nur la kauzon
  De la efekto, au, pli vere diri,
  De la difekto, char neniu dubas,
  Ke tiu chi difekt-efekto havas
  Sendube ian kauzon. Nun finite,--
  La stato de l' afero estas tia:
  Atenti volu! (Li elprenas paperon el la posho.)
               Mi filinon havas
  --Mi havas shin, char shi ja estas mia--
  Nun el obeo, kiun shi ja shuldas,
  Shi tion chi al mi transdonis. Vidu
  Kaj konsideru! (Li legas)

Al la chiela, la idolo de mia animo, la ravanta Ofelio--Tio chi
estas malbona frazo, triviala frazo; ravanta estas triviala
frazo.--Sed auskultu plu: Al shia belega delikata brusto tiuj
chi linioj k. t. p.

REGHINO

  Chu tion chi Hamleto al shi sendis?

POLONIO

  Ho tuj, reghino, mi raportos chion.
  (Li legas.) Dubu pri la sun' super la tero,
  Dubu, chu en steloj brilas flamo,
  Dubu pri vereco de la vero,
  Sed ne dubu nur pri mia amo.

Ho, kara Ofelio, la versofarado ne prosperas al mi; mi ne posedas
la arton ritmigi miajn sopirojn; sed ke mi forte vin amas, ho
plej kara mia, tion chi kredu al mi. Adiau! Via por eterne,
plej kara fraulino, tiel longe kiel tiu chi tera mashino al li
apartenas--Hamleto.

  Jen tion en shuldata obeado
  Al mi filino mia montris. Ankau
  Pri chio, kion li al shi parolis,
  Precize lau la tempo kaj la loko
  Kaj maniero shi al mi raportis.

REGHO

  Sed kiel shi akceptis lian amon?

POLONIO

  Kiele pensas vi pri mi?

REGHO

                          Mi pensas,
  Vi estas hom' fidela kaj honesta.

POLONIO

  Mi tion pruvos. Kion do vi pensus,
  Se mi, vidante, kiel tiu amo
  Disvolvas sin (mi tion bone vidis
  Ankorau antau ol filino mia
  Al mi rakontis),--kion pensus vi,
  Au kion pensus shia regha moshto,
  Reghino mia alte estimata,
  Se mi en la afero ludus rolon
  De leterujo au de skribotablo,
  Se mi silente, mute mian koron
  Por tio fermus kaj sen ia faro
  Rigardus tiun amon? Kion tiam
  Vi povus pensi pri persono mia?
  Ne, mi alpashis rekte al l' afero
  Kaj tiel diris al filino mia:
  Reghida mosht' Hamleto estas princo,
  Por vi tro alta; ne kuraghu ludi!
  Kaj mi al shi ordonis, ke shi tenu
  Sin malproksime de la princ' Hamleto,
  Leterojn ne akceptu, nek donacojn.
  Ordonon mian patran shi plenumis,
  Kaj li, nun rifuzita (vi permesu
  Ke mi raportu per mallongaj vortoj),
  Farighis tre malghoja kaj li perdis
  La apetiton, poste ech la dormon,
  Li baldau perdis ankau sian forton
  Kaj poste perdis ankau la konscion,
  Kaj tiel shtup' post shtupo li enfalis
  En la frenezon, kiu nun lin premas
  Kaj chiujn nin sincere malghojigas.

REGHO (al la reghino).

  Vi pensas, ke ghi povus esti ebla?

REGHINO

  Tre povas esti.

POLONIO (al la regho).

                  Chu ech unu fojon
  Vi iam vidis, ke mi kun certeco
  Raportis: tiel estas, kaj en vero
  Ne estis tiel?

REGHO

                 Ne, mi ne memoras.

POLONIO (montrante sian kapon kaj shultrojn).

  Deprenu al mi tion nun de tio,
  Se ne senduban veron mi raportas.
  Se postesigno gvidas min, mi trovos
  La kernon de la vero, se ghi sidus
  Ech en la plej profunda kashiteco.

REGHO

  Sed kiel ni esplorus pli precize?

POLONIO

  Vi scias, ke tre ofte tutajn horojn
  Li promenadas en la galerio.

REGHINO

  Jes, efektive.

POLONIO

                 Nun filinon mian
  Mi tien lasos; vi kun mi vin kashos
  Ekzemple post tapisho, por observi.
  Se li ne amas shin kaj ne per tio
  Li frenezighis, tiam mi ne estu
  Pli via kortegano-konsilanto.
  Mi tiam plugu kampon, pashtu bruton.

REGHO

  Ni vidu. (Eniras Hamleto, legante.)

REGHINO

           Jen li venas, ion legas,--
  Kun kia malgajeco en vizagho!

POLONIO

  Mi petas vin, vi ambau tuj foriru!
  Mi tuj al li alpashos, vi permesu!

(La regho, reghino kaj korteganoj foriras).

POLONIO (al Hamleto).

Kiele fartas mia bona princo?

HAMLETO

Dank' al chielo, bone!

POLONIO

Chu vi min konas, via princa moshto?

HAMLETO

Tre bone. Vi ja estas fishisto?

POLONIO

Ne, mia princo.

HAMLETO

Tiam mi dezirus al vi, ke vi estu tia honesta homo.

POLONIO

Honesta, mia princo?

HAMLETO

Jes, sinjoro, esti honesta en tiu chi mondo signifas esti elektita
inter dek mil.

POLONIO

Tute vere, mia princo.

HAMLETO

Char se la suno naskas vermojn en malviva hundo... diajho, kiu kisas
mortintajhon... Chu vi havas filinon?

POLONIO

Jes, mia princo.

HAMLETO

Ne permesu al shi iri en la suno. Fruktoportado estas beno: sed
char via filino povus porti fruktojn,--gardu vin amiko.

POLONIO

Kion vi komprenas sub tio chi? (Flanken) Chiam pri mia filino.
Kaj tamen li antau momento ne konis min; li diris, ke mi estas
fishisto. Li venis malproksimen, tre malproksimen! Estas vero,
en mia juneco la amo ankau kondukis min en tre dangheran
situacion, preskau tiel same danghere kiel lin. Mi denove
ekparolos al li. (Laute) Kion vi legas, mia princo?

HAMLETO

Vortojn, vortojn, vortojn.

POLONIO

Sed kia estas la enhavo?

HAMLETO

Vi volas ion havi?

POLONIO

Ne, mi demandas, pri kio estas parolate en tiu chi libro,
mia princo.

HAMLETO

Kalumnioj, mia sinjoro! La malnobla satira verkisto de tiu chi libro
diras, ke maljunaj homoj havas grizajn barbojn, ke iliaj vizaghoj
estas sulkitaj, ke iliaj okuloj estas malsanaj, ke ili havas
superfluan mankon de sprito kaj ke al tio chi ili havas tre
malfortajn femurojn. Kvankam pri chio tio chi mi estas sincere
kaj forte konvinkita, mi tamen ne aprobas, ke li pri chio tio chi
skribas; char vi mem, sinjoro, farighus tiel maljuna kiel mi, se
vi povus iri returnen kiel kankro.

POLONIO (flanken).

Kvankam tio chi estas frenezo, ghi tamen havas en si metodon.
(Laute) Chu vi ne volas iom shanghi la lokon, princo?

HAMLETO

Iri en la tombon?

POLONIO

Nu, tio chi estus efektive radikala shangho de la loko! (Flanken)
Kiel trafaj ofte estas liaj respondoj? Estas felicho, ke la frenezo
ofte havas ion tian, kio al la sagho kaj al la sana prudento ne bone
prosperas. Mi forlasos lin kaj tuj penos aranghi en ia maniero
renkontighon inter li kaj mia filino. (Laute) Plej afabla reghido,
permesu al mi preni la kuraghon diri al vi adiau.

HAMLETO

El chio, kion vi povas preni de mi, mi nenion cedos al vi tiel
volonte, kiel mian vivon, mian vivon.

POLONIO

Adiau, princo!

HAMLETO

La enuigaj maljunaj malsaghuloj!

(Venas Rosenkranz kaj Gldenstern.)

POLONIO (forirante).

Vi serchas la princon Hamleton? Jen li estas.

ROSENKRANZ (al Polonio).

Ni dankas vin, sinjoro! (Polonio foriras.)

GLDENSTERN

Estimata princo...

ROSENKRANZ

Mia kara princo...

HAMLETO

Miaj karaj bonaj amikoj! Kiel vi fartas, Gldenstern? Ha, Rosenkranz!
Bonaj kolegoj, kiel vi fartas?

ROSENKRANZ

Kiel mezaj filoj de tiu chi tero.

GLDENSTERN

Ni estas felichaj jam per tio, ke ni ne estas tro felichaj; sur la
chapo de Fortuno ni ne estas la pinto.

HAMLETO

Ankau ne la plandoj de shiaj shuoj?

ROSENKRANZ

Ankau tio ne, kara princo.

HAMLETO

Vi vivas sekve en la regiono de shia zono au en la centro de shia
favoro?

GLDENSTERN

Jes, efektive, ni ne estas tute fremdaj al shi.

HAMLETO

Sub la koro de la felicho? Ho, tre vere, la felicho estas publika
virino. Kio da nova?

ROSENKRANZ

Nenio, mia princo, nur ke la mondo farighis pli honesta.

HAMLETO

Ha, tiam kredeble baldau estos la finigho de la mondo! Sed via
novajho ne estas vera. Permesu al mi demandi: per kio vi, miaj
bonaj amikoj, kolerigis la Fortunon, ke shi vin sendis tien chi
en la malliberejon?

GLDENSTERN

En la malliberejon, mia princo?

HAMLETO

Danujo estas malliberejo.

ROSENKRANZ

Tiam ankau la tuta mondo estas malliberejo.

HAMLETO

Jes, granda malliberejo, en kiu ekzistas multe da apartajhoj,
cheloj kaj kavoj. Danujo estas unu el la plej malbonaj.

ROSENKRANZ

Ni ne pensas tiel, mia princo.

HAMLETO

Nu, tiam ghi estas por vi io alia, char per si mem nenio estas bona
nek malbona; nur la pensado donas al chio tian au alian karakteron.
Por mi ghi estas malliberejo.

ROSENKRANZ

Sendube via gloramo faras por vi el Danujo malliberejon; ghi estas
tro malvasta por via spirito.

HAMLETO

Ho, mia Dio! oni povus enfermi min en shelon de nukso kaj mi rigardus
min kiel reghon de vastegaj spacoj, se nur miaj malbonaj songhoj min
ne turmentus.

GLDENSTERN

Tiuj chi songhoj en efektivo estas gloramo; char la efektiva esenco
de la gloramo estas nur la ombro de songho.

HAMLETO

Songho per si mem estas ombro.

ROSENKRANZ

Certe, kaj shajnas al mi, ke la gloramo havas esencon tiel aeran kaj
senfundamentan, ke ghi estas nur ombro de ombro.

HAMLETO

Sekve niaj almozuloj estas korpoj kaj niaj monarhhoj kaj fieraj
herooj estas la ombroj de la almozuloj. Chu ni ne iru al la regho?
Char pro honoro, mi ne scias argumentadi.

ROSENKRANZ kaj GLDENSTERN

Ni volonte servos al vi.

HAMLETO

Ne, tute ne, mi ne volas alkalkuli vin al miaj ceteraj servantoj;
char--por paroli kun vi kiel honesta homo--mia servantaro estas
abomeninda. Tamen por resti sur la ebena vojo de la amikeco, kion
vi faras en Elsinoro?

ROSENKRANZ

Ni volis vin viziti, nenio plu.

HAMLETO

Mi, almozulo, estas ech por danko tro malricha. Sed mi dankas vin,
kaj certe, miaj amikoj, mia danko havas la indon almenau de unu
grosho. Chu oni ne sendis voki vin? Chu tio chi estis via propra
deziro? propravola vizito? Kuraghe, kuraghe, estu honestaj kun mi!
Nu, diru do!

GLDENSTERN

Kion ni devas diri, princo?

HAMLETO

Chion, kion vi volas,--nur ne la veron. Oni sendis vin inviti, kaj
en viaj rigardoj kushas konfeso, por kies kashado via modesteco
ne estas sufiche ruza. Mi scias, la bonaj regho kaj reghino sendis
peti vin.

ROSENKRANZ

Por kia celo, mia princo?

HAMLETO

Tion chi mi devus sciighi de vi. Sed mi petegas vin per la rajtoj de
nia amikeco de lernejo, per la kuneco de nia juneco, per nia chiama
reciproka amo, per chio pli kara ankorau, kion pli bona parolisto
povus meti al via koro: estu sinceraj kontrau mi, chu oni invitis
vin au ne?

ROSENKRANZ (al Gldenstern).

Kion vi diros?

HAMLETO (flanken).

Ha, nun mi jam finis kun vi! (Laute) Se vi min amas, ne
mensogu.

GLDENSTERN

Kara princo, oni invitis nin.

HAMLETO

Kaj mi diros al vi, por kia celo; en tia maniero mia klarigo
liberigos vin de perfido, kaj via tenado de sekreto rilate la reghon
kaj reghinon ne suferos ech per unu haro. De mallonga tempo mi
perdis--mi ne scias el kia kauzo--mian tutan gajecon, mi forjhetis
chiujn miajn ordinarajn okupojn, kaj mia humoro estas efektive tiel
nigra, ke la tero, tiu chi bonega konstruo, shajnas al mi nur nuda
pinto; vidu, tiu chi belega baldakeno, la aero, tiu chi brava arkajho
chiela, tiu chi majesta tegmento kun sia ora fajro: shajnas al mi
kiel nenio alia, ol putra, pesta amaso da miasmoj. Kia majstra
kreitajho estas la homo! kiel nobla per sia prudento! kiel senlima
per siaj kapabloj! kiel granda kaj mirinda per sia formo kaj movoj!
kiel simila al anghelo per siaj agoj! kiel simila al Dio per sia
komprenado! la ornamo de la mondo! la modelo por la vivantaj
ekzistajhoj! Kaj tamen kio estas por mi tiu chi kvintesenco de
la polvo? Mi ne amas la viron (Rosenkranz kaj Gldenstern ridetas),
kaj la virinon ankau ne, kvankam per via rideto vi tion chi
videble dubas.

ROSENKRANZ

Mia princo, mi ne havis tian intencon.

HAMLETO

Kial do vi ridis, kiam mi diris, ke mi ne amas la homon?

ROSENKRANZ

Mi pensis: se tiel estas, kian do regalon ricevos de vi la aktoroj,
kiujn ni renkontis en la vojo kaj alkondukis tien chi; ili venis,
por proponi al vi siajn servojn.

HAMLETO

Tiu, kiu ludas la rolon de reghoj, estos al mi boneveninta; lia regha
moshto akceptos de mi humilan saluton. La vaganta kavaliro povos uzi
sian glavon kaj sian shildon; la amanto ne ghemos sen rekompenco; la
gajulo pace ludos sian rolon; la ridindulo elvokos ridon che tiuj,
kiuj havas tikleblan diafragmon; kaj la fraulino malkashe esprimos
sian amon per lamaj versoj. Kia anaro tio chi estas?

ROSENKRANZ

Tiu sama, kiu ordinare tiel plachadis al vi: la aktoroj el la urbo.

HAMLETO

Kio do igis ilin vagadi? Restado en konstanta loko estas ja pli
profita tiel por ilia gloro, kiel por ilia posho.

ROSENKRANZ

Mi pensas, ke tio chi estas antau nelonge enkondukita novajho.

HAMLETO

Chu ili estas ankorau tiel same amataj kiel tiam, kiam mi estis en
la urbo? Chu oni ilin vizitas ankorau tiel same?

ROSENKRANZ

Ne, multe pli malmulte.

HAMLETO

Kia estas la kauzo? Chu ili farighis netaugaj?

ROSENKRANZ

Ne, iliaj penadoj estas tiaj samaj, kiel antaue; sed aperis
generacio da infanoj, senplumaj birdetoj, kiuj chiam forte krias kaj
por tio estas tondre aplaudataj. Tiuj chi nun estas en modo, kaj ili
tiel krias kontrau la teatroj de la popolamaso--tiel ili nomas
chiujn aliajn,--ke multaj el la glavoportantoj ektimis la anserajn
plumojn kaj ne kuraghas iri.

HAMLETO

Kiel? Infanoj? Kiu ilin subtenas? Kie ili prenas salajron? Chu ili
forjhetos la arton, kiam ili ne povos pli kanti per soprano? Chu
ili ne diros poste, kiam ili elkreskos ghis la grado de ordinaraj
aktoroj--kio estas tre atendebla, se ili ne trovos pli bonajn
rimedojn por ekzistado,--ke iliaj verkistoj de dramoj alportis al ili
malutilon, devigante ilin deklamadi kontrau ilia propra estonteco?

ROSENKRANZ

Estis granda batalado inter la ambau flankoj, kaj la popolo mem sen
ia riprocho de konscienco instigas ilin reciproke... Longan tempon
nenia dramo donis ech iajn enspezojn, se la autoro kaj aktoroj ne
atakadis en ghi siajn kontrauulojn.

HAMLETO

Chu povas esti?

GLDENSTERN

Ho, oni multe kaj kruele batalis.

HAMLETO

Kaj la infanoj venkis?

ROSENKRANZ

Jes, princo, Herkuleson kune kun lia portajho.

HAMLETO

Ne estas granda miro: char mia onklo estas nun regho de Danujo,
kaj tiuj, kiuj mokadis lin, dum mia patro vivis, donas nun dudek,
kvardek, kvindek, ech cent dukatojn por lia portreto en miniaturo.
Certe, en tio chi kushas io supernatura, se nur la filozofio povus
tion chi eltrovi.

(Trumpetado post la sceno.)

GLDENSTERN

Jen venas la aktoroj.

HAMLETO

Ha, karaj sinjoroj, estu bone venintaj en Elsinoro! Donu al mi viajn
manojn! Tre bone! Manieroj kaj komplimentoj apartenas al la akcepta
saluto. Permesu al mi saluti antaue vin en tia maniero, por ke mia
sintenado kontrau la aktoroj (kiu devas esti la plej afabla) ne havu
la vidon de pli bona akcepto ol la via. Mi vin salutas al via veno,
sed mia onklo-patro kaj mia patrino-onklino eraras.

GLDENSTERN

En kio, mia kara princo?

HAMLETO

Mi estas freneza nur che vento nord-okcidenta; sed kiam la vento
estas suda, mi ne miksos preghejan turon kun lanterna kolono.
(Polonio venas.)

POLONIO

Mi deziras al vi sanon, sinjoroj!

HAMLETO

Auskultu, Gldenstern, kaj ankau vi, Rosenkranz,--por chiu orelo
unu auskultanto: tiu chi granda infano, kiun vi tie chi vidas, ne
eliris ankorau el la infanaj vindoj.

ROSENKRANZ

Eble li la duan fojon tien enrampis, char oni diras, ke maljunaj
homoj denove farighas infanoj.

HAMLETO

Mi divenas, ke li venas sciigi min pri la aktoroj. Atentu!.. Tre
vere, tio chi estis en lundo matene...

POLONIO

Via princa moshto, mi povas raporti al vi novajhojn.

HAMLETO

Via kortegana moshto, mi povas raporti al vi novajhojn. Kiam Roscio
estis aktoro en Romo...

POLONIO

La aktoroj alveturis, via princa moshto.

HAMLETO

He, he?

POLONIO

Per mia honoro...

HAMLETO

  Kaj sur azenetoj
  Venis personetoj...

POLONIO

La plej bonaj aktoroj en la mondo, por tragedioj, komedioj,
historioj, pastoraloj, pastoralaj komedioj, historio-pastoraloj,
tragedio-historioj, tragedio-komedio-historio-pastoraloj, por dramoj
sendividaj kaj por poemoj senfinaj. Seneko ne estas por ili tro
serioza kaj Plauto ne estas por ili tro gaja. Por chio verkita kaj
por chio improvizita ili ne havas egalajn al si en la mondo.

HAMLETO

Ho Jefto, jughisto Izraela, kian trezoron vi havis?

POLONIO

Kian trezoron li havis, princo?

HAMLETO

Jenan:

  Che li estis sol-filino,
  Kaj li amis shin sen fino.

POLONIO (flanken).

Chiam pri mia filino.

HAMLETO

Chu mi ne estas prava, maljuna Jefto?

POLONIO

Se vi nomas min Jefto, via princa moshto, mi efektive havas
filinon, kiun mi forte amas.

HAMLETO

Ne, tio chi ne sekvas.

POLONIO

Kio do sekvas, estimegata sinjoro?

HAMLETO

Kio?

  Kontrau la sorto
  Ne helpas forto

Kaj poste, vi ja scias:

  Venis tre nebela fino
  Kaj pereis la knabino...

Cetere, vi povas mem legi la finon de la kanto; char vidu, jen venas
chesigantoj de mia parolo. (Kelke da aktoroj venas.)

Mi vin salutas, sinjoroj, estu chiuj bone venintaj! Mi ghojas, ke mi
revidas vin en sano. Tre agrable, miaj bonaj amikoj! Ha, malnova
amiko, kiel via vizagho harighis de la tempo, kiam mi vin vidis!
Chu vi volas konkuri en Danujo per via barbo? Ha, mia bela juna
fraulino! Per niaj virinoj kaj fraulinoj, vi per alteco de unu
kalkanumo farighis pli proksima al la chielo de la tempo, kiam mi
vin laste vidis. Dio donu, ke via vocho ne estu perdinta sian helan
sonoron, kiel eluzita ora monero. Mi vin salutas chiujn, miaj
sinjoroj! Ni tuj prenos nin al la afero, ni pafos chion, kion ni
trovos. Tuj prezentu ion! Montru al ni provon de via arto. Nu,
ekzemple, ian patosan parolon!

UNUA AKTORO

Kian parolon, mia estimata princo?

HAMLETO

Mi audis, kiel vi unu fojon deklamis parolon,--sed ghi neniam estis
donata sur la sceno, au almenau certe ne pli ol unu fojon; char,
kiom mi memoras, la peco ne plachis al la amaso, ghi estis tro alta
por la popolo. Sed lau mia opinio kaj lau la opinio de aliaj
personoj, kies jugho en tiaj aferoj estas pli autoritata ol mia,
tio chi estis bonega peco: bone aranghita lau la scenoj kaj verkita
kun multe da prudento kaj modesteco. Mi memoras, ke iu diris, ke ghi
havas nenian salon nek pipron, por spici la enhavon, kaj nenian
esprimon, kiu montrus che la autoro la intencon de arta ornamado;
ghi estis verkita en maniero simpla, sana kaj agrabla, multe pli
bela, ol ornamita. Unu parolon en tiu chi peco mi precipe amis:
tio chi estis la rakonto de Eneo al Didono; precipe tie, kie li
parolas pri la mortigo de Priamo. (Al unu el la aktoroj) Se vi ghin
memoras, komencu per la jena verso... atendu, atendu...

  Kaj Pirro kun leona sovagheco...

Ne, mi eraras; sed per Pirro ghi komencighas...

  Kaj Pirro, kies nigra la armajho
  Simile al intenco lia nigra
  Egalkolora estis kun la nokto,
  En kiu li en la chevalo sidis,
  Nun shmiris sian korpon la teruran
  En manier' kruela: tute rugha
  Li estas de la kapo ghis piedoj;
  Kovrita de la sango elvershita
  De patroj kaj patrinoj kaj infanoj,
  De filoj kaj filinoj mortigitaj;
  La sango, sekigita de la suno
  Al lia vest' kruelan brilon donas.
  Varmega de kolero kaj de fajro,
  Per la okuloj de sangama tigro
  L' infera Pirro serchas nun Priamon...

Nun daurigu!

POLONIO

Per mia honoro, princo, tre bone deklamite: kun sento, kun estetika
tono.

UNUA AKTORO

  Kaj jen li trovas lin: tremanta mano
  La glavon portas kontrau malamikoj;
  Sed al maljuna mano ne obeas
  La peza glavo kaj senbate falas.
  Kaj furioze nun rapidas Pirro
  Al la batalo malegaleforta.
  La glavon levas li, kaj tuj senviva
  Priam' kaduka falas sur la teron.
  La urbo Iliono plu ne vivis,
  Kaj tamen shajnis, ke ghi tiun baton
  Eksentis: ghi ekkrakis en la flamoj,
  Kaj sub l' impreso de la tondra krako
  Subite Pirro haltis; lia glavo
  Ekpendis en l' aero. Pirro staris
  Senmove, kvazau pentro terurega.
  Sed kiel ofte antau fulmotondro
  Silento ekaperas en chielo,
  La vent' mutighas, la nubegoj haltas
  Kaj kvazau mortas chio sur la tero,--
  Kaj jen subite ekbruegas tondro:
  Tiele ankau post momenta halto
  En Pirro pli kruele ekflamegis
  Malamo kaj sovagha sangavido.
  Neniam la marteloj de l' ciklopoj,
  Por Marso elforghante la armajhon,
  Batadis pli kruele kaj sovaghe,
  Ol kiel nun la sanga glav' de Pirro
  Hakadis la Priamon malfelichan...
  Ho vi, Fortuno! Kial la diaro
  De vi ne prenas for potencon vian,
  Ne rompas en pecetojn la radiojn
  De via rado kaj ghin ne dejhetas
  En plej profundan lokon de l' infero!

POLONIO

Tio chi estas tro longa.

HAMLETO (al Polonio).

Ghi povos iri al la barbiro kune kun via barbo. (Al la aktoro)
Mi petas vin, daurigu! Li plivolus ian arlekenajhon, alie li
baldau ekdormos. Daurigu, venu al Hekubo!

UNUA AKTORO

  Sed kiu nun ekvidus la reghinon
  Kun haroj disligitaj en malordo...

HAMLETO

Kun haroj disligitaj?

POLONIO

Bone! Reghino kun haroj disligitaj, tre bone!

UNUA AKTORO

  Kurantan nudpiede, minacantan
  Estingi la grandegan tutan brulon
  Per la riveroj de la larmoj siaj;
  Kaj kun chifono sur la kapo, kie
  Antau nelonge sidis diademo;
  Anstatau vestoj kovras shian korpon
  Elturmentitan kaj malgrasigitan
  En rapidec' prenita litotuko:
  Se iu tion vidus, li malbenus
  Per plej teruraj vortoj la Fortunon.
  Sed se la dioj mem shin tie vidus,
  Starantan antau la kruela Pirro,
  Hakanta senkompate shian edzon:
  Ho, tiam, se la dioj havas koron,
  L' unua malespera shia krio
  L' okulojn de la dioj fluidigus
  Kaj ili ne silentus...

POLONIO

Rigardu do, li palighis, la okuloj estas plenaj je larmoj!
Sufiche! Haltu!

HAMLETO

Bone, la reston vi poste al mi finos. (Al Polonio) Kara sinjoro, chu
vi ne volos zorgi pri regalado de la aktoroj? Akceptu ilin bone, char
ili estas la spegulo kaj mallongigita kroniko de la tempo. Estus pli
bone por vi havi post la morto malbonan supertomban surskribon,
ol ricevi malbonan nomon de ili, dum vi vivas.

POLONIO

Kara princo, mi regalos ilin lau iliaj meritoj.

HAMLETO

Ho ne, bela homo, multe, pli bone! Se ni chiun homon traktos lau lia
merito, kiu tiam estas certa, ke li ne ricevos batojn? Regalu ilin
lau mezuroj de via propra honoro kaj indo: ju malpli ili meritas,
des pli da merito tiam havos via boneco. Iru kun ili!

POLONIO (al la aktoroj)

Venu, sinjoroj!

HAMLETO (al la aktoroj)

Iru kun li, miaj amikoj! morgau vi donos prezenton. (Al la unua
aktoro) Auskultu, mia malnova amiko, chu vi povas prezenti la
mortigon de Gonzago?

UNUA AKTORO

Jes, princo.

HAMLETO

Morgau vi tion chi prezentos. Chu vi povus en okazo de bezono lerni
parkere parolon el dekdu ghis dekses versoj, kiun mi verkus kaj
enmetus? Ne vere?

UNUA AKTORO

Jes, princo.

HAMLETO

Tre bone! (Al chiuj aktoroj). Iru kun tiu chi sinjoro, sed ne mokadu
lin! (Polonio kaj la aktoroj foriras.--Al Rosenkranz kaj Gldenstern)
Miaj amikoj, mi prenas de vi forpermeson ghis la vespero! Estu bonaj
gastoj en Elsinoro!

ROSENKRANZ

Ni estas pretaj al servoj, princo.

HAMLETO

  Mi vin salutas! (Rosenkranz kaj Gldenstern foriras.)
                  Nun mi restis sola.
  Ho mi, malnobla senhonora sklavo!
  Aktoro en la versoj elpensitaj,
  En sola imagado de suferoj,
  Kun tia forto sin alkonformigis
  Al la teruro de l' situacio,
  Ke li palighis de la ekscitigho,
  Sinceraj larmoj brilis en l' okuloj,
  Sur la vizagho signoj de sufero,
  La vocho tremis, tuta la tenigho
  Konforma al la vortoj! Kaj pro kio?
  Pro fablo, pro nenio, pro Hekubo!
  Nu, kio do Hekubo al li estas
  Kaj kio li al shi, ke pro Hekubo
  Li tiel ploras? Se por suferado
  Li havus kauzon tian, kiel mi,
  La tutan scenon tiam li dronigus
  Per siaj larmoj kaj orelojn chiujn
  Distondrus li per ghemoj plej pasiaj,
  La kulpan li kondukus al frenezo,
  Teruron li enportus en la korojn
  Kaj rigidigus chiujn alestantojn!
  Kaj mi?! Malnobla, senkuragha vermo,
  Sensente kaj senfare mi nur vagas,
  Nenion povas diri mi por regho,
  Por mia patro, por la granda regho,
  Al kiu oni rabis for per krimo
  La havon kaj la vivon! Chu mi estas
  Timulo? Kiu nomos min fripono?
  Al mi la kapon rompos? Mian barbon
  Elshiros kaj sur la vizaghon jhetos,
  Min pinchos en la nazo, min kulpigos,
  Ke mi nenian veran vorton diras?
  Kuraghus iu tion fari? Ha!
  Cetere, mi akceptus.--Tiel estas!
  Mi havas la animon de kolombo,
  La galo al mi mankas, char alie
  Jam longe per la korpo de l' krimulo
  Mi nutrus la vulturojn de la lando.
  Ho, senkonscia kaj malchasta bubo!
  Abomenul' sen sentoj, sen honoro!
  Ha, kia besto estas mi! Tre brave,
  Ke mi, la filo de plej bona patro,
  Vidante, ke krimulo lin mortigis,
  Mi, kiun la infero kaj chielo
  Instigas al la vengho,--mi nun devas
  La koron nur per vortoj faciligi,
  Simile al virino achetebla,
  Mi povas nur murmuri kaj malbeni
  Simile al kaduka servantino!
  Ho, fi! Al la afero, mia kapo!..
  Mi audis, ke krimuloj iafoje,
  Vidante sian krimon spegulitan
  En arta prezentado en teatro,
  Sub la influo de tushanta ludo
  Eksentas tiel forte sian krimon,
  Ke ili sian kulpon elkonfesas:
  Char krimo ech sen vortoj chion diras...
  Jes, la aktoroj ludu al ni ion
  Similan al la mort' de mia patro;
  La onklo ankau estos; mi observos
  Atente chiun lian rigardeton:
  Se konfuzighos li, mi tiam scios
  Programon mian veran. La spirito
  Ja estis eble nur diablo, kiu,
  Malice akceptinte logan veston,
  Konante mian impreseblan koron,
  Min volas trompi kaj la manon mian
  Direkti peke al terura krimo?
  Mi volas esti certa. Ni rigardos!
  La ludo de l' aktoroj estu reto,
  Por kapti konsciencon de la regho! (Foriras.)




AKTO III


SCENO I

Chambro en la palaco. La regho, la reghino, Polonio, Ofelio, Rosenkranz
kaj Gldenstern.

REGHO

  Kaj per nenia lerta ekparolo
  Vi povis veni al la vera kauzo
  De lia frenezigho, kiu shanghis
  Terure nun la tutan lian vivon?

ROSENKRANZ

  Ne neas li, ke estas li freneza,
  La kauzon tamen li obstine kashas.

GLDENSTERN

  Ne lasis li esplori sin, sed lerte
  Li kun freneza ruzo deturnadis
  Tuj la parolon, kiam ni intencis
  De li elkapti ion pri la kauzo.

REGHINO

  Kaj kiel li akceptis vin?

ROSENKRANZ

                            Ghentile.

GLDENSTERN

  Kaj tamen ne sen kelka suspektemo.

ROSENKRANZ

  Demandojn li avaris, sed volonte
  Demandojn niajn lerte respondadis.

REGHINO

  Vi al amuzo ia lin invitis?

ROSENKRANZ

  Okaze ni renkontis en la vojo
  Aktorojn; ni sciigis lin pri tio,
  Kaj shajnas, ke ghi faris al li ghojon.
  En la palaco ili estas; shajnas,
  Ke ili jam ricevis la ordonon
  Hodiau en vespero ion ludi.

POLONIO

  Jes, kaj al mi la princo komisiis,
  Ke mi invitu viajn reghajn moshtojn
  Alesti ankau al la prezentado.

REGHO

  Ho, tre volonte, kaj mi forte ghojas,
  Ke tio lin amuzas. Vi, sinjoroj,
  Ankorau pli lin tiru al amuzoj!

ROSENKRANZ

  Ni ghin plenumos, via regha moshto.

(Rosenkranz kaj Gldenstern foriras).

REGHO

  Kaj nun forlasu nin, Gertrudo kara.
  Hamleto baldau venos; ni aranghis,
  Ke tie chi li kvazau per okazo
  Renkontos Ofelion. Shia patro
  Kaj mi--ambau staros nun tiele,
  Ke, ne vidataj mem, ni chion vidu
  Kaj povu bone jughi, chu en vero
  La amo estas kauzo de la stato,
  En kiu li trovighas.

REGHINO

                       Mi obeas.
  Ho, mia Ofelio, mi dezirus,
  Ke efektive la beleco via
  Sin montru kiel sola vera kauzo
  De la frenezo de Hamleto: tiam
  Esperi povas mi, ke viaj virtoj
  Denove realportos al li sanon
  Al la felicho de vi ambau.

OFELIO

                              Chion
  Mi faros. (La reghino foriras.)

POLONIO

            Promenadu, Ofelio!..
  (Al la regho) Se vi permesas, via regha moshto,
  Ni kashu nin! (Al Ofelio) Vi legu en la libro,
  Ke li ne miru la solecon vian.
  Ghi eble ne konvenas, sed en vero
  Ni ofte per edifo en vizagho
  Kaj per mieno pie religia
  Ech la diablon mem facile trompas.

REGHO (flanken).

  Ho, vere, vere! Kiel forte batas
  Parolo lia mian konsciencon!
  Kolora vango de malchastulino
  La veron kovras, sed pli forte kashas
  Teruran faron miaj artaj vortoj.
  Ho, peza shargho!

POLONIO

                    Via regha moshto,
  Mi audas liajn pashojn! Ni nin kashu!

(La regho kaj Polonio sin kashas post tapeto. Hamleto venas.)

HAMLETO

  Chu esti au ne esti,--tiel staras
  Nun la demando: chu pli noble estas
  Elporti chiujn batojn, chiujn sagojn
  De la kolera sorto, au sin armi
  Kontrau la tuta maro da mizeroj
  Kaj per la kontraustaro ilin fini?
  Formorti--dormi, kaj nenio plu!
  Kaj scii, ke la dormo tute finis
  Doloron de la koro, la mil batojn,
  Heredon de la korpo,--tio estas
  Tre dezirinda celo. Morti--dormi--
  Trankvile dormi! Jes sed ankau songhi!
  Jen estas la barilo! Kiaj songhoj
  Viziti povas nian mortan dormon
  Post la forjheto de la teraj zorgoj,--
  Jen tio nin haltigas; tio faras,
  Ke la mizeroj teraj longe dauras:
  Alie kiu volus elportadi
  La mokon kaj la batojn de la tempo,
  La premon de l' potencaj, la ofendojn
  De la fieraj, falson de la jughoj,
  Turmentojn de la amo rifuzita,
  La malestimon, kiun seninduloj
  Regalas al merito efektiva,--
  Jes, kiu volus tion chi elporti,
  Se mem, per unu pusho de ponardo,
  Li povus sin de chio liberigi?
  Kaj kiu do en shvito kaj en ghemoj
  La sharghon de la vivo volus porti,
  Se ne la tim' de io post la morto,
  De tiu nekonata land', el kiu
  Neniu plu revenas. Kaj pro tio
  Plivolas ni elporti chion teran,
  Ol flugi al mizeroj nekonataj.
  La konscienco faras nin timuloj;
  Al la koloro hela de decido
  Alighas la paleco de l' pensado;
  Kaj plej kuragha, forta entrepreno
  Per tiu kauzo haltas sendecide,
  Kaj chio restas penso, sed ne faro...
  Sed haltu! Ha, la charma Ofelio...
  (Al Ofelio) Ho, nimfo, prenu chiujn miajn pekojn
  En vian puran preghon!

OFELIO

                         Mia princo,
  Kiel vi fartas en la lasta tempo?

HAMLETO

  Mi dankas vin humile,--bone.

OFELIO

                               Princo,
  Mi havas kelkajn signojn de memoro
  Ankorau, kiujn longe jam mi volis
  Al vi redoni; mi vin petas, princo,
  Akceptu ilin nun!

HAMLETO

                    Ne, ne! Neniam
  Mi ion al vi donis.

OFELIO

                      Kara princo,
  Vi scias ja, vi ilin al mi donis,
  Kaj la donacojn vi akompanadis
  Per tiaj dolchaj vortoj, ke la indo
  De la donacoj multe pliighadis.
  Nun vi shanghighis,--prenu do la donojn:
  Doloraj estas donoj al la koro,
  Se ili plu ne venas de la koro.
  Jen ili estas, princo, mi vin petas!

HAMLETO

Ha, ha, ha! Chu vi estas virta?

OFELIO

Princo!?

HAMLETO

Chu vi estas bela?

OFELIO

Kion vi per tio chi volas diri, via princa moshto?

HAMLETO

Ke, se vi estas virta kaj bela, via virto ne devas komunikighi
kun via beleco.

OFELIO

Chu beleco povus havi pli bonan kolegon, ol la virto, princo?

HAMLETO

Estas vero: sed la forto de la beleco pli facile faros el la virto
malchaston, ol la forto de la virto egaligos al si la belecon. Tio
chi antaue estis paradokso, sed nun la tempo montras, ke tio chi
estas vero. Mi iam vin amis.

OFELIO

Efektive, princo, vi kredigis min pri tio.

HAMLETO

Vi ne devis al mi kredi: char virto ne povas tiel inokulighi al nia
maljuna arbo, ke la antaua ne restu. Mi vin ne amis.

OFELIO

Mi vidas, ke mi eraris.

HAMLETO

Iru en monahhejon! Kial vi volis naski pekulojn? Mi mem estas iom
virta, kaj tamen mi povus elmontri en mi tiajn aferojn, ke estus pli
bone, se mia patrino min ne naskus. Mi estas tre fiera, venghema,
glorama; mi estas preta fari pli da malbono, ol kiom mia kapo povas
elpensi au kiom mia imago povas prezenti al si, au kiom mi havas
tempon, por ilin plenumi. Por kio tiaj homoj, kiel mi, devas rampi
inter la chielo kaj la tero? Ni estas friponoj kaj malnobluloj,
chiuj,--kredu al neniu el ni! Iru for en monahhejon! Kie estas via
patro?

OFELIO

En la domo, princo.

HAMLETO

Fermu post li la pordon, por ke li faru malsaghajhojn nur en sia
propra domo. Adiau!

OFELIO

Ho, helpu al li, bona Dio!

HAMLETO

Se vi edzinighos, mi donos al vi dote la sekvantan malbenon: estu
chasta, kiel glacio, estu pura, kiel negho,--vi ne evitos la homan
kalumnion. Iru en monahhejon! Adiau! Au, se nepre volas edzinighi,
prenu malsaghulon; char saghaj homoj scias tre bone, kiajn monstrojn
vi faras el ili. En monahhejon iru! ne prokrastu! Adiau!

OFELIO

Chielaj fortoj, resanigu lin!

HAMLETO

Mi scias, kiel bone vi vin pentras. Dio donis al vi vizaghon, kaj vi
faras al vi alian; vi dancas, vi saltas, vi pepas, vi donas al la
kreitajhoj de Dio shanghitajn nomojn kaj vi shajnigas vin kokete
naivaj. Iru! Nenion pli pri tio chi! ghi faris min freneza! Neniu pli
edzighu! Kiu jam edzighis, restu viva, chiuj, krom unu; la ceteraj
restu, kiel ili estas. En monahhejon iru! (Foriras.)

OFELIO

  Ho, kia granda homo detruighis!
  Okulo de plej alta kortegano,
  Lang' de saghulo, man' de militisto,
  La floro kaj espero de la regno,
  Modelo de la moroj kaj klereco,--
  Pereis, ha, pereis senespere!
  Kaj mi, plej malfelicha el virinoj,
  Mi, kiu suchis dolchan la mielon
  De liaj jhuroj, mi nun devas vidi
  La noblan saghon tute konfuzitan,
  Rompitan, kiel kordo diskrevinta.
  La altan formon, la junecon floran
  Detruis la frenezo! Ve! ho ve!
  Al mi, mi, kiu vidis lin antaue
  Kaj vidas lin en lia nuna stato!

(La regho kaj Polonio eliras.)

REGHO

  El amo? Ne, ne amo chion faris;
  Kaj liaj vortoj, kvankam konfuzitaj,
  En vero tamen ne frenezon montras,
  Li kashas ion en la kor'; mi timas,
  Ke la sekreto de spirito lia
  Dangheron en si portas por ni chiuj.
  Por ghin averti, mi en rapideco
  Decidis: li veturu tuj Anglujon,
  Postuli la tributon prokrastitan.
  La maro kaj la novaj landoj eble
  El lia kor' elpelos tiun ion,
  Pri kiu lia kapo chiam pensas.
  Chu vi ne ankau tiel opinias?

POLONIO

  Tre saghe vi decidis, mia regho.
  Kaj tamen mi ankorau chiam pensas,
  Ke chion faris rifuzita amo.
  Nu, Ofelio? Nun vi ne bezonas
  Raporti la parolon de la princo:
  Ni chion audis. Via regha moshto,
  Vi agu tiel, kiel vi decidos;
  Sed mi konsilus, se vi ghin aprobas,
  Ke shia regha moshto la reghino
  Al si alvoku post la komedio
  La princon kaj shi petu lin patrine,
  Ke li al shi malkovru sian koron.
  Shi iru kun li rekte al l' afero;
  Se vi permesos, la interparolon
  Mi subauskultos; kaj se al la vero
  En tia maniero ni ne venos,
  Vi tiam volu sendi lin Anglujon
  Au lin enshlosu ie lau bontrovo
  De via alta sagho.

REGHO

                     Tiel estu!
  Frenezo che la grandaj kaj potencaj
  Ne povas resti sen severa gardo. (Chiuj foriras.)


SCENO II

Salono en la palaco. Hamleto kaj kelke da aktoroj eniras.

HAMLETO

Estu tiel bona, elparolu la monologon tiel, kiel mi montris al vi,
tute libere kaj senarte; sed se vi ghin krios patose kiel multaj el
niaj aktoroj, tiam ghi plachos al mi tiom same, kiel se miaj versoj
estus elkriataj de publika anoncisto. Ne balancu tro multe la manojn
tra la aero en tia maniero, sed tenu vin noble kaj trankvile. Char en
la mezo de la riverego, ventego au, tiel diri, uragano de via pasio
vi devas observi certan moderecon, kiu donas al chio harmonion. Mi
farighas furioza en la animo, kiam ia sanega denshara bubo disshiras
la pasion en pecojn, en verajn chifonojn, kaj tondras en la orelojn
de la popolamasa publiko, kiu ordinare komprenas taksi nur sensencajn
pantomimojn kaj bruon. Mi sentas tiam fortan deziron bone trabastoni
tian bubon pro lia bruado: li volas nepre esti pli tirano ol la
tirano mem. Mi petas vin, evitu tion chi!

UNUA AKTORO

Via princa moshto povas esti trankvila en tiu chi rilato.

HAMLETO

Tamen ne estu ankau tro flegma, sed lasu vian propran senton esti
via gvidanto: konformigu la gestojn al la vortoj kaj la vortojn al la
gestoj; kaj precipe rigardu, ke vi en nenio superpashu la moderecon
de la naturo. Char chio, kio en tia maniero estas trograndigata,
estas kontraua al la intencoj de dramo, kies celo chiam estis, estas
kaj estos: prezenti kvazau spegulon de la naturo, montri al la virto
ghian propran eston, al la malhonoro ghian propran vizaghon, al
la responda tempo la represon de ghia formo. Se tio chi estas
trograndigata au prezentata tro malforte, tio povas kvankam
elvoki ridon che la malkleruloj, sed la kompetentan homon ghi forte
chagrenos; kaj la mallaudo de tia persono devas esti por vi pli
grava, ol la aplaudado de tuta teatro da aliaj personoj. Ekzistas
aktoroj, kies ludadon mi vidis kaj kiujn aliaj laudis ech tre
forte,--mi tamen trovis, ke ili tute ne havis la tonon nek la
tenighon de kristanoj, idolistoj au ech simple de homoj. Ili
afektadis kaj kriadis tiel, ke mi pensis, ke ia fushisto volis krei
homojn kaj faris iajn plej malbonajn pupojn,--tiel abomeninde ili
imitadis la homojn.

UNUA AKTORO

Mi esperas, princo, ke nia trupo estas sufiche libera de tiaj mankoj.

HAMLETO

Liberigu vin de ili tute! Kaj al tiuj, kiuj ludas che vi rolojn
ridindajn, ne permesu paroli pli, ol trovighas sin en ilia rolo; char
ekzistas inter ili tiaj, kiaj ridas tro multe, por elvoki ridon che
la amaso da malsaghaj rigardantoj tiam, kiam oni ofte devas lasi al
la publiko bone konsideri ian gravan punkton de la dramo. Tio chi
estas abomeninda kaj montras mizeran gloramon de la aktoro, kiu tion
chi faras. Iru, pretigu vin!

(La aktoroj foriras. Venas Polonio, Rosenkranz kaj Gldenstern.)

HAMLETO (al Polonio).

Nu, sinjoro, chu la regho deziras auskulti la komedion?

POLONIO

Jes, kaj la reghino ankau, ili baldau venos.

HAMLETO

Rapidigu do la aktorojn! (Polonio foriras.) Chu vi ambau ne volos
ankau helpi rapidigi ilin?

ROSENKRANZ kaj GLDENSTERN

Jes, princo. (Ambau foriras.)

HAMLETO

He! Horacio! (Horacio eniras.)

HORACIO

Al viaj servoj, kara princo!

HAMLETO

  El chiuj, kiuj iam min chirkauis,
  Vi estas la plej brava, Horacio.

HORACIO

  Ho, kara princ'...

HAMLETO

                     Ne pensu, ke mi flatas.
  Char kion povus mi de vi esperi?
  Vi havas ja nenion, krom spirito,
  Vi havas ja nenion, por donaci,--
  Por kio do mi flatus al malrichaj?
  Ne, ne! Miela lango leku brilon,
  Genuojn homoj fleksas ja nur tiam,
  Se la rampad' profiton donas. Audu!
  De l' tempo, kiam la animo mia
  Komencis elektadi inter homoj,
  Ghi vin elektis; char kun vira indo
  Vi chiam chiajn specojn de suferoj
  Sen plendo elportadis; de la sorto
  Prenadis vi la batojn kaj donacojn
  Kun dank' egala. Mi admiras tiun,
  En kiu la prudento kun la sango
  En tia bona harmonio vivas,
  Ke li al la Fortuno ne permesas
  Sur li ludadi, kiel sur fajfilo.
  Ho, donu vi al mi la viron, kiun
  Pasio lia ne sklavigis,--mi
  Lin fermos en la plej profundan lokon
  De mia koro, kiel vin mi fermis.--
  Sed jam sufiche. Oni baldau donos
  Por ni kaj por la regho unu dramon;
  En ghi trovighos sceno tre simila
  Al la mortigo de la patro mia.
  Mi petas vin, en la responda tempo
  Per chiuj fortoj de l' animo via
  Observu mian onklon; char se tiam
  Sin la kashita kulpo ne elmontros,
  Mi devos diri, ke ni ambau vidis
  En tiu nokt' spiriton de infero
  Kaj ke l' imago mia estas nigra
  Simile al la forno de Vulkano.
  Observu lin atente; ankau mi
  Lin penetrados per okuloj miaj,
  Kaj poste ni kunigos nian jughon
  Pri l' ekzameno de l' vizagho lia.

HORACIO

  Tre bone, mia princo; se li ion
  Forshtelos en la dauro de la dramo,
  Mi pagos por la shtelo.

HAMLETO

                          Oni venas.
  Mi devas shajni tute senintenca.
  Elektu bonan lokon!

(Dana marsho. Trumpetado. La regho, la reghino, Polonio, Ofelio,
Rosenkranz, Gldenstern kaj aliaj personoj venas kaj okupas lokojn.)

REGHO

Kiel fartas nia kara nevo Hamleto?

HAMLETO

Bonege! kaj chio de la hhameleonaj manghoj. Mi manghas aeron, oni min
grasigas per promesoj; ech kaponojn oni tiel bone ne nutras.

REGHO

Mi tute ne komprenas tiun chi respondon, Hamleto; tio chi ne estas
mia lingvo.

HAMLETO

Ankau ne mia. (Al Polonio) Vi ludadis iam dramojn en la
universitato, sinjoro, chu ne vere?

POLONIO

Efektive, princo, kaj oni ech rigardadis min kiel bonan aktoron.

HAMLETO

Kaj kion vi prezentadis?

POLONIO

Mi prezentis Julion Cezaron; min mortigis Bruto en la Kapitolio.

HAMLETO

Li estis efektiva bruto, se li mortigis tian kapitalan bovidon.
(Al Rosenkranz) Chu la aktoroj estas pretaj?

ROSENKRANZ

Jes, princo, ili atendas vian ordonon.

REGHINO

Venu tien chi, kara Hamleto, sidighu apud mi!

HAMLETO

Ne, bona patrino, jen estas pli forta magneto.

POLONIO (al la regho).

Vi audas?

HAMLETO

Fraulino, chu vi permesos al mi meti min sur viajn piedojn?

(Sidighas antau la piedoj de Ofelio.)

OFELIO

Ne, mia princo.

HAMLETO

Tio estas nur per la kapo.

OFELIO

Jes, mia princo.

HAMLETO

Vi pensas, ke mi intencis ion pli interesan?

OFELIO

Mi nenion pensas.

HAMLETO

Bela ideo kushi sur la piedoj de knabino.

OFELIO

Kion vi volas diri, princo?

HAMLETO

Nenion.

OFELIO

Vi estas en gaja humoro.

HAMLETO

Kiu? Mi?

OFELIO

Jes, mia princo.

HAMLETO

Ho, mi amas petoli pli, ol iu alia. Kion homo povas fari pli bonan,
ol esti gaja? Char vidu ja, kiel gaja estas mia patrino, kaj tamen
mia patro mortis antau du horoj.

OFELIO

Ne, antau du monatoj, mia princo.

HAMLETO

Jam tiel longe? Ha, en tia okazo mi forjhetos al la diablo la
funebran veston: mi metos sur min zibelan pelton. Ho, chielo! mortis
antau du monatoj kaj ankorau ne forgesita! En tia okazo oni povas
esperi, ke la memoro de granda homo per duonjaro supervivos lian
morton. Sed li devas fondi preghejojn, char alie oni ne memoros lin,
lia sorto estos kiel la sorto de amata chevaleto:

  Enterigita
  Kaj tuj forgesita.

(Trumpetado. Sur la sceno levighas kurteno kaj oni vidas pantomimon:
regho kaj reghino eniras; la reghino karese chirkauprenas la reghon.
Shi genuighas kaj faras gestojn de jhurado. Li levas shin kaj apogas
sian kapon sur shian bruston. Li kushigas sin sur la herbon, shi
forlasas lin, kiam li endormighis. Venas unu homo, deprenas de la
regho la kronon, kisas ghin, envershas venenon en la orelon de la
regho kaj foriras. La reghino revenas, vidas, ke la regho mortis kaj
pasie ploras. La veneninto revenas kun kelke da mutaj personoj kaj
konsolas la reghinon. La mortinton oni forportas. La veneninto petas
la amon kaj la manon de la reghino; shi komence kvazau rifuzas, sed
fine akceptas lian amon. Ili foriras.)

OFELIO

Kion tio chi signifas, princo?

HAMLETO

La fripona abomenajho; ghi antaudiras ion nebonan.

OFELIO

Kredeble tiu chi pantomino montras la enhavon de la dramo? (Eniras la
Prologo.)

HAMLETO

Jen tiu chi bravulo al ni kredeble rakontos: la aktoroj nenion povas
teni en sekreto, ili chion elbabilos.

OFELIO

Chu li diros al ni, kion signifas tiu chi prezentado?

HAMLETO

Jes, kaj ankau chia alia prezentado. Ne hontu nur prezenti al li,
kaj li ne hontos diri al vi, kion tio chi signifas.

OFELIO

Vi pikas, vi pikas, princo; mi auskultos la dramon.

PROLOGO

  De nia dramo estos nun komenco.
  Ni petas kun profunda riverenco
  Pri via bona vol' kaj pacienco.

HAMLETO

Chu tio chi estas prologo au ia aforismo?

OFELIO

Ghi estas tro mallonga, princo.

HAMLETO

Kiel la amo de virinoj. (Eniras unu regho kaj unu reghino.)

REGHO (aktoro).

  Jam tridek fojojn finis Febo hela
  La jaran kuron tra la voj' chiela
  Kaj dekdu tridek fojojn jam la luno
  Aperis plena, kvazau nokta suno,
  De l' tempo, kiam amo kaj Himeno
  Nin ambau ligis per la pastra beno.

REGHINO (aktorino).

  Ankorau multaj jaroj renovighos,
  Kaj tamen nia am' ne malfortighos.
  Sed ve! mi en la lasta tempo sentas,
  Ke io nun sekrete vin turmentas;
  Pro via san' mi tremas en la koro,
  Ho, mia kara edzo kaj sinjoro.
  Sed se mi tremas--restu vi sen timo:
  Vi scias--en virina la animo
  Tielajn zorgojn vekas granda amo;
  Kaj ju pli forte brulas ama flamo,
  Des pli turmentas nin la fantazio,
  Kaj miajn zorgojn kreis nur pasio.

REGHO (aktoro).

  Ho, mia kara, baldau jam la sorto
  Disigos nin! Mi sentas, ke la morto
  Min baldau vokos al la lasta vojo.
  Transvivu min! Felicha kaj en ghojo
  La vivon ghuu, kaj la koro via
  Denove amu...

REGHINO (aktorino).

                Haltu, kara mia!
  Mi tremas de terura via vorto!
  Atingu min malbeno, honto, morto,
  Se iam ech la ombro de sopiro
  Min povos tiri al alia viro!
  Nur kiu mem mortigis la unuan,
  Ekami poste povas edzon duan!

HAMLETO

Ho, kiel maldolche!

REGHINO (aktorino).

  Ne amo--nur kalkulo malbenita
  Kondukas al edzigho ripetita.
  Virino, kiu duan chirkauprenas,
  L' unuan edzon en la tomb' venenas.

REGHO (aktoro).

  Ne dubas mi pri via sincereco;
  Sed ne eterne dauras malgajeco.
  Konsolon tempo donas al la koro.
  Decido estas sklavo de l' memoro,
  Ghi kiel frukto sin komence tenas,
  Sed falas, kiam maturigho venas.
  Se al ni mem ni en la kor' promesas,
  Ni tion plej facile ja forgesas,
  Kaj chio, en pasio decidita,
  Forpasas, kiam la pasi' finita.
  Ne longe dauras ghojo kaj malghojo.
  Kaj de eterne sur la tera vojo
  Kutimis amo kun felicho iri;
  Kaj estas malfacile certe diri,
  Chu amo alkondukas la felichon
  Au chu felicho donas la kondichon
  Por ekzistad' de l' amo. La grandulo
  Falinta izolighas; malrichulo
  Sin levis--kaj amikoj plu ne mankas.
  La amon ni nur al felicho dankas.
  Sed ne pri tio estis la parolo:
  Vi sciu, ke la sorto kaj la volo
  Eterne inter si batalon tenas;
  Al ni nur la intenco apartenas,--
  Plenumon do ni lasu al la sorto.
  Vi ne forgesos min ghis via morto,--
  Tre bela estas via fideleco,
  Sed ni ghin lasu al la estonteco!

REGHINO (aktorino).

  Ho, mi la lumon vidi pli ne povu,
  Ripozon sur la tero mi ne trovu,
  Malluma, senkonsola, senespera
  Farighu mia tuta vivo tera,
  Atingu min la punoj plej kruelaj
  De kolerantaj fortoj la chielaj,--
  Se iam, vin perdinte, mi, vidvino,
  Farighos de alia vir' edzino!

HAMLETO (al Ofelio).

Se shi volus rompi sian sanktan promeson...

REGHO (aktoro).

  Ho, kia forta jhuro! Nun, anghelo
  Mi volas iom dormi, La chielo
  Vin gardu!

REGHINO (aktorino).

             Dormu dolche, mia koro,
  Vi, mia tuta vivo kaj trezoro!

(Foriras. Li sin kushigas kaj endormighas.)

HAMLETO (al sia patrino).

Reghino, kiel plachas al vi la dramo?

REGHINO

Shajnas al mi, ke la sinjorino tro multe promesas.

HAMLETO

Sed shi plenumos sian vorton!

REGHO (al Hamleto).

Chu vi konas la enhavon de la dramo? Chu ne estas en ghi io
malagrabla?

HAMLETO

Ne, ne; ili nur shercas, ili iom venenas sherce; nenio malagrabla.

REGHINO

Kia estas la nomo de la dramo?

HAMLETO

La Muskaptilo. Kial? Ghi estas metaforo. La dramo prezentas unu
mortigon, kiu havis lokon en ia urbeto de Italujo. La nomo de la
regho estas Gonzago, lia edzino estas nomata Baptista. Vi baldau
vidos, ke tio chi estas abomeninda historio. Sed kion tio chi nin
interesas? Via regha moshto kaj ni chiuj ni havas puran konsciencon,
kaj la afero nin ja ne tushas. La leprulo sin gratu,--nia hauto
estas ja sana. (Sur la scenon venas Luciano.) Jen estas Luciano,
nevo de la regho.

OFELIO (al Hamleto).

Vi prenis sur vin la oficon de la antikva hhoro.

HAMLETO

Ho, mi volonte estus klarigisto inter vi kaj via amato, se mi nur
vidus, ke la marionetoj dancas!

OFELIO

Vi estas tre pikema, princo, tre pikema.

HAMLETO

Vi devus ghemi, se vi volus malakrigi mian pinton.

OFELIO

Chiam pli bone kaj pli tranche!

HAMLETO

Tiaj estas la edzoj, kiujn la knabinoj elektas. (Al Luciano)
Komencu, mortigisto! Forjhetu viajn malbenitajn grimacojn
kaj komencu!

  Al vengho vokas krio de la korvo...

LUCIANO

  Jam la veneno estas tute preta,
  Al faro sin jam tiras la glaseto;
  La tempo estas bona; mi rapidos:
  Silentas chio, kaj neniu vidos.
  Vi, trinko el la herboj plej kashitaj,
  En mezo de la nokto kolektitaj,
  Vi, kiu sur vi portas la malbenon
  Trifojan de Hekato,--la venenon,
  En la dormantan korpon penetrigu
  Kaj kiel akra fulmo lin mortigu!

(Envershas la venenon en la orelon de la dormanto).

HAMLETO

Li venenas lin en la ghardeno pro lia regno. Lia nomo estas Gonzago.
La historio estas vera kaj ghi estas priskribita en itala lingvo. Vi
baldau vidos, kiel la mortiginto akiras la koron de la edzino de
Gonzago.

OFELIO (al Hamleto).

La regho sin levas.

HAMLETO

Kiel? Timigita de ia shajnajho?

REGHINO (al la regho).

Kio estas al vi, mia edzo?

POLONIO (al Hamleto).

Faru finon al la dramo!

REGHO

Lumigu al mi! For!

POLONIO

Lumon, lumon, lumon!

(chiuj foriras, krom Hamleto kaj Horacio.)

HAMLETO

  Sana saltas en la rondo
  Kaj vundita laute krias,
  Kaj nenio en la mondo
  Reciproke harmonias.

Chu tiuj chi versoj kaj amaso da plumoj sur la chapelo ne povus akiri
al mi lokon en anaro da aktoroj?

HORACIO

Ho jes, kun duona salajro.

HAMLETO

Ne, kun plena.

  Char vi scias, sur la trono
  Longe sidis la leono,
  La leono tamen mortis,
  Kaj nun regas... ghusta fauno.

HORACIO

La lasta rimo ne estas bona.

HAMLETO

Ho, kara Horacio, mi donus nun mian tutan havon por la vortoj de la
spirito. Chu vi rimarkis?

HORACIO

Tre bone, mia princo.

HAMLETO

Che la parolo pri venenado?

HORACIO

Mi bone lin observis.

HAMLETO

Ha, ha, ha! Donu muzikon! Venu, flutistoj!

  La regho ne aprobis nian dramon,--
  Nu, certe ghi ne indas lian amon.

(Eniras Rosenkranz kaj Gldenstern.)

HAMLETO

He, muzikon!

GLDENSTERN

Kara, estimata princo, permesu diri al vi kelke da vortoj.

HAMLETO

Ech tutan historion, sinjoro!

GLDENSTERN

La regho...

HAMLETO

Nu, kio estas al li?

GLDENSTERN

Li foriris en sian chambron kaj sentas sin tre malbone.

HAMLETO

De drinkado, sinjoro?

GLDENSTERN

Ne, de kolero, mia princo.

HAMLETO

Vi devus ja esti pli prudenta kaj raporti tion chi al la kuracisto,
char se mi donus al li kuracilon, tiam al li povus farighi ankorau
pli malbone.

GLDENSTERN

Kara sinjoro, metu kelkan ordon en vian paroladon kaj ne forsaltu de
mia komisio.

HAMLETO

Nu, mi estas kvieta, sinjoro. Parolu!

GLDENSTERN

La reghino, via patrino, en la plej profunda doloro de sia koro
sendis min al vi.

HAMLETO

Estu bone veninta.

GLDENSTERN

Ne, kara sinjoro, tiu chi saluto ne estas la ghusta. Se plachos al vi
doni al mi prudentan respondon, tiam mi plenumos la ordonon de via
patrino; se ne--tiam pardonu, mi foriros, kaj mia afero estos finita.

HAMLETO

Sinjoro, mi ne povas.

GLDENSTERN

Kion vi ne povas, princo?

HAMLETO

Doni al vi prudentan respondon. Mia prudento estas malsana. Tamen,
sinjoro, per tia respondo, kian mi povas doni, mi estas preta servi
al vi, au, kiel vi diras, al mia patrino. Tial ni transiru al la
afero. Mia patrino, vi diras...

ROSENKRANZ

Shi diras, ke via konduto shin forte mirigas.

HAMLETO

Ho, kia mirinda filo mi estas, se mi povas tiel mirigi mian patrinon!
Sed chu ne venos ia aldono, kiu sekvas tiun chi patrinan miradon?
Parolu!

ROSENKRANZ

Shi deziras paroli kun vi en sia chambro, antau ol shi iras
dormi.

HAMLETO

Mi obeos, se shi ech dek fojojn estus mia patrino. Chu vi
ankorau ion deziras de mi?

ROSENKRANZ

Princo, vi iam min amis...

HAMLETO

Kaj tion chi mi ankorau nun faras.

ROSENKRANZ

Kara sinjoro, kia do estas la kauzo de via malbona stato? Vi faras
baron al via propra liberigho, se vi kashas vian doloron antau via
amiko.

HAMLETO

Sinjoro, oni ne lasas min antauen.

ROSENKRANZ

Kiel tio chi povas esti? vi estas ja la heredonto de la krono en
Danujo?

HAMLETO

Jes, sinjoro; sed ghis la herbo elkreskos......la proverbo estas
iam shima... (Eniras muzikistoj kun flutoj) Ha, la flutoj! Donu al mi
unu! (Al Gldenstern) Kial vi vin turnas chirkau mi, kvazau vi
volus elesplori min kaj kapti min en reton?

GLDENSTERN

Ho, princo, kiam mia aldoniteco estas tro granda, tiam mia amo
forgesas bonajn manierojn.

HAMLETO

Tion chi mi ne bone komprenas. Volu ludi ion sur tiu chi fluto!

GLDENSTERN

Princo, mi ne povas.

HAMLETO

Mi petas vin!

GLDENSTERN

Kredu al mi, mi ne povas!

HAMLETO

Mi kore vin petas, ludu!

GLDENSTERN

Mi ne komprenas preni ech unu tonon sur fluto.

HAMLETO

Tio chi estas tiel same facile, kiel mensogi. Manovru sur tiuj chi
truoj per viaj fingroj, donu al la fluto spiron per via busho, kaj la
fluto eldonos tre bonan muzikon. Jen estas la klapoj.

GLDENSTERN

Sed mi tute ne komprenas uzi la klapojn por elvoki ian harmonion; mi
tute ne havas ideon pri tiu chi arto.

HAMLETO

Nun rigardu, por kia tute sensignifa objekto vi min prenas! Vi volas
ludi sur mi; vi pensas, ke vi konas miajn klapojn; vi volas penetri
en la koron de mia sekreto; vi volas min elprovi de mia plej profunda
tono ghis mia plej alta sono: kaj en tiu chi malgranda instrumento
estas multe da muziko kaj bonega vocho, kaj tamen vi ne povas devigi
ghin paroli. Pro la diablo! chu vi pensas, ke sur mi estas pli facile
ludi, ol sur fluto! Prenu min por kia instrumento vi volas,--vi povas
min disagordi, sed ne ludi sur mi. (Eniras Polonio.)

HAMLETO (al Polonio.)

Mi salutas vin, sinjoro!

POLONIO

Princo, la reghino deziras paroli kun vi, kaj tuj.

HAMLETO

Chu vi vidas tie la nubon, kiu havas la formon de
kamelo?

POLONIO

Efektive, ghi elrigardas kiel kamelo.

HAMLETO

Shajnas al mi, ke ghi elrigardas kiel mustelo.

POLONIO

Ha, jes, ghi havas dorson tute kiel mustelo.

HAMLETO

Au kiel baleno.

POLONIO

Efektive, efektive, tute kiel baleno.

HAMLETO

Nu, diru al mia patrino, ke mi tuj venos, momente. (Flanken) Kun tiuj
chi malsaghuloj oni efektive povas perdi la paciencon. (Laute) Mi
tuj venos.

POLONIO

Tion chi mi diros al shi. (Foriras.)

HAMLETO

Tuj! Tion chi estas facile diri.--Adiau, amikoj!

(Rosenkranz, Gldenstern, Horacio kaj aliaj foriras.)

  Nun estas la mistera hor' de l' nokto,
  Nun malfermite staras chiuj tomboj,
  L' infero spiras peston en la mondon.
  Nun mi volonte trinkus varman sangon
  Kaj farus terurajhojn, kiujn tago
  Sen tremo ne rigardus. Tamen haltu!
  Mi iras al patrino! Mia koro!
  Naturon ne forgesu! Mia brusto
  Ne portu la animon de Nerono!
  Kruela mi nun estos, sed ne krima;
  Per vortoj, ne per glavo, mi shin tranchos.
  En tio, mia lango kaj humoro,
  Vi estu hipokritaj: kiel ajn
  Minacaj estos miaj vortoj, tamen
  De faroj vi min gardu, mia koro! (Foriras.)


SCENO III

Chambro en la palaco. La regho, Rosenkranz kaj Gldenstern.

REGHO

  Mi lin ne amas. Ankau per danghero
  Frenezo lia jam al ni minacas.
  Kaj tial estu pretaj: mi rapide
  Por vi pretigi lasos la paperojn,
  Kaj vi lin al Anglujo forkondukos.
  Al mi la reghaj devoj ne permesas
  Toleri tro proksime la dangheron
  De alestado de la frenezulo.

GLDENSTERN

  Ni estas pretaj. Ni komprenas plene
  La sanktan vian timon pro la bono
  De la grandega multo da animoj,
  Ligitaj kun la regha via moshto.

ROSENKRANZ

  Jam simpla kaj aparta homo devas
  Per chiuj fortoj gardi sian vivon;
  Sed tiom pli sin gardi devas tiu,
  De kies sankta vivo ja dependas
  La vivo kaj bonfarto de tre multaj.
  Se regho mortas, li ne mortas sola:
  Simile al rivero fortoplena
  Kun si li tiras for la tutan sorton
  De chiuj, kiuj chirkau li trovighis.
  Li estas kiel granda vasta rado,
  Staranta sur plej alta monta pinto,
  Portanta sur radioj la potencaj
  Ligite milionojn da estajhoj.
  Kaj se la rado falas, tiam kune
  Pereas chiuj tiuj milionoj.
  Neniam regho ghemas tute sola:
  Dolor' al li--dolor' al multaj homoj.

REGHO

  Mi petas vin, pretighu plej rapide
  Al forveturo! La dangheron, kiu
  Libere nun promenas, ni bezonas
  Kateni.

ROSENKRANZ kaj GLDENSTERN

          Ni rapidos, nia regho. (Ambau foriras.)

(Venas Polonio.)

POLONIO

  Nun, regho, li al la patrino iras.
  Mi kashos min post unu el tapishoj,
  Kaj mi auskultos la interparolon.
  Shi certe lin tre bone elinsultos,
  Sed, kiel vi jam diris--kaj vi diris
  Tre saghe--tie devas ankau stari
  Persono flanka, por auskulti chion.
  Patrino chia estas de naturo
  Ja tre partia kaj ne povas havi
  Sufichan severecon en la jugho.
  Adiau, regho! Antau ol vi iros
  Al nokta dormo, mi al vi raportos
  Pri chio, kion audis mi.

REGHO

                            Mi dankas. (Polonio foriras.)
  Ho, mia krimo, ghi al la chielo
  Sin tiras per vaporo malodora,
  Ghi portas la malbenon plej malnovan
  Sur sia frunto: fratomortigado!
  Preghadi mi ne povas, kvankam forte
  Mi volus preghi: la pli forta kulpo
  L' intencon fortan venkas; kiel homo,
  Havanta devon fari du aferojn,
  Mi nun ne scias, kiun el la ambau
  Elekti, kaj mi faras nun nenian
  Se mia mano per la frata sango
  Ech estus multe pli trapenetrita,--
  Chu en chielo ne ekzistas pluvo
  Sufiche forta, por ghin blanke lavi?
  Por kio do pardonemeco servas,
  Se ne por veni kontrau la pekado?
  Kaj chu la pregho ne posedas forton
  Averti krimon kaj pardonon doni,
  Se jam la krimo estas plenumita?
  Jes, mi rigardos supren! Mia krimo
  Farita estas! Kian formon doni
  Al mia pregho! Dio, Vi pardonu
  Mortigon mian? Ne, ne helpos tiel;
  Mi chion ja ankorau nun posedas,
  Kion al mi alportis la mortigo:
  La kronon, la honoron, la reghinon...
  Chu povas peko revi pri pardono,
  Dum restas la akiro de la peko?
  Sur la maljustaj vojoj de la tero
  Per sia oro ofte peka mano
  Haltigi povas manon de la jugho
  Kaj per la fruktoj de l' farita krimo
  Acheti la favoron de la legho,--
  Sed tie supre estas ja alie!
  Ne helpos tie lerta artifiko,
  Tie la far' aperas tute nuda,
  Ni mem al la farita krimo devas
  Ateston tie meti en la bushon.
  Nu, kio al mi restas? Pentofaro?
  Jes, kion do ne povas pentofaro?
  Sed se ech pentofari ni ne povas?
  Ho, ve! mizero! ho, vi, mia brusto,
  Vi, nigra, vi, malluma kiel morto!
  Anim', kiu batalas liberighi
  Kaj chiam pli enrampas en la marchon!
  Ho, helpu min, angheloj, en la provo!
  Ho, fleksu vin, genuoj neflekseblaj!
  Malmola mia koro, vi molighu
  Simile al infano jhus naskita!
  Ho, eble Dio volos min pardoni!

(Li en angulo metas sin sur la genuojn.)

(Hamleto venas.)

HAMLETO

  Nun estas tre facile tion fari;
  Li preghas; nun mortigi lin... sed tiam
  Li iros en chielon! Kaj chu tion
  Mi povus nomi vengho? Malnoblulo
  Mortigis mian patron, kaj por tio
  Mi, sola filo de la mortigito,
  En la chielon en minut' de pregho
  La mortiginto sendos! Tio estus
  Ne vengho, sed komplezo kaj bonfaro.
  De l' tero li forigis mian patron
  Post festenad', en mezo de la pekoj,
  Kaj kun la tuta pezo de la pekoj
  La malfelicha vagas nun sub tero,--
  Kaj la krimulon mi nun volas kapti
  En la minuto de la sankta pregho
  Kaj puran, pian sendi lin al Dio!
  Chu tio estos vengho? Ne, ho ne!
  Ripozu, mia glavo! Mi vin tiros
  En temp' alia, pli terure bati!
  En malsobrec', en dormo, en kolero,
  En la malpiaj ghojoj de la lito,
  En ofendado de Dia nomo--
  Mi tiam lin ekkaptos, tiam, glavo,
  Trapiku lin, ke li momente falu
  Kaj en plej nigra stato la animo
  En la inferon flugu sen pardono!
  Patrino min atendas,--dume vivu,
  Sed al la morto vi jam apartenas. (Foriras.)

REGHO (sin levante).

  La vortoj flugas,--sed la pensoj sidas!
  Senpensaj vortoj Dion ne atingos!


SCENO IV

Chambro de la reghino. La reghino kaj Polonio.

POLONIO

  Li baldau venos. Estu pli severa,
  Vi diru, li petolas tro sovaghe,
  Vi diru, ke nur petegado via
  Apenau kvietigis la koleron
  De l' regho. Mi nun tie chi min kashos.
  Mi petas, ne indulgu lin!

HAMLETO (post la sceno).

                            Patrino!

REGHINO (al Polonio).

  Jam al mi fidu, ne maltrankvilighu.
  Mi scios kion diri. Nun foriru:
  Li venas. (Polonio sin kashas.)

HAMLETO (eniras).

            Nu, patrino, kio estas?

REGHINO

  Hamleto, vi ofendis vian patron.

HAMLETO

  Patrino, vi ofendis mian patron.

REGHINO

  Vi paroladas, kiel frenezulo.

HAMLETO

  Vi paroladas, kiel senkorulo.

REGHINO

  Kion vi diras!

HAMLETO

                 Kion vi deziras?

REGHINO

  Chu vi forgesis, kiu estas mi?

HAMLETO

  Ho ne, mi jhuras, mi ghin ne forgesis!
  Vi estas la reghino, la edzino
  De l' frat' de via edzo kaj--mi devas
  Konfesi--ankau la patrino mia.

REGHINO

  Nu, do aliaj faru vin prudenta! (Volas iri).

HAMLETO

  Ne, vi ne iros! Sidu! Mi ne lasos
  Vin iri, antau ol mi al vi montros,
  Spegulon tian, kie vi ekvidos
  La plej profundan vian internajhon.

REGHINO

  Ha, kion vi intencas! Chu vi volas
  Mortigi min! He, helpon! helpon!

POLONIO (post la tapisho).

                                   Helpon!

HAMLETO

  Kio sin movis? Rato?

(Ekbatas per la glavo en la tapishon.)

                       Ha, mi vetas,
  Ghi plu ne vivas!

POLONIO (post la tapisho).

                    Ho, mi mortas! Helpu!

(Falas kaj mortas.)

REGHINO

  Ho ve! Kion vi faris!

HAMLETO

                        Mi ne scias.
  Chu ne la regho? (Eltiras Polonion el post la tapisho.)

REGHINO

                   Kia sanga faro!

HAMLETO

  Jes, sanga faro, preskau tiel same
  Terura, kiel reghon formortigi
  Kaj edzinighi kun la frato lia.

REGHINO

  Mortigi reghon?

HAMLETO

                  Jes, mi tiel diris.

(Al Polonio)

  Kaj vi, mizera malsaghul', adiau!
  Mi prenis vin por iu pli merita.
  Vi vidas, tro fervori ofte estas
  Danghere! (Al la patrino) Nu, ne rompu viajn manojn!
  Sidighu, trankvilighu, mi komencos
  Rompadi vian koron, se ghi estas
  Ankorau penetrebla, se ankorau
  Kutimoj la malbonaj ghin ne tute
  Shtonigis kaj al sento kaj prudento
  Ankorau iom estas ghi venebla.

REGHINO

  Kion mi faris, ke vi min atakas
  Kun tia krueleco?

HAMLETO

                    Tian faron,
  Per kia modesteco chion perdas,
  La virt' farighas hipokrita vorto,
  Senkulpa amo perdas sian rozon
  De l' bela frunto kaj ulcerojn montras,
  La sanktan jhuron de edzino faras
  Similan al la jhuroj de ludistoj;
  Ghi el la korpo de plej sankta ligo
  Elshiras la animon; el la legho
  Ghi faras senenhavan vortparadon.
  De la chielo la vizagho flamas,
  La tuta tero ploras kaj malghojas
  Pro via faro, kvazau devus veni
  La lasta jugho.

REGHINO

                  Ve! Pri kia faro
  Vi kontrau mi tielajn tondrojn jhetas?

HAMLETO

  Rigardu do! Jen pendas du portretoj;
  Du fratoj,--sed egalaj? Jen, rigardu:
  Kiela charmo kushas sur la brovoj!
  Kun belaj haroj, kvazau Apolono,
  Kun alta frunto, kvazau Jupitero,
  Okul' de Mars', ordona kaj minaca,
  Majesta aglo, kiu alte flugas
  En la plej puraj sferoj de l' aero;
  Sur lin sigelon metis chiu dio,
  Por krei idealon por la homoj,--
  Li estis via edzo.--Nun rigardu
  Portreton duan: via nuna edzo,
  Putrajho, mortiginta la unuan...
  Chu havas vi okulojn? Vi forlasis
  Herbejon verdan de la bela monto
  Kaj serchas manghon en la putra marcho?
  Chu havas vi okulojn? Vi ne diru,
  Ke tio estis am'! En via agho
  La sango plu ne bolas, sed atendas,
  Ne rapidante, jughon de la sagho.
  Kaj kia estis la kompara jugho?
  Ne estas vi sensenca, char alie
  Nenion vi decidus; sed la senco
  En vi sendube tute malsanighis,
  Char ech freneza tie ne erarus.
  Neniam la frenezo tiel jughis
  La saghon, ke en ghi ne restu guto
  Da konsidero por komparo tia.
  Kia demono tiel vin delogis?
  Vidado sen palpado au palpado
  Sen rigardado, au orelo sola
  Sen mano kaj okulo, au flarado
  Sen chio,--ech partet' de vera sento
  Neniam donas tian rezultaton,
  Ho, honto, kie estas via rugho?
  Se la infer' sovagha povas boli
  En membroj de grandagha matronino,
  Ho tiam chasto de juneco flama
  Disfluidighu kiel vaks' en fajro!
  Ne diru "honto!" kiam juna sango
  Malchaste bolas: frosto mem ja brulas,
  La volon ja delogas la prudento...

REGHINO

  Hamleto, ne parolu plu! Vi turnas
  Okulojn miajn rekte al la koro,
  Kaj tie mi makulojn nigrajn vidas,
  Tre nigrajn.

HAMLETO

               Jes, por vivi en la shvito
  De abomena lito, en putrajho
  Sin brogi, en la nesto malbenita...

REGHINO

  Ho, ne parolu plu! Kiel ponardo
  En min penetras chiu vorto!
  Ne plu, Hamleto kara!

HAMLETO

  Fripon' kaj mortigisto; simpla sklavo;
  Li ne posedas ech la milan parton
  Da indo de l' estinta via edzo;
  Kronita arlekeno; li, shtelisto,
  Malice kaj mallaute shtelis for
  La kronon kaj ghin kashis en la poshon...

REGHINO

  Ho, haltu! (Aperas la spirito sen armajho.)

HAMLETO

             Chifonajho, sed ne regho!

(Li ekvidas la spiriton.)

  Ho, savu min, angheloj de l' chielo,
  Flugilojn viajn super mi etendu!
  Spirito nobla, kion vi deziras?

REGHINO

  Ho ve! li frenezighis!

HAMLETO

                         Chu vi venas
  Riprochi vian filon sendecidan,
  Ke li la tempon kaj pasion perdas
  Kaj ke ghis nun ankorau li ne venghis?
  Ho, diru!

SPIRITO

            Ne forgesu! Mi intencas
  En vi subteni forte la decidon.
  Sed vidu, kiel forte malespero
  Dispremis la patrinon vian; helpu
  Al shi en malfacila batalado
  Kun shia propra koro kaj animo.
  Ju pli malforta korpo, des pli forte
  Suferas la animo. Iru!

HAMLETO (al la reghino.)

                         Kio
  Al vi farighis?

REGHINO

                  Kio al vi estas?
  Vi la okulojn ien forte turnis
  Kaj kun l' aer' senkorpa nun parolis?
  L' animo via brilas el l' okuloj,
  Kaj viaj haroj sin subite levis
  Simile al dormanta soldataro
  Vekita per la son' de bataliloj!
  Ho, kara mia filo, trankviligu
  Per pacienc' la flamon de la sentoj!
  Sur kion vi rigardas nun?

HAMLETO (al la reghino.)

                            Sur lin?
  Sur lin! Sur lin! Rigardu, kiel pala
  Li staras! Malfelicha lia vido
  Ech al la shtonoj povus doni sentojn!

(Al la spirito)

  Ne rigardadu al mi tiel plende,--
  Agadon mian akran ghi moligus:
  Anstatau sango eble fluus larmoj.

REGHINO

  Al kiu vi parolas?

HAMLETO

                     Vi ne vidas?

REGHINO

  Nenion, kvankam chio estas luma.

HAMLETO

  Kaj vi nenion audis?

REGHINO

                        Ne, nenion.

HAMLETO

  Rigardu tien! Li jam volas iri!
  La patro mia, kvazau tute viva!
  Ha, vidu, li foriras tra la pordo! (La spirito foriras.)

REGHINO

  Ghi estas frukto de l' imago via;
  La cerbo ofte vidas nur delirojn.

HAMLETO

  Deliroj? Tamen vidu, mia pulso
  En takto batas, tute kiel via,
  Kaj kantas tiel same tute sane.
  Ghi ne deliro estis. Ekzamenu,
  Kaj mi ripetos chion vort' lau vorto,--
  Chu deliranto tion povus fari?
  Patrino! Pro la savo de l' animo
  Ne hipokritu, ke deliro mia
  Parolas nun kaj ne la krimo via!
  La falsa shmiro kovros la makulon
  Ekstere, sed interne en la koro
  Des pli atakos tiam la malbono.
  Konfesu al chielo vian pekon,
  La faritajhon pentu kaj evitu
  Estontajn pekojn. La venenan herbon
  Ne sterku, ke ghi pli ankorau kresku!
  Pardonu al mi nunan mian virton;
  Char nun en la malpia nia tempo
  La virto devas peti de malvirto
  Pardonon kaj rampante ech petegi,
  Ke ghi permesu bonon al ghi fari.

REGHINO

  Hamleto! Vi distranchas mian koron!

HAMLETO

  Forjhetu ghian parton makulitan
  Kaj pure vivu kun la dua parto.
  Adiau! Sed evitu vi la liton
  De mia onklo, penu esti virta,
  Se ech la virto estos ne el koro.
  Kutimo, la demono, pereigas
  La lastan senton en la malbonulo,
  Sed en direkto bona la demono
  Turnighi ofte povas en anghelon:
  El la ekzercoj de la bonaj faroj
  Li povas fari oportunan veston.
  Sindetenado en l' unua nokto
  Alportas facilecon por la dua;
  La tria estos jam des pli facila;
  Char ekzercado povas preskau shanghi
  Ech la naturon mem; ghi la diablon
  Au humiligas, au lin plifortigas.
  Ankorau unu fojon--bonan nokton!
  Kaj benu min, se vi ankorau mem
  Deziras havi benon de l' chielo.
  (Montrante sur Polonion). Ha, tiun chi sinjoron mi domaghas.
  Chiel' decidis puni min per li
  Kaj lin per mi; mi estis por li vipo,--
  Sed mi servanto ankau por li estos.
  Por li mi zorgos kaj por lia morto
  Respondos mi. Adiau, bonan nokton!
  La sola amo faris min kruela;
  Malbona estas la komenco,--poste
  Ankorau io pli malbona venos...
  Ankorau unu vorton!

REGHINO

                       Kion fari?

HAMLETO

  Ne tion, kion mi al vi parolis.
  La bela regho vin denove tenu
  En siaj brakoj kaj karese pinchu
  Al vi la vangojn, nomu vin kateto;
  Por kelke da adultaj dolchaj kisoj,
  Por ludo per la malbenitaj fingroj
  En via nuko vi al li malkovru
  La tutan veran staton, ke mi estas
  Freneza ne en vero, sed nur shajne,
  El ruzo. Estus certe tute bone,
  Ke vi al li raportu tuj pri chio.
  Char kia do reghino, bela, chasta
  Kaj sagha volus kashi al la bufo,
  Al la vesperto tiajn gravajn faktojn?
  Ne, ne! Kovrilon de la korbo levu,
  Ellasu la birdetojn kaj, simile
  Al la simio, rampu mem internen,
  Por fari provojn, kaj en la kaptilo
  Vi poste perdu vian propran kapon.

REGHINO

  Ne, estu tute certa! Se la vortoj
  Prezentas spiron kaj la spiro vivon,--
  Mi pli ne havas vivon, por elspiri
  Parolon vian.

HAMLETO

                Mi Anglujon iras;
  Chu vi jam scias?

REGHINO

                    Ha, jes, mi forgesis.
  Ghi estas jam afero decidita.

HAMLETO

  Jam la leteroj estas sigelitaj;
  Amikoj du, al kiuj mi konfidas
  Precize tiel, kiel la lacertoj,
  Ricevis komision kunveturi,
  Kiel heroldoj, por al mi la vojon
  Al la kaptilo ebenigi. Bone!
  Amuzo estos, kiam la ministo
  Per forto de la propra sia pulvo
  En la aeron flugos; kontrau minoj
  Mi faras minojn iom pli profundajn,
  Mi eksplodigos ilin ghis la luno.
  Ho, estas tre amuze vidi, kiel
  Du ruzoj reciproke sin renkontas.

(Levante la korpon de Polonio.)

  Kaj vi, sinjor', al mi klopodon faras;
  Mi trenos vin en plej proksiman chambron.
  Patrin', adiau! Bonan al vi nokton!
  La kortegano tie chi nun estas
  Silenta kaj sekreta serioze,
  Li, kiu tiom amis babiladi!
  Nu, venu do, mi kashos vin, amiko,
  Patrino, bonan nokton!

(Ili disiras. Hamleto trenas kun si la korpon de Polonio.)




AKTO IV


SCENO I

Chambro en la palaco. La Regho, la Reghino, Rosenkranz kaj
Gldenstern.

REGHO (al la reghino).

  En viaj ghemoj estas ia senco;
  Kaj mi ghin devas scii; kie estas
  La filo via?

REGHINO (al Rosenkranz kaj Gldenstern).

               Mi vin petas, lasu
  Nin solajn por momento. (Ambau foriras) Ha, sinjoro!
  Teruran nokton devis mi travivi!

REGHO

  Per kio? kio estas kun Hamleto?

REGHINO

  Li furiozas, kiel mar' kaj vento
  En reciproka veta batalado.
  En sovagheco sia li ekaudis,
  Post la tapisho bruon, kaj rapide
  Li sian glavon tiris, kriis: rato!
  Kaj en la flamo de l' frenezo sia
  Mortigis la maljunan Polonion.

REGHO

  Terura faro! Tio nin atingus,
  Se tie starus ni. Danghere estas
  Lin lasi plu en tia libereco.
  Al vi, al mi, al chiuj ghi minacas.
  Ho ve, sur kiu kushas respondeco
  Por tiu sanga faro? Jes, sur mi:
  Mi el singardo devis lin enshlosi
  Kaj teni malproksime de la homoj;
  Sed mia amo estis tiel granda,
  Ke mi ne volis agi lau prudento.
  Kaj kiel posedanto de malsano,
  Kashinda por la mondo, mi ghin lasis
  Konsumi en sekreto mian vivon.
  Kie li estas?

REGHINO

                La malvivan korpon
  Li ien trenis for; kaj, kvazau grano
  Da pura oro en amaso kota,
  La sagho kaj la koro por momento
  En li ekbrilis: pente li ekploris.

REGHO

  Gertrudo, venu! Antau ol la suno
  Sin kashos post la montoj, li jam estos
  Sur shipo; kaj teruran lian faron
  Per chiuj artoj kaj autoritato
  Ni penos senkulpigi.--Gldenstern!

(Rosenkranz kaj Gldenstern venas.)

  Vi ambau iru kaj helpantojn prenu!
  Hamleto en atako de frenezo
  Mortigis Polonion kaj fortrenis
  Kun si la korpon de la mortigito.
  Nun iru, serchu lin, kun li parolu,
  La korpon do venigu en preghejon.
  Mi petas vin, rapidu!

(Rosenkranz kaj Gldenstern foriras.)

                        Nun, Gertrudo,
  Ni vokos chiujn saghajn konsilistojn,
  Rakontos ni al ili la aferon:
  Kio farighis, kion ni intencas.
  Per tio la serpento-kalumnio,
  Portanta sian langon la venenan
  Rapide de poluso al poluso
  Kiel la pafo de la pafilego,
  Indulgos eble nian puran nomon
  Kaj malaperos sendanghere. Venu!
  Teruro kaj interna batalado
  Turmentas mian koron kaj animon.

(Ambau foriras.)


SCENO II

Alia chambro en la palaco. Hamleto venas.

HAMLETO

Bone kashita!

ROSENKRANZ kaj GLDENSTERN (post la sceno).

Hamleto! Princo Hamleto!

HAMLETO

Silentu! Kia bruo? Kiu vokas Hamleton? Ha, jen ili venas. (Rosenkranz
kaj Gldenstern eniras.)

ROSENKRANZ

Kion vi, princo, faris kun la korpo de Polonio?

HAMLETO

Aligis lin al la tero, al kiu li estas parenca.

ROSENKRANZ

Montru al ni la lokon, por ke ni povu ghin preni kaj porti en la
preghejon.

HAMLETO

Ne kredu!

ROSENKRANZ

Kion ne kredi?

HAMLETO

Ke mi vian sekreton povas gardi kaj mian ne. Cetere lasi sin
eldemandi de spongo! Kion povas tiam respondi filo de regho?

ROSENKRANZ

Chu vi pensas, ke mi estas spongo, princo?

HAMLETO

Jes, sinjoro, spongo, kiu ensuchas la mienon, la favorojn kaj la
ordonojn de la regho. Sed tiaj servantoj faras al la regho la plej
bonan servon en la fino. Li konservas ilin, kiel simio la bongustan
pecon en la angulo de sia busho: plej antaue en la bushon, por plej
poste esti englutita. Kiam li bezonos tion, kion vi kolektis, tiam li
povas vin nur ekpremi, kaj tiam vi, spongo, estos denove seka.

ROSENKRANZ

Mi vin ne komprenas, princo.

HAMLETO

Estas al mi tre agrable: en malsaghaj oreloj aluda parolo dormas.

ROSENKRANZ

Princo, diru al ni, kie estas la korpo, kaj poste venu kun ni al la
regho.

HAMLETO

La korpo estas che la regho, sed la regho ne estas che la korpo. La
regho estas objekto...

GLDENSTERN

Objekto, princo?

HAMLETO

Kiu estas nenio. Venu al li. Kashu vin, vulpo, aliaj ghin sekvu!

(Chiuj foriras.)


SCENO III

Alia chambro en la palaco. La regho kaj korteganoj.

REGHO

  Mi lasis lin alveni, kaj la korpon
  Mi lasis serchi. Ho, kia danghero,
  Se li tiel libere promenados!
  Kaj tamen ni ne povas kun li agi
  Lau tuta severeco de la legho:
  Lin amas la amaso la malsagha,--
  Ghi jughas per okulo, ne per kapo,
  Ghi vidas la grandecon de la puno,
  Kaj pri la kulpo ghi ne volas pensi.
  Nun tiu chi forsendo devas shajni
  Trankvila rezultato de pripenso.
  Malbonon per malbono ni forigos
  Au per nenio.

(Venas Rosenkranz.)

                 Ha, nu kio estas?

ROSENKRANZ

  Pri tio, kien metis li la korpon,
  Ne povis ni sciighi.

REGHO

                       Kaj li mem?

ROSENKRANZ

  Li estas, regho, tie chi, sub gardo,
  Ghis vi ordonos.

REGHO

                   Oni lin venigu.

ROSENKRANZ

  He, Gldenstern, la princon enkonduku!

(Eniras Gldenstern kun Hamleto.)

REGHO

Nu, Hamleto, kie estas Polonio?

HAMLETO

Che la vespermangho.

REGHO

Che la vespermangho?

HAMLETO

Ne kie li manghas, sed kie li estas manghata. Kolekto da saghaj
kavaliroj en formo de vermoj venis nun al li kun vizito. Tushante la
manghadon, tiuj chi vermetoj estas la plej grandaj potenculoj. Ni
nutras la bestojn, por nutri nin mem; kaj nin mem ni nutras por la
vermoj. La grasa regho kaj la malgrasa almozulo estas nur du diversaj
manghospecoj, difinitaj por unu sama tablo: tio chi estas la fino de
chio.

REGHO

Ho, Dio, Dio!

HAMLETO

Jen homo kaptas fishojn per la vermeto, kiu manghis reghon, kaj
manghas poste la fishon, kiu manghis tiun vermon.

REGHO

Kion vi volas diri per tio chi?

HAMLETO

Nenion, mi volis nur montri al vi, ke regho povas vojaghi tra la
intestoj de almozulo.

REGHO

Kie estas Polonio?

HAMLETO

En la chielo. Sendu tien, por rigardi. Se via sendito tie lin ne
trovos, tiam serchu lin mem en alia loko. Sed se vi en la dauro de
monato lin ne trovos, vi lin eksentos per la nazo, kiam vi iros sur
la shtuparon de la galerio.

REGHO (al kelkaj korteganoj).

Iru, serchu lin tie.

HAMLETO (al la korteganoj).

Li atendos. (Kelkaj korteganoj foriras.)

REGHO

  Hamleto, pro sendanghereco via
  Al ni tre kara, kiel via faro
  Sincere nin doloras, vi nun devas
  Post la terura faro tre rapide
  Veturi for. Vi tial vin pretigu;
  La shipo jam atendas vin, la vento
  Favoras, kaj vi nun en bona horo
  Anglujon forveturos.

HAMLETO

                       Anglujon?

REGHO

Jes, Hamleto.

HAMLETO

Bone.

REGHO

Nun vi scias nian intencon.

HAMLETO

Mi vidas anghelon, kiu ilin vidas. Sed bone! Anglujon!
Adiau, kara patrino!

REGHO

Via amanta vin patro, Hamleto.

HAMLETO

Mia patrino. Patro kaj patrino estas geedzoj; geedzoj estas kiel unu
korpo: sekve, mia patrino. Ni veturu Anglujon!

REGHO (al Rosenkranz kaj Gldenstern).

  Vi sekvu lin kaj logu al la shipo.
  Rapidu: ghis vespero li jam devas
  Trovighi sur la maro. Ne prokrastu!
  Jam chio estas preta al veturo.
  Rapidu, mi vin petas!

(Rosenkranz kaj Gldenstern foriras.)

                        Vi, Anglujo,
  Se mia amo estas por vi kara--
  Vi taksi ghin ja povas, char ankorau
  Ja ne palighis la cikatro, kiun
  La dana glavo al vi akre donis,
  Kaj la tribut' estimon vian montras--
  Vi tiam ne malshatos la ordonon,
  En mia skribo klare esprimitan,--
  Kaj morto al Hamleto! Ho, Anglujo,
  Plenumu plej rapide mian peton!
  Li kiel febro mian sangon batas...
  Vi devas min sanigi. Dum li vivas,
  Felichon mi neniam povas trovi. (Foriras.)


SCENO IV

Ebenajho en Danujo. Fortinbras kaj militistaro en marsho.

FORTINBRAS

  Salutu, kapitan' en mia nomo
  La reghon de Danujo kaj raportu,
  Ke Fortinbras' lau la promeso lia
  Deziras havi nun akompanantojn
  Por la trairo de la dana lando.
  Vi scias, kie vi nin povos trovi.
  Se lia regha moshto ekdeziros
  Kun ni paroli, ni lau nia shuldo
  Tuj lin salutos. Tiel vi raportu.

KAPITANO

  Mi faros, princ'.

FORTINBRAS (al la soldatoj.)

                    Antauen! Ne rapidu!

(Li foriras kun la soldatoj. Hamleto, Rosenkranz, Gldenstern
kaj aliaj venas.)

HAMLETO

  Sinjoro, kies tiuj chi soldatoj?

KAPITANO

  De la norvego.

HAMLETO

                 Kien ili iras?

KAPITANO

  Kontrau Polujon.

HAMLETO

                    Kaj sub kia estro?

KAPITANO

  Sub la norvega princo Fortinbras.

HAMLETO

  Chu vi deziras per milito preni
  Polujon tutan au nur liman pecon?

KAPITANO

  Por al vi diri tute puran veron,
  Ni iras pro peceto nur malgranda,
  Pli pro la nomo, ol pro la profito.
  Ech kvin dukatojn mi por ghi ne donus.
  Kaj se ghin vendi, ghi al la norvego
  Au al la polo certe pli ne donus.

HAMLETO

  La poloj sekve ghin ech ne defendos.

KAPITANO

  Ho ne, ili kolektis jam soldatojn.

HAMLETO (flanken.)

  Du mil animojn, dudek mil dukatojn
  Sendube kostos tiu chi disputo!
  Ulcero de bonstato kaj de paco,--
  Interne krevas, se eksteren morto
  Ne vokas ghin. (Laute) Mi dankas vin, sinjoro!

KAPITANO

  Felichan vojon! (Foriras.)

ROSENKRANZ

                  Princo, ni atendas.

HAMLETO

  Mi baldau sekvos; iru vi antaue.

(Rosenkranz kaj la aliaj foriras.)

  Ha, chio plendas kontrau mi, riprochas
  Severe por prokrasto de la vengho!
  Por kio taugas homo, se la tempon
  Li uzas nur por manghi kaj por dormi?
  Nenio pli ol bruto! La Kreinto
  Al ni kapablon de pensado donis,
  Por povi vidi posten kaj antauen,
  Li donis al ni saghon ne por tio,
  Ke ghi en ni sen uzo pereadu.
  Chu mi ghin nomos bruta forgesado?
  Chu mi ghin nomos tima dubo, kiu
  Tro longe pensas pri la rezultato,--
  Pripensemeco tia en si havas
  Kvaronon nur de la prudento vera
  Kaj tri kvaronojn de malnobla timo.
  Por kio mi nun vivas? Por eterne
  Nur ripetadi: Tion chi vi faru--
  Kaj tamen resti sen farado, kiam
  Por ghi mi havas kauzon kaj la volon
  Kaj forton kaj rimedojn por plenumi!
  Kaj chio min instigas! Jen ekzemplo:
  Mi vidis nun potencan soldataron,--
  Ghin juna princ' kondukas; en gloramo
  Li riskas por la duba rezultato
  Kuraghe sian vivon, li ne timas
  Klopodojn kaj dangherojn,--kaj pro kio?
  Pro nuksa shelo! Esti vere granda
  Signifas: sin ne movi sen bezono,
  Sed ech pro pajlo forte ekbatali,
  Se ghin postulas la honor'. Kaj mi?
  La morto de la patro, malhonoro
  De la patrino, sango kaj prudento
  Instigas min,--kaj mi nenion faras!
  Kun honto antauvidas mi la morton
  De dudek mil soldatoj, kiuj iras
  Pro bagatelo, pro fantom' de gloro
  Al tombo. Kaj la pec', pro kiu ili
  Batalas, ne sufichas ech por doni
  Al ili chiuj lokon por batalo
  Au por enpreni chiujn mortigotajn!
  De nun, ho mia kapo, vi laboru
  Nur por la vengho, au ekdormu tute! (Foriras.)


SCENO V

Elsinoro. Chambro en la palaco. La reghino kaj Horacio.

REGHINO

  Ne, ne! Ne volas mi kun shi paroli.

HORACIO

  Shi forte petas, shia stato estas
  Tre kompatinda.

REGHINO

                  Kion do shi volas?

HORACIO

  Shi chiam pri la patro nur parolas;
  Shi diras, ke la mond' estas kruela;
  Shi ghemas kaj la bruston al si batas;
  Shin bagatel' chagrenas; shi parolas
  Delire kaj sen ia klara senco,
  Kaj tamen shiaj vortoj la audanton
  Kondukas al konkludoj. Kungluante
  La sencon de la vortoj, la mienojn,
  La signojn, la aludojn, oni povas
  Ne scii difinite, sed supozi
  Tre multe da malbono. Estus bone
  Kun shi paroli, char che la popolo
  Tumulton povus veki shiaj vortoj.

REGHINO

  Enlasu shin! (Horacio foriras.) Al la anim' malsana
  Aperas chie signoj de danghero;
  La kulpo estas tiel timoplena,
  Ke per kashado ghi sin nur malkashas!

(Venas Horacio kun Ofelio.)

OFELIO

Kie estas la bela reghino de Danujo?

REGHINO

Kiel vi fartas, Ofelio?

OFELIO (kantas.)

  Mia kara, mia belo
  Estis brava juna dano;
  Portis plumojn sur chapelo
  Kaj bastonon en la mano.

REGHINO

Ha, mia kara fraulino, kion signifas tiu chi kanto?

OFELIO

Kion? Mi petas vin, audu:

(Kantas.)

  Vane estas la espero:
  Li jam mortis, ne revenas!
  Lian kapon kovras tero,
  La piedojn shtono tenas.

REGHINO

Sed diru al mi, Ofelio...

OFELIO

Mi petas vin, auskultu.

(Kantas.)

  Chemizeton oni metis... (Eniras la regho.)

REGHINO

Ha, mia edzo, rigardu!

OFELIO (kantas.)

  Sur karulon inter ploroj;
  Sur la tombon oni jhetis
  Multon el la kampaj floroj.

REGHO

Kiel vi fartas, kara fraulino?

OFELIO

Mi dankas! Tre bone. Oni diras, ke la strigo estis filino
de bakisto. Ha, sinjoro, ni scias, kio ni estas, sed ni ne
scias, kio ni povas farighi. Bonan apetiton!

REGHO

Shi ne povas forgesi la patron.

OFELIO

He, ni ne parolu pri tio chi; sed se oni vin demandos, kion ghi
signifas, tiam diru: (Kantas.)

  En la tag' de Valenteno
  Mi al mia la trezoro
  Venis frue en mateno,
  Por saluti vin el koro.
  Tuj li levis sin kaj diris:
  Venu, venu, amikino!
  Shi eniris, sed eliris
  Jam virino, ne knabino.

REGHO

Kara Ofelio!

OFELIO

Por kio la jhurado? Mi tuj finos. (Kantas.)

  Fi do, hontu! Tiel agi!
  Vi ja trompis min sen koro!
  Amon viroj povas pagi
  Per depreno de l' honoro!
  Vi edzighi min promesis,
  Kaj la vorton vi ne tenis.

Kaj li respondas:

  He, mi shercis kaj mi chesis...
  Kial do vi al mi venis?

REGHO

Chu jam longe shi estas en tia stato?

OFELIO

Mi esperas, ke chio ankorau estos bona. Ni estu nur paciencaj. Kaj
tamen mi ne povas deteni min de ploro, kiam mi pensas, ke ili metis
lin en malvarman teron. Al mia frato mi devos chion raporti, kaj vin
mi dankas por la bona konsilo. Donu mian kaleshon! Bonan nokton,
sinjorinoj! Bonan nokton, charmaj sinjorinoj! Bonan nokton, bonan
nokton!

REGHO (al Horacio).

  Vi sekvu shin kaj gardu shin atente.

(Horacio foriras.)

  Ghi estas la veneno de malghojo;
  La morto de la patro chion kauzis.
  Gertrudo, kiam venas la suferoj,
  Ho ve, ne izolitaj ili venas,
  Sed en amaso. Shia patro mortis,
  La filo via estas forsendita--
  Li mem sovaghe kauzis la forsendon--
  Kaj la popol' tumultas en supozoj
  Pri l' morto de l' honesta Polonio.
  Ni faris neprudente, ke ni kashis
  La veran kauzon de la morto lia:
  Jen Ofelio perdis la prudenton,
  Sen kiu ni ne estas pli ol bestoj,
  Kaj--la plej grava--shia frato venis
  Sekrete el Francujo, li miregas,
  Indignas, kaj nun en la urbo fluas
  Paroloj plej venenaj jam pri l' morto
  De Polonio. Manko de klarigo
  Jam faris, ke sur nin la tutan kulpon
  De la mistera morto oni jhetis.
  Gertrudo mia kara, kiel stari
  Trankvile kontrau tiom malfelichoj.

(Post la sceno oni audas bruon.)

REGHINO

  Ho, kia, bruo? Kia tumultego? (Nobelo eniras.)

REGHO

  Rapide la gardistojn! Lasu gardi
  La pordon! Kio estas?

NOBELO

                        Mia regho,
  Rapide kuru! Savu vin, ho regho!
  La ocean', el bordo elirinte,
  Ne pli sovaghe glutas l' ebenajhon,
  Ol nun Laerto kun terura bando
  Atakas vian tutan servantaron.
  Lin la popolo nomas regho; kvazau
  La mondo nun denove komencighus
  Kaj kvazau malaperis nun subite
  La historio kaj la tradicioj,
  Kreintoj kaj subtenoj de la indo,
  Nun ili krias: Ni elektu reghon!
  Laerto estu regho! Kiel tondro
  Rebruas, chie flugas nun la krio:
  Laerto estu regho!

REGHINO

                     Ili vigle
  Atakas lau malvera postesigno.
  Sed vi eraras, hundoj de Danujo!

(Bruo post la sceno.)

REGHO

  La pordoj elbatitaj!

(Venas Laerto armita kaj multaj Danoj.)

LAERTO

                       Kie estas
  Li, tiu regho?--Iru for, sinjoroj!

DANOJ

  Ne, ni vin sekvos, ni vin ne forlasos!

LAERTO

  Mi petas.

DANOJ

            Bone, se vi tiel volas. (Ili eliras el la chambro.)

LAERTO

  Mi dankas vin. Vi gardu post la pordo!--
  Malnobla regho, vi al mi redonu
  La patron!

REGHINO

             Ho, Laerto, trankvilighu!

LAERTO

  Se unu gut' de l' sango mia restus
  Trankvila, tiam estus mi bastardo:
  Trompita edzo estus mia patro,
  Malchasta estus la patrino mia,
  Se nun mi povus resti pli trankvila.

REGHO

  Laerto, kio kauzis tian grandan
  Ribelon nun de via flank'? Gertrudo,
  Vi trankvilighu, vi nenion timu
  Pro la persono mia. Dio gardas
  La reghojn: kiam la perfid' ekvidas
  Apenau tion, kion ghi intencis,
  L' intenco falas for.--Laerto, diru,
  Pro kio vi indignas?--Lasu lin,
  Gertrudo mia!--Diru, juna homo!

LAERTO

  La patro mia kie estas?

REGHO

                          Mortis.

REGHINO

  Sed ne de lia mano.

REGHO

                      Lasu lin
  Demandi tiom, kiom li deziras.

LAERTO

  Sed kiel kaj en kia maniero?
  Per ruzaj vortoj vi min ne dolchigos!
  For fideleco! Jhuroj al l' infero!
  Pieco, konscienco,--iru chio
  Al la diabloj en la profundajhon!
  Kondamnon mi ne timas; mi renversos
  La tutan mondon,--venu, kio volas!
  Nur venghon mi avidas, plenan venghon
  Por mia patro!

REGHO

                 Kiu vin retenos?

LAERTO

  Nur mia volo, sed ne la ordono
  Ech de la tuta mondo. La rimedojn
  Mi tiel uzos, ke nenio restos.

REGHO

  Auskultu min, Laerto! Se vi volas
  La puran veron scii pri la morto
  De via patro, chu la vengho via
  Decidis, se vi venkos en la ludo,
  Egale la koleron vian vershi
  Sur malamikojn kaj sur la amikojn?

LAERTO

  Nur sur la malamikojn.

REGHO

                         Chu vi volas
  Ekkoni ilin?

LAERTO

               Kaj al la amikoj
  Mi vaste tuj malfermos miajn brakojn
  Kaj mi per mia sango ilin nutros.

REGHO

  Tre bone! Nun denove vi parolas
  Kiel fidela filo kaj bonega
  Nobelo. Ke en mort' de via patro
  Mi estas plej senkulpa kaj per ghi
  Mi estas mem tushita tre dolore,--
  Vi tion baldau jughos mem kaj vidos
  La veron tute klare.

DANOJ (post la sceno).

                       Lasu shin!

LAERTO

  He, kio? Kia bruo?

(Eniras Ofelio, fantazie ornamita per herboj kaj floroj.)

LAERTO

                     Elsekighu,
  Vi, mia cerbo! Larmoj la plej salaj,
  Bruligu al mi tute la okulojn!--
  Je Dio! Frenezeco via estos
  Al ni pagita, ho, fratino mia,
  Pagita kare, ghis en la pesilo
  Fortege mallevighos la kaliko!
  Ho, Maja rozo, ho, infano charma,
  Ho, Ofelio, ho, fratino kara!
  Chielo! chu la sagho de knabino
  Formortas ankau tiel facilege,
  Kiel la vivo de maljuna homo?
  En am' naturo estas delikata:
  Shi sendas for post la amat' perdita
  Plej karan havon, kiun shi posedas.

OFELIO (kantas plende).

  Oni lin portis al tombo senvorte,
  (Ridante) Ha, ha, ha, ha, ha, ha, ha!
  (Plende) Kaj oni ploris tre forte, tre forte...
  Adiau, mia kolombo!

LAERTO

  Se en prudento plena vi instigus
  Al vengho min, ne tiel ghi efikus!

OFELIO

Vi devas kanti: En la teron, en la teron! Ho, kiel la rado al tio
chi sonoras! Ghi estas la malfidela administratoro, kiu shtelis la
filinon de sia sinjoro.

LAERTO

Sensenca io, tamen pli ol io.

OFELIO (al Laerto).

Jen estas rosmareno, ghi estas por memoro: mi petas vin, kara mia
koro, memoru min! Kaj jen estas miozoto, pro la fideleco.

LAERTO

Sentenco en la frenezo: fideleco kaj memoro kunigitaj.

OFELIO (al la regho).

Jen estas fenkolo por vi kaj akvilegio. (Al la reghino). Jen estas
ruto por vi kaj ankau iom por mi.--Vi povas porti vian ruton kun ia
speciala signo. (Al Laerto.) Jen estas krizantemo,--mi volis doni al
vi kelke da violoj, sed ili chiuj velkis de la tempo, kiam mia patro
mortis.--Oni diras, ke li bone finis.

(Kantas.)

  Char karulo mia estas
  Mia tuta ghojo.

LAERTO

  Malghojo kaj suferoj, ech frenezo
  Al shi nur donas chiam novan charmon.

OFELIO (kantas).

  Kaj li jam neniam revenos?
  Kaj li jam neniam revenos?
    Ho ve, li jam mortis,
    Lin oni forportis,
  Ni lin jam revidos neniam!
    La barbo la bela,
    Buklaro la hela...
  Li mortis, li mortis por chiam!
    Mi ploras sen celo...
    Ho, bona chielo,
  Pro lia animo mi petas.

Kaj pro la animoj de chiuj homoj. Mi preghas. Dio vin savu!

(Foriras.)

LAERTO

  Vi vidas? Dio!

REGHO

                       Lasu min, Laerto,
  Paroli iom pri doloro via;
  Al mi la rajton mian ne rifuzu.
  Sed iru kaj inter amikoj viaj
  Elektu la plej saghajn,--ili jughu
  Nun inter vi kaj mi. Se ili trovos,
  Ke mi en la afero estas kulpa,
  Mi tiam estas preta al vi doni
  La regnon, kronon, mian propran vivon;
  Sed se ne tiel,--tiam vi konsentu
  Al ni oferi pli da pacienco,
  Ni tiam penos, kune laborante,
  Per vengho trankviligi vian koron.

LAERTO

  Ghi estu tiel!--Ho, la maniero
  De lia mort', kashita enterigo,--
  Sen glavo, sen insigno au ornamo
  Super la tombo, sen ceremonioj
  Kaj sen funebraj formoj kaj parado,--
  De l' ter' al la chiel, ghi laute krias,
  Ke mi ne lasu chion sen kalkulo.

REGHO

  Postulu la klarigon. Sur la kapon
  De la kulpul' la puna glavo falos.
  Mi petas, sekvu min. (Chiuj foriras.)


SCENO VI

Alia chambro en la palaco. Horacio kaj servanto.

HORACIO

  Kun mi paroli iu volas? Kiu?

SERVANTO

  Maristoj. Ili diras, ke por vi
  Leterojn ili havas.

HORACIO

                      Ili venu! (La servanto foriras.)
  Neniu en la tuta mondo, shajnas,
  Saluton ian povus al mi sendi,
  Se ne Hamleto. (Eniras du maristoj.)

UNUA MARISTO

Dio benu vin, sinjoro!

HORACIO

Kaj vin ankau!

UNUA MARISTO

Li tion faros, sinjoro se ghi plachos al Li. Jen estas letero por vi,
sinjoro. Ghi estas de la sendito, kiu devis veturi Anglujon, se via
nomo estas Horacio, kiel oni diris al mi.

HORACIO (legas).

Horacio, kiam vi tralegos tiun chi leteron, penu, ke tiuj chi
maristoj venu al la regho; ili havas leterojn por li. Apenau
ni estis du tagojn sur la maro, forte armita korsaro komencis chasi
nin: char nia shipo iris tro malrapide, ni vole-ne-vole devis montri
kuraghon, kaj en la dauro de la batalo mi transiris sur la shipon de
la korsaro; en tiu sama momento ili forlasis nian shipon, kaj tiel mi
sola farighis ilia kaptito. Ili agis kun mi kiel bonkoraj friponoj,
sed ili sciis, kion ili faras; mi devas pagi al ili per bona servo.
Zorgu, ke la regho ricevu la leterojn, kiujn mi sendas, kaj venu al
mi kun tia rapideco, kvazau vi kurus de la morto. Mi diros al vi en
la orelon tiajn vortojn, kiuj tute surdigos vin, kaj tamen ili estas
ankorau tro malmultepezaj en komparo kun sia enhavo. Tiuj chi homoj
alkondukos vin al la loko, kie mi estas. Rosenkranz kaj Gldenstern
daurigas sian vojaghon Anglujon: pri ili mi povas multe diri al vi.
Adiau. Eterne, kiel vi scias, la via--Hamleto.

(Al la maristoj.)

  Nun venu, ni transdonos la leterojn,
  Kaj tiom pli rapide, ke ni iru
  Al tiu, kiu ilin al vi donis. (Chiuj foriras.)


SCENO VII

Alia chambro en la palaco. La regho kaj Laerto.

REGHO

  Nun via konscienco mem ja devas
  Min senkulpigi, kaj en vian koron
  Vi devas min kiel amikon meti,
  Char vi ja audis per oreloj propraj,
  Ke tiu sama, kiu vian patron
  Mortigis, volis min mem pereigi.

LAERTO

  Plu mi ne dubas. Tamen al mi diru,
  Pro kia kauzo tian grandan krimon,
  Intencon tre dangheran kaj punindan
  Vi lasis sen konvena puno, kiun
  Postulis via sagho, via indo?

REGHO

  Pro du apartaj kauzoj, kiuj eble
  Al vi aperos forte sensignifaj,
  Por mi do ili estas forte gravaj.
  Patrino lia amas lin varmege
  Kaj certe ne transvivus lian punon;
  Kaj, mi--chu el pasio au el virto--
  Al shi mi estas tiel alligita,
  Ke, kiel stelo nur en sia rondo
  Sin povas movi, tiel mi sen shi
  Ne povas vivi. Kaj la dua kauzo,
  Pro kiu mi silentis, estas tio,
  Ke lin tre amas la popolamaso:
  La mankojn liajn la popolo trempas
  En sian amon, kiu, kvazau fonto,
  Turnanta lignon en malmolan shtonon,
  El la mallaudo faras laudon, tiel,
  Ke miaj sagoj, tro malmultepezaj
  Por tia vento, ne la celon trafus,
  Sed al pafarko mia returnighus.

LAERTO

  Kaj tiel mi la noblan patron perdis,
  Kaj tiel senespere nun pereis
  Fratino mia, kiu la plej alte
  En nia tempo staris, kvazau luma
  Modelo, por elvoki imitadon.
  Sed vengho venos!

REGHO

                    Dormu nur trankvile.
  Ne pensu vi, ke mi kreita estas
  El tia velka shtofo, ke mi lasos
  Al la danghero pinchi mian barbon
  Kaj prenos ghin por sherco. Baldau audos
  Vi iom pli. Mi amis vian patron,
  Kaj ankau chiu amas ja sin mem;
  El tio, mi esperas, vi komprenos...

(Eniras Sendito.)

REGHO

  Nu, kio nova?

SENDITO

                Via regha moshto,
  Leteroj de Hamleto; jen por vi,
  Kaj jen por la reghino.

REGHO

                          De Hamleto?
  Sed kiu do alportis la leterojn?

SENDITO

  Mi audis, ke maristoj; mi ne vidis.
  Al mi Klaudio ilin donis, kiu
  Ricevis ilin de la alportintoj.

REGHO

Laerto, audu! (Al la Sendito.) Vi jam povas iri. (La sendito
foriras. La regho legas.) Potenca regho! Sciu, ke mi nuda estas
realportita en vian landon. Morgau mi petos la permeson veni antau
viajn reghajn okulojn, kaj tiam mi havos la honoron raporti al vi la
kauzon de mia subita kaj stranga reveno.--Hamleto.

  Nekompreneble! Chu ili revenis?
  Kio farighis? Kiel? Povas esti,
  Ke chio estas trompo?

LAERTO

                        Chu vi konas
  La skriban karakteron de l' letero?

REGHO

  Ghi estas mano de Hamleto. Nuda!
  Videble sola, sen siaj gardantoj!
  Chu vi al mi konsili ion povas?

LAERTO

  Ne, mi nenion scias. Sed li venas!
  Pli fresha nun farighas mia koro,
  Mi ghojas, ke mi rekte al li iros
  Kaj diros al li: tion chi vi faris!

REGHO

  Se tion vi decidis--kaj alie
  Vi ja ne povas agi--chu vi volas,
  Ke mi al la renkonto vin preparu?

LAERTO

  Jes, mia regho, se nur ne al paco
  Vi volas min prepari.

REGHO

                        Nur al paco
  Kun via propra sagho kaj animo.
  Se li revenis laca de vojagho
  Kaj plu ne volos ree forveturi,
  Mi inklinigos lin al unu provo,
  De mi jam tre mature pripensita,
  Che kiu li pereon ne evitos;
  Kaj lia morto estos tiel glata,
  Ke ech ne estos ombro de suspekto.
  Ech la patrino ruzon ne divenos
  Kaj nomos ghin nur bato de la sorto.

LAERTO

  Mi vin obeos, regho, tiom pli,
  Se vi aranghos la aferon tiel,
  Ke li per mi ricevu sian morton.

REGHO

  Jes, ghuste tiel. Kiam vi forestis,
  La famo multe gloris vin pro io,
  Per kio vi lau famo multe brilas.
  Hamleto audis vian gloron; chiuj
  Talentoj viaj kune kolektitaj
  Che li envion tian ne elvokis,
  Kian elvokis tiu unu sola
  Talento, kiun mi ne multe shatis.

LAERTO

  Pri kia do talento vi parolas?

REGHO

  Ludilo bagatela de l' juneco,
  Kaj tamen ankau grava, char la plumoj
  Kaj la rubandoj al la junularo
  Konvenas en ne malpli alta grado,
  Ol la manteloj kaj la varmaj peltoj
  Konvenas al maturaj maljunuloj.--
  Jen antau du monatoj nin vizitis
  el Normandujo unu kavaliro.
  Mi bone konas francojn el milito,
  Mi scias, kiel bone ili rajdas;
  Sed tiu chi bravulo certe povus
  Konkuri ech kun la diablo mem:
  Li kvazau mem alkreskis al la selo
  Kaj kun chevalo sia elfaradis
  Li tiel miregindajn artifikojn,
  Ke oni povus pensi, ke li mem
  Prezentas vivan parton de l' chevalo.
  Kaj la imago mia mem ne povis
  Elpensi ech en pura fantazio
  Pli lertajn kaj mirindajn artifikojn,
  Ol tiuj, kiujn li al ni prezentis.

LAERTO

  Kaj li normando estis?

REGHO

                         Jes, normando.

LAERTO

  Mi estas preta jhuri, ke ghi estis
  Lamordo.

REGHO

           Jes, li mem.

LAERTO

                        Mi konas lin.
  Li estas efektive la juvelo
  De la nacio sia.

REGHO

                   Li rakontis
  Al ni pri vi, kaj li vin forte laudis
  Pro via majstra arto en skermado,
  Precipe per rapiroj. Li certigis,
  Ke estus tre belege, se trovighus
  Ankorau unu homo, kiu povus
  Kun vi kuraghi stari al batalo.
  Li jhuris, ke en lia tuta lando
  Skermantoj la plej bonaj ne posedas
  Ech la duonon de lerteco via.
  Raportoj liaj vekis en Hamleto
  Envion tiel grandan, ke de tiam
  En tago kaj en nokto li senchese
  Nur sopiradis, ke vi la plej baldau
  Revenu, por ke li kun vi ekprovu
  Batalon. Nun konkludo plej natura...

LAERTO

  Konkludo? Kia?

REGHO

                 Diru nun, Laerto,
  Chu via patro estis al vi kara?
  Au kiel la malghojo sur pentrajho
  Vi estas nur vizagho, sed sen koro?

LAERTO

  Por kio la demando?

REGHO

                      Mi ne tial
  Demandas vin, ke mi ech iom dubus
  Pri via amo al la patro; tamen
  Mi scias, ke la amo ofte estas
  Nur sklavo de la tempo: ghi naskighas
  Per tempo, kaj la sperto ankau montras,
  Ke tempo ghin tre ofte moderigas
  Kaj ech estingas ghian tutan flamon.
  Jes, en la mezo de la ama flamo
  Trovighas preskau chiam ia speco
  De mecha debrulajho, kiu baldau
  La helan flamon forte mallumigas.
  Nenio restas en bonec', eterna:
  Boneco tro matura baldau mortas
  De l' prem' de sia propra troforteco.
  Se oni volas agi, oni agu
  En la minutoj de la volo, char
  La volo povas baldau malfortighi,
  Trovante tiom da malhelpoj, kiom
  Trovighas langoj, manoj kaj okazoj.
  Kaj tiam la deziro kaj la devo
  Farighas nur sopiro fanfarona,
  Sopiro sen plenumo faciliga.
  Sed nun al la afero! Jen Hamleto
  Revenos baldau. Kion vi intencas
  Nun fari, por vin montri inda filo
  De via kara patro, sed per faroj
  Pli ol per nudaj vortoj?

LAERTO

                           Lin mortigi,
  Se ech en la preghejo.

REGHO

                         Mi konsentas,
  Ke la krimulo en nenia loko
  Rifughon devas trovi kaj la vengho
  Ne devas scii limojn. Sed, Laerto,
  Se tion chi vi faros, tiam vi
  Ja devos mem vin kashi en la domo.
  Hamleto, reveninte, devas scii,
  Ke vi jam estas tie chi. Ni faros,
  Ke oni antau li vin forte laudos
  Kaj la lertecon vian en skermado
  Al li oni prezentos en koloroj
  Ankorau pli brilantaj kaj pli helaj,
  Ol tion faris ech la franco mem.
  Per unu vorto--ni aranghos tiel,
  Ke vi batalos ambau, kaj ni faros
  Konkursan veton pri la kapoj viaj.
  Kun sia karaktero la sincera,
  Libera, nobla kaj nesupozema,
  Li ne esploros certe la rapirojn;
  Vi dume povos shanghi la rapirojn,
  Anstatau la malakra preni akran
  Kaj per ekbato lerta inde pagi
  Al li por morto de la patro via.

LAERTO

  Mi faros ghin, kaj ech por tiu celo
  Mi shmiros per veneno mian glavon.
  Char unu charlatano al mi vendis
  Rimedon tian, ke se oni trempas
  En ghin nur la pinteton de tranchilo
  Kaj gratas nur sangeron el la hauto,--
  Nenia sanigilo en la mondo
  Plu povos savi de senduba morto.
  Per tiu chi veneno mi nun shmiros
  La pinton de la glavo mia tiel,
  Ke se mi ech facile lin ekgratos,
  Li tuj pereos per senduba morto.

REGHO

  Mature ni pripensi ankau devas
  Diversajn cirkonstancojn, kiuj povas
  Al la ating' de nia celo helpi.
  Se nia entrepreno ne prosperus
  Au se per nelerteco en plenumo
  Montrighus nia penso kaj intenco,--
  Pli bone tiam estus ne komenci.
  Kaj tial nia plano devas havi
  Eliron en rezervo por l' okazo,
  Se la unua provo ne prosperos.
  Ni ghin pripensu! Jen, kion ni faros:
  Ni en solena formo faros veton
  Pri tiu, kiu el vi ambau venkos.
  Kaj kiam vi de la batalo estos
  Tre varmigitaj kaj soifaj (penu,
  Ke tio estu) kaj li volos trinki,
  Mi tiam lasos doni al li glason
  Da vino jam tiele preparita,
  Ke se li nur ech guton de ghi trinkos,
  Li ne evitos plu la morton, kiun
  La bato via eble ne alportis.
  Sed audu! Kia bruo? (Eniras la reghino.)

REGHO

                       Nu, reghino?

REGHINO

  Unu malghojo sekvas tuj la duan!
  Laerto, la fratino via mortis!

LAERTO

  Fratino mia mortis? Kiel? Kie?

REGHINO

  Saliko staras super la rivero
  Kaj spegulighas en la pura akvo;
  Shi tie plektis fantaziajn kronojn
  El plej diversaj floroj de la kampo.
  Shi rampis sur la arbon, por dispendi
  Sur la brancharo siajn kronojn; tiam
  Sub shi rompighis la malforta brancho,
  Kaj kune kun la kronoj shi rapide
  En la riveron falis. Shiaj vestoj
  Sin disetendis kaj malgrandan tempon
  Kvazau sirenon shin ankorau portis,
  Dum shi kantadis melodiajn kantojn,
  Dangheron sian tute ne sentante,
  Kvazau la akvo estus shia hejmo.
  Sed baldau shiaj vestoj, penetritaj
  Per peza akvo, shin malsupren tiris,
  La malfelichan, al terura morto.

LAERTO

  Kaj shi dronighis?

REGHINO

                     Jes, ho ve, dronighis!

LAERTO

  Vi havas nun tro multe jam da akvo,
  Fratino malfelicha.--tial larmojn
  Mi nun retenas! Tamen la naturo
  Konservas sian moron, kion ajn
  La honto dirus. Ili nur foriru--
  En ni montrighos tuj la virineco.--
  Adiau, regho! Flamaj vortoj volas
  El mi eksplodi, se malsaghaj larmoj
  Nur ilin ne estingos. (Foriras.)

REGHO

                        Ni lin sekvu!
  Kun granda malfacilo kvietigis
  Mi lian furiozon! Nun mi timas,
  Ke ghi denove blinde ne eksplodu,--
  Ni tial sekvu lin rapide! (Ambau foriras.)




AKTO V


SCENO I

Tombejo. Eniras du tombistoj kun fosiloj.

UNUA TOMBISTO

Chu shi ricevos kristanan enterigon, kiam shi ja intence foriris en
la mondon de la felichuloj?

DUA TOMBISTO

Mi diras al vi, shi ricevos, faru do rapide shian tombon. La jughisto
pripensis la okazon kaj decidis, ke oni devas enterigi shin kristane.

UNUA TOMBISTO

Kiel do ghi povas esti, kiam shi dronigis sin ne pro defendo?

DUA TOMBISTO

Nu, oni trovis, ke tiel.

UNUA TOMBISTO

Sed ili simple ne konas la leghon. Char konsideru: se mi konscie min
dronigas, tio chi estas ago, kaj ago havas tri partojn: ghi konsistas
el agado, farado kaj plenumado. Sekve shi intence sin dronigis.

DUA TOMBISTO

He, auskultu do, kolego-fosisto...

UNUA TOMBISTO

Sed permesu! Jen estas la akvo--bone; jen estas la homo--bone. Se la
homo iras al tiu chi akvo kaj sin mem dronigas, tiam estas certa--chu
li volas au ne--ke li iras. Rimarku bone! Sed se la akvo iras al li
kaj dronigas lin, tiam li ne dronigas sin mem. Sekve kiu ne estas
kulpa en sia propra morto, tiu ne chesigas sian propran vivon.

DUA TOMBISTO

Chu tiel diras la legho?

UNUA TOMBISTO

Kompreneble, ke tiel diras la legho pri la mortintoj.

DUA TOMBISTO

Chu vi volas scii la veron? Se shi ne estus nobelulino, oni shin
ankau ne enterigus en orda maniero.

UNUA TOMBISTO

Chu vere? Estas ja granda maljustajho, ke la grandaj homoj en tiu chi
mondo havas pli da rajto por sin dronigi kaj pendigi, ol la aliaj
kristanoj. Venu, prenu la fosilon! Neniu en la mondo estas pli
antikva nobelo, ol la ghardenistoj, fosistoj kaj tombistoj: ili
daurigas la profesion de Adamo.

DUA TOMBISTO

Chu Adamo estis nobelo?

UNUA TOMBISTO

Kompreneble! Chu vi estas idolano? Chu vi havas nenian ideon pri la
Biblio? En la Biblio estas ja dirite: chiuj nobeloj devenis de Adamo.
Kiel do li povis esti ne nobelo? Mi faros al vi alian demandon: se vi
ghin ne bone respondos al mi, tiam konfesu...

DUA TOMBISTO

Nu, demandu!

UNUA TOMBISTO

Kiu konstruas pli fortike, ol la masonisto, shipofaristo au
charpentisto?

DUA TOMBISTO

La faristo de pendigiloj, char lia konstruajho supervivas milojn da
ghiaj loghantoj.

UNUA TOMBISTO

Bona spritajho, je Dio, ghi plachas al mi. La pendigilo estas bona;
sed kiel ghi estas bona? Ghi estas bona por tiuj, kiuj estas
malbonaj. Sed nun vi estas malbona, se vi diras, ke la pendigilo
estas pli fortika, ol la preghejo, sekve la pendigilo estus bona por
vi. Ankorau unu fojon al la demando! Respondu!

DUA TOMBISTO

Kiu konstruas la plej fortike?

UNUA TOMBISTO

Jes, diru ghin al mi, kaj mi vin regalos.

DUA TOMBISTO

Ha, atendu, mi jam scias!

UNUA TOMBISTO

Nu, diru!

DUA TOMBISTO

Al la diablo! Mi efektive ne scias.

(Eniras Hamleto kaj Horacio.)

UNUA TOMBISTO

Ne rompu al vi vane la kapon, la azeno ja ne iros pli rapide, kiom
ajn vi lin batos; kaj se iu vin poste demandos, kiu konstruas la plej
fortike, tiam respondu: la tombisto. La domoj, kiujn li konstruas,
restas al la posedantoj por eterne. Iru nun en la drinkejon kaj
alportu al mi mezureton da brando. (Dua tombisto foriras.)

UNUA TOMBISTO (fosas kaj kantas.)

  En la junaj miaj tagoj
  Mi amadis kaj kantadis
  Kaj en chiuj miaj agoj
  Mi mezuron ne sciadis.

HAMLETO

Chu tiu chi sentaugulo ne konscias, per kio li sin okupas! Li fosas
tombon kaj kantas!

HORACIO

La kutimo faris lin indiferenta por tio chi.

HAMLETO

Tiel chiam estas: ju malpli ia mano laboras, des pli delikata estas
ghia sento.

UNUA TOMBISTO (kantas).

  Maljuneco-lamulino
  Kaptis min per osta mano,
  Kaj al chio venis fino,--
  Restis ghemoj kaj malsano. (Li eljhetas kranion.)

HAMLETO

Tiu chi kranio havis iam langon kaj ankau povis kanti! Kiel la
malnoblulo jhetas ghin sur la teron, kvazau ghi estus kranio de
Kajeno, la unua mortiginto! Tio chi eble estis la kapo de ia
politikulo, kaj nun tiu chi azeno lin superruzas; ghi eble estis la
kapo de tia homo, kiu volis esti pli granda ol Dio mem,--ne vere?

HORACIO

Povas esti.

HAMLETO

Au de ia kortegano, kiu sciis diradi: Bonan matenon, via princa
moshto! Kiel vi fartas, plej estiminda princo? Au eble ghi estis
eminenta sinjoro, kiu forte laudadis la chevalon de alia eminenta
sinjoro, dezirante ricevi ghin donace? Ne vere?

HORACIO

Jes, princo.

HAMLETO

Jes, jes, kaj nun li estas apartenajho de sinjoro vermo; sendenta kaj
batata sur la vangojn per la fosilo de tombisto. Efektive glora
shanghigho; se ni nur povus ghin vidi en plena tuteco. Chu tiuj chi
ostoj meritis nenion alian, ol ke oni ludu per ili keglojn? Mia
propra kranio min doloras, kiam mi pri tio chi pensas.

UNUA TOMBISTO (kantas).

  Pala korpo senkolora
  Kaj chemizo sen ornamoj
  Kaj foset' malbonodora
  Estas fin' de chiuj amoj. (Eljhetas ankorau unu kranion.)

HAMLETO

Jen denove unu kranio! Kial ghi ne povus esti kranio de leghoscienculo?
Kie nun estas liaj leghoj, liaj rimedoj, liaj artifikoj, liaj okazoj?
Kial li nun permesas al tiu chi maldelikata sentaugulo bati lin per
malpura fosilo sur la cerbujon kaj ne minacas meti plendon kontrau li
pro ofendo per faroj? Hm! Tiu chi sinjoro eble estis siatempe granda
achetisto de bienoj, kun chiaj hipotekoj, depagoj, achetaj dokumentoj
kaj jughaj posedigoj. Chu tio chi nun estas lia lasta acheto kaj la
akira rezultato de chiuj liaj dokumentoj, ke oni nun lian richan kranion
plenigas per bonspeca koto? Chu chiuj liaj administratoroj kaj farmantoj
ne donas al li el chiuj liaj bienoj pli ol pecon da tero, havantan la
longon kaj larghon de paro da kontraktaj paperoj? Ech la dokumentoj de
transdono de chiuj liaj bienoj apenau povus chiuj trovi sufiche da loko
en tiu chi kesto; kaj la posedanto mem ne ricevas por si pli da loko?
Bele!

HORACIO

Ech ne peceton pli, mia princo.

HAMLETO

Chu pergameno ne estas farata el shafa felo?

HORACIO

Jes, princo, kaj ankau el felo de bovidoj.

HAMLETO

Shafoj kaj bovidoj estas tiuj, kiuj en ghi serchas certecon. Mi iom
parolos kun tiu chi tombisto.--He, homo! kies tombo tio chi estas?

UNUA TOMBISTO

Mia, sinjoro,

  (Kantas.) Kaj foset' malbonodora
  Estas fin' de chiuj amoj.

HAMLETO

Certe ghi estas via, char vi trovighas en ghi. Sed kiu en ghi
kushos?

UNUA TOMBISTO

Espereble ne vi kaj ankau ne mi, kvankam mi trovighas en ghi. Kaj tamen
ghi estas mia.

HAMLETO

Ne jhetu tro da malsaghajhoj el via tombo.

UNUA TOMBISTO

Mi devas ja purigi la tombon de chio, kio enfalas en ghin.

HAMLETO

Por kia homo vi fosas la tombon?

UNUA TOMBISTO

Ne por homo.

HAMLETO

Nu, do, por kia homino?

UNUA TOMBISTO

Ankau ne por homino.

HAMLETO

Kiun do oni tie chi enterigos?

UNUA TOMBISTO

Iun, kiu estis virino, sed nun jam estas malviva viando.

HAMLETO

Kiel plachas al vi la bravulo? Ni devas kontroli chiun vorton, char alie
li nin batos per silaboj. Efektive, Horacio, mi en la lastaj jaroj
rimarkis, la mondo farighis tiel sprita, ke la piedo de vilaghano
sentime premas la kalojn de kortegano.--Kiel longe vi estas jam
tombisto?

UNUA TOMBISTO

Ghuste de tiu tago, en kiu nia estinta regho venkis Fortinbrason.

HAMLETO

Kiel longe estas jam de tio chi?

UNUA TOMBISTO

Chu vi tion chi ne scias? Chiu malsaghulo ja tion chi scias. Tio chi
estis en tiu sama tago, en kiu naskighis la princo Hamleto, tiu sama,
kiu nun frenezighis kaj estas sendita Anglujon.

HAMLETO

Ha, tiel! Kial do oni sendis lin Anglujon?

UNUA TOMBISTO

Nu, tial, char li estas freneza. Oni volas, ke li tie denove saghighu;
kaj se li ne resaghighos, tiam ankau ne estos granda malfelicho.

HAMLETO

Kial?

UNUA TOMBISTO

Tie tio chi estos ne rimarkebla, char tie chiuj estas frenezaj.

HAMLETO

Kiel li frenezighis?

UNUA TOMBISTO

Tre strange, oni diras.

HAMLETO

En kio do konsistis la strangeco?

UNUA TOMBISTO

En tio, ke li perdis la saghon.

HAMLETO

Sur kia punkto li frenezighis?

UNUA TOMBISTO

Certe sur ia punkto de la tero de Danujo, en kiu mi jam tridek jarojn
estas tombisto.

HAMLETO

Kiel longe homo kushas en la tero, antau ol li tute forputrighas?

UNUA TOMBISTO

Se li ne forputrighis antau la morto--ni ja en la nuna tempo ofte
vidas tiajn korpojn, kiuj apenau eltenas ghis la enmeto--li povas
kushi ok ghis nau jarojn; ledisto certe kushos nau jarojn.

HAMLETO

Kial li pli longe, ol aliaj?

UNUA TOMBISTO

He, sinjoro, lia profesio tiel tanas al li la felon, ke ghi longan
tempon kontraustaras al akvo, kaj la akvo la plej rapide detruas la
korpojn de sinjoroj la mortintoj. Jen estas kranio, kiu kushis en la
tero dudek tri jarojn.

HAMLETO

Al kiu ghi apartenis?

UNUA TOMBISTO

Al unu malsagha spritulo. Kiel vi pensas, al kiu ghi apartenis?

HAMLETO

Nu, mi ne scias.

UNUA TOMBISTO

La diablo lin prenu, la sentaugulon! Li unu fojon vershis al mi botelon
da vino sur la kapon. Tio chi estis la kranio de Jorik, la amuzisto de
la regho.

HAMLETO

Tiu chi kranio?

UNUA TOMBISTO

Jes, ghuste tiu chi.

HAMLETO (prenas la kranion).

Lasu nin vidi ghin! Ha, malfelicha Jorik! Mi konis lin, Horacio: persono
de senfine gaja humoro, plena de plej belaj spritajhoj. Mil fojojn li
portadis min sur la dorso, kaj nun kia terura vido! La koro al mi
premighas. Tie chi pendis la lipoj, kiujn mi kisadis tiom ofte. Kie nun
estas viaj spritajhoj, viaj artifikoj, viaj kantoj, viaj fulmoj de
gajeco, che kiuj la tuta tablo eksplodadis per rido? Chu restis neniu el
ili, por nun sherci pri via propra malsagha vido? Chio forputris? Nun
iru en la chambron de eminenta sinjorino kaj diru al shi, ke kiom ajn
shi sin shmiros, shi tamen en la fino ricevos tian vizaghon; ridigu shin
per tio chi!--Estu tiel bona, Horacio, diru al mi jenon...

HORACIO

Kion, mia princo?

HAMLETO

Chu vi pensas, ke ankau Aleksandro la Macedona havis tian elrigardon en
la tero?

HORACIO

Ghuste tian saman.

HAMLETO

Kaj tian odoron? Fi! (Forjhetas la kranion.)

HORACIO

Ghuste tian, mia princo.

HAMLETO

Al kia abomeninda difino ni venas, Horacio! Kial la imago ne povas sekvi
la noblan polvon de Aleksandro ghis la momento, kiam ghi shtopas truon
en ia mizera dometo?

HORACIO

Tio chi estus tro fantazia.

HAMLETO

Ne, certe, tute ne. Oni povus modeste sekvi lin ghis tiu loko kaj chiam
gvidi sin per la estebleco. Ekzemple tiel: Aleksandro mortis, Aleksandro
estis enterigita, Aleksandro turnighis en polvon; la polvo estas tero;
el tero ni faras argilon: kial do per la argilo, en kiun li turnighis,
oni ne povus shtopi barelon?

  La granda Cezaro, mortinte, nun estas argilo,
  Por truo de muro li servas nun kiel shtopilo.
  La peco da shtof', antau kiu tremadis la tero,
  Mizeran dometon nun gardas de pluva aero.
  Tamen silentu! silentu! Flanken! Jen venas la regho!

(Venas en procesio pastroj k. t. p. Oni portas la korpon de Ofelio.)

(Laerto, la regho, la reghino, korteganoj.)

HAMLETO

  Jen la reghino, la kortego! Kiun
  Funebre ili akompanas? Tamen
  Sen ordinaraj la funebraj moroj?
  Ghi montras, ke mortinto la portata
  Per propra mano sian vivon finis.
  De alta tamen rango! Ni atendu
  Kaj ni rigardu! (Iras kun Horacio flanken).

LAERTO

                  Kiaj nun ankorau
  Ceremonioj?

HAMLETO

              Jen estas Laerto,
  Tre nobla juna homo. Vidu!

LAERTO

                             Kiaj
  Ceremonioj decas nun ankorau?

UNUA PASTRO

  Ni el funebraj la ceremonioj
  Plenumis chion, kio al ni estas
  Nur permesita: shia morto estis
  De karaktero duba; se ne shanghus
  Ordono alta la kutiman ordon,
  Shi devus kushi ghis la lasta jugho
  En ter' ne sanktigita, kaj nur shtonojn
  Sur shian tombon oni devus jheti
  Anstatau sanktaj preghoj de kristanoj;
  Al shi do oni donis pli, ol dece;
  Knabinan shian kronon, kaj la tombon
  Per chastaj floroj oni nun ornamis,
  En sanktan teron oni shin enmetis
  Che sonorado religia.

LAERTO

                        Sekve
  Nenio pli jam estas permesita?

PASTRO

  Nenio pli. Char ni ja malsanktigus
  Per tio la servadon de mortintoj,
  Se ni al shi ekkantus rekviemon
  Simile al mortintaj en pieco.

LAERTO

  Vi metu shin en teron, kaj violoj
  Elkreskos el plej chasta shia cindro!
  Mi al vi diras, ho, senkora pastro,
  Anghelo shi, fratino mia, estos,
  Dum vi en la infero brulos.

HAMLETO.

                              Kio?
  La bela Ofelio?

REGHINO (jhetante florojn).

                  Ho, plej dolcha,
  Adiau! Mi esperis, ke vi estos
  Edzino kara de Hamleto mia;
  Esperis mi ornami vian kronon
  De fianchino, dum, ho ve, mi nun
  Ornamas vian tombon!

LAERTO

                       Ho, centoble
  Malben' centobla falu sur la kapon
  De tiu, kiu per la krim' terura
  De vi la saghon rabis! For la teron!
  Ne shutu,--mi ankorau unu fojon
  Al mia koro volas shin alpremi. (Ensaltas en la tombon.)
  Nun shutu teron, kiom ajn vi volas,
  Sur shin kaj min, ghis el la ebenajho
  Vi faros monton ghis la alta pinto
  De la Olimpo.

HAMLETO

                Kiu estas tiu,
  Kies doloro tiel laute sonas
  Kaj kies krio flugas ghis la steloj
  Kaj volas en terur' ilin haltigi?
  Jen estas mi, Hamleto. (Ensaltas en la tombon.)

LAERTO

                         Ha, tre bone!
  Pereu, malbenita! (Jhetas sin sur Hamleton.)

HAMLETO

                    Tia pregho
  Ne estas ghusta. Mi vin petas, prenu
  La manon vian for de mia kolo,
  Char kvankam mi ne estas flamighema,
  Danghere tamen estas min ataki,
  Kaj mi al vi konsilas: for la manon!

REGHO

  Disigu ilin!

REGHINO

               Ho, Hamlet', Hamleto!

CHIUJ

  Sinjoroj...

HORACIO

              Kara princo, trankvilighu!

(Kelkaj korteganoj disigas la batalantojn, kaj ili eliras el la tombo.)

HAMLETO

  Ne, mi pro tio chio kun li batalos,
  Ghis la minuto lasta de la vivo!

REGHINO

  Pro kio do, ho mia kara filo?

HAMLETO

  Mi amis Ofelion; kvardek miloj
  Da fratoj kun ilia tuta amo
  La amon mian kune ne atingus.

(Al Laerto.)

  Vi kion volas?

REGHO

                 Ha, li frenezighis!

REGHINO

  Ho, lasu lin, mi petas vin, Laerto!

HAMLETO (al Laerto.)

  Che la diabloj chiuj! Diru, kion
  Vi volas fari? Plori? au batali?
  Au fasti? au disshiri sin? Eltrinki
  La tutan Nilon? Manghi krokodilojn?
  Mi tion ankau faros. Chu vi venis,
  Por vershi larmojn? Saltas en la tombon,
  Por min inciti? Lasu vin enfosi
  En shian tombon,--mi ghin ankau faros;
  Se vi pri montoj babiladas, lasu
  Nin supershuti per tiom da tero,
  Ke sin la loko levu ghis la suno
  Kaj la plej altaj montoj en komparo
  Kun ghi aperu kiel veruketoj.
  Vi fanfaronas,--mi ghin ankau povas.

REGHO

  Ghi estas nur frenezo.

REGHINO

                         La atako
  En li momenton tiel furiozas,
  Sed baldau li denove trankvilighas,
  Simile al kvieta kolombino
  Post la elkovo de la kolombidoj.

HAMLETO (al Laerto).

  Auskultu do, sinjoro! Kia estas
  La kauzo, ke vi tiel min renkontas?
  Mi chiam amis vin,--sed ni ghin lasu.
  Se Herkuleso mem kontraubatalus,
  La kat' miauas, hundo devas boji. (Foriras.)

REGHO

  Mi petas vin, lin sekvu, Horacio! (Horacio foriras.)
  Laert', nia parolo de hierau
  Fortigi devas vian paciencon;
  Ni agos nun rapide.--Vi, Gertrudo,
  Vi metu gardon chirkau via filo.

(Al Laerto.)

  La tombo havos vivan monumenton.
  La horo de trankvilo baldau venos;
  Ghis tiam ni bezonas paciencon. (Chiuj foriras.)


SCENO II

Chambro en la palaco. Hamleto kaj Horacio.

HAMLETO

  Sufiche nun pri tio. Ni transiru
  Nun al la pluaj faktoj. Vi memoras,
  Pri kio mi rakontis?

HORACIO

                       Mi memoras.

HAMLETO

  En mia brusto estis ia speco
  De batalado. Mi ne povis dormi;
  Kaj al mi chiam shajnis, ke mi kushas
  En stato pli malbona, ol krimuloj
  En la katenoj. Tiam en la kapon
  Kuragha pens' al mi subite venis...
  Kaj dank' al la kuragha mia penso:
  Ghi savis min! Jes, penso malprudenta
  Al ni tiele servas iafoje,
  Kiam profundaj planoj detruighas;
  Kaj ni el tio vidas, ke Diajho
  Direktas nian sorton, se ni mem
  Ech de la celo nin malproksimigas.

HORACIO

  Tre ghuste.

HAMLETO

              La mantelon de shipano
  Sur min jhetinte, el kajuto mia
  Palpante mi elrampis, trovis ilin,
  Forkaptis la paketon, kiun ili
  Kun si tre garde portis, kaj returne
  En chambron mian iris. Mia timo
  Forgesis ghentilecon, kaj kuraghe
  Mi dissigelis la paketon. Tie
  Mi trovis, ho, amiko mia kara,
  Brilantan, grandan reghan malnoblajhon!
  Ghi estis... jes... ordono plej severa,
  Per multo da motivoj ornamita
  Pri la felicho de la Dana regno
  Kaj de Anglujo ankau, kaj cetera
  Kaj tiel plu... nu jes,--per unu vorto:
  Ke oni tuj, sen perdo de la tempo,
  Ech ne lasante al l' ekzekutisto
  Minuton, por akrigi la hakilon,
  Tuj post eliro mia sur la bordon,
  Dehaku tuj al mi la kapon.

HORACIO

                             Dio!
  Chu povas esti?

HAMLETO

                  Jen, rigardu mem,
  Jen estas la papero, legu poste.
  Vi volas scii, kion mi nun faris?

HORACIO

  Jes, mi vin petas.

HAMLETO

                     Kiam mi min vidis
  Subite en kaptilo, mia kapo
  Komencis vive ludi sen prologo
  Kaj trovis baldau ghustan la rimedon.
  Mi min sidigis kaj elpensis baldau
  Alian tekston por letero tiu
  Kaj skribis ghin tre bele kaj tre pene,
  Kiel skribisto profesia. Iam
  Mi pensis, kiel niaj grandsinjoroj,
  Ke bele skribi estas ne konvena
  Por eminentaj homoj; tamen nun
  La belskribado multe al mi servis.
  Vi volas certe scii la enhavon
  De la letero mia?

HORACIO

                    Certe, princo.

HAMLETO

  Plej prema peto al la angla regho,
  Ke, se Anglujo volas plue resti
  Fidela tributulo de Danujo,
  Se inter la Anglujo kaj Danujo
  La amikeco floru kiel palmo,
  Se paco chiam ambau la popolojn
  Per bela krono ligu plej trankvile,
  Kaj kun aliaj multaj tiaj se,--
  Li devas tuj post lego de la skribo,
  Ne pripensante kaj ne prokrastante,
  La alportintojn de l' dirita skribo
  Mortigi plej rapide, ne donante
  Al ili ech minuton, por plenumi
  Konfeson antaumortan.

HORACIO

                         Tamen kiel
  Sigelis vi la skribon?

HAMLETO

                         La chielo
  En tio ankau jam antaue zorgis:
  En mia sako trovis sin okaze
  Malnova sigelil' de mia patro
  Kun la insigno de la danaj reghoj.
  Mi faldis la leteron ghuste tute
  Simile al antaua la letero,
  Subskribis ghin simile kaj sigelis
  Kaj metis sur la lokon de antaue.
  Kaj la subjheton oni ne rimarkis.
  En la sekvanta tago havis lokon
  Batalo nia mara kun korsaroj,--
  Kaj kio estis plu--vi ghin jam scias.

HORACIO

  Kaj Gldenstern kaj Rosenkranz pereis?

HAMLETO

  Amiko mia, ili mem sin tiris
  Al tiu chi afero, tial min
  La konscienco mia ne riprochas:
  Ilia morto estis ja kauzita
  De propra tro fervora enmiksigho.
  Por sklavemuloj estas tre danghere
  Sin meti inter la flamantaj pintoj
  De glavoj de potencaj kontrauuloj.

HORACIO

  Kiela regho!

HAMLETO

               Nun la regho mem
  Alproksimigis min al mia celo.
  Se li mortigis krime mian patron,
  Se li patrinon mian malchastigis,
  Sin metis malhelpante inter miaj
  Esperoj kaj elekto de l' popolo
  Se li kun ruz' al mia propra vivo
  Tiel perfide volis fari finon:
  Chu mi ne havas rajton al li doni
  Per mia mano merititan pagon?
  Kaj chu ne estos peko, se ni lasos
  Al tiu kankro mordi plu ankorau
  Viandon nian?

HORACIO

                Baldau li ricevos
  Raporton pri la manier', en kiu
  Ordono lia estis plenumita.

HAMLETO

  Jes, baldau; sed la intertempo tamen
  Al mi ja apartenas. Homa vivo
  Ne estas ja fortika; vi kalkulu
  Nur unu--jam la vivo ne ekzistas.
  Nur unu cirkonstanco min doloras,
  Ke mi ofendon faris al Laerto!
  En lia malfelicho mi ja vidas
  La preskau spegulitan historion
  De tio, kion mem mi devis sperti.
  Mi lin estimas; sed la nekonvena
  Fanfaronado lia kun doloro
  Min indignigis ghis sinforgesado.

HORACIO

  Ha, iu venas! Haltu, princo!

(Eniras Osrik.)

OSRIK

Mi gratulas vian princan moshton je la reveno Danujon.

HAMLETO

Mi dankas vin profunde, sinjoro. (Al Horacio.) Chu vi konas tiun chi
kulon?

HORACIO

Ne, princo.

HAMLETO

Tiom pli bone por vi, char estas malvirto koni lin. Li posedas multe da
tero kaj tre fruktoporta: se besto estas regho de bestoj, ghia manghujo
staros apud la manghilaro de la regho. Li estas pigo, sed, kiel mi diras
al vi, benita per vastaj posedajhoj de koto.

OSRIK

Plej amata princo! Se via princa moshto havus liberan tempon, mi dezirus
komuniki al vi ion de lia regha moshto.

HAMLETO

Mi akceptos ghin kun plena atento, sinjoro. Metu vian chapelon sur ghian
lokon: ghi estas difinita por la kapo.

OSRIK

Mi dankas al via princa moshto,--estas tre varme.

HAMLETO

Ne, mi certigas vin, ke estas tre malvarme; la vento estas norda.

OSRIK

Estas efektive sufiche malvarme, mia princo.

HAMLETO

Kaj tamen shajnas al mi, ke estas tre sufoke kaj varmege, au mia
temperamento....

OSRIK

Eksterordinare, via princa moshto, estas tre varmege--en certa
maniero--mi ne povas diri kiel. Kara princo, lia regha moshto ordonis al
mi sciigi vin, ke li faris grandan veton pro via kapo. La afero estas
sekvanta...

HAMLETO

Mi petas vin, ne forgesu! (Devigas lin meti la chapelon sur la kapon.)

OSRIK

Permesu al mi, via princa moshto, mi certigas vin, ke tiel estas por mi
pli oportune. Antau mallonga tempo en la kortegon alvenis Laerto: mi
jhuras, perfekta kavaliro, kun la plej bonegaj distingighoj, kun
brilanta tenigho kaj eksterajho. En efektivo, por esprimi sin
inteligente, li estas la modelo de boneduka maniero de vivado, char vi
trovos en li la kunighon de chiuj talentoj, kiujn juna kavaliro nur
povas deziri posedi.

HAMLETO

Li nenion perdas per via busho, sinjoro, kvankam mi scias, ke ghi
estas tro granda kalkula problemo, se oni volus kunmeti plenan registron
de liaj bonaj ecoj. Kaj ankau tiam la rakonto ne prezentus ankorau la
plenan grandecon de lia efektiva indo. Parolante en la plena seriozeco
de laudado, mi vidas en li spiriton tre grandan, kaj liaj internaj
talentoj estas lau mia opinio tiel grandaprezaj kaj maloftaj, ke, por
esprimi sin pri li vere, nur lia spegulo prezentas ion similan al li,
chio alia prezentus nur ombron de li.

OSRIK

Via princa moshto parolas pri li la puran veron.

HAMLETO

Kaj la celo, sinjoro? Kial ni nun superjhetas tiun chi kavaliron per la
kruda spirado de nia parolo?

OSRIK

Kion vi pensas?

HORACIO

Chu ne estas eble, ke ni komprenighadu per ia alia lingvo? Vi certe tion
chi povos, sinjoro.

HAMLETO

Por kia celo vi nomis tiun chi kavaliron?

OSRIK

Laerton?

HORACIO

Lia monujo estas jam malplena: chiuj liaj oraj vortoj estas jam
elspezitaj.

HAMLETO

Jes, tiun chi saman.

OSRIK

Mi scias, ke vi ne scias...

HAMLETO

Estas eble, ke vi scias, ke mi ne scias, kaj tiel plu. Sed kion do vi
deziras, sinjoro?

OSRIK

Vi ne scias, kian perfektecon Laerto posedas...

HAMLETO

Mi ne pretendas je tia sciado, por ne egaligi min kun li en perfekteco;
koni alian homon fundamente signifus koni sin mem.

OSRIK

Jes, sinjoro, rilate la uzadon de bataliloj; lau la komuna famo li
havas en tiu chi punkto neniun egalan al si.

HAMLETO

Kia estas lia batalilo?

OSRIK

Glavo kaj rapiro.

HAMLETO

Sekve, lau viaj vortoj, du specoj de bataliloj. Nu, plu?

OSRIK

La regho vetis kun li je ses berberaj chevaloj; li do, kiom mi audis,
donis kiel garantion ses francajn glavojn kune kun la apartenajho, kiel
ekzemple zonoj, portiloj kaj tiel plu. Tri el tiuj chi subteniloj estas
efektive tre agrablaj por la okulo, tre respondaj al la objektoj,
senfine belaj subteniloj kaj tre bonguste aranghitaj.

HAMLETO

Kion vi nomas subteniloj?

HORACIO (al Hamleto).

Mi sciis, ke vi devos ankorau plezurighi kun liaj komentarioj,
antau ol la parolo finighos.

OSRIK

La subteniloj estas la portiloj.

HAMLETO

Tiu chi esprimo estus pli konvena por la objekto, se ni povus porti che
nia flanko pafilegon; ghis tiu tempo ni nomu ghin pli bone portiloj.
Sed plue: ses berberaj chevaloj kontrau ses francaj glavoj kun iliaj
apartenajhoj kaj ses bonguste aranghitaj subteniloj; tio chi estas
franca veto kontrau dana. Por kio do ili tion chi donis kiel garantion,
kiel vi vin esprimas?

OSRIK

La regho, sinjoro, vetis, ke Laerto en dekdu renkontighoj inter vi kaj
li ne venkos pli ol tri fojojn; li do vetis, ke el dekdu li venkos nau
fojojn; kaj oni povus tuj fari la provon, se via princa moshto estus
inklina.

HAMLETO

Kaj se mi respondos, ke ne?

OSRIK

Mi pensas, via princa moshto, ke estus bone konsenti je tiu chi provo.

HAMLETO

Mi nun promenados en tiu chi salono; kun la permeso de lia regha moshto
nun estas la horo, en kiu mi ghuas freshan aeron. Oni alportu la
rapirojn; se Laerto deziras kaj se la regho restas che sia intenco, mi
penos gajni por li, se mi povos; se ne,--tiam mi forportos kun mi nur la
malhonoron kaj multe da batoj.

OSRIK

Tiel mi devas klarigi vian decidon?

HAMLETO

En tiu chi senco, sinjoro, kun ornamoj lau via gusto.

OSRIK

Mi rekomendas al via princa moshto mian aldonitecon.
(Foriras.)

HAMLETO

Al viaj servoj. (Al Horacio.) Li bone faras, ke li mem sin rekomendas;
char nenia alia busho servus al li por tio chi.

HORACIO

Tiu chi birdido elrampis el la nesto kun duono de sia ova shelo sur la
kapo.

HAMLETO

Li faris ceremoniojn kun la mamo de sia patrino antau ol suchi ghin. En
tia maniero li kaj multaj aliaj de tiu sama speco, en kiujn nia pala
tempo estas enamita, kaptis nur la tonon de la modo kaj la eksteran
brilon de la interparolado: speco de shauma miksajho, kiu rampas
en chion; sed oni pro provo nur ekspiru sur ghin, kaj la shaumaj vezikoj
krevos. (Eniras nobelo.)

NOBELO

Estimata princo, lia regha moshto ricevis saluton de vi per la juna
Osrik, kiu raportis al li, ke vi deziras atendi lin en la salono. Li
sendas min, por demandi vin, chu via deziro skermi kun Laerto dauras
ankorau, au chu vi deziras por tio chi pli longan prokraston.

HAMLETO

Mi restas fidela al miaj decidoj, ili konformigas sin al la volo de la
regho. Se por li estas oportune, mi estas preta, nun au en chia alia
tempo, supozante, kompreneble, ke mi ghin tiel bone povos, kiel nun.

NOBELO

La regho, la reghino kaj chiuj volas tuj veni tien chi.

HAMLETO

En bona horo!

NOBELO

La reghino deziras, ke vi afable ekparolu al Laerto, antau ol vi
komencos batali.

HAMLETO

Shia konsilo estas bona. (La nobelo foriras.)

HORACIO

Vi perdos tiun chi veton, princo.

HAMLETO

Mi ne pensas: de la tempo, kiam li iris Francujon, mi chiam
ekzercadis min; che tiu neegala veto mi venkos. Sed vi ne povas prezenti
al vi, kiel malbone estas al mi en la koro. Tamen tio chi neniom
malhelpas.

HORACIO

Ne, kara princo...

HAMLETO

Ghi estas nur bagatelo sensignifa; sed ghi estas ia speco de malbona
antausento, kiu virinon eble maltrankviligus.

HORACIO

Se via interna sento ion diras kontrau tio chi, tiam obeu al ghi; mi
zorgos, ke ili ne venu tien chi, mi diros, ke vi ne estas nun disponita.

HAMLETO

Tute ne! Mi auskultas neniajn antausignojn: neshanghebla sorto
direktas ech la falon de pasero. Se ghi farighos nun, ghi ne farighos
poste; se ghi ne farighos poste, ghi farighos nun; se ghi ne farighos
nun, ghi devas ja iam farighi en estonteco. Oni devas chiam esti preta.
Char nenia homo scias, kion li forlasas, kia do diferenco, se li pli
frue forlasas. Ghi estu!

(Eniras la regho, la reghino, Laerto, korteganoj, Osrik kaj aliaj kun
rapiroj k. t. p.)

REGHO

  Hamleto, venu kaj amike prenu
  Tiun chi manon!

(Metas la manon de Laerto en la manon de Hamleto.)

HAMLETO (al Laerto).

                  Vi al mi pardonu,
  Sinjoro! mi al vi maljusta estis,
  Sed vi pardonu pro honoro via.
  La chirkauantoj scias--kaj sendube
  Vi ankau audis--mia kapo estas
  Malsana. Mia ago, kiu forte
  En vi ekscitis tutan la animon
  Kaj la honoron,--mi pri ghi konfesas:
  Ghi estis nur frenezo. Chu Hamleto
  Laerton ekofendis? Ne! Char certe
  Se de si mem Hamleto nun disighis
  Kaj li nur tial faris la ofendon,
  Ke li nun estas ne li mem,--ja tiam
  Ghin ne Hamleto faris kaj Hamleto
  Rifuzas la ofendon. Kiu do
  Ghin faris? La frenezo de Hamleto.
  Se tiel estas, tiam li ja mem
  La suferanto estas. La frenezo
  Hamleton malfelichan suferigas.
  Kaj jen, sinjoro, antau atestantoj
  Konfeso mia senkulpigu min
  Nun antau la grandanimeco via,
  Char mi la sagon pafis trans la domon
  Kaj trafis kontrauvole mian fraton.

LAERTO

  Naturo mia, kiu la plej multe
  Min devus instigadi al la vengho,
  Nun estas jam kontentigita plene.
  Sed lau severaj leghoj de l' honoro
  Ne povas mi paroli pri pacigho,
  Ghis pli maljunaj homoj de honoro
  Decidos ke, savante mian nomon,
  La pacon noble povas mi akcepti.
  Ghis tiu tempo mi la amon vian
  Akceptos per la koro, sed batalos.

HAMLETO

  Volonte mi konsentas; kun konfido
  Mi nun batalos pro l' honoro via.
  Nun donu la rapirojn, venu!

LAERTO

                              Venu!

HAMLETO

  Mi volas esti kamp' por via gloro;
  Sur mia nelerteco via arto
  Ekbrilu, kiel stel' en nigra nokto.

LAERTO

  Vi mokas, princo.

HAMLETO

                    Ne, je mia vorto!

REGHO

  Nun donu la rapirojn, juna Osrik!
  Vi scias ja la veton, fil' Hamleto?

HAMLETO

  Ho, jes! Sed vi la gajnon de la veto
  Konfidis ne al tute ghusta mano.

REGHO

  Pro tio mi ne timas; mi ja vidis
  Skermadon de vi ambau. Li allernis,
  Sed tial oni donis al ni cedon.

LAERTO (pesante rapiron en la mano).

  Tro multepeza, mi alian volas.

HAMLETO

  Mi prenas. Chiuj de egala longo?

(Ili preparas sin al la skermado.)

OSRIK

  Jes, via princa moshto.

REGHO

                          La botelojn
  Da vino metu prete sur la tablon!
  Se en l' unua fojo au la dua!
  Hamleto trafos au en tria fojo
  Rebatos la ekbaton, tiam tuj
  Ektondru laute chiuj pafilegoj;
  La regho tiam trinkos pro la sano
  De sia fil' Hamleto kaj li jhetos
  En la kalikon perlon, kies kosto
  Superos chion, kion ghis nun havis
  La reghoj de Danujo en la krono.
  Pretigu la kalikojn! La trumpeto
  Anoncu al tamburo, la tamburo
  Al la pafilegisto, pafilego
  Al la chielo, fine la chielo
  Anoncu al la tero: nun la regho
  Pokalon malplenigas pro Hamleto!--
  Komencu do batalon; vi, jughistoj,
  Atentu bone!

HAMLETO (al Laerto).

               Venu do, sinjoro!

LAERTO

  Mi estas preta, princo. (Ili skermas.)

HAMLETO

                          Unu!

LAERTO

                               Ne!

HAMLETO

  Jughistoj diru.

OSRIK

                  Vere, jes, trafite.

LAERTO

  Nu, bone! Nun ankorau unu fojon!

REGHO

  Halt'! Donu vinon!--Nun, Hamleto mia,
  La perlo estas via. Vian sanon!
  Vi prenu la pokalon!

(Post la sceno estas audataj trumpetado kaj pafoj de pafilegoj.)

HAMLETO

                       Ne, mi devas
  Antaue fini! (Al Laerto.)
                Venu! (Ili skermas.) Nun denove
  Trafite! Kion diras vi?

LAERTO

                          Tushite!
  Tushite, mi konfesas.

REGHO

                        Nia filo,
  Vi venkas.

REGHINO

             Li varmighis, li lacighis.
  Hamleto, prenu mian tukon, vishu
  La shviton de la frunto! La reghino
  Felichon vian trinkas nun!

HAMLETO

                             Patrino...

REGHO

  Gertrudo, vi ne trinku!

REGHINO

                          Mi deziras,
  Permesu, mia edzo, mi vin petas.

REGHO (flanken.)

  La vino venenita! Shi pereis!

HAMLETO

  Patrino mia, mi ankorau trinki
  Ne povas. Mi tuj finos.

REGHINO

                          Venu, filo,
  Mi vishos vian shviton de l' vizagho.

LAERTO

  Nun mi lin trafas, regho.

REGHO

                            Mi ne kredas.

LAERTO (flanken).

  Kaj tamen kontrau mia konscienco!

HAMLETO

  Laerto, venu, nun la trian fojon!
  Vi ludas; mi vin petas, batu forte;
  Mi timas, ke vi faras kun mi shercojn.

LAERTO

  Vi pensas? Bone! (Ili skermas.)

OSRIK

                   Sur la ambau flankoj
  Nenia rezultato.

LAERTO

                   Nun vin gardu!

(Laerto vundas Hamleton; en la flameco de la batalado ili shanghas la
rapirojn kaj Hamleto vundas Laerton.)

REGHO

  Disigu ilin, ili tro varmighis.

HAMLETO

  Ne, ne, ankorau unu fojon! (La reghino svenas.)

OSRIK

                              Haltu!
  Rigardu la reghinon!

HORACIO

                       Ambau sangas.--
  Kiel vi fartas, princ'?

OSRIK

                          Kiel vi fartas,
  Laerto?

LAERTO

          Ve! Mi estas nun kaptita
  Per la kaptilo mia propra! Juste
  Min mem perfido mia pereigis!

HAMLETO

  Ha, la reghino! Kio al shi estas?

REGHO

  Shi svenas, char shi vidas sangon.

REGHINO

                                     Ne!
  La vino, ha, la vino! Ho, Hamleto!
  Ghi estis venenita! Mi pereas! (Shi mortas.)

HAMLETO

  Perfido! Krimo! Fermu tuj la pordojn!
  Elserchi la krimulon! (Laerto falas.)

LAERTO

                        Jen, Hamleto:
  Li estas antau vi. Vi jam pereis,
  Nenio en la mondo vin nun savos;
  Ech duonhor' da viv' al vi ne restas.
  La ilo de la krim' en via mano
  Trovighas! sciu, ho, Hamleto nobla,
  Ke la rapiro estis venenita.
  Kontrau min mem sin turnis mia ruzo:
  Rigardu, nun mi kushas, por neniam
  Levighi plu. Patrino via ankau
  Nun venenita... Fino... Mi ne povas.
  La regho chion... Lia kulpo... Regho...

HAMLETO

  La pinto ankau estas venenita?
  Nu, faru do, venen', laboron vian! (Trapikas la reghon).

REGHO

  Ho, helpu, helpu! Estas temp' ankorau!

HAMLETO (devigante la reghon trinki el la pokalo).

  Vi trinku, mortigisto, adultulo,
  Abomeninda, malbenita dano!
  Eltrinku la pokalon kun la perlo!
  Patrinon mian sekvu! (La regho mortas.)

LAERTO

                       Li meritis.
  Li la venenon miksis por ni chiuj.
  Hamleto nobla, antau nia morto
  Ni kore nin pardonu reciproke!
  Mi liberigas vian konsciencon
  De l' mort' de mia patro, ankau vi
  Pardonu min pro via morto! (Li mortas.)

HAMLETO

                             Dio
  Al vi pardonu plene! Mi vin sekvas.--
  Mi mortas, Horacio!--Nun adiau,
  Reghino malfelicha!--Kaj vi chiuj,
  Vi tremas pro okazo la terura,
  Vi estas palaj mutaj atestantoj...
  Se mi nur havus tempon... Ha, la morto
  Arestas tre rapide... mi tre multe
  Al vi rakonti povus! Tiel estu!
  Mi mortas, Horacio, tamen vi,
  Vi vivas,--senkulpigu kaj klarigu
  Min kaj aferon mian al la homoj.

HORACIO

  Ho ne! Mi nun ne volas resti dano,
  Mi ankau apartenas al romanoj:
  Ankorau restis vin' en la pokalo...

HAMLETO

  Ho ne, amiko! Se vi estas viro,
  Mi petas vin, ne tushu la pokalon!
  Ho, Dio! Kia nomo post mi restus,
  Se vi, la sola, kiu chion scias,
  Forlasus nun la mondon! Ho, amiko,
  Se vi min iam portis en la koro,
  Retenu vin ankorau de l' chielo
  Kaj vivu en la mondo abomena,
  Por savi mian nomon per rakonto
  De mia historio.

(Oni audas marshon en malproksimeco kaj pafojn post la sceno.)

                   Kia bruo?

OSRIK

  La juna Fortinbras nun el Polujo
  Revenas post la venko kaj milite
  Salutas la senditojn de Anglujo.

HAMLETO

  Mi mortas, Horacio! La veneno
  Jam la spiriton mian neniigas;
  Kaj la sciigon el Anglujo mi
  Ne povas plu atendi; sed, amiko,
  Mi antaudiras, ke l' elekto falos
  Sur Fortinbrason; kaj la vochon mian
  Antau la morto mi al li fordonas.
  Raportu al li tion chi kaj ankau
  La tutan historion de la faktoj.--
  La resto do--silento! (Li mortas.)

HORACIO

                        Nobla koro
  Nun chesis bati! Kara mia princo,
  Adiau! Bonan nokton! La angheloj
  Plej puraj al vi kantu dorman kanton!--
  Pro kio batas la tamburo? (Marsho post la sceno.)

(Eniras Fortinbras, la senditoj de Anglujo kaj aliaj.)

FORTINBRAS

                            Kie
  Farighis la terura dramo?

HORACIO

                            Kion
  Vi volas vidi? Se ian malghojon
  Au mirindajhon, tiam chesu serchi.

FORTINBRAS

  Ho, sangaj faroj! Ho, fiera morto,
  Kiela festo estas nun en via
  Palac' eterna, se per unu fojo
  Vi tiom da oferoj reghaj buchis?

UNUA SENDITO

  Terura vido! Ni kun la sciigoj
  El Anglolando venas tro malfrue.
  Nun estas surdaj la oreloj, kiuj
  Auskulti devus la raporton nian,
  Ke la ordono estas plenumita,
  Ke Rosenkranz kaj Gldenstern ne vivas.
  Nu kiu al ni diros: mi vin dankas?

HORACIO

  Li certe ne, se li ech estus viva;
  Char li mortigi ilin ne ordonis.
  Sed char rapide post la sanga faro
  Revenis vi, (al Fortinbras) vi venke el Polujo,
  (al la senditoj) Vi el Anglujo,--tial nun ordonu
  Ke oni metu la mortintojn alte
  Sur katafalkon antau la popolo
  Kaj mi rakontos al la nesciantoj,
  Kiele chio tio chi farighis.
  Vi audos faktojn sangajn, nenaturajn,
  Vi audos pri okazaj jughofaroj
  Kaj pri mortigoj blindaj kaj pri mortoj,
  Kauzitaj de perfido kaj de ruzo,
  Kaj pri insidoj, kiuj returnighis
  Kaj falis sur la kapon de l' krimuloj.
  La tutan veron mi al vi raportos.

FORTINBRAS

  Rapidas ni auskulti. Kaj kunvoku
  La regnajn prezentantojn al kunveno!
  Mi nun akceptas kun malgaja koro
  Felichon mian. Sur la danan tronon
  Mi havas rajtojn, mi ilin prezentos,
  Char nun l' okazo tion chi postulas.

HORACIO

  Pri tio ankau ion mi parolos;
  Pri tio chi raportos mi la vochon
  De tiu, kies vochon multaj sekvos.
  Sed ni rapidu kun la elektado,
  Char la spiritoj estas nun ankorau
  Tre forte incititaj, kaj intrigoj
  De malbonuloj povus nun facile
  Elvoki malfelichojn kaj konfuzojn.

FORTINBRAS

  Kvar kapitanoj portu sur la trono
  La korpon de Hamleto: se li vivus,
  Sur ghi li certe sidus la plej noble
  Kaj la plej reghe. Che l' funebra iro
  Aperu plene la parad' milita!
  Forprenu nun la korpojn! Tia vido
  Konvenus nur al kampo de milito.
  Ordonu nun komenci la pafadon!

(Funebra marsho. Chiuj foriras, forportante la mortintojn. Oni audas
pafadon.)





KOLEKTO ESPERANTA APROBITA DE D^o ZAMENHOF


FRANCUJO.--HACHETTE kaj K^o, 79, Boul. St-Germain, Paris


LIVRES D'TUDE

Grammaire et Exercices de la langue Esperanto, par L. de Beaufront. 1 50

Corrig de Grammaire et Exercices de la langue Esperanto, par L. de
Beaufront                                                            75

Commentaire sur la grammaire Esperanto, par L. de Beaufront         2  

Texte synthtique des rgles, prfixes, suffixes, expressions de
l'Esperanto, traduction franaise en regard, par L. de Beaufront     50

Thmes d'application, _Lexicologie, Syntaxe, Formation des mots de
l'Esperanto_, vocabulaire des mots employs, par L. de Beaufront    2  

Cours commercial d'Esperanto, par Marissiaux                        1 50

Corrig des exercices du Cours commercial d'Esperanto, par
M. Marissiaux                                                       1  

L'Esperanto en dix leons, par Th. Cart et Pagnier                   75

Corrigs des Exercices de l'Esperanto en dix leons, par Th. Cart et
M. Procureur                                                         50

Premires leons d'Esperanto, par Th. Cart.                          30

Dictionnaire Esperanto-Franais, par L. de Beaufront                1 50

Structure du dictionnaire Esperanto. _Rponse  beaucoup d'objections._
(Teksto esperanta kaj franca), par L. de Beaufront                   30

Vocabulaire Franais-Esperanto et Vocabulaire abrg Esperanto-Franais,
par Th. Cart, M. Merckens et P. Berthelot                           2 50

Vocabulaire des mots spciaux  la philatlie, par R. Lematre       40


TEKSTOJ EN ESPERANTO

Brueys et Palaprat. _Advokato Patelin_, tradukita de J. Evrot        75

Devjatnin. _Verkaro._                                               2  

Diversajhoj, rakontetoj tradukitaj de S^oj Lallemant kaj Beau.       1 25

Ekzercoj de Aplikado, _Leksikologio_, _Sintakso_, _Vortfarado
Esperantaj_, de L. de Beaufront.                                    1  

Esperantaj prozajhoj, de diversaj autoroj.                           2 50

Fundamenta Krestomatio de la lingvo Esperanto, de D^ro Zamenhof.    3 50

Fundamento de Esperanto, de D^ro Zamenhof                           3  

Godineau. _La Kolorigisto-aerveturanto._                             30

Hamleto, dramo de Shakespeare tradukita de D^ro Zamenhof.           2  

Komercaj leteroj, de P. Berthelot kaj Ch. Lambert                    50

Kondukanto de l' interparolado kaj korespondado kun aldonita
Antologio Internacia, de Grabowski                                  2  

Kurso tutmonda, de E. Gasse.                                         75

Labiche et Legouv. _Cikado che Formikoj_, unuakta komedio            60

La Fontaine. _Elektitaj Fabloj_, esperantigitaj de G. Vaillant       75

La Komerca sekretario, de Ros Sudria.                                50

Leibniz. _Monadologio_, tradukita de E. Boirac.                      60

Maistre (X. de). _Vojagho interne de mia Chambro_, tradukita
de S. Meyer                                                          75

Matematika terminaro kaj krestomatio, de R. Bricard                  75

Molire. _L' Avarulo_, tradukita de S. Meyer                         75

---- _Don Juan_, tradukis Emile Boirac.                             1 50

Norman. _Poshlibro Internacia_, por Aferistoj, Turistoj, K. C.       2  

Orzesko. _La interrompita kanto_, tradukita de Kabe.                 75

Perrault (Ch.). _Rakontoj pri Feinoj_, tradukitaj de
Sinjorino Sarpy.                                                    1  

Pola Antologio, elektis et tradukis Kabe.                           2  

Rakontoj kaj Fabeloj (el Esperantaj Prozajhoj)                        25

Sieroshevski (Vaclav). _La Fundo de l' mizero_, tradukita de Kabe     75

Virgilio. _Eneido_, kantoj I et II, tradukita de D^ro Vallienne.     60




Kolekto Esperanta Aprobita de D-o Zamenhof

A LA MME LIBRAIRIE

Tutmonda Jarlibro Esperantista

ENHAVANTA LA

Adresarojn de D^ro ZAMENHOF

1906

Cet annuaire parat tous les ans dans le courant de mai. Il contient:
plus de 30000 adresses d'Esprantistes dans le monde entier, les
renseignements les plus complets sur les Socits de propagation, les
livres, les journaux, les publications de toute nature en Esperanto.

Un volume grand in-16, broch ....... 3 fr. 50

    *  *  *  *  *

Internacia Scienca Revuo

Revue mensuelle scientifique rdige

EN ESPERANTO

Paraissant depuis le 1^er Janvier 1904

COMIT DE PATRONAGE:


Socit franaise de physique, Socit internationale des lectriciens,
MM. Adelskld, Appell, d'Arsonval, Baudoin de Courtenay, Becquerel,
Berthelot, Bouchard, Brouardel, Deslandres, G^al Sbert, membres de
diverses acadmies.


RDACTION:

  P. FRUICTIER
  _27, boulevard Arago,
 PARIS_

ADMINISTRATION:

  HACHETTE & K^o
  _79, boulevard Saint-Germain,
 PARIS_


  ABONNEMENT ANNUEL
  France   6 fr. 50
  Etranger 7 fr.
  UN NUMRO: 60 centimes.

    *  *  *  *  *

Mendelejev.--Provo de Kemia Kompreno de l' Monda Etero  30

Ch. Richet.--La Spontanea Generado  30

    *  *  *  *  *

742-06--Coulommiers. Imp. Paul BRODARD.--P7-06.



Notoj de la tekstpreparinto:

Mi translokigis la antaureklamojn che la fino de la teksto. Provizon
de mankaj punktoj kaj aliajn interpunkciajn shanghetojn mi faris sen
rimarkoj. Mi registris aliajn shanghojn per html-aj komentoj.






End of the Project Gutenberg EBook of Hamleto, by William Shakespeare

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK HAMLETO ***

***** This file should be named 37279-8.txt or 37279-8.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        https://www.gutenberg.org/3/7/2/7/37279/

Produced by Andrew Sly, David Starner and the Online
Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This
book was produced from scanned images of public domain
material from the Google Print project.)


Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
https://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at https://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit https://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including including checks, online payments and credit card
donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     https://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
