The Project Gutenberg EBook of Dua Libro de l' Lingvo Internacia, by 
Ludovic Lazarus Zamenhof

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: Dua Libro de l' Lingvo Internacia

Author: Ludovic Lazarus Zamenhof

Release Date: December 3, 2006 [EBook #20006]

Language: Esperanto

Character set encoding: ISO-8859-3

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DUA LIBRO DE L' LINGVO INTERNACIA ***




Produced by David G. Simpson









TRANSCRIBER'S NOTE:

The Esperanto alphabet consists of 28 letters:  the 26 letters of
the English alphabet, but with "q", "w", "x" and "y" removed, and
six accented letters added.  The accented letters are "c", "g",
"h", "j", and "s" (each with a circumflex accent), and "u" (with
a breve accent).  Since these accented letters are not included
in the ASCII character set, some other means must be used to
represent them.  In this eBook, the accented letters are
represented using ISO-8859-3 (Latin-3) encoding.

At the time of the writing of the "Dua Libro," the time
correlatives ("kiam," "tiam," "iam," "neniam," and "iam") were
spelled "kian," "tian," "ian," "nenian," and "ian"
(respectively).  These words had been changed to their modern
forms by the time of publication of the "Aldono al la Dua Libro"
(also included with this text).  The original spellings have been
preserved in this eBook.








                DUA LIBRO DE L' LINGVO INTERNACIA




                          L.L. ZAMENHOF

                               1888




                          ANTAPAROLO.


Elirante ankora unu fojon anta la estimata publiko, mi sentas
la devon anta io danki la legantan publikon por la viva
kunsento, kiun i montris por mia afero.  La multaj promesoj,
kiujn mi ricevas, kaj el kiuj tre granda parto estas subskribita
"senkondie", la leteroj kun kuraigoj a konsiloj--io tio
i montras al mi, ke mia profunda kredo je l' homaro min ne
trompis.  La bona genio de l' homaro vekiis: de iuj flankoj
al la laboro iuhoma venas amasoj, kiuj ordinare estas tiel
maldiligentaj por ia nova afero; junaj kaj maljunaj, viroj kaj
virinoj--rapidas porti ilian tonon por la granda, grava kaj
utilega konstruo.  Vivu l' homaro, vivu la frateco de l' popoloj,
vivu eterne!

En mia unua verko mi diris, ke mian laboron mi prezentas je l'
tempo de unu jaro al la juo de l' tuta mondo; kian pasus la
jaro, mi intencis eldoni libreton, en kiu estus analizitaj iuj
pensoj esprimitaj de l' publiko, kaj uzinte tiujn, kiuj efektive
estus bonaj, mi donus al la lingvo la finan formon, kaj post tio
i oni jam povus komenci la eldonon de plenaj vortaroj, libroj,
gazetoj kaj cetere, ar tian la lingvo jam estus trairinta la
juon de l' tuta mondo, kaj iuj plej gravaj malbonaoj, kiuj
povus esti trovitaj en i, ar en verko de _unu_ homo,--estus
jam pli a malpli forigitaj. Mi efektive intencis silenti en la
daro de tuta jaro. Sed de l' tago, kian eliris mia libreto, mi
komencis ricevi multon da leteroj kun demandoj kaj kun petoj
rapidigi l' aferon.  Respondi je iu letero aparte estas por mi
ne eble, kaj tial mi decidis respondi publike je iuj demandoj
kaj proponoj, ar tiel unu respondo povas servi por multaj
demandantoj.  iuj respondoj faros unu libron, kiu prezentos
darigon de l' unua libro, kiun mi eldonis.  Sed se mi volus la
respondojn je iuj demandoj eldoni kune, en unu libro, mi devus
tro longe atendigi miajn korespondantojn, dum tiu libro estos
preta kaj eldonita,--tiom pli, ke konstante al mi venas novaj
demandoj; tial mi decidis eldoni la libron kun la respondoj--per
apartaj kajeroj, kiuj estos ellasataj en la daro de la tuta
jaro 1888 periode, kun intertempoj de irka du monatoj de unu
kajero is la venonta. En tiuj i kajeroj _iuj_ demandoj
estos responditaj; je l' fino de l' jaro 1888 eliros la lasta
kajero, kaj la "Dua libro de l' lingvo internacia" estos finita.

Ankora unu afero devigas min komenci la eldonon de l' kajeroj,
pri kiuj mi parolis: malgra l' intenco, kiun mi esprimis en mia
unua verko, komenci la eldonon de libroj ne pli frue ol estos
finita la juo de l' publiko je l' lingvo proponita de mi,--de
iuj flankoj venas postuloj, ke mi kiom eble pli rapide eldonu
ian libron en la lingvo internacia, ke la publiko povu konii
tiun i lingvon iuflanke, in ellerni pli rapide kaj uzi
in.  La nombro de tiuj i postuloj estas tiel granda, ke mi ne
povas jam adi ilin silente. Eldonante la "Duan libron de l'
lingvo internacia", skribitan jam en tiu i lingvo, mi donos al
la dezirantoj sufie da materialo por legi kaj la eblon tute
bone ellerni la lingvon; esceptinte la tekston de l' libro, kiu
jam per si mem prezentos materialon por legi, en la libro estos
anka pecoj sistemaj, por lerni kaj ripeti.

La tuta libro havos 5-6 kajerojn, en kiuj estos trovataj
respondoj je _iuj_ demandoj, kiuj tuas la lingvon mem, ian
konstruon, ian estontecon, kiel in bone kaj fonde ellerni,
kiel plej rapide kaj plej certe vastigi ian uzon en la
mondo,--kaj cetere.  Kian la lasta kajero de l' libro estos
elirinta, tian por la leganto nenio jam estos ne klara:  la
societo tian konos la tutan animon de l' lingvo, i tian havos
_plenan_ vortaron kaj povos tute _libere_ uzi la lingvon por
_iaj celoj,_ kiel i povas nun uzi ian rian kaj
prilaboritan vivantan lingvon.  La dependo de la lingvo de l'
volo a de l' talento de mia propra persono a de ia alia
aparta persono a personaro--tute forios.  La lingvo tian
estos tute preta en iuj plej malgrandaj iaj partoj.  La
persono de l' atoro tian tute foriros de la sceno kaj estos
forgesita.  u mi post tio ankora vivos, u mi mortos, u mi
konservos la forton de mia korpo kaj animo, u mi in
perdos,--l' afero tute ne dependos de tio, kiel la sorto de ia
vivanta lingvo tute ne dependas de l' sorto de tiu i a tiu
persono.

Multaj kredeble balancas senkrede la kapon, legante miajn
vortojn.  Kiel tio estas ebla, ili diras, ke en la tempo de unu
jaro la lingvo estus tute kaj plene preta, tiel ke i ne bezonus
pli la laboron de l' atoro?  Ke tiel grandega afero, kiel la
kreo kaj la enkonduko de lingvo tutmonda, en la tempo de unu jaro
tiel maturius kaj fortius kaj ricevus tian klaran,
neanceleblan ordon, ke i ne bezonus pli kondukanton!  Sed mi
esperas, ke jam post la dua a la tria kajero la leganto vidos,
ke mi ne fantazias.

La leganto ne pensu, ke en la libro, kiun mi intencas eldoni, li
vidos iajn mirindaojn.  Tiu, kiu kutimis estimi la aferojn ne
la ilia praktika signifo kaj efektiva indo, sed la la
mirindeco kaj nenatureco de ilia nasko, estos kredeble trompita
en siaj esperoj, kian, legante mian libron, li renkontos en i
sole aferojn simplajn kaj naturajn. Sed la rezultatoj de tiuj i
simplaoj estos, kiel la mia espero la leganto poste vidos kaj
konfesos, ke post la fino de l' jaro

_a_) la lingvo estos finita kaj preta tute kaj plene, tiom, ke
i tute ne bezonos pli la laboron de l' atoro, kaj, kiel iu
el la vivantaj lingvoj, i farios tute sendependa de ia aparta
persono.

_b_) la lingvo estos pli a malpli _senerara,_ ar is tiu
tempo i jam estos trairinta la juon de l' tuta mondo, kaj
iuj malbonaoj, kiuj povus esti trovitaj en tiu i laboro de
_unu persono,_ estos forigitaj per la konsiloj de l' tuta mondo
kune.

Legante la unuajn kajerojn de mia libro, multaj kredeble restos
ne kontentaj, ar ili eble tie ne trovos respondojn je l'
demandoj, kiujn _ili_ sendis; kaj ar lia _propra_ demando en la
okuloj de iu estas la plej grava, multaj kredeble ekkrios: "Kio
li parolas sole pri aferoj tute sensignifaj, kaj pri l' aferoj
efektive gravaj li ne parolas e unu vorton!"  La leganto oferu
al mi iom da atendemo, ar is la fino de l' jaro _iuj_ estos
kontentigitaj.  Se en unu de l' unuaj kajeroj tiu a alia
demando estos jam ajne finita kaj liberigos la lokon por alia
demando, tio tute ne devas pensigi, ke mi jam pli ne parolos pri
i.  ar pri multaj demandoj mi donos en la unuaj kajeroj sole
mian _personan_ juon, sed poste mi revenos al ili kaj donos la
decidon _finan,_ ricevitan per la juo de l' _publiko._

Pro la celoj de l' afero la libro ne estos unu sistema verko--i
estos simple mia interparolo kun l' amikoj de l' lingvo
internacia.

La kosto de iu kajero estos 25 kopekoj.  Kiu volas, ke mi sendu
al li iun venontan kajeron tuj, kian i estos preta kaj eliros
el la presejo, tiu sendu al mi la koston de l' venonta kajero tuj
post la ricevo de l' antairanta.

                             --------

Antae ol fini la antaparolon, mi permesas al mi ripeti
ankora la peton, kiun mi jam esprimis en mia unua verko:  iu
pene juu la aferon, proponitan de mi, kaj iu montru al mi la
erarojn, kiujn li trovis en i, a la plibonigojn, kiujn li
povas proponi.  Se la leganto ne povis ankora tute bone ekkoni
mian aferon el mia unua libreto, tiu i mia dua libro povigos
lin post kelka tempo ekkoni in tute kaj iuflanke.  Ke mia
afero venu al dezirinda celo, estas necese ne sole, ke la mondo
diru sian juon pri tiu i afero, sed ke mi _sciu_ la juon de
l' mondo kaj povu in uzi por mia laboro.

Dissendante mian unuan verkon al la redakcioj de l' gazetoj, mi
petis ilin alsendi al mi tiun numeron de l' gazeto, en kiu estos
kritiko de mia afero; sed bedarinde tre malmultaj plenumis mian
peton, kaj sciii mem, kie, kian kaj kio estis parolata pri mia
afero, estas por mi tute ne ebla.  Tial mi petas la _legantojn_
de l' gazetoj sendi al mi la numerojn, en kiuj ili legis ion pri
l' afero, proponita de mi, kaj jam antae mi esprimas al ili
mian koran dankon.  Mi petas in ne por _mi_, sed pro l'
_afero._

Fine, anta la komenco de mia interparolo kun la amikoj de l'
lingvo internacia, mi esprimas ankora unu fojon mian varmegan
dankon al la publiko por la helpemo, kiun i montris al mi; mi
esperas, ke la kunsento de l' publiko ne malvarmios, sed
konstante kaj senese kreskos, kaj post tre mallonga tempo venos
al celo la afero, je kiu laboras iuj sferoj de l' homa societo.

                                I.

Anta io mi parolos kelkajn vortojn pri tiuj kritikoj, kiujn
mi is hodia adis a legis, en gazetoj a en leteroj al
mi, kvankam mi devas antasciigi la leganton, ke tiu i punkto
estas en miaj okuloj tre grava kaj poste mi ankora parolos pri
i pli vaste.  Mi ne volus fari ian premon sur la juo de l'
publiko, kaj mi volus, ke la mondo kreu mem sian decidon en la
afero, kiun mi proponis.  Sed kelkaj kritikoj estis tiel
skribitaj, ke mi ne povas tute silenti pri ili.

_a_)  Unuj parolis pri l' atoro, anstata paroli pri l' afero.
Ili a utis komplimentojn al la atoro, rigardigis, kiom da
malfacila laboro kredeble la afero min kostis, kaj, ladante la
_atoron,_ ili preska tute forgesis paroli pri l' utileco kaj
la signifo de l' _afero_ kaj decidigi la publikon labori por i;
aliaj, ne trovante en mia verko la instruitan miksaon kaj la
instruita-teorian filozofadon, kiujn ili kutimis renkonti en ia
grava verko, timis, ke la psedonima atoro eble estas ne
sufie instruita a ne sufie merita, kaj ili timis esprimi
decidan juon, pli multe penante malkovri, kiu estas la
psedonima atoro.  Por igi la kritikistojn tute apartigi la
_aferon_ de la _atoro,_ mi publike diras mem, ke mi ne estas
multege instruita lingvisto, ke mi estas tute senmerita kaj ne
konata en la mondo.  Mi scias, ke mia konfeso malvarmigos multajn
por la afero, sed mi volas, ke oni juu ne l' atoron, sed la
verkon.  Se la verko estas bona, prenu in; se i estas
malbona--etu in.  Per kia vojo mi venis al la kreo de mia
lingvo kaj la kiaj metodoj mi laboris,--mi ankora parolos,
sed en unu de la _venontaj_ kajeroj; ar la mi tiu i demando
estas por la publiko sen signifo:  por la mondo estas gravaj sole
la _rezultatoj._

_b_)  Aliaj ekbrilis per senfinaj filozofadoj kaj skribis
instruitajn artikulojn, tute ne pensinte kaj ne demandinte sin,
u ili parolas logike kaj afertuante.  Anstata provi
praktike (kion fari estas tre facile), u la lingvo, proponita
de mi, tagas por internacia komprenio, u i efektive al
iu donas la eblon esti komprenata de personoj alinaciaj,--ili
parolis pri la fiziologio kaj historio de l' lingvoj vivaj;
anstata provi per ilia propra orelo, u mia lingvo estas
bonsona a ne,--ili teorie parolis pri leoj de bonsoneco;
anstata analizi, u mi bone kreis la vortaron kaj u oni ne
povus fari in ankora pli komprenebla kaj pli praktika, ili
diris, ke la vortaro devas esti farita el radikoj Sanskritaj a
el vortoj, prenitaj mikse el iuj lingvoj de l' mondo. (La
lingvo multe per tio i _perdus,_ fariinte tute ne
komprenebla; sed kion i _gajnus,_ esceptinte la sennecesan
instruitan eksteron? tion i ili tute forgesis sin demandi.)

_c_)  Aliaj skribis kritikon pri mia afero, e ne leginte bone
mian malgrandan brouron kaj e ne peninte kompreni la aferon.
Tiel ekzemple la unuatempajn signetojn inter la partoj de l'
vortoj ili tute ne komprenis, kaj skribante ekzemple "_ensong,
oprinc, in, o, nmivid, is_" (anstata: "_en son,o princ,in,o,n
mi vid,is_"), ili rigardigis iliajn legantojn, "kiel malbonsona
kaj nekomprenebla la lingvo estas"! La projekton de l' tutmonda
vodono, kiu kun la efektiva kaj senkondia signifo de l'
lingvo tute ne estas kunligita, kaj kiu estas proponita sole por
tio, ke la lingvo pli rapide el _internacia_ fariu
_tutmonda,_--ili prenis por la plej grava kaj fonda parto de l'
afero kaj komprenigis la legantojn, ke "ar dek milionoj adeptoj
(!) nenian estos kolektitaj, tial la afero tute ne havas
estontecon"!  Kelkajn fojojn mi e legis longajn artikulojn pri
mia afero, kie estis videble, ke la atoroj e ne vidis mian
verkon.

__)  Aliaj, anstata paroli pri la utileco a la senutileco
de mia lingvo, donis sole sensencajn ercojn, kiuj de iliaj
legantoj estis eble prenataj por kritiko, ar multaj legantoj
propran juon ne havas, kaj la plej malsaaj ercoj je ia
afero estas por ili sufia vidigo, ke la afero estas "ridinda"
kaj tagas por nenio.

Mi ne deziras ladon, mi volas, ke oni min helpu forigi la
erarojn, kiujn mi faris, kaj ju la kritikoj de mia lingvo estas
pli severaj, des pli danke mi ilin alprenas, se ili nur havas la
celon montri al mi la erarojn de mia afero, ke mi ilin bonigu,
sed ne ridi sen senco a insulti sen kazo.  Mi scias tre bone,
ke la verko de _unu homo_ ne povas esti senerara, se tiu homo e
estus la plej genia kaj multe pli instruita ol mi.  Tial mi ne
donis ankora al mia lingvo la finan formon; mi ne parolas: "jen
la lingvo estas kreita kaj preta, tiel mi volas, tia i estu kaj
tia i restu!"  io bonigebla estos bonigata per la konsiloj de
l' mondo.  Mi ne volas esti _kreinto_ de l' lingvo, mi volas nur
esti _iniciatoro._  Tio i estu anka respondo al tiuj amikoj
de l' lingvo internacia, kiuj estas neatendemaj kaj volus jam
vidi librojn kaj gazetojn en la lingvo internacia, plenajn
vortarojn, vortarojn nacia-internaciajn kaj cetere.  Ne malfacile
estus por mi kontentigi tiujn i amikojn; sed ili ne forgesu, ke
tio i estus danera por la afero mem, kiu estas tiel grava, ke
estus nepardoneble faradi la la propra decido de unu homo.  Mi
ne povas diri, ke la lingvo estas preta, is i estos trairinta
la juon de l' publiko.  Unu jaro ne estas eterno, kaj tamen tiu
i jaro estas tre grava por l' afero.  Tiel anka mi ne povas
fari iajn anojn en la lingvo tuj post la ricevo de la
konsiloj, se tiuj i konsiloj e estus la plej seneraraj kaj
venus de la plej kompetentaj personoj.  En la daro de la tuta
jaro 1888 la lingvo restos _tute sen ano;_ sed kian la jaro
estos finita, tian iuj necesaj anoj, antae analizitaj kaj
provitaj, estos publikigitaj, la lingvo ricevos la finan formon,
kaj tian komencos ia plena funkciado.  Juante la la
konsiloj, kiuj estas senditaj al mi is hodia, mi pensas, ke
la lingvo kredeble estos anita tre malmulte, ar la plej
granda parto de tiuj konsiloj estas ne praktika kaj kazita de
ne sufia pripensado kaj provado de l' afero; sed diri, ke la
lingvo tute ne estos anita, mi tamen ne povas.  Cetere, iuj
proponoj, kiujn mi ricevas, kune kun mia juo pri ili, estos
prezentataj al la juo de l' publiko a de ia el la jam konataj
instruitaj akademioj, se inter tiuj i estos trovita unu, kiu
volos preni tiun i laboron.  Se ia kompetenta akademio min
sciigos, ke i volas preni tiun i laboron, mi tuj sendos al
i la tutan materialon, kiu estas e mi, mi fordonos al i la
tutan aferon, mi foriros kun la plej granda ojo je eterne de l'
sceno, kaj el atoro kaj iniciatoro mi farios simpla amiko de
l' lingvo internacia, kiel iu alia amiko.  Se tamen nenia el la
instruitaj akademioj volos preni mian aferon, tian mi darigos
la publikigadon de l' proponoj, sendataj al mi, kaj la mia
propra pensado kaj la la pensoj de l' publiko, sendataj al mi
pri tiuj proponoj, mi mem anta la fino de l' jaro decidos la
finan formon de l' lingvo kaj mi sciigos, ke la lingvo estas
preta.

                               II.

La nombro 10,000,000, pri kiu estas parolita en mia unua verko,
ajnas al multaj absolute ne ricevebla.  La plej granda parto de
l' mondo efektive kredeble estos tiel senmova, ke i de si mem
ne donos voon, malgra ke la afero estas tiel grava kaj la
laboro de l' vodono tiel malgrandega.  Sed se l' amikoj de l'
lingvo internacia, anstata timegi la nombron, laboros por la
afero kaj kolektos tiom voojn, kiom ili povos, tian la necesa
nombro da vooj povas esti ricevita en la plej mallonga tempo.

Kian mi proponis la vodonon, mi profunde kredis, ke pli frue
a pli malfrue 10,000,000 vooj estos kolektitaj.  La
rezultatoj, kiuj sin montris is hodia, ankora plifortigas
mian kredon.  Sed ni prenu, ke mi fantazias, ke mi eraras, ke mi
tro multe esperas,--ke sur la tuta tero ne estos kolektita e
unu miliono da vooj . . . kion l' afero tian perdos?  Kelkaj
konsilas al mi, ke mi foretu la vodonon a ke mi malgrandigu
la nombron da postulataj vooj is unu miliono; "ar", ili
diras, "danke la fantazian punkton de l' vodono, afero per si
mem tiel utila, povas fari fiaskon."  Sed kie, sinjoroj, vi
prenis, ke la veno al celo de l' afero dependas de l' rezultatoj
de la vodono?  Tiuj, kiuj trovas, ke mia lingvo estas inda je
lerno, sendas al mi promesojn senkondiajn kaj lernas la lingvon
sen ia atendo.  Sendepende de l' iro de la vodono en tiu i
lingvo estos eldonataj libroj kaj gazetoj, kaj la afero sin movos
antaen.  La vodonon mi proponis sole por tio, ke al la afero
povu esti altiritaj per _unu fojo_ tutaj _amasoj_ da homoj, ar
mi scias, ke preni ian laboron, e la plej malgrandan, ne iu
konsentos, sed helpi aferon tre utilan, kie estas postulata nek
laboro, nek mono,--ne multaj malkonsentos, tiom pli, se trovios
memorigantoj.  Mi ripetas: profunde mi kredas, ke pli frue a
pli malfrue 10,000,000 vooj estos kolektitaj, kaj tiel je unu
bela tago ni sciios, ke la lingvo internacia fariis tutmonda;
sed se e la nombro de l' vooj nenian venus al dek
milionoj,--la afero pro tio i tute ne estos perdita.

Kelkaj provis montri al mi, ke mia projekto de l' vodono estas
_matematike_ ne ebla; tiel ekzemple unu faris jenan kalkulon: "se
ni prenos, ke la enskribado de iu promesanto okupos ne pli
multe ol unu minuton, kaj vi, foretinte ian alian laboron,
vin okupos sole je tiu i afero, laborante sen ripozo 15 horojn
iutage,-- tian la pretigo de la libro de l' vooj okupos 30
jarojn, kaj por eldoni in vi bezonos la riecon de Krezo!"  La
kalkulo ajne estas tute prava kaj povas timigi iun,-- tamen
se la skribinto de tiu i kalkulo bone pensus pri i, li tre
facile ekvidus, ke tie i estas sofismo, kaj se nur efektive
estos alsenditaj dek milionoj promesoj, la libron de l' vodono
oni povos pretigi kaj eldoni en kelkaj monatoj kaj sen iaj
riecoj de Krezo.  ar kiu diras, ke la tuta libro devas esti
propramane skribita de unu persono?  Ke e iu pli granda afero
estas uzata _divido de laboro,_ la skribinto tute forgesis!  Tiaj
"timigaj" libroj estas eldonataj iutage en granda nombro, kaj
tio ne sole ne estas neebla, sed neniu e en tio vidas ion
grandegan, mirindan.  Se vi kolektos la numerojn de ia iutaga
gazeto por unu jaro, vi ricevos libron, kiu la grandeco kaj
kosto egalas la elirontan libron de l' vooj, kaj la la
malfacileco de l' pretigo multe superas mian libron, de kiu la
pretigo estas laboro pure meanika.  Tiel iujare en la mondo
estas eldonataj miloj kaj dekmiloj da tiaj "neeblaj" libroj, kaj
tamen neniu el la redaktoroj estas mirindaisto.  Sinjoroj la
kalkulantoj forgesis tiun simplan leon, kiun ili povas vidi sur
iu pao, ke tio, kio e _unu_ homo postulas 30 jarojn, e
cent homoj okupos sole 4 monatojn, kaj tio, kio estas neebla por
unu persono, estas ludilo por grupo da personoj.

Al iuj amikoj de l' lingvo internacia mi ripetas ankora mian
peton: ne forgesu la promesojn kaj kolektu ilin kie kaj kiom vi
povas.  Multaj pensas, ke ili ne devas sendi promeson, ar "la
atoro e scias, ke ili ellernos a jam ellernis la lingvon"!
Sed la promeso estas necesa ne por mi, sed por la statistiko.  Se
iu e skribis al mi kelkajn leterojn en la lingvo internacia, mi
ne povas lin nomi internaciisto, is li ne sendis al mi sian
promeson.  Ne diru, ke de unu a kelkaj promesoj la grandega
nombro ne plenios:  iu maro estas kreita de apartaj gutoj,
kaj la plej granda nombro devas kaj povas esti ricevita el
apartaj unuoj.  Memoru, ke se e la esperata nombro estas ne
ricevota, vi nenion perdas, sendante la promeson.

                               III.

La venontajn apartajn pecojn mi donas, ke la lernantoj povu
ripeti praktike la regulojn de l' gramatiko internacia kaj
kompreni bone la signifon kaj la uzon de l' sufiksoj kaj
prefiksoj.

                                1.

Amiko venis (= unu el la amikoj venis).--La amiko venis (= la
konata amiko, a la amiko, kiun oni atendis).--Donu al mi
libron.--Donu al mi la libron, kiun vi promesis al mi.--Tiu i
ardeno estas amata loko de birdoj.--La fenestro estas amata
loko de la birdoj (= niaj birdoj).--La vorto "la" estas nomata
"artikulo"; i estas uzata tian, kian ni parolas pri objektoj
konataj.  Anstata "la" oni povas anka diri "l' ", se i ne
estos malbonsone.--Se iu ne komprenas bone la uzon de la
artikulo, li povas _tute in ne uzi,_ ar i estas oportuna
sed ne necesa.

                                2.

Jen estas la patro.--Mi adas la voon de la patro.--Mi ricevis
donacon de la patro.--Diru al la patro, ke mi estas sana.--Ni
iros al la patro.--Karolo aetis por sia kuzino horloeton kun
tri montrantoj.--Ni vidas per la okuloj.--Rakontu al ni la
novaojn, kiujn vi adis pri niaj malfeliaj fratoj.--De kiu
vi in adis?--Mi pensas pri la sorto de mia fratino, kaj mi
kalkulas jam la minutojn is nia revido.--Agusto estas bona,
Mario estas pli bona ol Agusto, sed Ernestino estas la plej
bona el iuj miaj gefratoj.--La malgrandan filinon de mia
najbaro mi amas ne malpli ol mian propran infanon; hodia mi
aetis por i tre belan ludilon.

                                3.

Sesdek minutoj faras unu horon, kaj dudek kvar horoj faras unu
plentagon.--Mi loas en la tria etao.--Hodia estas la dek
kvina (tago) de Aprilo.--La dudeka de Februaro estas la kvindek
unua tago de l' jaro.--Tiu i rivero havas ducent nadek kvar
kilometrojn da longo.--Georgo Vaingtono estis naskita la dudek
duan Februaron (a: je l' dudek dua Februaro) de l' jaro mil
sepcent tridek dua.--Sendu al mi prunte dekduon da forketoj.--Tio
i okazis anta cent jaroj.--Mi aetis du rankojn kaj pagis
por ili cent frankojn.--Jen estas cento da pomoj.--En tiu i
lando loas tri milionoj kristanoj (a: da kristanoj).--Duobla
fadeno estas pli forta ol unuobla.--De tiu tago mia amikeco al li
duobliis.--Kvaroble kvin estas dudek.--Kvar fojojn mi jam estis
tie.--Duonon de tiu i piro mi manis, kvaronon mi donis al mia
nevo, kaj la lastan kvaronon mi foretis.--Dudek unu estas tri
seponoj de kvardek na.--Kvinope ili tiris la keston kaj tamen
ne povis in altiri al la domo.--Se vi venos al li triope, li
redonos, kion li prenis; ar unue li timos vian forton, kaj due
li ne povos sin pravigi.--Al iu el la laborantoj li donis po
kvin dolarojn.

                                4.

Mi vin ne komprenas, sinjoro.--Vi estas tre obstina, mia
amiko.--Vi iuj estas tro fieraj.--"Vi" ni diras egale al unu
persono a objekto kaj al multaj; tio i estas farita pro
oportuneco, ar, parolante kun iu, ni ofte ne scias, kiel diri
al li: "vi" a "ci" ("ci" signifas la duan personon de l'
ununombro; sed tiu i vorto estas trovata sole en la plena
vortaro; en la lingvo mem i preska nenian estas uzata).--La
apisto ne venos, ar li estas malsana; se venos lia edzino,
donu al i mian apelon; se venos lia plej maljuna filo, vi
povas anka in doni al li; sed se venos lia malgranda infano,
donu al i nenion.--Jen estas la hundo, donu al i oston, kaj
voku la katinon, i ricevos pecon da viando.--Mi amas min, ar
iu amas sin mem.--Vi estimas vin mem,  sed aliaj vin ne
estimas; mia frato estimas sin ne multe, sed aliaj lin tre
estimas.--Montru al mi vian kalkulon.--Ili kondukis la kolegojn
en sian loejon, anstata iri kun ili en ilian.--Oni diras, ke
vi estas ria.

                                5.

Kial vi ne respondas al mi, kian mi vin demandas?--La patro
skribas leteron, kaj la infanoj preparas siajn lecionojn.--Kion
li babilas?--Li babiladas la tutan tagon.--Nia gasto kantis la
iukonatan romancon de N.--Mia onklo ekkantis kaj tuj esis,
sed mia frato kantadis la tutan vesperon.--Karolino ian obeadis
la ordonojn de sia patrino, sed hodia i ne obeis.--Kian mi
venis al li, li tuj finis sian laboron.--Kian mi venis al li, li
finadis sian laboron.--Vi ne malhelpis min, ar kian vi venis,
mi estis jam finita mian laboron.--Li batalos, ar li ne dormos
trankvile, is li estos venkinta la malamikon.--Se mi nur estus
sana, mi estus tute kontenta.--Se ili estus dirintaj la veron,
ili ne estus nun punataj; nun ili konfesis ion, sed i estis
jam tro malfrue.--Johano, seru mian krajonon.--Ni iru promeni,
sinjoroj!--Li ne esperu pardonon!--Savu min, amikoj!--Mi lernas
pentri kaj ludi gitaron.--Instruante, ni lernas.--La lernanto
devas estimi la instruanton.--Libro instruanta estas tre
utila.--Ne iu instruanto estas instruisto.--Dio estas la
kreinto kaj la reganto de l' mondo.--Ferminte la pordon, li
komencis sin senvestigi.--La venonta gasto estas ankora en la
vojo.--La elpelito malsatas jam la trian tagon.--Punata anta la
rompita poto, la kato eble komprenos la kazon de l' punado.--La
konstruota domo kostos multon da mono.--Batate de la mastro, li
ploris kaj uris, ke li terure venos.--En tiu i lernejo la
infanoj estas edukataj tre bone, ar la lernejestro sin okupas
je sia afero kun amo.--Tio i montras, ke via nepo estas ne bone
edukita.--Dum en unu ambro la gastoj dancadis, en la dua
ambro estis preparata la vespermano; kian la tablo estis
preparita, oni invitis la gastojn al la tablo.--Kio estos hodia
prezentata en la teatro?--Adu, infanoj! se vi estos prezentitaj
al la generalo, salutu lin entile.--La fralino, kiu estis
edzinigota de mia frato, mortis, ne fariinte ankora e lia
fianino.--La formojn kunmetitajn (ekzemple: mi faradas, mi
estis farinta . . . kaj ceterajn)--oni devas uzi sole tian, kian
la senco in necese postulas.

                                6.

La adverboj (evortoj), kiuj estas kreitaj el aliaj vortoj,
finias je la litero "e"; iuj aliaj adverboj ne havas
konstantan finion kaj apartenas al la vortoj _simplaj._--Li
estas severa juanto, li juas severe, sed juste.--Nun estas
varme, sed la nokto kredeble estos tre malvarma.--Li estas tre
ria, kaj li donis al la malfeliulo tro malmulte, ar li
estas konata avarulo.--Kun tiu papero mi ekiris per grandaj
paoj al la komercisto; sed anta la magazeno mi renkontis
kaleon, en kiu sidis rie vestita sinjoro.  Elirinte el la
kaleo kaj foretinte la pecon da cigaro, kiun li estis teninta
inter la fingroj, li ekrigardis min tra siaj bluaj okulvitroj kaj
diris sen ia antaparolo: "ne, por vi mia magazeno estas fermita
pro la malbonaj sciigaoj, kiujn mi ricevis pri vi de homoj
kredindaj."--Mi eltrinkis tutan botelon da vino, kvankam i ne
tre plais al mi, ar la vino estis bona, sed la botelo estis
de brando.--Oni diras, ke vi gajnis la grandan gajnon; se tio i
estas vera, mi vin gratulas.--Li diras, ke mi estus pli felia,
se mi estus pli diligenta.--La mastro diris, ke mi foriru, ar
se ne--li min elpelos per la hundoj.--Ho, kiel mi estas
laca!--Fi, kia malkonvena esprimo!--Hura! vivu la reo!

                                7.

Vortoj kunmetitaj estas kreataj per simpla kunligado de simplaj
vortoj; prenataj estas ordinare la puraj radikoj, sed, se la
bonsoneco a la klareco postulas, oni povas anka preni la
tutan vorton, t.e. la radikon kune kun la finio.--La lingvo
internacia esperas farii ian lingvo tutmonda.--La unutaga
regado de tiu i estro ne restis sen postsignoj.--Tio estas
frukto de lia unuatempa verkado.--Ni matenmanas ian je l'
deka horo anta tagmezo.--La pordokurtenoj de lia dormoambro
estas de flavrua koloro.--Nenian insultu, ne parolinte kun la
insultoto.--Metu la libron sur la tablon.--La libro jam estas sur
la tablo.--Li eniris la ambron (a en la ambron).--u vi
estas kontenta je mia donaco?--Li ekdormis je eterne.--i estas
la unua baletistino en nia teatro.--Kia meanikisto faris tiun
i mainon?--Li estas direktoro en fabriko de tabako.--La
politiko de nia ministro montras, ke li estas bona
diplomatiisto.--La historio de la civilizado estas tre
interesa.--Li korespondas telegrafe kun iuj agentoj.

                                8.

Kia granda brulo! kio brulas?--Ligno estas bona brula
materialo.--La fera bastono estas brule varmega.--Iu venis;
demandu lin, kiu li estas, kaj se li estas tiu, kiun mi atendas,
sendu lin al mi; neniun alian mi hodia volas vidi . . . ne, mi
decidis alie:  sendu iun, kiu ajn li estos.--Ian mi venis al li
kaj mi trovis lin libera; tio i min forte mirigis, ar kian
ajn mi venas, li ian sidas super laboro, kaj li nenian estas
libera.--Kiaj vortoj povas esti farataj el la vortoj:  "ia",
"ial", "ian", "ie", "iel", "ies", "io", "iom", "iu"?--La kioman
fojon li jam ripetis sian rakonton?--u oni povas diri:  helpi
la fraton (anstata:  al la frato), obei la patron (anstata:
al la patro), ridi lian malsaecon (anstata: je lia
malsaeco), plori la perdon (anstata: pro la perdo)?  Jes;
ar se la senco ne montras klare, kian prepozicion ni devas uzi,
ni ian povas uzi la vorton "je", a la akuzativon sen
prepozicio.

                                9.

Lia malbenado ne esas; sed nenia el liaj malbenoj povas min iom
malhelpi.--La hieraa duhora pafado ne estis por mi tiel terura,
kiel la du pafoj, kiujn mi adis hodia.--Li kuris sur la
kampon.--Li kuradis is li falis.--La lavistino alportis mian
tolaon: emizojn, kolumojn, manumojn kaj viilojn (oni nomas
in tolao, kvankam ne io estas farita el tolo).--Anstata
vino li enveris en mian glason ian malagrablan acidaon, kaj
tiun i malklaran fluidaon li devigis min eltrinki.--Ne ia
belao estas utila.--En la angulo kuis amaso da malnova
ferao.--Sinjoro N. estas senatano.--La vilaano vendis al la
komercisto centon da ovoj.--La nombro da kristanoj estas pli
granda, ol la nombro da mahometanoj.--Ne iu rusujano estas
ruso.--Mi estas via kunlandano, ar mi anka estas
italujano.--Ili venkos, ar ilia militistaro estas glora pro sia
disciplino.--La hararo defalis de lia kapo, kaj mi vidis grandan
senharaon, kiun li pro malvera honto ian tiel zorge kais.

                               10.

Li promenadis, akompanata de siaj lernantoj.--Mi estas la
zorganto de tiu i infano, kaj i estas mia zorgato.--Via
kuracato estas mia konato.--i ofte sonas
mortintojn.--Plendito, kion vi povas diri por via pravio?--i
estas en la kvara monato de naskonteco.--La juejo estis jam
plena, kaj oni enkondukis la juoton.--La parenco de mia edzo
a la edzo de mia parenco, estas mia boparenco.--La patro de mia
edzino estas mia bopatro.--Mi estas la bofrato de Heleno, ar
i estas la edzino de mia frato; i estas mia
bofratino.--Karolo estas mia nepropra filo (a duonfilo), ar
mi estas la dua edzo de lia patrino.--Petro kaj Mario estas jam
sufie maljunaj, tamen oni ankora vokas ilin Pejo kaj
Manjo.--Agujo kaj Agunjo estas bonaj infanoj.--Disiru,
sinjoroj, ar amase stari sur la strato estas malpermesita.--Li
disutis la alumetojn sur la tuta planko.--Via parolo estas por
mi tute ne komprenebla.--Li rakontas aferon tute ne
kredeblan.--Vi skribas tre nelegeble.--Vitro estas travidebla.

                               11.

Mi miras la saecon kaj la honestecon de tiu i homo.--La
leeco de lia faro ne estas por mi malcerta, ar io, kion li
faras, estas tute lea.--Vivu la frateco de l' popoloj.--Virino,
kiu sin okupas je kudrado, estas nomata kudristino, kaj ia edzo
estas nomata kudristinedzo.--i ne estas doktorino, sed nur
doktoredzino.--Je l' deka horo vespere la kortisto fermas la
pordegon de l' domo.--Mi ne povis ne ekplori, kian mi vidis, kiel
la malriegulo petegis la mastron de l' belega palaco pri peco
da pano.--La legendoj rakontas pri grandeguloj, kiuj volis batali
kun la dioj.--La vetero estis malbona, kaj mi malvarmumis; la
kuracisto konsilis al mi iri en vitbanejon.--Nia fidela
servanto mortis en la malsanulejo.--Kun la libroj en la mano la
infano iris en la lernejon.--Adinte tion i, li
ekploris.--Ekbruligu kandelon, ar estas jam mallume.--La tondro
estis tiel forta, ke la vitroj de niaj fenestroj
ektremis.--Malpacinte kun sia edzino, li eksedziis je i.--Li
estas eksgeneralo; servinte en la militistaro tridek jarojn, li
eksiis.--Mia kolego estas tre kredema: li kredas ion, kion
oni diras al li.--Eduardo estas tre ekkolerema kaj venema, kaj
lin ofendi estas danere.--Estu laborema, parema kaj
singardema!--La religio diras, ke la animo estas nemortema,
kvankam la korpo estas mortema.

                               12.

La patro donacis al mi kolektujon, kaj li mem etis en in la
unuan moneron.--Hiera falis granda hajlo; iu hajlero pezis
pli ol kvindek gramojn.--La plej malgranda fajrero estas sufia
por eksplodigi la pulvon.--Via regnestro estas reo de Prusujo
kaj imperiestro de Germanujo.--Se la ipestro ordonas, la
ipanoj devas obei.--Starante sur la supro de l' monteto, kiu
estas apud nia domo, li vidis la tutan irkaaon.--Sidante
sur seo, kaj tenante la piedojn sur benketo, li dormetis.--Tre
plaas al mi la blueta fumo de l' cigaro, kiun vi
fumas.--Promenante sur la aleo, ni renkontis la gedoktorojn N.,
kiuj invitis nin al la balo, kiun ili hodia donas; ni iros kun
plezuro, ar la gemastroj espereble zorgos, ke la gastoj bone
pasigu la tempon.--Mi veturos hodia al miaj geonkloj.--Li pagis
por la kokido tiom, kiom oni ne pagas e por koko.--La
Napoleonidoj esperas ricevi la tronon de Francujo.

                               13.

Ironte promeni, purigu vian veston.--La printempa suno fluidigis
la neon kaj la glacion.--i volas fianigi mian fraton je
ia fratino.--Dormigu la infanon.--La mizero kutimigis lin levi
sin el la lito tre frue.--Pro la multaj malplezuroj li tute
griziis.--La nombro de l' amikoj de l' lingvo internacia
pligrandias senese.--Koniinte je tiu i nobla homo, mi tuj
amikiis je li.--Mirinda estas la historio de lia familio: la
avo mortis je ia nekomprenebla malsano, havante la aon de dudek
na jaroj; la avino mortigis sin mem en atako de malprudento; la
patro elfalis el fenestro de tria etao kaj mortiis; la
patrino estis mortigita de ia propra servantino.--u la
kandelo estis estingita, a i estingiis mem?--La knabeto
estas ruigita de sia patrino, a eble li ruigis sin
mem?--Ne, li ruiis de plezuro, ar li estas tre
ruiema.--Sidigu la fraton, ar sidigi sin mem li ne volas;
se li ne povas esti sidigata, submovu seon sub liajn piedojn,
kaj li kontravole sidios.--Falinte de l' supro de l' arbo, li
sidiis sur la malsupran branon.

                               14.

Donu al mi kudrilon kaj fadenon, ar mi volas alkudri butonon al
mia surtuto.--Rigardu, kiel la aglo batas kun la
flugiloj!--Kovriloj povas esti por la vizao (vizakovriloj),
por la litoj (litkovriloj) kaj cetere.--Prenu la fosilon kaj fosu
tombon.--Mia onklino naskis filinon.--La bovo jelaboras la
kampon, kaj la bovino donas lakton.--La patrino de mia patro
estas mia avino.--Mi adis tion i de kredindaj personoj.--Mi
jam vidis iujn vidindaojn de via urbo.--Li estas senespere
malsana, kaj savi lin povas nur ia miregindao.--Li havas bonan
koron, sed bedarinde li ne povas fari, kion li volas.--Varma
fumo estas por mi malutila, tial mi ian fumas tra
cigaringo.--Por ne piki la fingron e l' kudrado, oni portas
fingringon.--Mi perdis la losilon de mia ranko, kaj mi devis
venigi losiliston.--Valter-Skot' estis glora verkisto.--La
apotekisto estas helpanto de l' kuracisto.--La kuiristo
malbonigis la tagmanon.--La avo ne volis beni sian nepon, sed
li anka lin ne malbenis.--Li ne sole ne helpis min en mia
laboro, sed li ankora min malhelpis, kiom li povis.--La
malsupra parto de tiu i domo estas alie kolorita ol la
supra.--Ne legu tiel mallate.--Malfermu la pordon!

                               15.

Por via malkonfeso oni duobligos vian punon.--Mi foriras, kaj mi
revenos post kvarono da horo.--Multope ni pli frue finos la
laboron, ol unuope.--Kristo reviviis.--Iru, sed ne revenu tro
malfrue.--Cezaro transiris la Rubikonon.--Transportu la seon de
tie i sur alian lokon.--Mi havas en mia plumujo du plumingojn
sen plumoj.--Estante en la cigarejo, mi aetis dek cigarojn;
na el ili mi metis en mian cigarujon kaj unu mi metis en mian
cigaringon kaj ekfumis.--La arbo, sur kiu kreskas pomoj, estas
nomata pomujo a pomarbo; sed ne ia fruktujo estas
arbo.--Hispanujo estas parto de Eropo.--Mi estis infano, mi
estis knabo, mi estis junulo, mi estis viro,--nun mi estas
maljunulo.--Mi ne volas vane paroli kun tiu i malsaulo.--Se
ni devas uzi ian sufikson, sed la senco ne montras al ni, kian
sufikson ni devas preni,--ni uzas la sufikson "um".--Kiu ne
plenumas sian promeson, estas malnoblulo.--Elirinte el varma
ambro sur la malvarman korton, i malvarmumis kaj malsaniis.

                               16.

La malnovaj popoloj estis tre gastamaj.--Li donas lecionojn de
belskribado.--Li havas belajn vangharojn.--Tiu i pano estas tre
bongusta.--En mia skribtablo estas kvar tirkestoj.--La dek du
monatoj de l' kristana jaro estas: Januaro, Februaro, Marto,
Aprilo, Majo, Junio, Julio, Agusto, Septembro, Oktobro,
Novembro, Decembro.--Diru al mi, mi petas, kioma horo nun
estas.--Nun estas la tria horo, a, pli certe, nun estas kvin
minutoj post la tria horo.--Ne, sinjoro, vi eraras: nun estas
kvarono de la kvara (horo).--Je l' kioma horo vi tagmanas
(tagmezmanas)?--Ne ian egale: hodia ni tagmanis je tri
kvaronoj de l' kvara, kaj hiera ni manis akurate je l' tria
horo.--Kian aon vi havas?--Mi havas kvardek kvin jarojn.--Bonan
tagon, sinjoro! Kiel vi fartas?--Pardonu, sinjoro, mi vin ne
rekonas.--La venontan dimanon mi veturos Hamburgon.--Kio vin
interesas mia farado? ne miksu vin en malproprajn aferojn!--u
vi ludas violonon?--Ne, mi ludas kartojn, sed por instrumentoj mi
ian estis tro maldiligenta.--Mi ne loas e mia frato, mi
loas aparte; sed mia loejo estas apud la lia.--Anta tiu
malgranda ligna dometo staris bela granda arbo.--Mi volas a
ion, a nenion.--Mi bezonas du frankojn; u vi ne povas ilin
doni al mi prunte?--La popoldiroj (proverboj) esprimas la saon
de l' popolo, kaj la popolrakontoj (legendoj) esprimas ian
kredon.--La vorton "met" ni uzas tian, kian ni volas esprimi ian
faradon, sed la formo de l' farado estas por ni a ne klara, a
sen signifo.  "Meti ion ien" signifas: fari, ke io ie estu.
"Meti" povus alie esti tradukata "estigi".  "Meti" inter la
verboj (farvortoj) estas tio sama, kio "je" inter la prepozicioj,
a "um" inter la sufiksoj.--Metu la manon sur la koron.--La
teliston oni metis en malliberejon (se ni dirus "oni lin
sidigis", tio i estus ne vere, ar neniu lin tie
_sidigis_).--Metu la apelon sur la kapon.--La leteron mi
adresis: al lia moto sinjoro N. en N. N.--Via barona moto,
helpu min en mia mizero!--Por esti felia, oni devas esti anta
io kontenta je sia sorto.--Mi iris en la teatron, por adi la
gloran kantiston.

                               17.
                            LA OMBRO.
                    (mirrakonto de Andersen'.)

En la varmegaj landoj la suno radias alian varmegon, ol e ni.
La homoj ricevas koloron malluman, kaj en la plej varmegaj landoj
la brula suno faras el ili negrojn.  Sed i estis nur la simple
varmaj landoj, kien transveturis unu instruita homo el niaj
malvarmaj.  Li pensis, ke li tie povos anka promenadi en la
stratoj, kiel en lia patrujo, sed tion i li devis balda
malkutimi.  Li kaj iuj prudentaj homoj devis trankvile resti en
la domo.  La kovriloj de l' fenestroj kaj la pordoj restis
fermitaj la tutan tagon.  Oni povus pensi, ke la tuta domo
dormas, a ke neniu estas en la domo.  La mallara strato, kie
li lois, estis ankora tiel konstruita, ke de l' mateno is
la vespero oni havis tie la tutan varmegon de l' suno.  La
instruita homo el la malvarmaj landoj estis homo juna kaj saa
homo; al li ajnis, ke li sidas en brula forno.  Tio i lin tre
suferigis.  Li tute maldikiis, kaj e lia ombro fariis multe
pli malgranda, ol en la patrujo,--i anka suferis de la suno.

Nur je l' vespero, kian la suno estis subirinta, ili reviviis.
Estis efektiva plezuro in vidi.  Apena lumo estis enportita
en la ambron, la ombro sin eltiris sur la tuta muro, is la
plafono kaj e iom sur la plafono mem.  i intence faris sin
tiel longa, i devis sin eltiri, por ree ricevi fortojn.  La
instruitulo eliris sur la balkonon, por tie sin eltiri, kaj
apena la steloj ekellumis el la klara etero, li eksentis novan
vivon.  Sur iuj balkonoj en la strato--kaj en la varmaj landoj
iu fenestro havas balkonon--sin montris homoj, ar aeron oni
bezonas, se oni e kutimis esti bruligata de l' suno.  Vivo sin
komencis supre kaj malsupre.  Tajloroj kaj botistoj,--iuj homoj
eliris sur la straton, tabloj kaj seoj estis elportataj, lumo
brulis ie, brulis pli ol mil lumoj; unu babilis, alia kantis,
kaj la homoj promenis, la veturiloj veturis, la azenoj iris . . .
tin-tin-tin--ar ili portis sonorilojn. Tie mortintoj kun
kantado estis enterigataj, la knaboj de l' strato bruis, la
sonoriloj de l' preejoj sonoris, per unu vorto--vivo kaj movado
reis malsupre sur la strato.  Nur en la unu domo, kiu staris
rekte kontra la loejo de l' alilanda instruitulo, estis tute
silente, kaj tamen tie kredeble iu lois, ar sur la balkono
staris floroj, kiuj belege kreskis,--tiel iu kredeble ilin
superveradis, kaj homoj necese devis tie esti.  La pordo
kontrae estis anka malfermata je l' vespero, sed tie interne
estis mallume, almena en la antaa ambro,--el interne estis
adata muziko, kiu al la alilanda instruitulo ajnis
neesprimeble bela.  Sed eble i estis tia nur en lia ajnevido,
ar li trovis tie en la varmaj landoj ion neesprimeble bela,
se nur la malbona suno ne estus. La mastro de l' alilandulo
diris, ke li ne scias, kiu loas en la kontraa domo, ke oni
tie ne vidas ja e unu personon, kaj pri la muziko--li trovas
in malbele enuiga.  "i estas tiel, kiel se unu ripetas pecon,
kiu estas por li tro malfacila, kaj kiun li ne povas ellerni,
ian tiu sama peco.  `Mi malgra io in venkos' li diras,
sed li tamen in ne venkas, kiel ajn longe li ludas".

Unu fojon en nokto la alilandulo vekiis; li dormis e
malfermita pordo de balkono, la kurtenoj anta la pordo sin
dismovis de bloveto de l' vento, kaj al li ajnis, ke de l'
kontraa balkono venas mirinda brilo.  iuj floroj brilis en
plej belegaj koloroj, kaj en la mezo inter la floroj staris
gracia aminda fralino, kiu ajne anka brile radiis.  La
okuloj de l' instruitulo tute senvidiis de tio i, kaj ne
estas miro, ar li ilin efektive tro forte malfermis, kaj al tio
i li ankora estis dorminta.  Per unu salto li estis sur la
planko, tre mallate li stariis post la kurteno, sed la
fralino jam ne estis, la brilo estingiis.  La floroj pli jam
ne brilis, sed ili staris ankora en ilia antaa beleco.  La
pordo estis ne tute fermita, kaj profunde el interne sonis
mallata kaj agrabla muziko, kiu povis naskigi la plej dolajn
sonojn. Tio i estis efektive io mireginda. Kiu povis tie
loi? Kie estis la eniro?  En la partero estis nur magazeno, kaj
estis ja neeble, ke la homoj ian trakurus tra tie.

Je unu vespero la alilandulo sidis sur sia balkono, post li en la
ambro brulis lumo, tial estis tute nature, ke la ombro estis
videbla sur la muro de la kontraa loejo.  Tiel i sidis tie
inter la floroj sur la balkono, kaj iun fojon, kian la
alilandulo sin movis, la ombro sin anka movis, ar tion i
i ordinare faras.

"Mi pensas, ke mia ombro estas la sola viva estao, kiun oni
povas trovi tie kontrae!"  diris la instruitulo.  "Rigardu,
kiel bele i sidas tie inter la floroj, la pordo estas ne tute
fermita, kaj nun la ombro devus esti tiel saa kaj eniri, kaj
ion bone rigardi, kio estas interne, kaj poste, reveninte,
rakonti al mi, kion i tie vidis.  Jes, jes, mia ombro, vi devus
peni esti utila al mi!" diris li erce. "Estu tiel bona kaj
eniru! Nu, vi ne volas iri?"  Kaj li balancis la kapon al la
ombro, kaj la ombro rebalancis ian kapon. "Jes, jes, iru, sed
balda revenu!"  La alilandulo sin levis, kaj lia ombro sur la
kontraa balkono sin anka levis; la alilandulo sin turnis, kaj
la ombro sin anka turnis; se iu bone rigardus, li povus klare
vidi, ke la ombro eniris en la ne tute fermitan pordon de la
balkono de l' kontraa domo rekte en tiu momento, en kiu la
alilandulo eniris en sian ambron kaj mallevis post si la longan
kurtenon.

Je l' postiranta mateno la instruitulo eliris, por trinki kafon
kaj legi gazetojn.  "Kio tio i estas?", diris li, kian li
eliris en la lumon de l' suno, "mi ja ne havas ombron!  Tiel i
hiera je l' vespero efektive foriris kaj jam ne revenis; tio
i estas efektive agrene!"

Ne tiel la perdo de l' ombro mem lin agrenis, kiel tio, ke en
la malvarmaj landoj estas rakontata unu iukonata historio pri
homo sen ombro.  Se nun la instruitulo revenos en la patrujon kaj
rakontos, kio okazis kun li, oni diros, ke tio i estas nur
ripetao, kaj tio i malplais al li.  Tial li decidis tute ne
paroli pri tio, kaj tio i estis tute prudente.

Je l' vespero li ree eliris sur sian balkonon, la lumon li tute
bone metis post si, ar li sciis, ke la ombro ian volas, ke
ia sinjoro estu por i barilo,--sed li tamen ne povis in
elricevi.  Li faris sin granda, li faris sin malgranda, sed nenia
ombro venis, nenia ombro sin montris.  Li diris: "Hm, hm!" sed
nenio helpis.

i estis kompreneble agrene, sed en la varmaj landoj dank' al
Dio io kreskas rapide, kaj post unu semajno li ekvidis kun
granda plezuro, ke el la piedoj kreskas e li nova ombro, kian
li iras en la lumon; la radiko certe restis.  Post tri semajnoj
li jam havis ne tro malgrandan ombron, kaj kian li ekreveturis en
la patrujon en la malvarmaj landoj, i en la vojo ian pli kaj
pli kreskis, tiel ke i fine fariis tiel longa kaj granda, ke
jam la duono estus sufia.

Tiel la instruitulo revenis en sian landon, skribis librojn pri
la verao en la mondo, pri la bonao kaj belao, kaj tiel li
pasigis tagojn kaj jarojn; pasis multaj jaroj.

Je unu vespero li sidas en sia ambro, kaj jen subite oni frapas
tre mallate sur la pordo.

"Eniru!" diris li, sed neniu venas; tial li malfermis mem, kaj
jen anta li staras neordinare maldika homo, kun tre mira
eksterao. Cetere la homo estis tre rie vestita, li estis
videble grava persono.

"Kun kiu mi havas la honoron paroli?" demandis la instruitulo.

"Jes, mi tiel anka pensis", diris la eleganta homo, "ke vi min
ne rekonos!  Mi fariis tro korpa, mi litere ricevis viandon kaj
oston. Vi kredeble nenian pensis, ke vi vidos min ian en tia bona
farto!  u vi ne rekonas vian malnovan ombron?  Jes, vi certe ne
kredis, ke mi ian ankora revenos.  Mi havis felion de l'
tago, kian mi estis e vi la lastan fojon; mi iuflanke
fariis tre bonhava.  Se mi volas min elaeti el mia servado,
mi estas sufie ria por tio i!"  Kaj li eksonigis tutan
ligaon da multekostaj sigeliloj, kiuj pendis apud lia horloo,
kaj metis sian manon en la dikan oran enon, kiun li portis
irka la kolo.  Sur iuj fingroj brilis ringoj kun diamantoj,
kiuj iuj estis veraj.

"Ne, mi ne povas ankora retrovi miajn sentojn!" diris la
instruitulo.  "Kiel tio i estas ebla!"

"Io ordinara tio i efektive ne estas!"  diris la ombro, sed vi
ja mem anka ne apartenas al la homoj ordinaraj, kaj mi, kiel vi
scias, de mia infaneco ian iris la viaj piedosignoj.  Tuj,
kian vi trovis, ke mi estas sufie matura, por min mem trabati
tra l' mondo, mi komencis propran vojon.  Mi min trovas en la
plej brila situacio, sed nun venis al mi ia dezirego vidi vin
ankora unu fojon anta via morto, ar morti ian vi ja devas.
Anka tiujn i landojn mi volis vidi ankora unu fojon, ar
oni ja ian amas sian patrujon.  Mi scias, ke vi ricevis alian
ombron; u mi devas al i a al vi ion pagi?  Estu tiel bona
kaj diru al mi!"

"Ha, i estas efektive vi!" diris la instruitulo.  "i ja estas
multege mirinda!  Nenian mi kredus, ke al iu lia malnova ombro
povus reveni estante homo!"

"Diru al mi, kiom mi devas pagi!" diris la ombro, "ar mi ne
volus resti uldanto de iu!"

"Kiel vi povas tiel paroli!" diris la instruitulo, "de ia uldo
tie i ne povas ja tute esti parolo.  Uzu vian liberon kiel iu
alia!  Mi tre ojas pro via felio!  Sidigu vin, malnova amiko,
kaj rakontu al mi per malmultaj vortoj, kiel tio i okazis kaj
kion vi tie vidis en la varmaj landoj e la najbaro de
kontrae!"

"Jes, tion i mi al vi rakontos", diris la ombro, sin sidigante,
"sed vi devas al mi promesi, ke vi al neniu en tiu i urbo
rakontos, ke mi estis via ombro!  Mi intencas fianii, mi
povas nutri pli ol unu familion!"

"Ne zorgu!" diris la instruitulo, "mi al neniu diros, kiu vi
propre estas; prenu mian manon!  Mi promesas, kaj unu homo--unu
vorto!"

"Unu vorto--unu ombro!" diris la ombro, ar tiel li ja devis
paroli.

Cetere estis efektive mirinde, kiel tute li estis homo.  Lia
nigra vesto estis el la plej kara tofo, al tio i li portis
elegantajn botojn kaj apelon, kiu povis esti kunpremata, tiel
ke oni povis vidi nur la tegmenteton kaj la randojn, ne parolante
jam pri la jam konataj sigeliloj, ora eno kaj ringoj kun
diamantoj.  Jes, la ombro estis tre bone vestita, kaj tio i
plej certe faris lin homo.

"Nun mi rakontos!" diris la ombro, kaj e tio i li metis siajn
piedojn kun la elegantaj botoj forte premante sur la novan
ombron, kiu kuis kiel hundo anta la piedoj de l' instruitulo;
li faris tion i pro fiereco, a eble li volis ligi in al si.
La kuanta ombro tamen sin tenis silente kaj trankvile por povi
bone askulti; i kredeble anka volis scii, kiel i povus
sin liberigi kaj farii propra sinjoro.

"u vi scias, kiu lois en la domo kontra ni?" demandis la
ombro. "i estis la plej bela el io, i estis la poezio!  Mi
restis tie tri semajnojn, kaj tio i estas tie same, kiel se oni
vivus trimil jarojn kaj legus iujn verkojn poeziajn kaj
instruitajn,--tion i mi diras, kaj i estas vera.  Mi ion
vidis kaj mi ion scias!"

"La poezio!" ekkriis la instruitulo, "jes, jes, i vivas
sensociete en la grandaj urboj!  La poezio!  Jes, mi in vidis
unu minuton, sed mi tian estis ankora dormanta!  i staris sur
la balkono kaj lumis, kiel la lumo de l' nordo.  Rakontu,
rakontu!  Vi estis sur la balkono, vi eniris tra la pordo, kaj
poste . . . "

"Poste mi estis en la antaambro!" darigante rakontis la
ombro. "Vi ofte sidis kaj penis rigardi en la antaambron. Tie
i ne estis lumo, tie i estis io kiel duonlumo; sed granda
nombro da ambroj tio estis unu post la alia, kaj tra iliaj
malfermitaj pordoj oni povis ilin vidi iujn.  Tie jam estis tre
lume, la grandega forto de l' maro de lumo min certe mortigus, se
mi alirus proksime al la fralino; sed mi estis prudenta, mi ne
rapidis, kaj tio i estis bona!"

"Kaj kion vi tie vidis, mia kara?" demandis la instruitulo.

"Mi vidis ion, kaj mi in rakontos al vi; sed . . . i ne
estas fiereco de mia flanko, tamen . . . kiel homo libera, kaj
e mia instruiteco, ne parolante jam pri mia bona situacio kaj
rieco . . . mi kore dezirus, ke vi parolu al mi ne "mia kara",
sed "sinjoro"!

"Pardonu, sinjoro!" diris la instruitulo, "i estas ne detruebla
malnova kutimo!  Vi estas tute prava, kaj de nun mi jam memoros.
Sed rakontu al mi, sinjoro, ion, kion vi vidis!"

"ion!" diris la ombro, "ar mi ion vidis kaj ion scias!"

"Kian vidaon havis la ambroj internaj?" demandis la
instruitulo. "u tie estis kiel en la frea arbaro?  u tie
estis kiel en sankta preejo?  u la ambroj estis kiel stela
ielo, kian oni staras sur altaj montoj?"

"io tie estis!" diris la ombro.  "Mi ja ne tute eniris, mi
restis en la antaa ambro, en la duonlumo, sed tiu loko estis
tre bona, mi ion vidis, mi ion scias.  Mi estis en la palaco
de l' poezio, en la antaambro".

"Sed kion vi vidis?  u tra la grandaj ambroj iris iuj la
dioj de l' malnova tempo?  u tie batalis la malnovaj faristoj?
u tie ludis ojaj infanoj kaj rakontis iliajn sonojn?"

"Mi diras al vi, mi tie estis, kaj vi komprenos, ke mi ion
vidis, kion oni tie povis vidi!  Se vi tien eniris, vi esus
esti homo, sed mi fariis homo, kaj unutempe mi ekkonis mian
internan naturon, la parencecon, kiun mi havas kun la poezio.
Kian mi estis ankora e vi, mi pri tio i ne pensis, sed
apena la suno sin levis a mallevis, mi ian, vi ankora
certe memoras, fariis tiel mire granda; en la lumo de l' luno
mi estis preska ankora pli klara, ol vi mem.  Tian mi ne
komprenis mian naturon, nur en la antaambro de l' poezio mi
in ekkonis--mi fariis homo!  Mi eliris el tie, fariinte
matura viro, sed vi jam pli ne estis en la varmaj landoj. Estante
jam homo, mi nun hontis tiel iri, kiel mi iris; mi ne havis
botojn, vestojn, la tutan homan eksteraon, kiu donas al la homo
lian signifon.  Mi seris lokon por min kai, jes, al vi mi
povas in konfesi, ar vi mian sekreton en nenia libro
malkovros,--mi min kais sub la vesto de unu vendistino de
sukerpanoj.  La virino e ne scietis, al kia grava persono i
donis kaejon.  Ne pli frue ol je l' vespero mi eliris; mi
kuradis sur la strato en la lumo de l' luno, mi min eltiradis
la la muroj, tio i estis tiel agrabla por mia dorso!  Mi
kuris supren kaj malsupren, rigardis tra la plej altaj fenestroj
en la ambrojn kaj sur la tegmentojn, mi rigardis, kien neniu
povis rigardi, kaj mi vidis, kion neniu alia vidis, kion neniu
alia devis vidi.  La mondo, por diri veron, estas sufie
malbona!  Mi ne volus esti homo, se nur ne reus la malsaa
kredo, ke esti homo havas ian gravan signifon!  Mi vidis la plej
nekredeblajn aferojn e virinoj, kiel anka e viroj, e
gepatroj kaj e la dolaj anelaj infanoj; mi vidis, kion
nenia homo devus scii, kion tamen iuj tiel volus scii--la
malbonaon e la najbaroj.  Se mi skribus gazeton, kiom
legantojn i ricevus!  Sed mi skribis tuj al la interesataj
personoj mem, kaj teruro ekreis en iuj urboj, en kiujn mi
venis.  Oni min timis, kaj oni penis plai al mi. La profesoroj
faris min profesoro, la tajloroj donis al mi novajn vestojn, tiel
ke mi ilin havas en sufia nombro; la monfaristoj faris monon
por mi, kaj la virinoj diris al mi, ke mi estas bela.--Per tio
i mi fariis la homo, kiu mi estas, kaj nun mi diras al vi
adia!  Jen estas mia karto, mi loas sur la Suna Flanko kaj en
pluva vetero mi ian estas en la domo!"  Tion i dirinte, la
ombro foriris.

"Mirinde!" diris la instruitulo.

Pasis kelkaj jaroj, kaj unu tagon la ombro subite ree venis.

"Kiel vi fartas?" demandis li.

"A!" diris la instruitulo, "mi skribas pri la verao, la
belao kaj la bonao, sed por tiaj aferoj iu orelo estas
surda; mi tute malesperas, ar tio i min tre doloras".

"Mi el nenio faras al mi agrenon!" diris la ombro, "kaj tial mi
grasias, kaj tio i devas esti la celo de iu prudenta homo.
Vi is nun ankora ne scias vivi en la mondo.  Vi ankora tute
perdos la sanon.  Vi devas veturi!  Mi en la somero faros
veturon, u vi volas min akompani?  Mi deziras havi kolegon de
l' vojo,--u vi volas kunveturi estante mia ombro?  i estus
por mi granda plezuro havi vin apud mi; mi pagos la koston de l'
vojo."

"Tio i estas jam ne adita malmodesto!" diris la instruitulo.

"La tio, kiel oni in prenas!" diris la ombro.  "Vojiro
redonos al vi la fortojn.  Se vi volas esti mia ombro, mi prenas
sur min unu la tutan koston de l' vojo!"

"Jam tro senhonte!" diris la instruitulo.

"Sed la mondo jam estas tia!" diris la ombro, "kaj tia i
restos!" kaj kun tiuj i vortoj la ombro foriris.

La instruitulo fartis tute ne bone; zorgoj kaj suferoj lin
tormentis, kaj tio, kion li parolis pri la verao kaj bonao
kaj belao, estis preska por iuj, kiel rozoj por bovo!--Fine
li efektive malsaniis.

"Vi elrigardas kiel ombro!" diris al li la homoj, kaj teruro
prenis la instruitulon e tiu i penso.

"Vi devas necese veturi en banejon!" diris la ombro, kiu venis al
li. "Nenio alia restas!  Mi vin kunprenos pro malnova konateco.
Mi pagos la vojon, kaj vi poste verkos priskribon de l' vojo, kaj
en la vojo vi penos min malenuigi.  Mi veturas en banejon, ar
mia barbo ne volas kreski kiel i devus, tio i anka estas
malsano, kaj barbon oni devas havi!  Estu prudenta kaj prenu mian
proponon, ni ja veturos kiel kolegoj".

Kaj ili veturis; la ombro nun estis sinjoro kaj la sinjoro estis
ombro. Ili veturis kune.  Sur evalo a sur piedoj ili ian
estis kune, flanko e flanko, unu anta a post la dua, la
la staro de l' suno. La ombro sin tenis ian sur la flanko
sinjora, kaj la instruitulon tio i malmulte agrenis; li havis
tre bonan koron kaj estis tre pacema kaj amikema, kaj tial li unu
tagon diris al la ombro: "ar ni jam fariis kolegoj de vojo
kaj al tio i ni de l' infaneco estis ian kune, ni trinku nun
fratecon, kaj ni estu pli familiara unu kun la dua."

Vi esprimis vian penson", diris la ombro, kiu nun ja estis
efektive la sinjoro; "vi parolis rekte el la koro kaj bonintence,
tial mi anka parolos el la koro kaj egale bonintence.  Vi,
estante homo instruita, scias tre bone, kiel kaprisa estas la
naturo.  Multaj homoj ne povas tueti malglatan paperon; aliaj
per la tuta korpo ektremas, se oni gratas per karbo sur vitro; mi
ricevas tian saman senton, se vi parolas al mi familiare; mi
sentas min kiel alpremita al la tero, kiel mi estus ree en mia
antaa dependeco de vi.  Vi vidas, ke tio i ne estas fiereco,
sed sento.  Mi ne povas permesi, ke vi parolu al mi familiare, mi
mem tamen kun plezuro parolos kun vi senceremonie, kaj tiel mi
almena duone plenumos vian deziron".

Kaj de tiu tempo la ombro sinjore paroladis kun sia estinta
sinjoro.

Kia malaltio!" pensis la instruitulo, "ke mi devas lin estimi
kiel sinjoron kaj li kun mi parolas tute senceremonie!"  Sed vole
ne vole li devis konsenti.

Ili venis en banejon, kie sin trovis multaj alilanduloj kaj inter
tiuj i unu tre bela reidino, de kiu la malsano estis tio, ke
i tro bone vidis, kaj tio i estas tre danere.

i tuj ekvidis, ke la nova veninto estas tute alia persono, ol
iuj ceteraj.  "Li tien i venis, por rapidigi la kreskon de
sia barbo, tiel oni diras, sed mi bone vidas la efektivan kazon
de lia veno,--li ne havas ombron".

i ricevis grandan sciemon, kaj tial i sur la promenejo tuj
komencis paroladon kun la alilanda sinjoro.  Estante reidino,
i ne bezonis fari grandan ceremonion kaj tial i diris:  "Via
malsano estas tio, ke vi ne havas ombron!"

"Via reida moto jam komencis tute sanii!" respondis la
ombro. "Via konata malsano de tro bona vidado estas perdita; vi
saniis:  mi havas ombron tute neordinaran.  u vi ne vidas la
personon, kiu min ian akompanas?  Aliaj homoj havas ombron
ordinaran, sed mi ne amas aferojn ordinarajn.  Kiel oni la
vestojn de siaj servantoj faras el pli bona tofo, ol oni portas
mem, tiel mi donis al mia ombro la formon de homo, kaj, kiel vi
vidas, mi e donis al i apartan ombron.  Tio i estas vere io
tre multekosta, sed mi amas vivi alie ol iuj!"

"Kiel!" pensis la reidino, "u mi efektive saniis?  Tiu i
banejo estas vere por mia malsano la plej helpa!  La akvo en nia
tempo havas tre mirajn fortojn.  Sed tamen mi ne forveturos el la
banejo, ar nun tie i nur farias interese.  La alilandulo
tre plaas al mi.  Ke nur lia barbo ne kresku, ar tian li
forveturos."

Je l' vespero en la granda salono de baloj dancis la reidino
kun la ombro.  i estis facila, sed li estis ankora pli
facila; tian dancanton i ankora nenian havis.  i rakontis
al li, el kia lando i estas, kaj li konis la landon, li tie
estis, sed i tian ne estis en la patrujo.  Li rigardis supre
kaj malsupre tra l' fenestroj kaj vidis multajn aferojn, kaj tial
li povis respondi al la reidino kaj rakonti al i tiajn
aferojn, ke i forte miregis.  Li devis esti la plej saega
homo sur la tuta tero.  i ricevis grandan respekton por lia
vasta sciado.  Kian ili post tio i ree dancis kune, i lin
ekamegis, kion la ombro bone vidis.  e la postiranta danco la
konfeso de ia amo sin trovis jam sur ia lango, sed i estis
ankora tiel prudenta, ke i ekpensis pri ia lando kaj regno
kaj pri la multo da homoj, kiujn i estis ian regonta.  "Saa
homo li estas!" diris i al si mem.  "tio i estas bona; kaj li
dancas belege, i anka estas bona; sed egale grava demando
estas, u li estas sufie instruita.  Mi provos lin ekzameni."
Kaj i komencis proponi al li demandojn pri la plej malfacilaj
aferoj, je kiuj i mem ne povus respondi; kaj la ombro faris
miran vizaon.

"Tion i vi ne povas respondi!" diris la reidino.

"Tion i mi sciis ankora estante en la lernejo!" diris la
ombro; mi pensas, ke tion i e mia ombro tie e l' pordo
povus respondi".

"Via ombro!" ekkriis la reidino, "tio estus multege mirinda!"

"Mi ne diras certe, ke i povos," diris la ombro, "sed tiel mi
pensas, ar i ja tiel longe min akompanis kaj adis,--mi tiel
pensas!  Sed permesu, Via reida moto, sciigi vin, ke i
estas tiel fiera kaj volas, ke oni in prenu por homo; ke por
teni in en bona humoro--kaj tiel i devas esti, por doni
bonajn respondojn--oni devas paroli kun i tute kiel kun homo."

"Tia fiereco plaas al mi!" diris la reidino.

Kaj i iris al la instruita homo apud la pordo kaj parolis kun
li pri suno kaj luno, pri l' internao kaj eksterao de l'
homo, kaj li respondis sae kaj bone.

"Kia homo li devas esti, se li havas tian saegan ombron!"
pensis la reidino, "i estus efektiva beno por mia popolo kaj
regno, se mi lin elektus por esti mia edzo!--Mi in faras!"

La reidino kaj la ombro balda estis pretaj inter si, sed
tamen tion i neniu devis sciii, is ili venos en la landon
de l' reidino.

"Neniu, e ne mia ombro!" diris la ombro, kaj ne sen kazo li
tiel diris.

Balda ili venis en la landon, en kiu la reidino regis, kian
i estis en la domo.

"Askultu, amiko!" diris la ombro al la instruitulo, "nun mi
fariis tiel felia kaj multepova, kiel nur estas eble, tial mi
volas anka por vi fari ion neordinaran!  Vi ian loos e mi
en la palaco, vi veturos kun mi en mia propra rea kaleo kaj
ricevos jaran pagon de centmil oraj moneroj.  Por tio i vi
devas permesi, ke iu kaj io nomu vin ombro.  Ne diru, ke vi
ian estis homo, kaj unu fojon en la jaro, kian mi sidos sur la
balkono en la lumo de l' suno kaj montros min al la popolo, vi
devos kui e miaj piedoj kiel efektiva ombro!  ar mi
konfesas al vi, mi edzios je la reidino; ankora hodia je
l' vespero ni festos la edzion".

"Ne, i estas jam tro multe!" diris la instruitulo, "tion i mi
ne volas, tion i mi ne faros!  i estus trompi la tutan landon
kune kun la reidino!  Mi diros ion, ke mi estas la homo kaj
vi estas nur ombro, kiu portas vestojn de homo!"

"Neniu vin kredos!" diris la ombro.  "Estu prudenta, a mi vokos
la gardistojn!"

"Mi iros rekte al la reidino!"  rediris la instruitulo.  "Sed
mi iros antae!" ekkriis la ombro, "kaj vi iros en
malliberejon!"  Kaj tien la instruitulo efektive devis iri, ar
la soldatoj obeis la ombron, sciante, ke la reidino volas lin
fari ia edzo.

"Vi tremas?" demandis la reidino, kian la ombro eniris; u io
okazis al vi?  ne malsaniu hodia, kian ni volas je l' vespero
festi nian edzion."

"Al mi okazis la plej terura afero, kiu povas okazi!" diris la
ombro, "prezentu al vi--jes, tia malforta kapo de ombro ne povas
longe sin teni--prezentu al vi, mia ombro perdis la prudenton,
i diras kaj ripetas, ke i estas la homo, kaj mi--prezentu al
vi--mi estas ia ombro!"

"Terure!" ekkriis la reidino, "oni in ja enlosis?"

"Kompreneble!  Mi timas, ke i jam nenian ricevos ree la
prudenton!"

"La malfelia ombro!" rediris la reidino, "mi in tre
bedaras; estus tre bone por i, se oni in liberigus de ia
malfelia vivo. Se mi bone pensas, mi trovas, ke estas necese
in mallate tute forigi."

"Kvankam tio i estus por mi tre dolora!" diris la ombro, "ar
i estis fidela servanto!" kaj li faris, kiel li emus.

"Vi havas noblan arakteron!" diris la reidino.

Je l' vespero la tuta urbo estis feste iluminita, kaj la
pafilegoj tondris "bum!"--kaj la soldatoj faris paradon.  La
reidino kaj la ombro eliris sur la balkonon, por sin montri kaj
ankora unu fojon ricevi la ojan kaj tondran "vivu!" de l'
popolaj amasoj.

La instruita homo nenion adis de l' tuta oja kriado, ar al
lia vivo estis farita fino.

                               18.
                           POPOLDIROJ.


   iu "tial" havas sian "kial."
   Popolo diras--Dio diras.
   Kia patrino, tia filino.
   Kiu vivos, tiu vidos.
   Se infano ne krias, patrino ne scias.
   Pelu muon tra l' fenestro, i venos tra l' pordo.
   En sia urbeto neniu estas profeto.
   Kiu iras trankvile, iras facile.
   Post la faro venas sao.
   Kiu ne salutas per apo, salutos per kapo.
   Ne diru "hop" anta salto.
   Antae intencu kaj poste komencu.
   Ne tiel terura estas la diablo, kiel oni lin pentras.
   Kia la festo, tia la vesto.
   Restu tajloro e via laboro.

                             --------

                               19.
                       Kanto de studentoj.


          oju, oju ni, kolegoj,
        Dum ni junaj estas!
   Post plezura estanteco,
   Post malgaja maljuneco --
        Sole tero restas.

             * * *

          Vivo estas tre mallonga,
        Kuras ne tenate,
   Kaj subite morto venos,
   Kaj rapide iun prenos,
        iun senkompate.

             * * *

          Kie niaj antauloj
        En la mondo sidas?
   Iru al la superuloj,
   Seru ilin e l' subuloj --
        Kiu ilin vidas?

             * * *

          Vivu la akademio
        Kaj la profesoroj!
   Vivu longe kaj en sano
   iu akademiano,
        Vivu sen doloroj!

             * * *

          Vivu, floru nia regno
        Kaj regnestro nia!
   Kaj amikoj mecenataj,
   Protegantoj estimataj
        De l' akademio.

             * * *

          Vivu iuj la knabinoj
        Belaj kaj hontemaj!
   Vivu anka la virinoj,
   Amikinoj kaj mastrinoj,
        Bonaj, laboremaj.

             * * *

          Mortu, mortu, malgajeco!
        Mortu la doloro!
   Mortu iu intriganto
   Kaj malamon konservanto
        Longe en la koro!

   _Hemza._

                               20.
                            El Heine'.


   Al brusto, al mia -- ha, i min doloras --
        Almetu maneton, amata knabino!
   Vi adas, ke tie meblisto laboras?
        Li por mi la erkon konstruas sen fino!

                      * * *

   Ha, kiel li frapas en mi en la koro!
        La vivo forkuras, ne estas jam por mi . . .
   Rapidu, rapidu kun via laboro,
        Ke povu mi foj' je eterne ekdormi.

   _K. D._




                           ALDONO AL LA
                DUA LIBRO DE L' LINGVO INTERNACIA.


En mia unua libro mi petis iujn amikojn de l' lingvo internacia
esprimi ilian juon pri la lingvo, kiun mi proponis, montri al
mi iujn erarojn, kiujn ili trovis en i, kaj iujn
plibonigojn, kiujn ili povas proponi, kaj helpi min tiel doni al
la lingvo la plej bonan formon, ar la finan formon mi intencis
doni al la "Lingvo Internacia" ne pli frue ol en la fino de l'
jaro 1888, pripensinte kaj provinte antae iujn juojn kaj
proponojn, kiuj estus senditaj al mi is tiu tempo.  En la "Dua
Libro" mi diris, ke por fari la lingvon libera de iuj personaj
eraroj, estus dezirata, ke ia instruita societo prenu en siajn
manojn la sorton de l' lingvo kaj, askultinte la konsilojn de
kompetentaj personoj, i donu al la lingvo la finan formon, kiu
estus egale ordona por mi, kiel por iu alia amiko de l' lingvo
internacia.

Nun mi kun la plej granda ojo povas sciigi iujn amikojn de l'
lingvo internacia, ke mia deziro ne restis vana.  Ankora en la
fino de l' jaro 1887, t.e. ankora anta la ricevo de mia
libreto, la Amerika Filozofia Societo en Filadelfio (The American
Philosophical Society) elektis komitaton por pripensi kaj decidi
la demandon, u lingvo internacia estas necesa, u i estas
kreebla, kaj _kiel_ i devas esti.  La frukto de l' laboroj de
la komitato estis jena decido:

   ke lingvo internacia estas kreebla, ke i estas necesa, ke
   i devas havi gramatikon la plej simplan kaj naturan, kun la
   plej simpla ortografio, kaj fonologio, kaj la vortoj devas
   esti agrablaj por la orelo; ke la vortaro devas esti kreita el
   vortoj pli malpli rekoneblaj por la plej gravaj civilizitaj
   popoloj; ke la fina formo de tia lingvo devas esti la frukto
   de l' laboroj ne de unu persono, sed de la tuta instruita
   mondo.

Sur la fondo de io supre dirita, la "Amerika Filozofia Societo"
decidis dissendi al iuj instruitaj societoj la proponon fari
internacian kongreson de instruituloj por decidi la finan formon
de lingvo tutmonda.

Tiel la leganto vidas, ke ne sciante ankora pri mia laboro, la
"Amerika Filozofia Societo" venis al tiuj samaj decidoj pri
lingvo tutmonda, al kiuj mi venis, kaj ke la principoj, kiujn la
"Amer. Fil. Societo" ellaboris por la lingvo teorie, estas pli
malpli egalaj al tiuj, kiujn mi efektivigis praktike.  Tial i
estas tute natura, ke ricevinte mian libreton jam en la fino de
siaj laboroj, la komitato trovis, ke mia lingvo estas sufie
proksima al la idealo, kiun i ellaboris teorie.  Jen kion diras
pri la "Lingvo internacia" sinjoro Henry Phillips, Jr (unu el la
tri personoj, el kiuj estis farita la komitato por decidi la
demandon pri lingvo tutmonda):

   "La plej nova propono al la publiko kaj is nun la plej
   simpla kaj la plej racionala, estas la "Lingvo internacia,"
   kreita de d-ro S* el Varsovio.  La principoj, sur kiuj i
   estas fondita, estas en la tuto maleraraj; ia vortaro ne
   estas kreita la la persona volo kaj juo de l' atoro, sed
   prenita el la lingvoj franca, germana kaj angla kaj en parto
   el la latina, kaj i enhavas la vortojn, kiuj estas similaj
   en tiuj lingvoj; estas faritaj kelkaj anoj pro la
   bonsoneco.  Pro tio kaj pro ia gramatiko la lingvo estas
   mirinde facila por lerni, prezentante neniajn el la
   kalejdoskopaj rompaoj kaj iraoj de la Volapuk'.  La
   gramatiko de tiu lingvo estas el la plej simplaj, tiel simpla,
   kiel en nia propra lingvo, kaj la reguloj por la kreado de
   vortoj estas tiel klaraj kaj tiel facilaj, ke la vortaro el
   radikvortoj povas esti farita tre malgranda . . . "

Rakontinte mallonge la tutan konstruon de l' "Lingvo internacia"
kaj ian gramatikon, kaj montrinte kelkajn punktojn, kiuj la
lia juo devus esti anitaj, sinjoro H. Ph. finas:

   "D-ro S*, kiu skribas sub la nomo de d-ro Esperanto, estas tre
   modesta en siaj postuloj kaj proponas sian lingvon al la
   publika kritiko tra la tempo de unu jaro, anta ol li donos
   al i la finan formon.  Post tiu fina trarigardo kaj ano
   li volas prezenti in por la publika uzado.  Li petas siajn
   legantojn promesi lerni la lingvon nur tiam, se 10,000,000
   personoj estos donintaj tian saman promeson.  Mi esperas, ke
   la fina trarigardo de l' "Lingvo internacia" kondukos al la
   bonigo de l' eraroj, kiujn mi montris, _kaj la tuta mondo
   povas kurae doni la petitan promeson_".

La kvar anoj, kiujn proponas sinjoro H. Ph., estas _teorie_
tre bonaj, sed mi jam mem anta kelkaj jaroj pensis pri ili kaj
mi trovis, ke _praktike_ ili estus tre maloportunaj.  Pli vastan
mian juon pri ili kaj pri iuj proponitaj anoj mi
prezentos al la kongreso, se tiu i efektivios.  Al iuj
anoj, kiujn la internacia kongreso de instruituloj post fonda
provado trovos necesaj,--mi jam antae donas mian plenan
konsenton.

Sciigante la amikojn de l' lingvo internacia pri la intencita
internacia kongreso, mi devas sciigi ilin, ke la tuta sorto de l'
lingvo internacia de nun transiras en la manojn de l' kongreso,
kaj la fina formo, kiun la kongreso donos al la lingvo, devas
esti ledonanta por iuj amikoj de l' "Lingvo internacia", _se
la kongreso e trovus necesa ani la lingvon is
nerekonebleco_.  Mia rolo nun estas finita, kaj mia persono tute
foriras de l' sceno.

Sed kunligi jam antae la sorton de l' lingvo internacia kun la
estonta kongreso--estus tre malprudenta, kaj tiuj amikoj de l'
lingvo, kiuj malfortigus a tute esigus ilian laboradon,
"atendante la kongreson,"--povus meti nian sanktan aferon en
daneron esti perdita je eterne; ar la kongreso povas ankora
ne efektivii, kaj se i efektivios, povas ankora okazi, ke
i donos neniajn praktikajn rezultatojn.  Tial ni devas labori
diligente _la la vojo, kiun ni jam unu fojon elektis_, tute
egale u la kongreso efektivios a ne, ar _tiu_ vojo estas
certa kaj kondukos nin al la celo _en iu okazo_.  Esperante la
kongreson, mi nun faras persone neniajn anojn en la lingvo.
iujn anojn, kiujn oni proponis al mi, kaj mian personan
juon pri ili--mi prezentos nun jam ne al la publiko, sed al la
estonta kongreso.  La eldonado de la ceteraj kajeroj de la "Dua
Libro" nun jam tial ne estas bezona, la nuna kajero estas la
lasta, kaj la _atoro_ nun esigas je eterne sian laboradon.
ion, kion mi de nun faros a skribos, mi in ion faros jam
kiel simpla privata amiko de la lingvo internacia havante nek pli
da kompetenteco, nek pli da moralaj a materialaj privilegioj,
ol iu alia.

Sed por ke la lingvo internacia povu farii de nun tute
sendependa de mia persono, kaj ke i povu tute bone kaj regule
riii, vastii kaj iri antaen, u mi povos ankora labori
por i, a ne,--mi donos tie, unu fojon por iam, respondojn
je kelkaj demandoj tuantaj la lingvon kaj ian estontecon.

1)  La lingvo internacia restas senana en tiu formo, en kiu
i estas proponita de mi; fari en i iajn lavolajn anojn
mi de nun jam ne havas la privilegion; tiu i privilegio
apartenas al la internacia kongreso de instruituloj, kiu estas
esperata pro la iniciativo de la Amerika Filozofia Societo; se la
intencita kongreso ne efektivios, tiam poste (sed ne anta
kvin jaroj de nun) la amikoj de l' lingvo internacia faros mem
internacian kongreson, kiu havos la privilegion fari en la lingvo
anojn kaj bonigojn.

2)  La sola ano, kiun mi trovas necesa fari mem, estas:
anstata "ian," "ian," "kian," "nenian," "tian"--devas esti:
"iam," "iam," "kiam," "neniam," "tiam" (por malegaligi la
vortojn "ian" etc. kaj "ia,n" etc).

3)  Se ia el la tipografioj ne povas presi verkojn kun signetoj
superliteraj (^) kaj ([hoketo]), i povas anstataigi la
signeton (^) per la litero "h" kaj la signeton ([hoketo]) tute ne
uzadi.  Sed en la komenco de tia verko devas esti presita:
"ch=; gh=; hh=; jh=; sh=".  Se oni bezonas presi ion
kun signetoj internaj (,), oni devas in fari garde, ke la
leganto ne prenu ilin por komoj (,).  Anstata la signeto (,)
oni povas anka presadi (') a (-).  Ekzemple:  sign,et,o =
sign'et'o = sig-net-o.

4)  La vortaro, kiu estas aldonita al mia unua brouro, estas ne
plena, kaj la leganto ne miru, se li multajn vortojn en i ne
trovas.  Sed mi ne havis la intencon eldoni _atore_ plenan
vortaron kaj krei la mia persona plao la tutan lingvon de l'
kapo is la piedoj. ar unue--la kreado de tute plena vortaro
estas laboro ne ebla por unu homo, ar la nombro de l' vortoj en
lingvo de l' homoj estas senfina, kaj se kun iu vorto oni devus
atendi, is mi in kreos, tiam la lingvo neniam estus finita
kaj iam estus en dependo de mia persono; due--en tia grava
afero, kiel lingvo tutmonda, la persona juo kaj decidoj de unu
homo devas havi rolon eble plej malgrandan, ar unu homo sur
iu pao eraras.  Unu homo tie povas esti nur iniciatoro sed ne
kreanto.  Lingvo tutmonda devas esti pretigata pao post pao,
per la kunigita laborado de la tuta civilizita mondo.  Por ke la
lingvo povu regule, unuforme kaj unuvoje progresadi malgra la
disetita laboro de malsamaj personoj en malsamaj lokoj de la
tuta mondo, oni devis krei komunan fundamenton, sur kiu iuj
povus labori.  Tia komuna fundamento por la "Lingvo internacia"
devas esti mia unua brouro ("Lingvo internacia. Antaparolo
kaj plena lernolibro"), kiu havas en si la tutan gramatikon de la
lingvo kaj sufie grandan nombron da vortoj.  Tio i estas la
unua kaj la lasta _persona_ vorto en la afero de l' lingvo
internacia.  io cetera devas esti kreata de la homa societo kaj
de la vivo, tiel kiel ni vidas en iu el la vivantaj lingvoj.
iu, kiu ellernis la diritan "fundamenton", povas kurae diri,
ke li konas la lingvon internacian tute, ke li konas in ne
malpli bone ol la atoro a ol iu alia.  ar en io, kio en
la dirita brouro ne estas trovata, kompetenta devas esti de nun
ne la atoro a ia alia persono,--la solaj kompetentaj nun
devas esti talento, logiko, kaj la leoj kreitaj de la _plej
granda parto_ de la verkantoj kaj parolantoj.

_Se ia vorto ne estas trovata en la vortaro, kiun mi eldonis, kaj
oni in ne povas fari mem la la reguloj de la internacia
vortfarado, nek anstataigi per alia esprimo,--tiam iu povas
krei tiun vorton la lia persona plao_; tiel anka se
naskius ia demando stilistika a e gramatika, ne decidita
klare en mia unua brouro,--iu povas in decidi la sia
juo; kaj se vi volas scii, u vi bone decidis tiun demandon,
turnu vin ne al mi, sed rigardu, kiel tiun demandon decidas la
_plejmulto_ de l' verkantoj.  _iu vorto, iu formo, kiu ne
estas rekte kontra la jam kreita gramatiko kaj vortaro, a
kontra la logiko a la leoj enkondukitaj de la plejmulto de
l' uzantoj,--estas tute bona,_ tute egale u i plaos al mi
persone a ne.  La verkoj, kiujn mi eldonos persone, ne devas
havi pli da kompetenteco, ol la verkoj de iu alia.  Kaj poste,
kiam la lingvo sufie fortios kaj ia literaturo sufie
vastios, tiam anka tio, kio estas en mia unua brouro, devos
perdi ian signifon, kaj sole kompetentaj tiam devos esti la
leoj ellaboritaj de la plejmulto.  Per unu vorto--la lingvo
internacia devas vivi, kreski kaj progresi la la samaj leoj,
la kiaj estis ellaborataj iuj vivaj lingvoj, kaj tiu formo,
kiun mi donis al i, tiu gramatiko kaj vortaro, kiujn mi
prezentis, devas esti sole fundamento, sur kiu estos ellaborata
la efektiva lingvo internacia de l' estonteco.

Se mi senigas min nun je iaj personaj privilegioj, kaj fordonas
ilin tute al la publiko, mi in faras ne pro malvera modesteco,
sed ar mi havas la profundan kredon, ke tion postulas la
interesoj de la afero, kiu alie ne povus regule kaj rapide
vastii kaj iam estus en dependo de unu persono kun liaj
eraroj.  Nur viva konkursa laboro, e kia io pli bona iom post
iom elpuas la malpli bonan,--povas doni efektive bonan kaj
vivipovantan lingvon internacian.

Multaj kredeble timos, ke danke tiun vastan liberecon la lingvo
internacia balda disfalos en multaj malsamaj lingvoj.  Sed kiu
konas iom la historion de la lingvoj, tiu komprenos, ke tiu timo
estas tute senfonda, ar ni iuj laboros sur unu fundamento,
kaj tiu fundamento, enhavante la tutan gramatikon kaj la pli
grandan parton de l' vortoj, kiuj en la parolado estas
renkontataj la plej ofte, havos en la lingvo internacia tian
saman signifon, kiun en iu lingvo havis tiu lingva materialo,
kiu estis en i en la komenco de regula skriba literaturo: estis
preta gramatiko, estis granda kolekto da vortoj, sed multaj
vortoj ankora malestis.  Tiuj i vortoj estis kreataj unu post
unu, la la kreskanta bezono, kaj malgra ke ili estis kreataj
dise de malsamaj personoj, sen ia kondukanto a ledonanto, la
lingvo ne sole ne disdividiis, sed kontrae, i iam pli
unuformiis, la dialektoj kaj provincialismoj iom post iom
perdiis anta la fortianta komuna literatura lingvo.  Ke mia
unua brouro prezentas fundamenton sufie fortan, kaj ke la
fundamenta vortaro enhavas nombron da vortoj sufian kaj tiel
grandan, ke se oni volas, oni povas e tute libere esprimi siajn
pensojn sen ia kreado de novaj vortoj,--montras la fakto, ke en
la tuta "Dua Libro" vi ne renkontas e unu nove kreitan vorton!
(vi renkontos tie, vere, multajn vortojn, kiujn vi ne trovas en
la fundamenta vortaro, sed tio i estas vortoj ne nove kreitaj,
sed nur tiaj, kiujn mi danke la gramatikon (C. 7.) ne bezonis
presi en la vortaro).  Oni devas memori, ke iu lingvo servas
por esprimi niajn pensojn, sed ne por senpense traduki el aliaj
lingvoj; oni devas tial peni esprimadi siajn pensojn per la jam
estantaj vortoj kaj kreadi novajn vortojn nur tie, kie i estas
efektive necesa,--kaj tiam la vortoj nove kreataj estos nur
malofte disetitaj inter la multo da vortoj jam konataj kaj
povos facile alii al la lingvo kaj riigi in ne perdigante
ian unuformecon.

Tiel, danke la unu gramatikon kaj la unu formon de la plej granda
parto de l' vortoj, la lingvo internacia havos jam de l' komenco
unu formon e iuj uzantaj in.  Nur tiuj vortoj, kiuj en la
fundamenta vortaro ne estas trovataj, en la unua tempo estos
malegale kreataj de malsamaj atoroj.  Sed ar unue tiaj vortoj
estos renkontataj nur disetite inter la multo da vortoj jam
konstantaj, kaj due la nombro de tiaj malegale sonantaj vortoj
ankora pli malgrandios danke la komunan fonton, el kiu la
atoroj prenados la novajn vortojn (la plej gravaj eropaj
lingvoj),--tial tiuj "novaj" vortoj prezentos nenion alian ol
provincialismojn de la unu lingvo internacia.  Tiaj
provincialismoj estis en granda nombro en ia alia lingvo, kaj
kun la vastiado de la skribata literaturo ili komencis
perdii.  Tio sama estos anka en la lingvo internacia, sed
ar la lingvo internacia pli dependas de la volo de l' homoj, ol
de aliaj kondioj,--tiu proceso de unuformiado iros en i
multe pli rapide.  La vortoj kreitaj malfelie balda
perdios, kaj la vortoj felie kreitaj restos kaj eniros en la
lingvon; la vortoj egale felie kreitaj sed malegale
sonantaj--kelkan tempon batalos inter si kiel sinonimoj, sed jam
post mallonga tempo ni vidos, ke unu el tiuj formoj estas uzata
pli ofte kaj de pli granda parto de verkantoj, ol iuj aliaj
formoj,--kaj balda la unua formo elpuos iujn ceterajn
formojn, kiuj post kelka tempo simple mortos de neuzado.  Tiel ju
pli energie vastios kaj riios la literaturo de la lingvo
internacia, des pli balda ni havos unuforman pli malpli plenan
vortaron.

Tiuj, kiuj volas labori super la lingvo internacia, skribi
verkojn en tiu lingvo etc.--povas nun diri kurae, ke ili havas
en la manoj _plenan vortaron,_ ar povante ian ankora ne
kreitan vorton krei la ilia plao, anstata atendi, is _mi_
in kreos, ili povas nun esprimi en la lingvo internacia
_ion,_ kion ili volas.  Tio i estus ne ebla en la okazo, se
mi volus mem eldoni plenajn vortarojn:  ar kiom ajn mi laborus,
iam danke la senfineco de la homa vortaro restus ankora
multego da vortoj ne kreitaj, kaj tiuj, kiuj devus ilin uzi, ne
scius kion fari, ar krei ilin mem estus ne permesita.

Sed nun restas unu ajne tre grava demando: se mi skribas al iu
en la lingvo internacia kaj mi devis kelkajn vortojn krei mem,
sed mi volas havi la certon, ke la adresito _tute bone, vere kaj
klare_ komprenos la vortojn, kiujn mi kreis,--kion mi tiam devas
fari? La respondo estas tre simpla:  fari tion saman, kio estas
farata e la uzado de ia alia lingvo, se ia por ni necesa
vorto en tiu lingvo a tute ankora ne ekzistas, a ne estas
ankora de iuj egale uzata a konata,--t.e. _apud la vorto
nove kreita meti en kuneteniloj ( . . . ) la tradukon de tiu
vorto en ia alia lingvo, en kiu tiu vorto jam ekzistas._  Kiun
lingvon vi uzos por tiu celo, estas por la afero tute egala, se
vi nur pensas, ke tiu lingvo estas komprenebla por via adresito,
a ke li havas sub la mano a facile povas havi vortaron de tiu
lingvo.  Sed estus dezirate, ke iuj amikoj de la lingvo
internacia uzu en tiaj okazoj _unu_ lingvon, kaj por tio mi
proponas la lingvon francan, ar tiu i lingvo en nia tempo en
multaj sferoj ankora havas la rolon de lingvo internacia.  _Sed
tute ne estas postulata, ke vi a via adresito sciu la lingvon
francan,_ ar la vorto devas esti elskribata el la franca
vortaro sen ia ano, en tiu formo, en kiu i estas trovata en
la vortaro; estas nur necese, ke la skribanto kaj la ricevanto
havu sub la mano francan vortaron (se ili ne pli volas uzi alian
lingvon).

Multaj kredeble estos malkontentaj, ke mi ne volas eldoni persone
plenan atoritatan vortaron, kiun iuj devus obei.  La amaso
amas, ke oni donu al i leojn, ke oni donu al i ne bonan,
sed jam tute pretan,--kaj la vojon, kiun mi proponas, multaj
nomos tro malrapida.  Se mi ne eldonas mem vortarojn pli plenajn,
sed lasas ilian kreadon al la publiko, mi in faras ne pro
maldiligento:  sufie plena vortaro jam estas preta e mi, kaj
mi povus eldoni in e tuj, kaj se i e ne estus preta, la
leganto komprenos, ke i estas tute ne malfacila por mi krei
iutage certan nombron da vortoj kaj eldonadi pao post pao
vortarojn iam pli plenajn.  Por mi _persone_ estus kompreneble
multe pli oportuna teni la sorton de l' lingvo internacia en miaj
manoj.  Tial, mi esperas, la leganto komprenos, ke kreinte la
fundamenton de l' lingvo, mi nun deprenas de mi tutan
atoritaton nur tial, ke mi profunde kredas, ke tion postulas la
interesoj de l' afero.  La tempo, mi esperas, montros, ke mi ne
eraris. Sed se la estonteco e montros, ke mi eraris kaj ke
plena vortaro devas esti kreata de _unu_ persono, la leganto ne
forgesu ke mi ja povas in fari anka poste!  Sed mi faros in
nur tiam, se la tempo montros, ke i estas efektive _necesa._
Nun mi laborados, mi skribados verkojn, mi kreados vortojn,--sed
ion kiel privata amiko de l' lingvo internacia, kaj iu alia
povas in fari kun la egala kompetenteco.

5)  Je la demando, kiam mi eldonos vortarojn returnitajn
(nacia-internaciajn), kiam mi eldonos mian brouron en iuj
aliaj lingvoj, u mi eldonos lernolibrojn sistemajn kaj vastajn,
librojn, gazetojn etc.--mi jam nun ne bezonas respondi; ar,
konante nun la lingvon internacian ne malpli ol mi mem, kaj
estante nun egala morala kaj materiala mastro de la lingvo kiel
mi mem,--iu povas nun mem eldoni iajn necesajn verkojn, ne
atendante is _mi_ in faros.  Mi faros, kion mi povos, kaj
iu alia amiko de l' lingvo faru anka, kion li povas; mi mem
ne povas eldoni e la centan parton de tio, kio estas bezonata.

6) Multaj petas, ke mi komencu eldonadi la adresarojn de la
"promesintoj", por ke la amikoj de l' lingvo internacia sciu unu
pri alia kaj povu korespondi inter si.  Tiujn adresarojn mi
kredeble efektive komencos eldonadi, sed nur tiam, kiam mi vidos,
ke la homoj efektive komprenis la gravecon de l' promesoj kaj
prenas la aferon sufie serioze.  Sed nun estas bedarinde
ankora multaj, kiuj, vive laborante por la afero kaj tute bone
korespondante en la lingvo internacia, ne sendis ankora ilian
"promeson"!

7)  Multaj min demandas, per kio ili povas esti utilaj al la
afero de l' lingvo internacia, kiel ili devas labori kaj kiel oni
povas la plej certe progresigi la aferon.  Mia respondo nun devas
esti:  iu laboru tiel, kiel li trovos la plej bona, ar la
sorto de l' afero estas nun egale en la manoj de ni iuj.  Celon
ni iuj havas unu kaj klaran:  ke la nombro de l' amikoj de l'
lingvo internacia, la nombro de l' personoj uzantaj tiun lingvon
kaj laborantaj por i--konstante kresku, kaj ke la lingvo mem
iam pli riiu.  Por tio ni ne bezonas kondukanton:  ia
persono, ia rondeto, ia societo laboru la sia bontrovo, en
sia sfero kaj la siaj fortoj,--kaj malgra la diseteco de l'
laboro (se i nur estos ie sufie energia) post la plej
mallonga tempo ni vidos, ke nia komuna celo estas alvenita, ke la
lingvo internacia fortiis kaj estas uzata de la tuta mondo.
Tie i mi nur uzos la bonan okazon kaj esprimos per kelkaj
vortoj mian _personan_ penson pri tio, kiel ni devas faradi:

_a_) Anta io (kaj tio i estas la plej grava) ni devas
labori diligente kaj ne malvarmiante por la afero kaj tute ne
zorgante tion, kion diras a faras aliaj.  Estas multaj, kiuj
komprenante bone la utilecon de l' afero, alfalis al i en la
komenco tre varmege, certe kredante, ke post kelkaj monatoj la
tuta mondo jam estos plena de la lingvo internacia; sed kiam post
kelka tempo ili vidis, ke la mondo estas ankora trankvila, ke
la plej granda parto de l' mondo e ankora ne scias pri la
afero, ke la gazetoj ne alportas iutage sensaciajn novaojn
pri la irado de l' afero,--ili tute malvarmiis por la afero. De
la efemera laboro de _tiaj_ amikoj la afero ne sole nenion
gajnas, sed kontrae, i nur perdas.  Sed _efektivaj_ amikoj de
l' afero ne rigardas, u la afero jam faris multon da bruo kaj
u i estas jam sufie "en modo"; profunde kredante, ke la
afero estas utila kaj havas estontecon, ili laboras senbrue, sed
diligente kaj konstante, iu en sia urbo, en sia lando kaj la
siaj fortoj,--kaj danke la laboron de _tiuj i_ amikoj mi
esperas, ke l' afero balda kaj sen bruo vastios en la tuta
mondo.

_b_) Oni devas energie kolekti "promesojn", ne timante la altecon
de la nombro.  Mi ripete turnas la okulojn de l' amikoj sur tiun
i punkton, ajne fantazian, sed efektive tre gravan.  iu el
la promesoj aparte havas signifon tre malgrandan, kaj tial multaj
ne volas kolekti, dirante, ke promesojn oni devas sendi en granda
nombro a tute ilin ne sendi.  Mi ripetas, ke tia parolado estas
tute malprava.  Ne estimante apartajn unuojn, ni neniam venos al
grandaj nombroj.  iu promeso aparte havas signifon la plej
malgrandegan, sed unu post unu ilia nombro grandios, kaj tiam
ili prezentos grandegan forton kaj decidos per unu fojo la gravan
demandon de lingvo internacia.  Se miaj vortoj estas ne sufie
kredigaj, kaj vi restas skeptikaj, ne forgesu almena, ke
_malutilon_ la promesoj en ia okazo ne portas, se ili e
neniam venos al la esperata nombro, sed _utilon_ ili e feliaj
rezultatoj povas alporti grandegan.

_c_)  Grandegan utilon alportos al la afero tiuj, kiuj riigos
la _literaturon_ de l' lingvo internacia.  Nenio povas tiel bone
imponi al la amaso, kiel _faktoj_ kaj konstantaj _signoj de
vivo._  Oni devas senese eldonadi iam novajn verkojn pri la
lingvo internacia, kaj la plej grava--_en_ tiu lingvo. La kampo
tie i estas granda, eldoni oni povas kaj devas multe.  Anta
io la amikoj devas eldoni la gramatikon kaj la vortaron en
iuj lingvoj de la mondo.  Eldoninte la gramatikon kaj la
vortaron en la lingvo de iu popolo, vi ne sole donos al tiu
popolo la eblon alii al la homara afero, sed unutempe (danke la
vortareton) vi per unu fojo donas al la tuta mondo la eblon
korespondi libere kun iu ano de tiu popolo.  La eldonado de la
malgranda vortareto en ia aparta lingvo postulas malmulte da
laboro kaj tre malmultege da mono.  Oni devas eldoni vortarojn
returnitajn; ar estas jam eldonitaj vortaroj rektaj, la
pretigado de vortaroj returnitaj estas laboro tre facila kaj
malmulte kosta.  La la mezuro de la progresado kaj riiado
de l' lingvo oni devas eldonadi pli plenajn vortarojn, kaj estus
bone, ke en ili la novaj vortoj, kreitaj de l' atoroj mem,
estus donitaj kune kun ilia franca traduko.  Oni devas eldoni pli
vastajn lernolibrojn, la bonaj metodoj, kun multaj ekzemploj
kaj pecoj por traduki,--ar la lernolibroj, kiujn mi eldonis
mem, estas tre malgrandaj, kunpremitaj kaj faritaj nur por homoj
pli-malpli instruitaj.  Fine, por ke la lingvo eble pli rapide
fortiu kaj riiu, oni devas eldoni kiel eble pli multe da
verkoj en la lingvo internacia, originalaj a tradukitaj; kaj
tiuj personoj a rondetoj, kiuj havas la eblon, devas komenci
eldonadi gazetojn kaj urnalojn en la lingvo internacia.

El iuj specoj de verkoj, pri kiuj mi parolis, mi _mem_ povas
eldoni nur tre malgrandan parton, ar mi havas tro malmulte da
tempo kaj tro malgrandajn kapitalojn.  iu el la amikoj de l'
lingvo aparte povas anka eldoni nur malmulte.  Sed se iu el
ni faros tiun malmulton, kiun li povas, tiam la literaturo de l'
lingvo internacia rapide vastios.

Por ke iuj povu scii pri iu nova eldonita verko, mi petas
iun, kiu eldonos ion pri la lingvo internacia a en tiu i
lingvo, sendi al mi unu ekzemplaron de sia verko; ar komencante
de Agusto 1888 mi eldonados iumonate nomarojn de iuj verkoj
pri la lingvo internacia, kiuj eliris de la komenco is tiu
tempo.  Apud iu verko estos dirita, kiu in eldonis, kiom i
kostas kaj kie oni in povas ricevi. Alsendinte la koston de
pota transsendo, iu povas en iu tempo ricevi de mi la plej
novan nomaron de l' verkoj.  _La eldonantojn de l' verkoj mi
petas anka, ke en la fino de ia verko a verketo, kiun ili
eldonos, ili presu iam la plej novan el la diritaj nomaroj._ Mi
esperas, ke neniu el la eldonantoj malkonsentos plenumi mian
peton, kiu estas egale grava por la eldonantoj kiel por la afero
mem.

__) Tre grava por la progresado de l' lingvo internacia estas
diligenta uzado in en korespondado kun amikoj kaj konatoj a
e kun nekonatoj.  Kiom ajn vi ripetados al la amaso pri la
utileco kaj la oportuneco de l' lingvo, la plej granda parto de
l' amaso restos surda por viaj vortoj, ar i timos, ke vi
postulas de i ian oferon.  Sed se iuj amikoj de l' lingvo
internacia anstata paroladi _farados,_ tiam vi balda vidos,
ke la tuta indiferenta amaso aliis jam  al la afero, sen bruo
kaj e mem tion ne vidinte. Ricevinte de vi leteron internacian
kaj kompreninte in, kvankam li la lingvon ne lernis, via
adresito vidos _praktike_ la oportunecon de l' lingvo, kaj li
komencos mem in uzadi; se li restos indiferenta, tiam ricevinte
kelkajn fojojn tiajn leterojn, li jam scios sufie bone la
lingvon, tute in ne lerninte.

_d_) Estas kompreneble ankora multaj vojoj kaj vojetoj por
progresigi l' aferon de l' lingvo internacia, sed mi devas ilin
lasi al la bontrovo kaj plao de iu aparta persono.  Estus
bone, se en iuj urboj kaj urbetoj estus kreitaj rondetoj por
kune labori por la afero de l' lingvo (en kelkaj urboj tiaj
rondetoj jam estas kreitaj).  Per pripensado kaj laborado
kunligita oni iam povas pli multe fari, ol laborante aparte.
Sed unu aferon oni ne devas forgesi:  oni devas esti atendemaj
kaj konstantaj; ni ne devas atendi, ke aliaj nin kuraigu per
sia ekzemplo, kaj ni ne devas perdi la kuraon kaj malvarmii,
se ni tiun ekzemplon ne vidas,--ni devas per nia propra laboro
doni ekzemplon al aliaj; kaj se en la unua tempo neniu al ni
alios, a se oni e ridos je ni, ni devas kredi, ke pli a
malpli frue la ridantoj venos al ni.  Ni iru kurae antaen,
ar nia afero estas honesta kaj utila!

                             --------

Tiu i libreto estas la lasta vorto, kiun mi elparolas en rolo
de atoro.  De tiu i tago la estonteco de l' lingvo internacia
ne estas jam pli multe en miaj manoj, ol en la manoj de ia alia
amiko de la sankta ideo.  Ni devas nun iuj egale labori, iu
la siaj fortoj. iu el vi povas nun fari por nia afero tiom
same kiom mi, kaj multaj el vi povas fari multe pli multe ol mi,
ar mi estas sen kapitaloj, kaj el mia tempo, okupita de laboro
por iutaga pano, mi povas oferi al la amata afero nur tre
malgrandan parton.  Mi faris por la afero ion, kion mi povis,
kaj se iu efektiva amiko de l' lingvo internacia alportos al
i e la centan parton de l' moralaj kaj materialaj oferoj,
kiujn mi al i alportis tra dekdu jaroj is hodia, tiam la
afero iros bonege kaj venos al la celo post la plej mallonga
tempo.  Ni laboru kaj esperu!











End of the Project Gutenberg EBook of Dua Libro de l' Lingvo Internacia, by 
Ludovic Lazarus Zamenhof

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DUA LIBRO DE L' LINGVO INTERNACIA ***

***** This file should be named 20006-8.txt or 20006-8.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/2/0/0/0/20006/

Produced by David G. Simpson

Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations.
To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     http://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
