Produced by Andrew Sly, Andrew Woods and the Online
Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net (This
book was produced from scanned images of public domain
material from the Google Books project.)






  INTERNACIA
  MONDLITERATURO

  Kolekto de la plej famaj verkoj
  el Äiuj naciaj literaturoj

  FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG / 1922
  ESPERANTO-FAKO


J. W. v. GOETHE

HERMANO KAJ DOROTEO

Eposo idilia

  El la germana originalo tradukis
  Benno KÃ¼ster

2a, korektita eldono

[devizo: Ni fosu nian sulkon]

  FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG / 1922
  ESPERANTO-FAKO




  ÄIUJ RAJTOJ ESTAS REZERVATAJ
  COPYRIGHT 1922 BY FERDINAND HIRT & SOHN EN LEIPZIG

PRESEJO BREITKOPF & HÃRTEL, LEIPZIG




AntaÅ­parolo.


Depost la jaro 1790 Goethe travivis periodon, dum kiu Äesis lia
kapableco kaj ankaÅ­ lia emo, krei kiel verkisto de dramoj. Li okupis
sin nun--precipe sub la influo de sia nova amiko Schiller--pri la
eposa poezio. Krome li nun havis personajn interrilatojn kun Joh. H.
VoÃ, la tradukinto de Homer-o, kaj mem studis la Homer-an poezion.

En Äi tiu âeposa periodoâ (1796-97) naskiÄis la Germana eposo
âHermann und Dorotheaâ, la unua pli granda poeziaÄµo, kiu estas
signifa por la amikeco de Goethe kaj Schiller. Äi estas poezia
produktaÄµo, nepre specife Germana, en antikva formo, pri kiu Äiuj
konsentas, ke Äi estas unu el la plej eminentaj verkoj ne nur de
Goethe kaj de la Germana literaturo, sed de la tuta mondliteraturo.

Schiller esprimis sian opinion pri Äi tiu poemo (la 20an de aÅ­gusto
1797) per jenaj vortoj: âmi nun denove legis la poemon kun la Äiam
nova, nemalfortigebla impreso kaj kun nova kortuÅeco; Äi estas
nepre perfekta en sia speco, Äi estas, kvankam pasia-patosa, tamen
alloga en la plej alta grado, resume, Äi estas bela, kion ajn oni
volas esprimi per Äi tiu vortoâ.

Äu la anoj de negermanaj popoloj legos Äin same impresataj? Certe
jam ankaÅ­ multaj Germanoj ne havos la tutan Äarmplenan impreson de
la poemo, se ili ne konas kaj sentas la Äarmon de la Homer-a poezio.
Kaj Äiu, kiu volas havi la plenan Äuon de Hermano kaj Doroteo
nature devas legi la poemon en la lingvo de la Germana originalo.
Tamen traduko en Esperanto pli multe ol tradukoj en aliaj lingvoj,
kiuj ne kapablas imiti la formon de la heksametra verso, donos la
eblecon, iomete senti la Äarmojn de la Germana eposo. Pro tio mi
forigis Äiujn dubojn kaj metis Äi tiun verkon--ânepre perfektan
(laÅ­ Schiller) en sia specoâ--en la unuan lokon de la nova
âMondliteraturoâ, eldonota laÅ­ la plano de la eldonejo F. Hirt kaj
filo.

  *  *  *  * *

La traduko de Hermano kaj Doroteo unuafoje aperis en la jaro 1911,
verkita de nia Germana samideano Benno KÃ¼ster, kiun subtenis dum la
presigo la redaktoroj Mangelsdorf kaj Hoen. Mangelsdorf aldonis
âpostparolonâ, el kiu mi nur citas jenajn vortojn: âB. KÃ¼ster certe
mem pruviÄis poeto, esperantigante tiun verkon.â Mi konsentas Äi
tiun juÄon kaj dankeme rememoras la Äefajn datojn el la vivo de
Benno KÃ¼ster. -- Li naskiÄis la 9an de julio 1861 en Wildeshausen
(Oldenburg) kaj mortis kiel kalkulkonsilanto post longa malsano
la 24an de oktobro 1916 en BreslaÅ­. Li fariÄis Esperantisto jam
dum sia antaÅ­a restado en GÃ¶rlitz, kie li, en malgranda rondo,
tre diligente studis nian lingvon kaj per korespondado amike
interrilatiÄis precipe kun Anglaj kaj Rusaj samideanoj. Li estis
kunlaboranto de la âRevuoâ kaj de la âVagabondoâ. Dum sia partopreno
al la Dresden-a internacia kongreso li interkonatiÄis kun D-ro
Zamenhof, kiu kuraÄigis lin, eldoni la tradukon de Hermano kaj
Doroteo. Jam depost la jaro 1910 KÃ¼ster malsaniÄis kaj restis
malsana Äis sia morto.

  *  *  *  * *

Tradukante la Germanan eposon, KÃ¼ster--kun sendube laÅ­dinda gusto--ne
imitis la heksametran verson de Goethe, kiu--laÅ­ maniero
taÅ­ga por la Germana, sed ne por la Esperanta poezio--almiksas
kvazaÅ­-spondeojn (â â) kaj -troÄ¥eojn (â â) al la daktiloj
(â â â). KÃ¼ster uzis nur daktilojn. -- Mi Äi tie ne volas paroli pri
la fakto, ke en Esperanto (ankaÅ­ ne en la Germana lingvo) ne
ekzistas âdaktilojâ â â â en la senco de la greka kaj latina
lingvoj, Äar nia lingvo havas nek longedaÅ­rajn nek mallongedaÅ­rajn
silabojn. Tamen Äi havas akcentatajn kaj ne akcentatajn silabojn kaj
krom tio aliajn kun Åvebanta akcento. Do, oni en Esperanto povas
imiti la formojn de la antikvaj, klasikaj versoj.

KÃ¼ster konsekvente kaj senerare formis pure daktilajn heksametrojn

âÌ â â âÌ â â âÌ â â âÌ â â âÌ â â âÌ â

-- procedo des pli admirinda, Äar la manko de unusilabaj vortoj
(krom la personaj pronomoj, kelkaj konjunkcioj, prepozicioj,
interjekcioj kaj adverboj) treege malfaciligas la Esperantigon de la
heksametra formo. Nenie mi, korektante la verkon, estas devigita,
korekti la verson pro iu ajn metrika eraro. Do, restis nur: 1e)
la korektado de evidentaj preseraroj, kaj 2e) de tiaj partoj kaj
esprimoj, kiujn laÅ­ mia opinio samideano KÃ¼ster tradukis tro
laÅ­vorte kaj pro tio ne sufiÄe kompreneble por anoj de aliaj
popoloj. -- Precipe admirinda estas ankaÅ­ la fakto, ke KÃ¼ster
nenie, eÄ ne unufoje, apostrofis la âoâ-n de la substantivo. Mi ne
volas mallaÅ­di la kutimon de tia apostrofado en aliaj versritmoj;
persone mi ne tre Åatas Äin, kaj laÅ­ mia opinio Äi estu nepre
evitata en la heksametra verso. KÃ¼ster nur apostrofas la artikolon
-- kaj plej ofte, farante tion, li estas prava. Sed kelkfoje li
eraras; tamen la eraro ne estas tiom grava, ke mi pro Äi aliformigis
la tutan verson.

  D-ro Dietterle.




I. Kalliope.

Sorto kaj kompatemo.


  âStratojn ja kaj foirejon neniam mi vidis dezertaj
  Kiel nun! Åajnas al mi balaita, senviva la urbo!
  Kvindek ne hejme restadis el Äiuj loÄantoj, mi kredas.
  Kion ne kaÅ­zas scivolo! Nun Äiu rapidas por vidi
  La irantaron de l' forelpelitoj tre malfeliÄegaj.              5
  Äis la digvojo, de ili uzata, ja unu horeto
  Estas kaj oni en polvo varmega tagmeze kuregas
  Tamen malsupren. Mi vere ne irus de tie Äi, sole
  Nur por observi mizeron de tiuj senkulpaj migrantoj,
  Kiuj el lando transrheina[1], la bela, savinte havaÄµon       10
  Sian, nun venas al ni kaj tramigras Äi tiun feliÄan
  Nian angulon de l' valo fruktdona kaj Äiajn kurbiÄojn.
  Faris bonege, edzino, vi, ke vi forsendis la filon,
  Ke li alportu malnovan tolaÄµon, manÄaÄµon, trinkaÄµon
  Al mizeruloj; Äar por la riÄuloj konvenas donaci. --          15
  Kiel la knabo veture dresadas la virajn Äevalojn!
  Estas tre bona vidaÄµo, Äu ne? KaleÅeto la nova,
  Spacon Äi havas por kvar kaj ankoraÅ­ por veturigisto.
  Sola foriris li nun kaj malpeze Äi tien ruliÄis!â

  Tiel al sia edzino la mastro âAl Ora Leonoâ                   20
  Diris, plezure sidante sub la foireja dompordo.
  Kaj la prudenta mastrino, la sperta, al tio respondis:
  âMi ne volonte donacas tolaÄµon de ni eluzitan;
  Ofte Äi estas utila kaj ne por moneroj havebla,
  Kiam Äin oni bezonas. Bonvole mi donis hodiaÅ­                 25
  Kelkan pli bonan peceton de lit- kaj Äemizaj tolaÄµoj;
  Äar pri maljunaj kaj junaj mi aÅ­dis tutnudaj migrantoj.
  Äu vi pardonos min? Årankon la vian sekrete elrabis
  Mi ja, kaj vian domrobon el plej delikata katuno,
  Hindaj floretoj sur Äi, delikata flanelo interne,             30
  AnkaÅ­ mi donis; Äi estas malnova kaj ne plu laÅ­moda.â
  Sed la bonega dommastro pri tio ridetis kaj diris:

  âVere volonte ne perdis mi tiun katunan domrobon
  El orienta Hindujo; mi saman neniam ricevos.
  Plu mi ne portis Äin. Vere ja estas, ke viro nun Äiam         35
  Iru en botoj, surtuto, vidigu sin en la bekeÅo,
  Kaj forigitaj ekstere nun estas pantoflo kaj Äapo.â

  âVidu nur tien,â respondis Åi, âkelkaj de tie revenas
  Kiuj rigardis jam la irantaron; Äi certe nun pasis.
  Kiel la Åuoj de polvo nun estas kovritaj kaj ardas            40
  Äiuj vizaÄoj! Per sia naztuko forviÅas la Åviton
  Äiu. Mi nepre ne kurus hodiaÅ­ pro tia vidaÄµo
  Kaj kunsuferus! Min vere jam plenkontentigos rakonto.â
  Tiam la patro, la bona respondis gravege la jenon:
  âTia vetero malofte aperis al tia rikolto,                    45
  Kaj ni enportos la grenon nun, kiel la fojnon, sekita;
  Äar la Äielo heliÄis, neniu nubeto vidiÄas
  Kaj malvarmigon alblovas la vento al ni orienta.
  Vere konstanta vetero; la greno jam tromaturiÄis;
  MorgaÅ­ matene ekfalÄos ni nian riÄegan rikolton.â             50

  Dum li Äi tion parolis, multiÄis la aroj da viroj
  Kaj da virinoj nun tra l' foirejo jam hejmrevenantaj.
  AnkaÅ­ de tie veture revenis kun siaj filinoj
  Al la kontraÅ­a placflanko rapide la riÄa najbaro,
  Äefa vendisto de l' loko, al domo la renovigita,              55
  En nefermita kaleÅo (en âLandaÅ­â Äin oni fabrikis).
  Stratoj viviÄis; Äar nombris la urbo sufiÄe da burÄoj,
  AnkaÅ­ Äi havis fabrikojn kaj plu metiistojn diversajn.

  Tiel la paro pacema kunsidis nun en la pordejo
  Inter si paroladante pri la revenantoj bonkore.               60
  âVidu,â subite la tre respektinda edzino ekvokis,
  âTie alvenas la pastro, la apotekisto najbara
  Kune kun li. Ili certe raportos pri multaj suferoj,
  Kiujn la forelpelitoj travivis dum sia migrado.â

  Ili alvenis, afable kaj kore salutis la paron,                65
  Poste eksidis sur benkojn el ligno, apude starantajn,
  Skuis la polvon de siaj piedoj, ventumis sin ankaÅ­.
  Post reciproka saluto unue la apotekisto
  Interparoli komencis kaj diris nun preskaÅ­ Äagrene:
  âTiaj nun estas la homoj, verdire, kaj Äiuj egalas            70
  Okulumante plezure malÄojon de siaj kunfratoj!
  Äiu rapidas por vidi flamantan la fajron teruran,
  EÄ la krimulon mizeran al ekzekutejo irantan.
  Nun por rigardi de l' forelpelitoj mizeron aliras
  Äiu, pripensas neniu, ke eble li ankaÅ­ suferos                75
  Saman mizeron, Äu baldaÅ­, Äu poste en tempoj venontaj.
  Nepardonebla facilanimeco! sed homa Äi estas.â

  Poste parolis la pastro, la nobla, prudenta klerulo,
  Li, la ornamo de l' urbo, junulo, sed preskaÅ­ jam viro.
  Tiu Äi konis la vivon kaj sciis la homajn bezonojn,           80
  Li konvinkiÄis pri l' grava valoro de l' Sankta Biblio,
  Kiu malkovras la sorton kaj senton internan de l' homoj;
  AnkaÅ­ li konis bonege la librojn plej bonajn profanajn.
  âKiajn ajn nemalutilajn instinktojn la bona naturo
  Donis patrine al ni, ne volonte mi tion mallaÅ­das;            85
  Kion prudento kaj saÄo ne Äiam atingas, ja povas
  Tia feliÄa emeco, Äi pelas nekontraÅ­stareble.
  Se ne allogus la homon per fortaj incitoj scivolo,
  Äu li entute sciiÄus do, kiel la mondaj aferoj
  Interrilatas belege? Unue li volas novaÄµon,                   90
  Poste li serÄas utilon, senlaca en sia fervoro,
  Laste bonaÄµon, per kiu li havas valoron, indecon.
  Al la juneco do estas kunulo la senpripensemo,
  Kiu danÄeron kaÅemas kaj tuje postsignojn estingas
  De la dolora, feliÄe nun preterpasinta malbono.               95
  Estas laÅ­dota la viro, verdire, al kiu naskiÄis
  Poste matura prudento el tia gajecanimeco,
  Kiu ageme penadas en tagoj feliÄaj aÅ­ malaj;
  Äar Äi estigas la bonon kaj Äi la malbonon forigas.â

  Tuj la mastrino ekdiris aminde, sed senpacience:             100
  âKion vi vidis, nun diru, Äar tion mi scii deziras.â

  âVere ja,â nun energie respondis la apotekisto,
  âNur malfacile mi baldaÅ­ ekÄojos post Äio vidita.
  Kiu ajn povas rakonti pri tiu multobla mizero!
  De malproksime ni vidis la polvon, jam antaÅ­ ol veni         105
  Al la herbejoj malsupren; de unu monteto jam marÅis
  Äis la alia l' amaso, ni povis malmulte ekkoni.
  Kiam ni poste atingis la vojon tra l' valo irantan,
  Estis ankoraÅ­ terura tumulto de l' homoj kaj Äaroj.
  Preterpasantajn sufiÄe da malfeliÄuloj ni tie                110
  Vidis, bedaÅ­re, kaj aÅ­dis pri tiu dolora forkuro
  Kaj pri la Äoja sentado de l' vivo rapide savita.
  Estis malÄoja vidaÄµo, la tuta diversa havaÄµo,
  Kiun alie enhavas la domo bonstata, kaj kiun
  Mastro bonega starigas en lokojn konvenajn, por uzi          115
  Äin Äiutage, Äar Äio do estas necesa, utila,
  Äio videbla nun sur veturiloj diversaj kaj Äaroj,
  Pro la rapida foriro, lokita sen ia elekto:
  Jen la kribilo, la lana kovrilo nun kuÅas sur Åranko,
  En la knedujo la lito kaj super spegulo la tolo.             120
  Äar la danÄero forprenas, estinte ni tion ja vidis,
  AntaÅ­ duoble dek jaroj, Äe l' brulo, al homo pripenson
  Äian, li kaptas malgravajn, sed lasas valorajn objektojn.
  AnkaÅ­ simile Äi tie nun ili fortrenis sensperte
  SennecesaÄµojn ajn, Äiujn Äevalojn ÅarÄinte kaj bovojn,       125
  Lignojn malnovajn, barelojn, birdkaÄon kaj eÄ anserujon.
  Tiel pakaÄµojn portante spiregis l' infanoj, virinoj
  Same sub korboj kaj kuvoj kun Äiaj objektoj negravaj.
  Äar ja la laston de l' havo la homo klopodas konservi.
  Tiel senorde kaj tutkonfuzite la interpremantaj              130
  En la polvaro nun tien foriris. Pro bestoj malfortaj
  Volis la unu veturi senurÄe, l' alia rapidis.
  Jen, ha, okazis kriado de tiuj premitaj virinoj
  Kaj de l' infanoj, blekado de l' bestoj, bojado de l' hundoj,
  AnkaÅ­ Äemado de gemaljunuloj kaj gemalsanuloj                135
  BalanciÄantaj en litoj sur Äaro tro multe ÅarÄita.
  Jen, al la rando de l' flanka altvojo premita el sia
  Äusta vojsulko nun unu el tiuj en foson falegis
  Kaj renversiÄis; la homoj terure kriantaj sur kampon
  Kaj malproksimen per svingo elfalis; sed tamen feliÄe.       140
  Äar la havaÄµo, sekvante, defalis proksime de l' Äaro;
  Kiu, verdire, Äin vidis elfali, li devis supozi
  Certe, ke l' ÅarÄo de l' kestoj kaj Årankoj frakasus la homojn.
  Tiel la Äaro rompita kaj l' homoj senhelpaj jen kuÅis,
  Äar preterpasis rapide kaj pluen foriris l' aliaj            145
  Nur pro si mem singardemaj, kaj mem de l' amaso Åovataj.
  Sed ni rapidis al tio kaj trovis la malfeliÄulojn,
  Kiuj sur hejma kuÅejo apenaÅ­ suferojn tolerus,
  Jen sur la tero malmola, dolore Äemantaj, plendantaj,
  Sunbruligitaj kaj sufokiÄintaj per polvo fluganta.â          150

  Tiam elvokis, tuÅite en koro, la mastro homama:
  âIlin Hermano renkontu kaj tuj refreÅigu, vestigu!
  Mi nevolonte rigardus mizeron la trodolorigan.
  KortuÅiÄinte jam de la unua sciigo pri tiaj
  Grandaj suferoj ni sendis rapide obolon de nia               155
  Troa havaÄµo por helpi al kelkaj kaj nin trankviligi.
  Sed ni ne volas rakonti la pluajn malgajajn aferojn!
  BaldaÅ­ ja vere la timo aliras la koron de l' homoj,
  AnkaÅ­ la zorgo; Äi pli min timigas ol eÄ la malbono.
  Nun ni eniru la postan kaj pli malvarmetan haleton!          160
  Tien neniam la suno briladis, nek varma aero
  Murojn la multe pli dikajn penetras; alportos patrinjo
  Da âokdektriaâ glaseton, kaj nia humoro revenos.
  Tie Äi estas negaja trinkado, pro l' muÅozumado.â

  Äiuj eniris post tio kaj Äojis pri l' malvarmetiÄo.          165
  Portis la zorgemulino la vinon bonegan, la klaran,
  En polurita botelo, sur pleto brilstana kun romaj
  Glasoj verdetaj, jen por la rheinvino la Äustaj pokaloj.
  ÄirkaÅ­ la bruna rondtablo, brilege vaksita,--Äi staris
  Sur multampleksaj piedoj--sidadis la tri nun amike.          170
  Tuj kunsonoris la glaso de l' mastro kun tiu de l' pastro;
  Gaje, sed senemocie, pripense Äin tenis la tria,
  Tiel ke lin ekadmonis la mastro kun vortoj afablaj:

  âTrinku, najbaro, mi petas! AnkoraÅ­ protektis favore
  Dio nin kaj ni esperu, ke plue nin ankaÅ­ li gardos.          175
  Kiu el ni ne ekkonas, ke post la terura brulego,
  Kiam Li grave nin punis, Li Äiam Äojigis kaj Äiam
  Åirmis nin, kiel la homo la multevaloran okulon
  Gardas, prefere Åatatan el Äiuj aliaj de l' membroj.
  Äu Li ne ankaÅ­ nin plue indulgos kaj helpos favore?          180
  Äar en danÄeroj nur klare ekkonas ni, kiom Li povas.
  Äu Li la urbon florantan, post kiam Li rekonstruigis
  Äin el la cindro per laboremuloj kaj tiam Äin benis
  RiÄe, nun ree detruos kaj Äiujn penadojn nuligos?

  Tiam serene kaj milde la pastro bonega ekdiris:              185
  âÄiam konservu la kredon, restadu Äe sama sentado!
  Dum la prospero Äi faras nin saÄaj kaj certaj; cetere
  Estas plej bona konsolo, vivigas plej belan esperon.â

  Nun la prudenta kaj vira pensema gastmastro rediris:
  âKiel salutis mi ofte mirege de l' Rhein-o la ondojn,        190
  Kiam laÅ­ mia negoco vojaÄe mi alproksimiÄis!
  Äiam Äi Åajnis potenca, Äojigis animon kaj koron.
  Sed mi ne povis ekpensi, ke Äia Äarmega bordejo
  BaldaÅ­ fariÄus remparo por certe deteni la Frankon,
  Same la larÄa litego fosaÄµo la limon baronta.                195
  Tiel, jen, Åirmas naturo, defendas la bravaj Germanoj,
  Gardas mem Dio nin! Kiu do senkuraÄiÄos malsaÄe?
  La batalantoj laciÄis, kaj pacon promesis jam Äio.
  Ho, ke nur en la preÄejo dum tago de ni dezirata,
  Kiam sonoros kun nia orgeno la sonorilaro                    200
  Kaj sonegantaj trumpetoj la altan âTedeumâ elvokos,
  Ho, ke nur tiam Hermano je tiu Äi tago, sinjoro
  Pastro, decide aperu Äe vi kaj Äe via altaro
  Kun fianÄino, ke festo konata en Äiuj la landoj
  AnkaÅ­ revenu Äe mi, kiel tago festega de l' domo!            205
  Sed mi Äagrene ekvidas la filon ekstere timema
  Kaj malrapida nur, dum laboreme li hejme rapidas,
  Meze de l' homoj li sin kaj publike vidigi malÅatas;
  Ja, li evitas eÄ Äiun kunvenon kun belaj knabinoj,
  AnkaÅ­ la gajan dancadon Åatatan de Äiu junulo.â              210

  Tiel dirinte li nun ekaÅ­skultis. Jen oni ekaÅ­dis
  De malproksime bruadi piedofrapantajn Äevalojn
  Kaj veturilon; rapide Äi tondris nun sub la pordejon.




II. Terpsichore.

Hermano.


  Kiam la filo bonforma eniris la Äambron, atente
  Lin observadis la pastro per fiksaj rigardoj, kaj ankaÅ­
  Lian staturon kaj tutan konduton, per sperta okulo
  De l' esploranto nun, kiu mienojn facile deÄifras,
  Kaj ridetante al li li ekdiris per vortoj afablaj:             5
  âTute ja aliigita vi Åajnas! neniam mi vidis
  Tian viglecon Äe vi kaj tielan vivplenan rigardon.
  Gaje, serene vi venas; tuj oni eksentas, ke vi la
  MalfeliÄulojn donacis kaj benon ilian ricevis.â

  Sed serioze kaj tute trankvile la filo respondis:             10
  âÄu mi laÅ­dinde Äin faris, ne scias mi; Äion ordonis
  Fari la koro, pri kio precize al vi mi rakontos.
  Kara patrino, vi serÄis tro longe malnovajn objektojn,
  Kaj vi tro longe elektis; la pako malfrue pretiÄis;
  AnkaÅ­ la vinon kaj vian bieron vi pakis trozorge.             15
  Kiam mi fine elvenis ekstere de l' pordo sur straton,
  Jam refluegis la multo da burÄoj, virinoj, infanoj,
  Al mi renkonten, la forelpelitoj jam malproksimiÄis.
  Mi rapidiÄis kaj tuje veturis al tiu vilaÄo,
  Kie--mi tion eksciis ja--Äiuj nun nokte ripozos.              20
  Kiam mi pluen, laÅ­longe de l' nova kampstrato veturis
  Jen veturilo el trunkoj fortikaj rigardojn altiris,
  Kiun du bovoj fremdlandaj, tre grandaj kaj fortaj, fortiris;
  PaÅis apude knabino, tutfreÅe antaÅ­eniranta,
  Kiu per longa bastono la bestojn fortegajn direktis,          25
  Ilin antaÅ­en jen puÅis kaj jen malakcelis prudente.
  Min ekvidinte, trankvile Åi miajn Äevalojn aliris,
  Jene dirante: Ne Äiam ni estis en tia mizero,
  Kiel hodiaÅ­ vi vidas nin kaj nun sur tiu Äi marÅo.
  Mi ne kutimis Äis nun de l' fremdulo donacon petegi,          30
  Kiun li donas malvole, nur por malriÄulon forigi;
  Sed la neceso nun urÄas paroli. Äi tie sur pajlo
  KuÅas l' edzino de riÄa kampulo Äµus akuÅiÄinta,
  Kiun apenaÅ­ mi savis kun bovoj kaj kun veturilo.
  Laste ni sekvas l' aliajn; apenaÅ­ Åi restis vivanta.          35
  KuÅas nun nuda, Äe l' brusto, la Äµus naskiÄinta infano;
  Nur per malmulto la niaj ja povos nin helpi, kondiÄe
  Ke ni atingu l' aliajn hodiaÅ­ en tiu vilaÄo,
  Kie ni volas restadi; mi timas neniun plu trovi.
  Se superfluan tolaÄµon vi havas kaj loÄas proksime,            40
  Tiam donacu bonfare do Äin al la malfeliÄuloj.

  Tiel Åi diris kaj lace leviÄis de l' pajlo la pala
  Min rigardanta akuÅiÄintino; kaj mi nun respondis:
  Superterulo do ofte instigas, ke l' koro bonfara
  AntaÅ­eksentas mizeron de sia malriÄa homfrato;                45
  AntaÅ­sentinte pri via Äagreno do mia patrino
  Pakon kunmetis, por doni Äin tuj al la tutnudigitaj.
  Kaj mi malligis la nodon de l' laÄo kaj donis la varman
  Patran domrobon al Åi kaj donacis Äemizojn kaj tolon.
  Äoje dankante ekkriis Åi: Ho, feliÄulo ne kredas,             50
  Ke mirindaÄµo okazas ankoraÅ­; nur en la mizero
  Oni ekkonas la manon de Dio, Äar Li la bonulon
  Igas bonfari. Li helpu vin kiel vi helpis nin Äiujn.
  Kaj la akuÅiÄintinon mi vidis gajece pripalpi
  Tolon diversan, aparte la molan flanelon de l' robo.--        55
  Ni rapidiru al tiu vilaÄo, en kiu la niaj
  Certe ripozos dumnokte!--Åin petis la bona knabino--
  Tie prizorgos mi tuj la infanan vestaÄµon kaj Äion.
  Kaj salutante tutkore Åi dankis min, puÅis la bovojn;
  Jen ekveturis la Äaro; sed mi plu ankoraÅ­ restadis,           60
  Kaj la Äevalojn retenis; Äar mi konsideris ankoraÅ­,
  Äu mi rapide veturu Äis tiu proksima vilaÄo,
  Por la manÄaÄµojn donaci al tie estantaj, aÅ­ donu
  Äion al tiu knabino, por ke Åi Äin juste disdonu.
  Tiel mi tuj decidiÄis en koro; mi post Åi veturis             65
  Nur malrapide kaj Åin atinginte mi diris fervore:
  Bona knabino! ne sole tolaÄµon patrino surmetis
  Zorge sur mian kaleÅon por vesti la indajn nudulojn,
  Sed Åi aldonis ankoraÅ­ manÄaÄµojn kaj Äian trinkaÄµon,
  Kaj mi posedas sufiÄe da Äio en mia Äarkesto.                 70
  Sed nun mi volas transdoni ankoraÅ­ Äi tiujn donacojn
  AnkaÅ­ al vi kaj plej bone mi tiel plenumos l' ordonon;
  SaÄe vi Äion uzados, dum mi laÅ­hazarde disdonus.
  Jen la knabino respondis: mi plej singardeme disdonos
  Viajn donacojn; la plej mizerulo pri tio ekÄoju.              75
  Tiel Åi diris. Rapide malfermis mi de l' veturilo
  Kestojn, elportis la Åinkojn, la pezajn, eltiris la panojn,
  AnkaÅ­ botelojn da vino, biero kaj Äion transdonis.
  Mi ja volonte ankoraÅ­ pli donus, sed pli mi ne havis.
  Al la akuÅiÄintino Åi Äion nun metis manprete                 80
  Kaj forpaÅadis; kun miaj Äevaloj mi hejmen rapidis.â

  Kiam Hermano silentis, la komunikema najbaro
  Tuj ekkriante komencis: âFeliÄa do, kiu en tagoj
  De la forkuro kaj tia konfuzo nur sola vivadas,
  Kiun ne ÄirkaÅ­prenadas timeme l' edzino, infanoj!             85
  Mi nun feliÄa min sentas; hodiaÅ­ mi tute ne volas
  Patro nun esti kaj pri l' familio la zorgon trenadi.
  AnkaÅ­ mi ofte pripensis forkuron kaj tial kunpakis
  Äiujn plej bonajn objektojn, monerojn antikvajn, la Äenojn
  De la mortinta patrino, el kio nenion mi vendis.              90
  Multo ankoraÅ­ postrestus do, kiun mi kare akiris.
  EÄ la radikojn kaj herbojn, la tre diligente serÄitajn,
  Nur malvolonte mi perdus, cetere ne tre valorantajn.
  Se l' provizoro postrestos, trankvile mi iros eksteren.
  Se l' kontantaÄµon mi savis kaj mian personon, mi savis        95
  Äion; la unuopulo sendube sin savas facile.â

  Tuj energie respondis la juna Hermano: âNajbaro,
  Kiel vi tute ne mi opinias kaj mi ne konsentas.
  Eble Äu estas indulo, ho, kiu en tagoj feliÄaj
  AÅ­ malfeliÄaj pri si atentema nur estas, kaj kora            100
  Partoprenanto en Äojoj kaj zorgoj de l' homoj ne estas?
  Mi decidiÄus edziÄi hodiaÅ­ prefere ol iam;
  Kelka Äar bona knabino por si defendanton bezonas
  Kaj la gajigan edzinon la viro en malfeliÄaÄµoj.â

  Nun ridetante la patro! âVolonte vin tiel mi aÅ­das!          105
  Tian prudentan parolon al mi vi malofte parolis.â

  Tuj ekparolis la bona patrino kun gaja vigleco:
  âVere, Hermano, vi estas tutprava, ni faris la samon.
  Äar ne en tagoj serenaj ni ambaÅ­ korame nin trovis,
  Sed nin kunigis kontraÅ­e malÄojo kaj eÄ malfeliÄo.           110
  Lundon matene--mi scias Äin certe, Äar tagon antaÅ­e
  Estis la brulo terura, per kiu pereis l' urbeto--
  AntaÅ­ nun dudek da jaroj; dimanÄon hodiaÅ­ similan,
  Estis varmege kaj seke, kaj akvo malmulte ekzistis.
  Äiuj personoj promenis en festaj vestaÄµoj aÅ­ gaje            115
  En muelejoj, gastejoj kaj niaj vilaÄoj troviÄis.
  Jen Äe la fino de l' urbo la fajro naskiÄis. La brulo
  Tiam rapidis tra l' stratoj, kreante nur novan ekbrulon.
  Kaj la garbejoj bruladis, la tuta riÄega rikolto,
  Kaj en la stratoj la domoj bruladis Äis la foirejo.          120
  Tiu Äi domo kaj ankaÅ­ l' apuda gepatra pereis.
  Kelkon nur povis ni savi. Mi sidis la nokton malgajan
  Sur antaÅ­urba paÅtejo, la kestojn kaj litojn Åirmante;
  Fine mi lace ekdormis; kaj kiam matene nun vekis
  Min la matena malvarmo, la Äe la tagiÄo blovanta,            125
  Tiam mi vidis la fumon, la ardon, muraÄµojn kavitajn.
  Tio premegis la koron al mi; jen la suno denove
  Nun pli brilege ol iam leviÄis kaj min kuraÄigis.
  Mi tuj rapide ekstaris. Mi volis nun vidi la lokon
  De la antaÅ­a loÄejo kaj kien la kokoj rifuÄis,               130
  Kiujn precipe mi amis; infane mi sentis ankoraÅ­.
  Kiam mi nun la ruinojn de l' domo kaj korto transiris,
  Kiuj ankoraÅ­ fumiÄis, kaj mi la loÄejon ekvidis
  Tiel nun tutdetruitan, jen transe vi venis serÄante.
  Restis en via bestejo Äevalo, la subbruletantaj              135
  Traboj kaj rubo Äin kovris, la besto ne estis vidata.
  Tiel ni kontraÅ­ ni staris, malgaje kaj konsiderante;
  AnkaÅ­ la muro rompiÄis, komuna al niaj bienoj.
  Poste ekkaptis vi min Äe la mano kaj diris afable:
  Kiel vi tien Äi venas, Luinjo? Foriru! Vi viajn              140
  Plandojn bruligos, la botojn pli multe fortikajn varmega
  Rubo al mi bruldifektis. Vi tiam min levis kaj portis
  Transen min! Tie ankoraÅ­ la doma pordego troviÄis,
  Kiel nun, kun la arkaÄµo; Äi sola el Äio nur restis.
  Kaj vi nun teren min metis kaj kisis min; mi ja protestis,   145
  Sed vi parolis al mi nun per vortoj afable signifaj:
  Vidu, la fajro detruis la domon. Äi tie nun restu,
  Helpu Äin ree konstrui, mi helpos la vian starigi.
  Mi ne komprenis, Äis via patrino alvenis al mia
  Patro kaj gaje fariÄis solena edziÄa promeso.                150
  Äoje ankoraÅ­ memoras mi pri la duonbruligitaj
  Traboj kaj vidas ankoraÅ­ la sunon belegan leviÄi;
  Äar al mi donis la tago la edzon, la tempoj unuaj
  De la terura detruo donacis al mi ja la filon.
  Tial mi laÅ­das vin, ke vi kun fido sincera nun ankaÅ­         155
  Pensas pri ia knabino en tiu Äi tempo terura,
  Kaj kuraÄiÄas edziÄi en nia malpaca epoko.â

  Tuje la patro respondis kaj diris viglece al tio:
  âEstas laÅ­dinda intenco kaj pri la fariÄo vi diris,
  Panjo, la veron, Äar Äio okazis laÅ­ via rakonto.             160
  Sed la pli bono restadas pli bona. Ne Äiu bezonas
  Sian vivadon kaj sian estadon denove komenci,
  Kiel ni devis kaj kelkaj, ne Äiu laboru en zorgoj.
  Kiel feliÄa do estas, al kiu gepatroj bonstatan
  Domon transdonas, kaj kiu prospere Äin plue beligas?         165
  Malfacilega ja estas komenco de Äia mastrumo.
  Homo bezonas ja multe da aÄµoj; de tago al tago
  Äio fariÄas pli kosta, li tial penadu riÄiÄi.
  Tiel mi ankaÅ­ esperas, ke vi nun, Hermano, plej baldaÅ­
  Hejmen kondukos kun doto riÄhava la fianÄineton;             170
  Äar al la brava junulo konvenas akiri knabinon
  RiÄan, kaj estas agrable, se kun dezirita edzino
  AnkaÅ­ alvenas en korboj kaj kestoj la doto utila.
  Ne senintence dum kelke da jaroj patrino pretigas
  Multe da tolo, fortike teksita, al sia filino;               175
  Ne senintence donacas baptanoj al Åi arÄentaÄµojn,
  Kaj ormonerojn maloftajn la patro aparte konservas;
  Äar Åi kun sia havaÄµo kaj Äiuj donacoj Äojigu
  Iam la fraÅ­lon amatan do, kiu Åin sola elektis.
  Certe mi scias Äin, kiel agrabla sin sentas edzino           180
  Inter la propraj objektoj de l' Äambroj kaj de l' kuirejo,
  Kiam Åi mem al si tute preparis la tablon kaj liton.
  Nur fianÄinon bonege dotitan por vi mi dezirus;
  Laste Äar malriÄulinon ja nur malestimos la viro,
  EÄ servistino nur estos Åi, kiu eniris senhava.              185
  Estas nejustaj la viroj, foriÄas la tempoj de l' amo.
  Mia Hermano, vi min maljunulon treege Äojigus,
  Se vi kondukus en domon plej baldaÅ­ la bofilineton
  El najbaraÄµo, de tie el tiu domego, la verda.
  Vere, la viro riÄiÄis, komerco kaj liaj fabrikoj             190
  Pli Äiutage riÄigas lin. Äu li ne Äiam profitas?
  Nur tri filinoj ekzistas kaj lian propraÄµon heredos.
  Jam la unua elektis, mi scias Äin, sed akireblaj
  Estas ankoraÅ­ la dua, la tria, kaj eble ne longe.
  Se mi anstataÅ­ vi estus, mi ne ÅanceliÄus Äis nune,          195
  Unu el tiuj knabinoj forportus mi, kiel la panjon.â

  Tiam rediris modeste la filo al patro trudanta:
  âMi efektive intencis laÅ­ via deziro elekti
  Unu el tiuj najbaraj filinoj. Ni kune lernadis,
  Ludis apude de l' puto sur nia urbplaco pli frue,            200
  Ofte kaj ilin protektis mi kontraÅ­ la knaboj petolaj.
  Tio de longe jam pasis; kaj dece restadas en domo
  Nun la plenkreskaj knabinoj, timante la ludojn petolajn.
  Estas ja bonedukitaj knabinoj! LaÅ­ via deziro
  Transen mi iris kelkfoje do kiel antaÅ­a konato;              205
  Sed pri la interrilatoj kun ili neniam mi gajis,
  Ili mallaÅ­dis min Äiam; trankvile mi devis toleri
  Äin: Äar tro longa la jako, la drapo tro maldelikata
  Estis, koloro tro simpla, la haroj ne bele frizitaj.
  Fine mi ankaÅ­ intencis orname min vesti, simile              210
  Kiel la buboj komercaj, Äe ili dimanÄe estantaj,
  Kiuj somere ornamas sin dande per duonsilkaÄµoj.
  Sed Äustatempe ankoraÅ­ mi sentis, ke ili ridetis
  Äiam min; tio do vere ofendis min, mian fieron;
  Sed ÄagreniÄis mi ankaÅ­ treege, ke ili, precipe              215
  Minjo, la tria, neniam ekkonis la emon amikan.
  Laste, dum Pasko, mi ankaÅ­ transiris, mi vestis per nova
  Jako min, kiu nun pendas nur supre en Åranko, kaj ankaÅ­
  Estis laÅ­mode frizita mi, kiel l' aliaj junuloj.
  Ili subridis dum mia eniro, pro mi--mi ne kredis.            220
  Minjo Äe l' fortepiano Äµus sidis; la patro Äeestis,
  Li bonhumore aÅ­skultis la kanton de siaj filinoj.
  Mi ne komprenis ja kelkon pri kio la kanto rakontis;
  Sed pri âPaminaâ kaj ankaÅ­ âTaminoâ mi multe aÅ­skultis.
  Kaj mi do ankaÅ­ ne volis silenti. Post kanto finita          225
  Mi nun demandis pri l' teksto kaj pri la personoj diritaj.
  Äiuj post tio silentis kaj Äiuj ridetis; nun Åerce
  Diris la patro: âÄu ne, vi ja konas nur âAdamâ kaj âEvaâ!â
  Sed reteniÄis neniu nun, laÅ­te ekridis la knaboj
  Kaj la knabinoj, la patro ridante sin tenis la ventron.      230

  Pro embaraso defalis Äµus mia Äapelo, kaj daÅ­ris
  Nun subridado senÄesa, eÄ dum la kantado kaj ludo.
  Mi hontigite kaj tede foriris rapide kaj ree
  Hejmen, pendigis la jakon en Årankon, konfuzis la harojn
  Ree kaj Äµuris, neniam transiri denove la sojlon.             235
  Prava mi estis; Äar ili ja estas senamaj, koketaj,
  Kaj mi sciiÄis, ke ili ankoraÅ­ min nomas âTaminoâ.â

  Nun la patrino rediris: âHermano, vi do ne trolonge
  Kun la infanoj koleru; Äar ili ja estas infanoj.
  Minjo ja estas bonega kaj Äiam nur vin Åi favoris;           240
  AntaÅ­ ne longe pri vi Åi demandis jam. Åin do elektu!â

  Nun meditante la filo rediris: âMi tamen ne scias,
  Tiu Äagreno troenradikiÄis Äe mi; Åin, je vero,
  Mi nun ne volas rigardi ludantan kaj aÅ­di kantantan.â

  Sed nun la patro eksplodis kaj diris la vortojn kolerajn:    245
  âÄojon malmultan mi havas pri vi! Mi jam Äiam Äin diris,
  Äar vi deziris nur vin okupadi je l' kampoj, Äevaloj;
  Kion bienoservisto de riÄa kampulo plenumas,
  Faras vi; sed via patro nur devas rezigni je l' filo,
  Kiu ja ankaÅ­ laÅ­more sin povis prezenti publike.             250
  Kaj la patrino min trompis pli frue per vanta espero,
  Äar la legado, skribado, lernado neniam prosperis
  En lecionoj longtempaj, kaj Äiam vi estis la lasta.
  Vere! de tio Äi venas, se ne ambicio ekzistas
  Äe la junulo kaj se li ne volas pli alten sin levi.          255
  Se nur por mi la gepatroj egale estadus zorgintaj,
  Kaj min sendintaj pli frue en bonan kaj taÅ­gan lernejon,
  Certe mi estus alia ol mastro de l' Ora Leono.â

  Jen la junulo sin levis kaj alproksimiÄis silente
  Kaj malrapide, senbrue al pordo; sed kriis la patro          260
  Tutindignite: âForiru nur! vin obstinulon mi konas!
  Kaj mastrumadu nur plue, por ke mi ne vin eÄ insultu.
  Tamen ne kredu, ke iam vi volos al ni enirigi
  Iun vilaÄan knabinon edziÄe, la nelertulinon.
  Longe mi vivis kaj scias traktadi la homojn kaj scias        265
  AnkaÅ­ gastigi sinjorojn kaj eÄ sinjorinojn, ke ili
  Estas kontentaj; mi scias kompleze flatadi fremdulojn.
  Sed mi deziras nun bofilineton Äi tie ricevi,
  Kiu amuze dolÄigos al mi la multegajn penadojn.
  AnkaÅ­ Åi ludu por mi la pianon! La plej eminentaj            270
  Homoj de l' urbo plezure alvenu en mian gastejon,
  Kiel dimanÄe okazas en domo najbara.â MallaÅ­te
  Premis Hermano la anson kaj tiel forlasis la Äambron.




III. Thalia.

La burÄoj.


  Tiel la filo evitis la pluajn parolojn kolerajn
  Tute modeste; sed kiel antaÅ­e la patro daÅ­rigis:
  âKio en homo ne estas, el li ne elvenas: apenaÅ­
  Iam la efektiviÄo de mia korega deziro
  Min do Äojigos, ke l' filo pli multe valoru ol mi mem.         5
  Kiaj fariÄus la domo, la urbo, se Äiu ne Äiam
  Äoje penadus pro kunkonservado kaj renovigado
  AnkaÅ­ pro plibonigado, laÅ­tempe kaj laÅ­alilande!
  Certe la homo ne kiel la fungo elkresku el tero
  Kaj reputriÄu rapide en loko Äin nur produktinta,             10
  Ne postlasinte postsignojn de sia vivplena estado!
  Kia la mastro, la domo tuj klare vidigas al Äiuj,
  Kiel ja oni prijuÄas l' estraron, venante urbeton.
  Kie nun jam ruiniÄas la turoj kaj muroj, la fosoj
  Nur malpuraÄµon enhavas kaj tiu Äi Äie vastiÄas,               15
  Kie murÅtono moviÄas, kaj oni Äin ne remasonas,
  Kie la trabo putriÄas kaj vane la dome atendas
  Novan apogon: La urbo malbone regata restadas.
  Äar la estraro atentu la ordon kaj Äie purecon,
  BurÄo alie facile fariÄas senzorga, nepura,                   20
  Kiel kutimas je vestoj Äifonaj Äe ni almozulo.
  Tial mi volus, ke baldaÅ­ Hermano vojaÄu, almenaÅ­
  Vidu la belajn Strassburg-on, Frankfurt-on, la Äarman Mannheim-on[2],
  Kies bonega, regula konstruo gajigas; Äar kiu
  Vidis la urbojn, la grandajn kaj purajn, penados ornami       25
  Tiam la urbon gepatran, eÄ se Äi nur estas malgranda.
  Äu la fremdulo la bonriparitajn pordegojn, la turon
  Novblankigitan, la renovigitan preÄejon ne laÅ­das
  Tie Äi? AÅ­ la pavimon, la bone lokitajn, kovritajn
  Tre akvoriÄajn kanalojn eÄ, kiuj utilon, certecon             30
  Al ni promesas jam tuj Äe l' unua naskiÄo de fajro?
  Äu ne Äi Äio fariÄis de tiu terura brulego?
  Mi ja sesfoje konstrukonsilano fariÄis kaj koran
  Dankon meritis al mi kaj aprobon de bonaj geburÄoj.
  Kion mi faris, mi faris fervore kaj tiel mi finis             35
  AnkaÅ­ projektojn de viroj honestaj ne tute finitajn.
  Tiel ekkaptis fervoro nun Äiun konsilantaranon.
  Äiuj klopodas nun; ankaÅ­ la nova ÅosekonstruaÄµo,
  Kiu kunigos nin kun la Äefstrato, definitiviÄis.
  Sed mi nur timas, ke tiel la nunaj junuloj ne faros!          40
  Äar nur plezuron kaj ornamiÄamon paseman la unuj
  Celas; l' aliaj malvigle restadas malantaÅ­ la forno.
  Kiel la lastaj, mi timas, Hermano do Äiam estados.â

  Tuj nun la bona prudenta patrino rediris: âHo, Äiam,
  Patro, vi estas tromulte nejusta al nia Hermano!              45
  Kaj plenumiÄos per tio plej laste nur via deziro.
  Äar ni ne povas modeli la idojn laÅ­ niaj projektoj;
  Kiel ajn ilin donacis Dipatro, nun ilin ni amu,
  Ilin plej bone eduku kaj maltrankviligu neniun.
  Unu posedas Äi tiujn didonojn, alia aliajn;                   50
  Äiu aplikas la siajn kaj Äiu laÅ­ sia naturo
  Estas feliÄa kaj bona; ne mian Hermanon insultu;
  Äar li, mi scias, tutplene meritas l' estontan heredon,
  Estos bonega dommastro, modelo al burÄoj, kampuloj,
  Kaj ne la lasta, mi kredas, de l' konsilantaro li estos.      55
  Sed per insultaj mallaÅ­doj vi ja malakcelas nur Äiam
  Äiun kuraÄon de l' filo, jen kiel hodiaÅ­ vi faris.â
  Kaj Åi forlasis la Äambron kaj posten rapide Åi iris,
  Por ke Åi ie la filon retrovu kaj lin reÄojigu
  Per kompatemaj paroloj laÅ­ lia reala merito.                  60

  Poste la patro ridante, tuj kiam Åi estis irinta,
  Diris nun: âStrangaj estadas virinoj kaj niaj infanoj!
  Äiu nur vivas volonte laÅ­ sia arbitro kaj plaÄo,
  Kaj ni post tio nur Äiam karesu kaj laÅ­du la niajn.
  Sed unufoje por Äiam valoras malnova proverbo:                65
  Kiu antaÅ­en ne iras, reiros! Proverbo tre prava!â

  Tiam pripense rediris la apotekisto: âVolonte
  Mi vin konsentas, najbaro, kaj pri plibonaÄµo mi Äiam
  Zorgas volonte, kondiÄe: Äi estu ne kosta, sed nova;
  Sed Äu utilas, verdire, se oni ne havas da mono               70
  Pli ol sufiÄe, ageme labori, interne, ekstere?
  Estas Äenata la burÄo tro multe; konatan bonaÄµon
  Do li ne povas akiri pro sia neplena monujo;
  Äia bezono grandiÄas, kaj Äio malhelpas lin tiel.
  Kelkon mi estus farinta, sed kiu ne timas elspezojn           75
  Tiajn de ÅanÄo, precipe en tiuj Äi tempoj danÄeraj!
  Longe jam starus la domo al mi ja en vesto laÅ­moda,
  Kaj la fenestroj brilegus per vitrotavoloj grandegaj:
  Sed kiu povas provizi simile sin al komercisto,
  Kiu, riÄulo, la vojon de bona aÄeto ekscias.                  80
  Vidu nur transe la domon, la novan! Belege vidiÄas
  De l' spiralaÄµoj blankegaj stukaÄµo sur verdebenaÄµoj!
  Äiuj fenestroj tre grandaj, la vitroj spegulas kaj brilas,
  Staras nun mallumigitaj l' aliaj fenestroj de l' placo.
  Tiam tuj post la brulego aspektis plej bone la domoj          25
  âL' Ora Leonoâ kaj âAl la AnÄeloâ, la apotekejo.
  Äie do ankaÅ­ ja Äiu la mian Äardenon Äi tie
  Gloris kaj Äiu vojaÄe ekstaris kaj tra la barilo
  RuÄa rigardis al l' Åtonalmozuloj, pigmeoj koloraj.
  Poste, al kiu mi donis la kafon eÄ en la belega               90
  Groto, staranta nun plena je polvo kaj preskaÅ­ duone
  RuiniÄinta, li Äojis pri Äia kolora brillumo
  De la bonordaj konkegoj, kaj per surprizitaj okuloj
  EÄ la konanto rigardis la belan galenon, koralojn.
  Same ja oni admiris en Äia Äambrego pentraÄµon,                95
  Kies belegornamitaj sinjoroj kaj sinjorinetoj
  Äardenpromenas, la florojn per fingroj afektaj tenante.
  Kiu ankoraÅ­ rigardus Äi tion! Äagrene, apenaÅ­
  Mi ja eliras; Äar Äio nun estu alia, plengusta,
  Kiel Äin ili nun nomas, kaj blankaj la latoj kaj benkoj.     100
  Äio nun estas tre simpla kaj glata, skulptaÄµon, oraÄµon
  Oni ne volas plu, kaj la fremdlignoj valoras plej multe.
  Nun mi kontenta ja estus provizi je iu novaÄµo,
  AnkaÅ­ progresi laÅ­tempe kaj ÅanÄi la doman meblaron.
  Äiu sed timas, la eÄ plej malgrandan nur nun aliigi,         105
  Kiu Äar povus do pagi nuntempe la gelaborantojn?
  AntaÅ­ ne longe ekpensis mi, ree l' anÄelon MiÄ¥ael,
  Kiu la apotekejon distingas, belege orumi,
  AnkaÅ­ la drakon teruran piede de li sin tordantan;
  Tamen mi lasis Äin bruna, Äar min la postulo timigis.â       110




IV. Euterpe.

Patrino kaj filo.


  Tiel la viroj tre vigle parolis. La bona patrino
  Dume iradis, por antaÅ­ la domo komence serÄadi
  Sur la Åtonbenko la filon, sur kiu li sidis kutime.
  Sed ne trovinte lin tie Åi iris al stalo, por vidi,
  Äu li la virajn Äevalojn, la belajn, persone provizos,         5
  Kiujn li junaj aÄetis kaj ne al fremdulo konfidis.
  Sed la servisto parolis: âLi iris en vian Äardenon.â
  Tiam rapide trapaÅis Åi ambaÅ­ la vastajn domkortojn,
  Preter la staloj kaj bonkonstruitaj garbejoj, eniris
  En la Äardenon nun, etendiÄantan Äis muro de l' urbo,         10
  PaÅis tra Äi kaj ekÄojis pri Äia kreskado, starigis
  Tuj apogilojn bonorde, sur kiuj la branÄoj plenegaj
  De la pomujo kaj de la pirujo fruktportaj kuÅadis,
  AnkaÅ­ forprenis tuj kelke da raÅ­poj de l' bela brasiko,
  Äar laborema virino ne faros eÄ unu vanpaÅon                  15
  Tiel Åi estis veninta al fino de l' vasta Äardeno
  Nun Äis la laÅ­bo kovrita de loniceraro; ne trovis
  Tie Åi lin kaj nenie Åi vidis lin en la Äardeno.
  Sed fermetita nur estis pordeto nun, kiun de laÅ­bo
  Iam kun tute aparta permeso tra l' muro de l' urbo            20
  Estis rompinta prapatro, la tre honorinda urbestro.
  Kaj oportune Åi tiel nun iris trans foson tutsekan,
  Kie Äe l' strato la bonÄirkaÅ­ita vinmonto pli krute
  Tuje stariÄas kaj sian ebenon alturnas al suno.
  Tiun Åi nun suprenpaÅis kaj Äojis irante pri l' multo         25
  Da vinberaroj apenaÅ­ kaÅantaj sin sub la folioj.
  Per foliaro kovrita kaj ombra la alta mezvojo
  Supren kondukis sur Åtupoj el nepretigitaj plataÄµoj.
  Pendis beraroj de l' vino âBonnobloâ kaj de l' muskatvino
  Tie Äi, kaj ruÄetbluaj, aparte grandegaj, apude,              30
  Äiuj zorgeme plantitaj, por gastan deserton ornami.
  Sed izolitaj vintrunkoj surstaris l' alian montparton
  Kun pli malgrandaj beraroj donantaj la vinon Äarmegan.
  Tiel Åi nun suprenpaÅis Äojante jam pri la aÅ­tuno
  Kaj la festtago, en kiu Äi tie la homoj gajege                35
  Berojn kolektos kaj frapos piede, per mosto plenigos
  Äiujn barelojn, en kiu vespere Äi Äie fajraÄµoj
  Lumos kaj krakos honore al tiu plej bela rikolto.
  Pli malkviete Åi iris, post kiam Åi vokis la filon
  Du- aÅ­ trifoje, kaj sole revenis multfoje la eÄ¥o,             40
  Kiu nun tre babileme sonoris de l' turoj de l' urbo.
  Äar Åi neniam bezonis lin serÄi; li malproksimiÄis,
  Ne Äin dirinte, neniam, por ke li detenu la zorgon
  Pri malfeliÄa okazo de sia amanta patrino.
  Sed Åi esperis ankoraÅ­ lin jen sur la vojo eltrovi,           45
  Äar de l' vinmonto pordetoj, la supra kaj ankaÅ­ malsupra,
  Ja malfermitaj nun estis. Åi plue eniris la kampon,
  Kiu ebene kaj vaste la dorson de l' monto plenkovris.
  Äiam ankoraÅ­ Åi iris sur propra kamparo kaj pri la
  Propra semaÄµo ekÄojis kaj pri la belega grenaro,              50
  BalanciÄanta fortike kaj ore sur Äiu loketo.
  Plue la limovojeton laÅ­longe de l' kampoj Åi paÅis
  Kaj sin direktis al tiu grandega pirujo, staranta
  Sur la monteto Äe limo de l' kampoj de Åia bieno.
  Kiu Äin plantis? neniu Äin sciis; Äi estis videbla            55
  Vaste ÄirkaÅ­e, kaj estis tre famaj la fruktoj de l' arbo;
  Sub Äi kutime la grenrikoltistoj kun Äojo tagmanÄis,
  Kaj la paÅtistoj la bestojn gardadis, Äuante la ombron;
  Benkoj el Åtonoj, per herbo kovritaj, troviÄis ja tie.
  Kaj ne eraris Åi; tie trankvile sidadis Hermano               60
  Sin apogante per brakoj kaj transen li Åajnis rigardi
  Al la montaro; li turnis la dorson al sia patrino.
  Al li senbrue Åi glitis kaj tuÅis mallaÅ­te la Åultron.
  Tuj li rapide sin turnis: jen larmojn de l' filo Åi vidis.

  Embarasite li diris: âPatrino, ho, vi min surprizas!â         65
  Kaj li forviÅis la larmojn, honteme li kaÅis molecon.
  âKiel? vi ploras, Hermano?â rediris Åi, ektimigite:
  âMi vin ne konas hodiaÅ­! Neniam mi vidis vin tia!
  Diru nur, kiu premegas la koron al vi kaj vin urÄas,
  Tie Äi sidi solece, kaj kaÅ­zis la larmojn maloftajn.â         70

  Sed la bonega junulo Åajnigis sin tute trankvila.
  âTiuâ, li diris, âja koron rigidan posedus, verdire,
  Kiu hodiaÅ­ ne sentus de l' forelpelitoj mizeron.
  Tiu neÄuste eksentus nun, kiu ne zorgus pri sia
  Propra bonfarto kaj pri la bonstato de sia patrujo.           75
  Kion hodiaÅ­ mi vidis kaj aÅ­dis, min forte kortuÅis;
  Nun mi eliris kaj vidis la vastan belegan pejzaÄon,
  Kiu ÄirkaÅ­e jen antaÅ­ ni kuÅas sur fruktaj montetoj,
  AnkaÅ­ mi vidis la grenon orflavan nun baldaÅ­ maturan,
  RiÄan fruktaron, al ni promesantan tutplenajn grenejojn.      80
  Sed, ho ve! kiel proksimaj nun estas malbonaj fremduloj;
  Nin la ondegoj de l' Rhein-o ja Åirmas; sed ondoj kaj montoj
  Ne la teruran popolon fulmtondre venontan detenos!
  Äar la junulojn kaj eÄ maljunulojn el Äie kunvokas
  Ili kaj iras antaÅ­en fortege kaj ankaÅ­ la morton              85
  Tiu amaso ne timas; tuj post Äi postvenas alia.
  Ha! kaj Germano ne hontas nun dome restadi kaj eble
  Tion eviti esperas li, kio nun Äion minacas!
  Kara patrino, mi diras al vi, ke mi nun ÄagreniÄas,
  Ke liberiÄis mi tiam, dum oni elektis aliajn                  90
  BurÄojn al servo milita. Mi estas ja via solulo
  Kaj vi posedas tre grandan bienon kaj gravan metion;
  Sed Äu ne estus pli bone por mi, kunbatali Äe limo
  Tie, ol tie Äi malliberecon mizeran atendi?
  Ja, la sentado min tute vivigis kaj pleje interne             95
  Nun ekmoviÄas kuraÄo kaj granda celemo, por vivi
  Pro la patrujo kaj morti kaj doni bonegan ekzemplon.
  Vere, se niaj Germanaj junuloj kuniÄus, la fortaj,
  Apud la limo por nun kontraÅ­stari al tiuj fremduloj,
  Certe, ha, ili neniam enirus la belan hejmteron,             100
  Nek forkonsumus en nia Äeesto la fruktojn de l' kampoj,
  Kaj ne komandus la virojn kaj rabus virinojn, knabinojn!
  Vidu, patrino, mi nun decidiÄis profunde, ekfari,
  Kio nun Åajnas prudenta kaj Äusta al mi; Äar verdire,
  Kiu trolonge pripensas, ne Äiam plej bone sukcesos.          105
  Tial mi nun ne revenos, sed iros de tiu Äi loko
  Urbon kaj tiun Äi brakon kaj tiun Äi koron transdonos
  Al militestro, por ankaÅ­ servadi al nia patrujo.
  Tiam la patro do diru, Äu ne de l' honoro eksento
  AnkaÅ­ vivigas min, Äu mi ne volas pli alten celadi.â         110

  Nun la prudenta kaj bona patrino respondis gravege,
  Larmojn sekretajn, facile al Åi eliÄantajn, verÅante:
  âKio, Hermano, en vi aliiÄis, en via animo,
  Ke vi ne kiel hieraÅ­ kaj Äiam al via patrino
  Tute libere parolas kaj vian deziron esprimas?               115
  Se nun alia ekaÅ­dus Äi tion, li, vere, treege
  LaÅ­dus vin, ankaÅ­ laÅ­degus l' intencon ja kiel plejnoblan,
  Sed nur logite de via gravega parolo kaj diro.
  Sed mi mallaÅ­das vin nur, Äar mi konas vin certe plibone,
  Koron la vian vi kaÅas; pri io alia vi pensas.               120
  Äar mi ja scias, ne logas vin iaj tamburoj, trumpetoj,
  Vi ne deziras vidigi vin al la knabinoj soldato.
  Via destino ja, kiel ajn estas vi brava kaj bona,
  Estas, mastrume la domon konservi, la kampon provizi.
  Tial konfesu do: kio vin trudas al tiu decido?â              125

  Tuj serioze la filo: âPatrino, vi certe trompiÄas.
  Estas egalaj neniam la tagoj; junulo viriÄas
  Ofte sekrete pli bone ol en la bruego de l' vivo
  ÅanceliÄanta, sovaÄa, en kiu pereis kelkiu.
  Se ajn trankvila mi estas kaj estis, nun tamen naskiÄis      130
  Koro en mi, malamanta l' aferojn maljustajn, malbonajn,
  AnkaÅ­ mi scias tre bone nun diferencigi mondaÄµojn;
  Kaj la laboro fortigis treege piedojn kaj brakojn.
  Äio Äi estas vereca, kuraÄe mi tion certigas.
  Tamen sed prave vi nun min mallaÅ­dis, patrino, kaj kaptis    135
  Min Äe paroloj duone nur veraj, duone Åajnigaj.
  Äar mi konfesas ja, ne la proksima danÄero min vokas
  El la gepatra bieno kaj ne la altega deziro,
  Helpi al mia patrujo, kontraÅ­i al la malamikoj.
  Estis nur vortoj, Äar ili nur antaÅ­ vi estis kaÅontaj        140
  Äiujn eksentojn al mi disÅirantajn la koron malgajan.
  Tial min lasu, patrino! Äar mi en la koro konservas
  Vanajn dezirojn, kaj vane pasadu nun mia vivado.
  Bone mi scias ja: La unuopa sin mem malutilas,
  Sin dediÄante, se ne al Äiomo sin Äiuj aligas.â              145

  âÄiam daÅ­rigu nurâ--tiel instigis la sperta patrino--
  âÄion rakontu al mi, la gravegan kaj ankaÅ­ negravan,
  Äar koleriÄas la viroj, pripensas nur Äiam la laston,
  Ia baraÄµo facile do ilin depuÅas de l' vojo;
  Sed la virino nur estas kapabla por trovi rimedojn,          150
  Migras eÄ vojon malrektan por lerte intencon plenumi.
  Diru nur Äion, pri kio vi nun kortuÅiÄis troforte,
  Kiel neniam, kaj kial la sango en vi ekscitiÄis,
  Kial malvole en viaj okuloj la larmoj montriÄas.â

  Jen la junulo sin tute al sia doloro transdonis              155
  Kaj Äe la brusto de sia patrino ploregis kaj diris:
  âVere, hodiaÅ­ la diroj insultaj de l' patro ofendis
  Min, sed neniam mi tion meritis, ne nun nek antaÅ­e,
  Äar la gepatrojn honori de Äiam mi kore penadis,
  Kaj al mi Åajnis neniu pli esti prudenta kaj saÄa,           160
  Nepre ol vi nur, l' infanon malkleran, min, Äiam gvidintaj.
  Multon mi vere suferis de l' gekunludantoj iamaj,
  Ili ja ofte repagis per ruzo nur mian bonvolon;
  Ofte mi ankaÅ­ ne venÄis la Äµetojn kaj batojn de ili;
  Sed kiam ili ekmokis la patron, dimanÄe per paÅo             165
  Inda kaj grava el nia preÄejo venantan, kaj ridis
  Pri la rubando de l' Äapo, pri l' floroj de lia domrobo,
  Kiun li portis gravege, kaj ni fordonacis hodiaÅ­:
  Miaj du manoj terure pugniÄis; jen tutfurioze
  Ilin mi tuje atakis kaj batis blindule kaj trafis,           170
  Tute ne, kien, vidinte. Nun ili ploregis kun sangaj
  Nazoj, forsaltis pro batoj kaj miaj piedoj frapantaj.
  Tiel mi kreskis, grandiÄis, kaj multon suferis de l' patro,
  Kiu anstataÅ­ aliaj min ofte per vortoj insultis,
  Kiam dum konsilantara kunsido lin io ekscitis;               175
  Kaj mi suferis pro Äiuj ruzaÄµoj de liaj kolegoj.
  Ofte vi mem min bedaÅ­ris, Äar multon mi Äiam toleris,
  Äiam peninte honori bonfarojn de miaj gepatroj,
  Kiuj nur zorgis pripense, bienon kaj havon riÄigi
  Nian kaj ofte rezignis, por Åpari nur por la infanoj.        180
  Sed, ho, ne sola Åparado, por Äui pli poste, feliÄon
  Faras, kaj ankaÅ­ ne l' aro Äe l' aro kaj kampo Äe kampo,
  Kiel praktike kaj bele eÄ ankaÅ­ la kampoj kuniÄas.
  Äar maljuniÄas la patro, kaj ankaÅ­ mi, filo, sen ia
  Äojo pri l' taga vivado kaj nur kun la zorgo pri morgaÅ­.     185
  Diru al mi kaj malsupren rigardu jen, kiel belege
  KuÅas la riÄa kamparo kaj sube vinmonto, Äardeno,
  Tie la staloj kaj niaj garbejoj, la bela komplekso!
  Sed kiam tie mi vidas la postan dometon, jen, kie
  En la frontono vidiÄas al ni la fenestro de mia              190
  Gaja Äambreto, kaj mi rememoras pri l' tempoj, en kiuj
  Ofte mi nokte atendis la lunon, matene la sunan
  Lumon, Äar por mi sufiÄis malmulta saniga dormado:
  Sed nun al mi ekaperas nur nepre solecaj la Äambro,
  Nia Äardeno kaj korto kaj kampoj belegaj vastegaj;           195
  Äio nun estas dezerta, Äar mankas al mi la edzino.â

  Sed nun post tio la bona patrino prudente respondis:
  âVi ne pli multe deziras, Hermano, ol mi kaj la patro,
  Hejmen konduki al vi fianÄinon, ke l' nokto fariÄu
  Bela duono por vi de la vivo, kaj Äia laboro                 200
  Tage fariÄu al vi pli libera. Ni Äiam konsilis
  Vigle, ja preskaÅ­ vin puÅis, elekti knabinon plej baldaÅ­.
  Sed mi ja scias kaj ankaÅ­ la koro nun laÅ­te ripetas:
  Kiam ne venas la horo la Äusta, la Äusta knabino
  Ne nun vidiÄas, nur tre malproksime elekto restados,         205
  Kaj des pli multe superas la timo, elekti malÄustan.
  Mi al vi diras, Hermano, ke vi jam elektis, mi kredas;
  Äar korfrapita vi estas kaj pli ol kutime sentema.
  Rekte konfesu nur, Äar la animo jam Äin al mi diras:
  Estas la forelpelita knabino; vi tiun elektis.â              210

  âKara patrino, tutprave!â, respondis virece Hermano,
  âJes, Åi nur estas kaj se ne hodiaÅ­ fianÄe mi gajnos
  Åin, Åi foriros kaj nun malaperos, kredeble por Äiam
  En la milita konfuzo kaj en la malÄoja vagado.
  Äiam tutvane, patrino, la riÄa bieno prosperos               215
  Por mi, kaj estos benitaj nur vane la jaroj venontaj.
  Antipatiaj ja estos la domo kaj nia Äardeno;
  Ho, mem la amo patrina konsolos ne min kompatindan.
  Äar, mi eksentas, la amo disigas tuj Äian kuniÄon,
  Kiam Äi kreas la novan; nek sole knabino forlasas            220
  Siajn gepatrojn, sekvante la viron de Åi elektitan,
  AnkaÅ­ junulo forgesas patrinon kaj patron, vidante
  La forirantan knabinon, korege de li adoratan.
  Tial mi iros nun, kien min la malespero instigas!
  Nun ja la patro parolis la vortojn por mi decidigajn,        225
  Kaj ne la domo gepatra plu estos la mia, se l' patro
  Tiun knabinon forpuÅos, je kiu mi sole edziÄos.â

  Tuj nun rapide respondis la bona prudenta patrino:
  âKiel Åtonegoj jen staras du viroj amataj kontraÅ­e!
  Kun obstinega fiero neniu aliras l' alian,                   230
  AmbaÅ­ rifuzas paroli, unue esprimi bondiron.
  Tial mi diras, Hermano, ankoraÅ­ mi kore esperas,
  Ke li al vi ne rifuzos Åin, se Åi fidela kaj bona,
  Kvankam malriÄa, eÄ kiam decide li tion esprimis.
  Kelkon ja, koleriÄante, li ofte parolas kaj tamen            235
  Tion ne efektivigas; li ankaÅ­ nun ne kontraÅ­staros.
  Sed li postulas infanan bondiron kaj povas postuli;
  Estas li patro. Ni scias, ke lia kolero post manÄo,
  Kiam li forte parolas kaj pri la aliaj rezonoj
  Dubas, ne estas gravega, Äar tiam la vino grandigas          240
  Lian memvolon kaj igas, ke li ne komprenas la dirojn
  De la aliaj, li aÅ­das kaj sentas ja tiam sin mem nur.
  Sed la vespero alvenas; kaj estas finitaj la multaj
  Konversacioj nun inter li mem kaj la paroladintoj.
  Vere li pli malseveras, tuj kiam la ebrieteco                245
  Tute foriÄis kaj li maljustaÄµon faritan nun sentas.
  Venu, ni riskos Äin tuj; nur la tuja riskado sukcesas.
  Kaj ni bezonas ja liajn amikojn, ankoraÅ­ konvene
  Äe li sidantajn, precipe nin helpos la pastra sinjoro.â

  Tiel Åi vigle parolis kaj de l' Åtonsidejo leviÄis           250
  Manon prenante de l' filo, bonvole sekvanta. Silente
  AmbaÅ­ malsupren foriris, pensante la gravan projekton.




V. Polyhymnia.

La kosmopolito.


  Ili triope ankoraÅ­ kunsidis kaj interparolis,
  Apud la pastra sinjoro la apotekisto Äe l' mastro;
  Äiam ankoraÅ­ la konversacio nun estis la sama,
  Kiu turniÄis multoble jen tien kaj reen, jen Äien.
  Sed nun la pastro bonege respondis kun bela indeco:
  âMi ne protestos vin! Tion mi scias, ke l' homo aspire         5
  Äiam al io pli bona; kaj, kiel ni vidas, li ankaÅ­
  Celas al io pli alta, almenaÅ­ li serÄas la novan.
  Sed ne tromulton postulu! Äar krom la dirita sentado
  AnkaÅ­ donacis al ni la naturo la emon, persisti
  Je la malnova kaj Äoji pri longe provita kutimo.              10
  Äiu natura kaj ankaÅ­ prudenta estado bonestas.
  Multon deziras la homo, sed fakte bezonas malmulton;
  Estas mallongaj la tagoj, malvasta la sorto de l' homoj;
  Tiun neniam mallaÅ­dis mi, kiu sen ia ripozo
  Äiam ageme tra l' maro kaj stratoj de l' mondo vagadas,       15
  Ne laciÄante, kuraÄe, kaj Äojas pri Äia profito
  AmasiÄinta riÄege por li kaj la liaj ÄirkaÅ­e.
  Sed ankaÅ­ tiun mi Åatas, verdire, la burÄon trankvilan,
  Kiu silente trapaÅas la patran heredon kaj lerte,             20
  Kiel sezono postulas, laboras sur sia kamparo.
  Ne Äiujare al li aliiÄas la tero, kaj l' arbo,
  Ä´us nur plantita, ne siajn branÄbrakojn etendas Äielon
  Tute rapide kaj tuj ornamite per multaj floretoj.
  Ne, tia viro bezonas je pacienceco, kaj ankaÅ­                 25
  Äiam je sento pureca, trankvila, je Äusta prudento;
  Äar li konfidas nur semojn malmultajn al tero nutranta,
  Kaj li penadas nur bestojn malmultajn profite kreskigi,
  Sole ja lia pensado koncernas aferojn utilajn.
  Al feliÄulo nur donis naturo tielan sentadon!                 30
  Äiujn nin nutras li. Benon al burÄo de urbo malgranda,
  Kiu kunigas kamparan metion kun urba metio!
  Sur li ne pezas la premo, sub kiu timeme kampulo
  Zorgas, kaj lin ne konfuzas la zorgo de l' burÄoj avidaj,
  Kiuj sen havo kutimas nur Äiam imiti pli riÄajn               35
  Klasojn de samurbanaro; precipe virinoj, knabinoj.
  Tial do benu trankvilan penadon de l' filo kaj ankaÅ­
  Lian edzinon, la samideanan, de li elektotan.â

  Tiel la pastro. Nun kune la filo kun sia patrino
  Äambron eniris; Åi manekondukis lin antaÅ­ la patron           40
  Kaj nun parolis: âDum ofte jam, patro, ni interbabilis,
  Äoje ni pensis pri l' tago venonta, en kiu Hermano,
  FianÄineton estontan trovinte, nin fine Äojigus!
  Tien kaj reen ni pensis; jen tiun knabinon proponis
  Ni, jen Äi tiun, al li babilante gepatre kaj zorge.           45
  Vidu, nun venis la tago; al li la Äielo kondukis
  Nun fianÄinon kaj certe la koro nun mem decidiÄis.
  Tiam Äu ni ne konsentis, ke iam li sole elektu?
  Äu vi ne antaÅ­ ne longe deziris, ke li por knabino
  Sentu afable kaj vigle? Nun estas veninta la horo!            50
  Ja li eksentis, elektis kaj vire nun mem decidiÄis.
  Tiu knabino jen estas, la fremda, al li renkontinta.
  Donu aprobon pro Åi, aÅ­ li restos, laÅ­Äµure, fraÅ­lulo.â

  AnkaÅ­ la filo parolis: âKonsentu do, patro! La koro
  Äuste kaj pure elektis; Åi estos plej inda filino.â           55

  Sed Äar la patro silentis, la pastro rapide sin levis
  Kaj nun parolis: âJes, nur la momento decidas pri l' vivo
  Kaj pri la sorto, la tuta, de l' homo; Äar ankaÅ­ ja estas
  Äiu decido post konsiderado eÄ longa nur kreo
  De la momento; saÄulo do sole la Äustan ektrovas.             60
  Äiam danÄere ja estas, apude pripensi Äi tion
  Äe l' elektado, aÅ­ tion, kaj tiel konfuzi la senton.
  Pura li estas, Hermano--; mi konas lin de la naskiÄo;
  Li ne etendis la manojn al tio aÅ­ tio Äi; kion
  Li Äu junulo Äu knabo deziris, konvena Äi estis.              65
  Vi ne ekmiru timeme, ke nun jam subite okazis,
  Kion vi longe deziris. La formo de via deziro
  Al vi alia aperas nun, ol vi antaÅ­e imagis.
  Äar la deziroj ja mem al ni kaÅas la celon de l' volo;
  Venas de supre la donoj en sia natura apero.                  70
  Ne la knabinon malÅatu, unue movintan la koron
  Puran de l' filo amata, prudenta kaj bona, Hermano.
  Ho feliÄulo, al kiu unua jam la amatino
  Sekvas, al kiu la Äarma sopiro ne svenas fantome.
  Lia aspekto ja montras, ke nun decidiÄis la sorto.            75
  Vera inklino virigas junulon, lin faras matura.
  Li ÅanÄanima ne estas; mi timas, se tion rifuzos
  Vi, li pasigos la jarojn plej belajn dum vivo malgaja.â

  Tuje post tio la apotekisto, al kiu jam longe
  Volis la vorto desalti de lipoj, pripense respondis:          80
  âNi tiufoje do ankaÅ­ nur iru sur meza la vojo!
  Nur malrapide rapidu! Devizo jen jam de AÅ­gusto
  Imperiestro. Volonte mi servos al karaj najbaroj
  Kaj per malgrava kapablo vin helpos por via utilo;
  La junularo precipe bezonas, ke oni Äin gvidu.                85
  Lasu eksteren min nun! La knabinon mi volas esplori,
  La komunumon demandi, en kiu Åi vivas konata.
  Tiel facile neniu min trompos; mi scias esplori.â

  Tiam la filo respondis tuj vigle per vortoj rapidaj:
  âFaru, najbaro, Äin! Iru, demandu, sed kore mi petas,         90
  Ke la sinjoro, la pastro, troviÄu en via proksimo;
  Tiel du viroj indegaj atestos malkaÅe kaj Äuste.
  Patro, Åi certe devenas de bonaj gepatroj kaj Åi ne
  Vagas tra landoj serÄante nur aventuraÄojn, kaj Åi ne
  Ruze klopodas delogi kaj gajni senspertan junulon.            95
  Ne, nur la sorto terura de la pereiga milito,
  Kiu detruas la mondon kaj eÄ konstruaÄµojn firmegajn
  Levis el fundo, senhelpe elpelis la virtan knabinon.
  Äu ne mizere nun vagas ranguloj de alta deveno?
  Princoj forkuras en fremdaj vestaÄµoj, kaj reÄoj ekzile       100
  Vivas. Ho, oni Åin ankaÅ­ nun tiel elpelis el lando,
  Åin, la plej bonan; ja Åi forgesante la propran mizeron
  Helpas l' aliajn kaj estas senhelpa ankoraÅ­ helpema.
  Estas mizero, Äagreno grandegaj, tra l' mondo irantaj;
  Povus ne ankaÅ­ fariÄi feliÄo el tiu mizero,                  105
  Ke en la brako de l' fianÄineto, edzino fidinda,
  Benus militon mi, kiel vi mem la pasintan brulegon?â

  Tiam respondis la patro per akcentigata parolo:
  âKiel do nun liberiÄis, Hermano, la lango, konstante,
  Longe en buÅo ligita kaj nur moviÄinta malofte!              110
  Tion hodiaÅ­ mi spertas, kaj tio minacas al Äiu,
  Ke la patrino volonte la volon de l' filo favoras
  Milde, indulge, kaj Äiu najbaro fariÄas partia,
  Kiam nur oni atakas la patron aÅ­ ankaÅ­ la edzon.
  Sed mi ne volas vin nun kontraÅ­stari, Äar kion utilus?       115
  Äar mi jam vidas antaÅ­e Äi tie nur larmojn, obstinon.
  Iru kaj provu kaj domen konduku en nomo de Dio
  Tiun filinon! Se ne, jen li tiun knabinon forgesu!â

  Tiel la patro. Sed tuje la filo elvokis Äojgeste:
  âAntaÅ­ vespero ankoraÅ­ filino plej bona Äeestos,             120
  Kiel Åin viro prudenta elektas plej taÅ­ga edzino.
  Tiam Åi ankaÅ­ fariÄos feliÄa, mi tion esperas.
  Ja Åi eterne min dankos, ke anstataÅ­ante gepatrojn
  Vin mi redonis al Åi kaj prudente Åi tion komprenos.
  Sed mi ne plue prokrastos, mi tuj la Äevalojn aljungos       125
  Kaj la amikojn kondukos eksteren en Åian proksimon;
  Sole l' amikojn laÅ­ propra prudento mi lasos agadi
  Kaj, mi Äin Äµuras, mi tute ilian decidon obeos,
  Kaj ne pli frue mi vidos Åin, Äis Åi fariÄis la mia.â
  Tiel eksteren li iris, kaj dume l' aliaj l' aferon           130
  Gravan saÄece pripensis kaj konsiderante pritraktis.

  Sed rapidegis Hermano al stalo, en kiu troviÄis
  Liaj kuraÄaj Äevaloj kaj manÄis la puran avenon,
  Fojnon la sekan kaj sur la plej bona herbejo tranÄitan.
  Tiam rapide al ili enmetis li ÅtalenbuÅaÄµon                  135
  Brilan, li tiris rimenojn tra bukoj, la arÄentumitaj,
  Tiam almetis li longajn pli larÄajn rimenkondukilojn
  Kaj elkondukis la bestojn en korton, sur kiun servisto
  Jam la kaleÅon bonvole alÅovis, timonon tirinte.             140
  Ili aljungis per Ånuroj fortikaj al tiu kaleÅo
  Tiam bonorde la fortajn, facile tirantajn Äevalojn,
  Poste Hermano ekkaptis la vipon kaj nun veturigis.
  Kiam l' amikoj okupis la vastajn sidbenkojn, ruliÄis
  La veturilo rapide for sur la pavimo de l' urbo,
  Kaj Äi postlasis la murojn kaj turojn, la novblankigitajn.   145
  Tiel Hermano veturis al tiu konata Åoseo
  Nun senprokraste, rapide, de l' monto malsupren kaj supren.
  Sed kiam li nun ekvidis la turon de tiu vilaÄo,
  Kaj jam proksime troviÄis la domoj ÄardenÄirkaÅ­itaj,
  Li tuj ekpensis haltigi surstrate nun siajn Äevalojn.        150

  De l' serioza mallumo de altaj tilioj ombrita,
  Kiuj jam enradikiÄis Äi tie dum kelkaj jarcentoj,
  Estis vastega herbejo, verdanta, de herboj kovrita,
  AntaÅ­ l' vilaÄo, gajejo kampara kaj por la urbanoj.
  Nur malprofunde fosita troviÄis sub arboj la puto.           155
  Dum la irado sur Åtupoj malsupren, jen Åtonaj sidbenkoj
  ÄirkaÅ­metitaj Äe fonto vidiÄis; Äi fluis senÄese,
  Nur borderita malalte, facile Äerpebla kaj pura.
  Tie en ombra mallumo Hermano decidis haltigi
  Kun veturilo la fortajn Äevalojn. Kaj tiel farinte           160
  Li nun parolis: âEliru, amikoj kaj iru, por ke vi
  BaldaÅ­ sciiÄu, Äu vere Åi indas la manon de mi ja
  Ame donatan! Mi kredas Äin certe; vi diros nenion
  Novan pri Åi; se mi sole nun agus, mi irus rapide
  Tien kaj baldaÅ­ malkaÅe Åi mian vivsorton destinus.          165
  Kaj vi Åin certe kaj baldaÅ­ el Äiuj aliaj ekkonos;
  Äar malfacile al Åi komparebla nur estas alia
  LaÅ­ edukeco. Mi vin atentigas pri Åiaj vestaÄµoj:
  Kovras la ruÄa tuketo kaj montras la volbon de l' brusto,
  Bele laÄitan, kaj nigrekoloran korsaÄµon Åi havas,            170
  Zorge Åi faldis la Äemizborderon je l' krispo, el kiu
  Åia rondforma mentono Äarmege antaÅ­en aspektas;
  Gaje, libere vidiÄas de l' kapo gracia ovrondo;
  ÄirkaÅ­ arÄentaj pinglegoj multfoje la fortaj harligoj
  Estas volvitaj; la jupo, la blua kaj multe faldita           175
  La maleolojn belformajn dum Åia irado ÄirkaÅ­as.
  Sed vin ankoraÅ­ mi volas sciigi kaj kore petegi:
  Ke vi kun Åi ne parolu nek nian intencon konigu,
  Sed pridemandu kaj aÅ­du pri kio aliaj rakontos!
  Kiam vi havos sciigon sufiÄan por miaj gepatroj,             180
  Tiam revenu al mi kaj ni poste pripensos la pluon.
  Tiel mi Äion pripensis dum nia veturo Äi tien.â
  Tiel li diris. L' amikoj nun paÅis al tiu vilaÄo,
  Kie en domoj, Äardenoj, garbejoj la multo da homoj
  Svarmis kaj Äaro post Äaro sur strato la larÄa staradis.     185
  Viroj provizis la bestojn blekantajn, Äevalojn Äe l' Äaroj,
  Kaj diligente virinoj sekigis tolaÄµon sur Äiuj
  Plektobariloj, kaj ludis infanoj en akvo plaÅ­danta.
  Tiel premante sin tra l' veturiloj, tra l' homoj kaj bestoj
  Dekstren, maldekstren la du alsenditoj rigardis, Äu ili      190
  Ne la staturon de tiu knabino spione ekvidus;
  Tamen nenie Äis nun virgulino la bela aperis.
  Nun interpremo pli forta okazis: Jen estis disputo
  De malpaculoj pro Äaroj, en kiu virinoj kriante
  IntermiksiÄis. Jen alproksimiÄis rapide, gravege             195
  Viro maljuna, aliris al malpacemuloj; la bruo
  Tuj silentiÄis nun, kiam li patre postulis trankvilon,
  Jenon dirante: âÄu ne kvietigis nin nia mizero,
  Ke ni nun fine komprenu toleri kaj interkonsenti
  Unu l' alian, se ankaÅ­ ne Äiu la agojn pripensas?            200
  Homo feliÄa ne estas indulga. Äu fine instruos
  Vin la suferoj, ne, kiel alie, malpaci kun frato?
  Ha, malenviu do nur reciproke la lokon sur fremda
  Tero kaj, kion vi havas, dividu, por trovi kompaton.â

  Tiel li diris kaj Äiuj silentis; paceme la homoj             205
  Ree nun kvietigitaj ordigis la bestojn kaj Äarojn.
  Sed nun la pastro, aÅ­dinte de l' viro parolojn laÅ­dindajn,
  AnkaÅ­ sentinte la senton, la pacan, de l' fremda juÄanto,
  Tiun aliris kaj diris la jenajn gravegajn parolojn:
  âPatro, se, vere, en tagoj feliÄaj vivadas popolo            210
  Kaj sin nutradas de l' tero, la larÄe kaj vaste kreita,
  Kiu rekreas monate kaj jare la donojn petitajn,
  Äio fariÄas per si, per si mem ja, kaj Äiu sin sentas
  Pleje prudenta kaj bona; kaj Äiuj komune ekzistas,
  AnkaÅ­ la viro plej saÄa valoras nur kiel alia;               215
  Äio ja, kio okazas, sen ia alhelpo daÅ­riÄas.
  Kiam mizero disÅiras la vojojn kutimajn de l' vivo,
  Domojn kaj ejojn detruas, Äardenojn kaj kampojn subfosas,
  Kaj la virinon kaj viron forpelas de l' hejma loÄejo,
  Ilin fortrenas en sorton malcertan dum tempoj timigaj:       220
  Tiam, ho, oni ÄirkaÅ­e tuj serÄas la viron plej saÄan
  Kaj nun Äi tiu parolos ne vane prudentajn parolojn.
  Patro, permesu; vi estas ja certe la estro de tiuj
  Forelpelitoj, Äar tuje vi nun trankviligis l' animojn?
  Vere simila al tiuj plej saÄaj gvidantoj vi estas,           225
  Kiuj la forelpelitojn gvidadis tra vastaj dezertoj.
  Ä´us mi ekpensas, ke mi kun Josua aÅ­ Moses parolas.â

  Kaj serioze rigardis la estro post tio kaj diris:
  âVere, similas la nuno al tempoj eÄ plej maloftegaj,
  Kiujn konigas la temphistorio profana aÅ­ sankta;             230
  Äar kiu vivis en tiuj Äi tagoj, hieraÅ­, hodiaÅ­,
  Vivis jam jarojn; Äar tiel premiÄas nun Äiuj aferoj.
  Kiam mi iom pripensas, jam aÄo grizega sur mia
  Kapo jen Åajnas kuÅadi kaj tamen la forto tradaÅ­ras.
  Ni nur komparu nin mem eÄ al tiuj, al kiuj aperis            235
  En arbareto fajrega la Dia Sinjoro en grava
  Horo; Li ankaÅ­ al ni ja aperis per nuboj kaj fajro.â

  Kiam la pastro nun estis volema ankoraÅ­ paroli
  Plu kaj deziris sciiÄi pri l' sorto de l' forelpelitoj,
  Tuj la kunulo sekrete parolis al li en l' orelon:            240
  âPlu nur parolu kun l' estro kaj pri la knabino esploru!
  Sed mi nun iros ÄirkaÅ­e por serÄi Åin, poste mi, kiam
  Mi Åin eltrovis, revenos.â La pastro jesante konsentis;
  Sed tiu serÄis tra l' plektobariloj, Äardenoj, garbejoj.




VI. Klio.

La epoko[3].


  Kiam la pastro demandis la estron fremdlandan nun, kion
  La komunumo suferis, de kiom da tempo de l' hejmo
  Estis pelita Äi, tiam la viro respondis: âNi longe
  Jam nun suferas, kaj Äion maldolÄan ni trinkis de Äiuj
  Jaroj teruraj, Äar oni detruis l' esperon plej belan           5
  Nian: Äar kiu ne dirus, ke alte la koro sin levis
  Kaj pli libere la brusto per pulsoj pli puraj moviÄis;
  Kiam eklumis la brilo unua de l' suno noviga,
  Kiam ni aÅ­dis pri l' rajto de l' homoj, al Äiuj komuna,
  Pri libereco belega kaj pri l' egaleco laÅ­dinda!
  Tiam ja Äiu esperis vivadi al si mem, solviÄi                 10
  Åajnis la Äeno, la landojn plej multajn perforte kaptinta,
  Kiun mantenis nur senokupado kaj nur profitemo.
  Äu ne rigardis en tagoj tiamaj la homoj de Äie
  Al la Äefurbo de l' mondo nur, kiu ja tia jam longe           15
  Estis kaj nun pli ol iam meritus la nomon belegan?
  Äu ne la nomoj de tiuj eÄ, kiuj unue anoncis
  Tiun promeson, egalis al niaj plej famaj sur tero?
  Äu ne altkreskis al Äiu l' animo, kuraÄo kaj lingvo?
  Kaj ni unue ja kiel najbaroj vivege flamiÄis.                 20
  Jen la milito komencis kaj bandoj de Frankoj armitaj
  AlproksimiÄis; sed ili ja Åajne alportis bonaÄµon.
  Fakte Äin ili alportis; Äar Äies animo nun revis.
  Ili plezure plantadis la arbojn de la libereco,
  Nur promesinte al Äiu la lian kaj propran regadon.            25
  Jen la junuloj ekÄojis kaj ankaÅ­ la maljunularo,
  Vigla dancado komencis nun ÄirkaÅ­ la nova standardo.
  Tiel la Frankoj, supere, komence, plej baldaÅ­ okupis
  Per entreprenoj afablaj l' animon de l' viroj, kaj tiam
  Tute la korojn virinajn per Äarmo nekontraÅ­starebla.          30
  Åajnis la premo do eÄ de la multpostulema milito
  Eta al ni, Äar l' espero vualis l' okazojn venontajn,
  Kaj la rigardojn forlogis en novmalfermitan arenon.

  Tempo Äarmega ja! Kiam fianÄo sin kun fianÄino
  Svingas dancante kaj baldaÅ­ kuniÄon celatan atendas.          35
  Sed eÄ pli bele nun, kiam vidiÄis al ni la plej alta
  Kiel proksima nun kaj atingebla laÅ­ homa pensado.
  Äiuj libere parolis; la viroj, junuloj kaj ankaÅ­
  EÄ maljunuloj parolis nun laÅ­te kaj entuziasme.

  Sed malheliÄis Äielo. Äar pro la estreco batalis              40
  Malbonigita viraro, neinda por krei la bonon.
  Unu l' alian mortigis kaj ili subpremis la novajn
  Fratojn najbarajn kaj sendis Äi tien avidajn amasojn.
  Äe ni diboÄis la viroj altrangaj kaj rabis senÄene
  Kaj tielsame la malaltranguloj diboÄis kaj rabis;             45
  Äiu nur zorgis, por ke ja nenio restadu por morgaÅ­.
  Estis trogranda mizero kaj tagon post tago la premo
  Kreskis; neniu aÅ­skultis la krion; kaj tiuj nur estris.
  Jen kolerego, Äagreno ekkaptis eÄ ankaÅ­ l' animon
  Indiferentan; nur Äiu meditis kaj Äµuris l' ofendojn           50
  VenÄi kaj de la duoble trompita espero malgajnon.
  Kaj la feliÄo turniÄis al flanko Germana, kaj fine
  Tuj returniÄis la Frankoj per marÅoj rapidaj. Ho, tiam
  Ni nur eksentis la sorton malgajan de tiu milito!
  Äar la venkinto ja estas potenca kaj bona; almenaÅ­            55
  Åajne; la viron venkitan indulgas li kiel propraÄµon,
  Se li utilas al li Äiutage kaj servas laÅ­povo.
  Sed forkurinto ne leÄon obeas; Äar li nur la morton
  KontraÅ­batalas kaj nur senindulge konsumas la sian.
  Tiam ja ankaÅ­ pasio ardiÄas kaj la malespero                  60
  Kreas la kriman agadon el Äies profundo de l' koro.
  Ia sanktaÄµo ne estas; li rabas Äin. La avideco
  Seksa perfortas virinojn kaj faras plezuron teruro.
  Äie li vidas la morton, la lastajn minutojn kruele
  Äuas kaj Äojas pri sango kaj pri krieganta Äemado.            65

  La kolerego post tio Äe ni avidege ekflamis,
  Nun la perditan venÄadi, defendi la lastajn restaÄµojn.
  Äiuj ekkaptis l' armilojn nun kontraÅ­ la fremdaj rabistoj,
  Kiuj fuÄadis kun pala vizaÄo, timemaj rigardoj.
  Tiam Äe ni sonoriloj senÄese svingataj bruadis                70
  Kaj la danÄero venonta ne tenis la furiozantojn.
  AliformiÄis rapide la paca ilaro de l' kampo
  Nun al armiloj, kaj sango gutegis de forkoj, falÄiloj.
  La malamiko pereis nun sen amnestia indulgo;
  Äie nur koleregeco kaj malkuraÄeco kaj ruzo                   75
  Nun furiozis. Mi plu ne revidu samspecan eraron
  Homan! La besto sovaÄa ja estas pli bona vidaÄµo.
  Iu parolu ne pri libereco, ha, kvazaÅ­ sin mem li
  Povus regadi! VidiÄas libera tuj Äio malbona,
  Kiam bariloj forestas, Äi flanken forpuÅas la leÄon.â         80

  âViro bonega!â post tio la pastro gravege rediris:
  âSe vi la homon riproÄas, pro tio mi ne vin mallaÅ­di
  Povas, Äar vi ja sufiÄan malbonon suferis pro tiuj
  Faktoj teruraj! Sed nun rigardante la tagojn malgajajn
  Ree, vi certe konsentus, ke ofte vi ankaÅ­ bonaÄµon             85
  Vidis, ja kelkon bonegan en koro sekrete restintan,
  Se la danÄero ne tiun ekscitas kaj homon mizero
  UrÄas, ke kiel anÄelo li al la aliaj vidiÄis.â

  Nun kun rideto respondis la estro maljuna kaj inda:
  âVi memorigas prudente min, kiel ni mastron malÄojan          90
  Ofte post brulo de l' domo pri oro, arÄento avizas
  Eble en rubo kuÅanta, fandita nun kaj disÄµetita.
  Vere, Äi estas malmulta, sed certe Äi tio valora,
  Kaj Äin elfosas la malriÄiÄinta kaj Äojas pri l' trovo.
  Tiel mi turnas la pensojn serenajn volonte al tiuj            95
  Tagoj malmultaj sed bruaj, en mia memoro restintaj.
  Ja, mi ne povas Äin nei, mi vidis eÄ malpacemulojn
  Sin repacigi por savi la urbon de io malbona,
  AnkaÅ­ la amon de kelkaj amikoj, gepatroj, infanoj
  Riski neeblon, ja, kiel subite junulo viriÄis                100
  Kaj maljunulo juniÄis, kaj eÄ junuliÄis infano.
  Ja, kaj la âgento malfortaâ, pri kiu tre ofte ni mokas,
  Forta vidiÄis kaj brava kaj de atentema spirito.
  Tuj do mi volas precipe aludi la faron bravegan,
  Kiun bonega knabino plej grandaanime plenumis,               105
  Kiu en granda bieno postrestis nur kun knabinetoj
  Sola; Äar kontraÅ­ la bando fremdula la viroj foriris.
  Jen diskurinta amaso de tiaj kanajloj, rabante,
  Tiun bienon atakis kaj Äµetis sin tuj en la Äambron
  De la virinoj. Nun ili ekvidis la belan knabinon,            110
  La knabinetojn aliajn, la preskaÅ­ ankoraÅ­ infanajn.
  Jen avideco sovaÄa ekkaptis la virojn; sensente
  Ili kuregis al tiu tremanta anaro kaj tiu
  Grandaanima knabino. Sed tuj Åi forkaptis al unu
  Sabron de l' flanko kaj teren lin batis; li falis sangante.  115
  Poste per batoj tutviraj Åi brave defendis la siajn,
  Kvar de l' rabantoj Åi trafis ankoraÅ­; nun ili forkuris.
  Tiam Åi fermis la domon kaj helpon atendis armita.â

  Kiam la pastro ekaÅ­dis la laÅ­don nun pri la knabino,
  Kreskis tuj en la animo l' espero por lia amiko,             120
  Kaj demandonta li estus plu, kie Åi estas kaj Äu nun
  Inter la aro malÄoja, senhejma Åi ankaÅ­ troviÄas.

  Sed jen la apotekisto rapide aliris, pinÄetis
  Tiam la pastran sinjoron kaj murmuretante parolis:
  âFine mi trovis Äi tiun knabinon el multe da centoj          125
  Tute laÅ­skize! Nun venu kaj vidu Åin mem per okuloj!
  Kun vi alprenu la estron, por ke ni la pluon aÅ­skultu!â
  Ili sin turnis, sed foren vokita jam estis de l' siaj
  L' estro, Äar ili treege bezonis je lia konsilo.
  Kaj nun la pastro tuj sekvis la apotekiston al breÄo         130
  De la barilo kaj tiu ruzete almontris kaj diris:
  âÄu la knabinon vi vidas? l' infanon Åi vindis. Kaj bone
  Tiun malnovan katunon kaj bluan kusenotegilon,
  Kiun Hermano en pako alportis al Åi, mi rekonas.
  Vere! Rapide kaj bone Åi tiujn donacojn uzadis.              135
  Signoj tre klaraj! Kaj eÄ akordiÄas la Äiuj ceteraj:
  Kovras la ruÄa tuketo kaj levas la volbon de l' brusto,
  Bele laÄitan, kaj nigrekoloran Åi havas korsaÄµon.
  Zorge Åi faldis la Äemizborderon je l' krispo, el kiu
  Åia rondforma mentono Äarmege antaÅ­en aspektas,              140
  Gaje, libere vidiÄas de l' kapo gracia ovrondo;
  ÄirkaÅ­ arÄentaj pinglegoj multfoje la fortaj harligoj
  Estas volvitaj; ni, kvankam Åi sidas, la grandan staturon
  Vidas, la jupon, la bluan, la multefaldite kaj bele
  Äis maleoloj belformaj pendantan malsupren de l' brusto.     145
  Estas, sendube, Äi tiu. Nun venu, por ke ni sciiÄu,
  Äu bonmastruma knabino Åi estas kaj bona kaj virta.â

  Sed, la sidantan okulesplorante, la pastro respondis:
  âVere, mi tute ne miras, ke Åi la junulon ekravis,
  Äar Åi plenumas la provon eÄ antaÅ­ ekvido plej sperta.       150
  Homo feliÄa, al kiu patrina naturo donacis
  Äustan figuron! Äar lin rekomendas Äi Äiam, nenie
  Estas fremdulo li. Äiu volonte alvenos kaj restos,
  Se afableco ankoraÅ­ kuniÄas kun tia figuro.
  Mi vin certigas, Hermano Äi tie eltrovis knabinon,           155
  Kiu belege gajigos la tagojn venontajn de l' vivo
  Kaj al li Äiam fidele asistos kun forto virina.
  Äar tia korpo perfekta konservas ja certe animon
  Puran, kaj sana juneco promesas daÅ­rantan feliÄon.â

  Poste la apotekisto dubeme respondis: âLa Åajno              160
  Trompas pli ofte! Mi povas ne fidi nur al eksteraÄµo;
  Äar mi tre ofte jam trovis Äi tiun proverbon provita:
  AntaÅ­ ol manÄi buÅelon da salo kun novaj konatoj
  Vi ne facile konfidu al iu; vin faros la tempo
  Sole pli certa, Äu inda li estas kaj restos amiko.           165
  Tial unue ni volas demandi Äe bonaj personoj,
  Kiuj Åin konas kaj pluon rakontos nun pri la knabino.â

  âAnkaÅ­ mi laÅ­das singardonâ, rediris la pastro sekvante.
  âNi ja ne svatas por ni; kaj responde ja estas Äin fari
  Por la aliaj.â Kaj ili iradis renkonte la bravan             170
  Estron, jen kiu sur straton revenis Äµus multokupita.
  Tuj singardeme la pastro prudenta parolis al tiu:
  âDiru, ni vidis knabinon Äµus, kiu proksime sidadas
  Sub la Äardena pomujo kaj vestojn infanajn pretigas
  El eluzita katuno, verÅajne al Åi donacita.                  175
  PlaÄas al ni la staturo; Åi Åajnas al ni bravulino,
  Diru do, kion vi scias; ni petas pro celo laÅ­dinda.â

  Kiam la estro aliris por vidi en tiun Äardenon,
  Diris li: âVi jam Äi tiun nun konas, Äar kiam rakontis
  Mi pri la faro bonega de iu bravega knabino,                 180
  Kiu ekkaptis la glavon kaj sin kaj la siajn defendis--
  Estis Äi tiu! Vi vidas, Åi estas el gento fortika,
  Sed al forteco la Åia egalas boneco; parencon
  Sian maljunan Åi flegis Äis morto, Äar lin la Äagreno
  Pri la danÄera mizero de l' urbo kaj havo mortigis.          185
  AnkaÅ­ Åi vere trankvile toleris dolorojn pri l' morto
  De la fianÄo, tre nobla junulo, ho, kiu ardege
  Kaptis la penson altegan celadi al homlibereco,
  Kaj alirinte Paris-on suferis mem morton teruran;
  Äar li atakis, kaj dome kaj tie, arbitron kaj ruzon.â        190

  Tiel parolis la estro. Nun ambaÅ­ dankante salutis,
  Kaj unu oran moneron la pastro elprenis (l' arÄenton
  El la monujo li antaÅ­ ne longe bonfare fordonis,
  Kiam li vidis trapasi la forelpelitojn malgajajn)
  Kaj al la estro Äin donis dirante: âDividu la monon          195
  Inter la malfeliÄuloj kaj Dio multigu la donon!â
  Sed Äin rifuzis la viro kaj diris: âNi kelkan taleron
  Savis kaj kelkajn vestaÄµojn kaj aÄµojn; mi certe esperas
  Ke ni ankoraÅ­ revenos ja, antaÅ­ ol Äin ni konsumis.â

  Tiam respondis la pastro kaj premis la monon en manon:       200
  âDoni neniu prokrastu en tiuj Äi tagoj, neniu
  Ion akcepti rifuzu do, kion boneco donacis,
  Äar, kiel longe li havos trankvile la nunan posedon
  Scias neniu, kaj ne, kiel longe li restos fremdulo,
  Devos rezigni je l' kampo, Äardeno, lin bone nutrantaj.â     205

  âSe mi do havusâ--post tio la apotekisto ekkriis
  Tede, ânun monon en poÅo, vi Äion ricevus, valoran,
  Malpli valoran; Äar multe da viaj ja tian bezonas.
  Tamen mi vin ne forlasos sen ia donaco, por ke vi
  Vidu la volon, eÄ kiam la faro postrestas post volo.â        210

  Tiel li diris, eltiris la ledan broditan saketon
  Per la rimenoj, en kiu tabako troviÄis, gracie
  Äin nun malfermis, dividis; sufiÄis por kelke da pipoj.
  âEstas malgranda donacoâ, li diris. Sed l' estro maljuna
  Gaje rediris: âBonega tabako ja estas agrabla                215
  Dum la vojaÄo.â Treege Äin laÅ­dis la apotekisto.

  Sed lin la pastro fortiris kaj ili disiÄis de l' estro.
  âNi rapidiÄuâ,--ekkriis la viro prudenta,--âtimeme
  Nin la junulo atendos. Li baldaÅ­ ekaÅ­du gajaÄµon.â
  Ili rapide alvenis kaj trovis lin apud la Äaro               220
  Sub la tilioj. La bestoj vivege la herbokovraÄµon
  Frapis: li ilin je brido tenadis kaj staris pripense,
  AntaÅ­ si nun rigardante li nur la amikojn rimarkis,
  Kiam lin ili venantaj alvokis per signoj gajigaj.
  De malproksime jam l' apotekisto komencis paroli;            225
  Sed pli proksime nun ili aliris. La pastro manprenis
  Tiam lin kaj, forprenante al sia kunulo la diron,
  Diris; âHa, savon! junulo! elektis l' okulo kaj via
  Koro fidela tre Äuste! FeliÄon al vi kaj la via!
  Inda Åi estas, kaj tial nun venu kaj turnu kaleÅon,          230
  Ke ni atingu l' angulon de tiu vilaÄo! Åin svatu
  Kaj Åin, la bonan, konduku plej baldaÅ­ al patra bieno!â

  Sed la junulo staradis kaj, Äojon nun ne vidigante,
  AÅ­dis li tiujn Äielajn konsolajn parolojn de l' pastro,
  Äemis kaj diris: âNi venis per rapidiÄanta kaleÅo            235
  Kaj ni kredeble veturos kun honto kaj nur malrapide
  Hejmen; Äar, ho, min ekkaptis, de kiam mi tie atendis,
  Zorgo, suspekto kaj dubo kaj kio turmentas amanton.
  Äu vi fidadas, ke Åi al ni sekvos tuj kiam ni venos,
  Tial ke riÄaj ni estas, sed Åi elpelita, malriÄa             240
  Vagas? Ho, eÄ malriÄeco, la nemeritita, fieron
  Kreas. Åi Åajnas ja kontentiÄema, agema kaj tial
  Mondo al Åi apartenas; Äu vere ne tia virino,
  Tiel belega, bonega, jam iun junulon ekscitis?
  Äu vi supozas, ke Åi Äis hodiaÅ­ fermadis la koron?           245
  Ni ne rapide veturu Äis tien! Trankvile ni eble
  Domen la bestojn returnos je nia hontiÄo. Mi timas:
  Iu junulo posedas la koron; la manon bravegan
  Åi promesinte fidelon jam donis al iu feliÄa.
  AntaÅ­ Åi tre hontigite mi starus kun mia propono.â           250

  Por lin konsoli la pastro malfermis la buÅon jam, tamen
  Lia kunulo lin tuj interrompis nun komunikeme:
  âTiel neniam ni estus ja embarasitaj pli frue,
  Kiam ni Äian aferon laÅ­ modo tiama finigis!
  Kiam gepatroj knabinon elektis edzino por filo,              255
  Oni unue alvokis konfide amikon de l' domo;
  Tiun Äi oni post tio alsendis nun kiel svatiston
  Al la gepatroj de la fianÄino; li belornamita
  Tiam vizitis dimanÄe post meztagmanÄado la burÄon,
  Kun li komence parolojn afablajn komunajn ÅanÄante           260
  Kaj jam prudente turnante la diron laÅ­ sia intenco.
  Fine post longa preteksto li ankaÅ­ aludis glorante
  Ties filinon kaj ankaÅ­ la viron kaj domon, de kiu
  Estis sendita li. SaÄaj personoj rimarkis la celon
  BaldaÅ­; li sentis aprobon kaj povis la pluon klarigi.        265
  Se oni tiun proponon rifuzis, ja tia rifuzo
  Estis ne teda; sed se li sukcesis, svatisto l' unua
  En familio kaj domo Äeestis al Äia festeno.
  Äar la geedzoj memoris dum tuta la vivo, ke lerta
  Mano la nodon unuan ligadis. Sed Äio Äi estas                270
  Nun kun aliaj bonegaj kutimoj ja ne plu laÅ­modo,
  Äiu junulo nun mem por si svatas. Jen kial li ankaÅ­
  Prenu sur sin propramane rifuzon al li fariÄontan
  Eble, kaj mem hontigite li staru nun antaÅ­ knabino.â

  âEstu do, kiel Äi estas!â respondis Hermano. Li preskaÅ­      275
  Ne la parolojn aÅ­skultis kaj jam decidiÄis sekrete;
  âMem nun mi iros kaj volas sciiÄi pri mia vivsorto
  Mem el la buÅo de tiu knabino, al kiu konfidas
  Tiel mi, kiel ajn viro konfidas al ia virino.
  Kion Åi diros, Äi estos prudenta kaj bona, mi scias.         280
  Se mi Åin ankaÅ­ lastfoje ekvidos, mi tamen denove
  Volas ankoraÅ­ renkonti nun tiun puregan rigardon
  De la nigrega okulo, eÄ se mi ne premos al koro
  Åin nun, la bruston kaj Åultrojn, ha, kiujn mi kore deziras
  ÄirkaÅ­prenadi, kaj ankaÅ­ la buÅon rigardi, ho, kies          285
  Kiso kaj âjesâ feliÄigos min, malfeliÄigos la neo.
  Sed nun forlasu min! Vi ne atendu! Reiru al patro
  Kaj al patrino, ke ili sciiÄu, ke mi ne trompiÄis
  Kaj la knabinon vi inda estimas. Jes, lasu min sola!
  Sur la limvojo trans tiu monteto kaj preter pirujo           290
  Nia, malsupren sur nia vinmonto mi ja pli proksime
  Domen reiros. Ho, ke mi la bonegulinon rapide
  Hejmenkonduku kaj gaje! Sed eble mi sola sekrete
  Domen reglitos kaj Äoje ne iros denove la vojojn.â

  Tiel dirinte li donis al pastro la bestkondukilojn.          295
  Tiu Äi ilin tutsperte ekkaptis, la bestojn ÅaÅ­mantajn
  Regis, rapide eniris kaleÅon kaj de l' kondukanto
  Sidon okupis. Sed l' apotekisto atendis dirante:
  âMi ja volonte transdonas al vi, plejkarulo, l' animon
  Kaj la spiriton, sed korpo kaj ostoj ne bone Åirmataj        300
  Estas, se al si proprigas la pastro la mondan gvidilon.â

  Sed jen la pastro prudenta ridetis al tio kaj diris:
  âHa, nur eniru, transdonu senzorge al mi nur la korpon
  Kiel l' animon! mi longe jam bestkondukilojn uzadi
  Scias, kaj sperte la Äaron laÅ­ deco kaj arto turnadi.        305
  Äar mi kutimis en Strassburg direkti la etan kaleÅon,
  Kiam mi tien kondukis la junan baronon; ruliÄis
  Ja Äiutage kaleÅo, de mi direktita, eksteren
  Tra la sonanta pordego Äis malproksimegaj herbejoj,
  Meze tra aroj da homoj, Äi tie plezure irantaj.â             310

  Iom nun trankviligita la apotekisto eniris,
  Sidis, sed kiel al tuja elsalto singarde pretega.
  Nun la Äevaloj, avidaj je l' stalo, kuregis al hejmo,
  Kaj sub iliaj fortegaj hufegoj polvaro naskiÄis.
  Longe ankoraÅ­ Hermano staradis--vidante la polvon,           315
  Jen leviÄantan kaj jen disflugantan--sen ia pensado.




VII. Erato.

Doroteo.


  Kiel la viro migranta Äe sunmalleviÄo la sunon
  Foje ankoraÅ­ atente rigardas, la Äµus foriÄantan,
  Äian la bildon tiame ekvidas en tute malluma
  Arbetareto kaj Äe la apuda Åtonego, kaj Äie
  Äi balanciÄas, en plej diversspecaj koloroj brilanta:          5
  Tiel la Äarma figuro de lia knabino moviÄis
  AntaÅ­ Hermano preteren kaj Åajnis eniri grenkampon.
  Sed li subite vekiÄis el sonÄo miriga, trankvile
  Turnis sin al la vilaÄo kaj ree miregis; Äar ree
  Venis renkonte al li nun la alta belega knabino.              10
  Fikse rigardis li Åin; Åi ne estis fantomo; Åi vere
  Venis. Åi paÅis portante kruÄegon kaj kruÄon malgrandan,
  Äe la prenilo po unu, zorgeme en mano, al puto.
  Äoje li iris renkonte al Åi. La vidaÄµo redonis
  Forton al li kaj kuraÄon. Åi miris, sed vive li diris:        15
  âNun mi renkontas denove vin, kara knabino, kaj ree
  Jam okupitan asisti aliajn helpeme, volonte!
  Diru nur, kial vi venas al tiu Äi fonto ekstera,
  Dum kontentiÄas l' aliaj per akvo de tiu vilaÄo?
  Certe Äi tiu aparte fortigas kaj havas Äarmguston.            20
  Äu vi alportos Äin al la malsana virino, fidele
  De vi savita?â Tuj gaje salutis Åi nun la junulon:
  âNun mi ja havas Äi tie jam la rekompencon de l' iro,
  Vin, la bonulon, mi trovis ja, kiu alportis multegon
  Por ni; Äar kiel donacoj Äojigas, Äojigas l' aspekto          25
  De l' donacinto. Nun venu kaj vidu do, kiuj ricevis
  Vian bonaÄµon, akceptu la dankon de l' refreÅiÄintoj!
  Sed ke vi aÅ­du nun, kial mi venis elÄerpi Äi tie,
  Kie senÄese kaj pure la fonto elfluas, mi diras
  Jenon al vi: Nesingardaj el ni malklarigis la tutan           30
  Akvon vilaÄan, Äar ili travadis kun bovoj, Äevaloj
  Tuje la fonton, donantan al Äiuj loÄantoj la akvon.
  Per la purigo kaj lavo nun estas la trogoj vilaÄaj
  Malpurigitaj kaj ankaÅ­ eÄ makulegitaj la putoj.
  Äiu nur pensis sin mem kontentigi rapide kaj baldaÅ­           35
  Sian plej urÄan bezonon, kaj ne pri l' afero venonta.â

  Tiel dirante Åi kun la kunulo alvenis la larÄajn
  Åtupojn malsupren; nun ili sidigis sin sur la mureton
  Rondan de l' puto. Åi klinis sin por elÄerpadi la akvon,
  Kaj li ekkaptis la kruÄon alian kaj ankaÅ­ sin klinis.         40
  Ili ekvidis nun siajn vizaÄojn, la speguliÄantajn
  En la Äiela bluaÄµo kaj gaje salutis sin ambaÅ­.
  âLasu min trinkiâ, post tio gajege parolis Hermano;
  Kaj Åi prezentis la kruÄon. Nun ambaÅ­ ripozis, kviete
  Sin apogante sur kruÄo po unu; kaj tiam Åi diris:             45
  âDiru do, kial mi trovas vin tie Äi sen veturilo
  Kaj sen Äevaloj nun, tro malproksime de l' loko en kiu
  Jam mi vin vidis, kaj kiel vi venis?â Hermano pripense
  Teren rigardis; kaj tiam li Åin ekrigardis afabla
  Kaj li esperis; sed plue paroli pri amo, neeble               50
  Estis al li nun; Äar Åia okulo ne montris la amon
  Sed nur prudenton kaj klare postulis, prudente paroli.
  Li trankviliÄis rapide kaj poste afable parolis:
  âTion mi diros, knabino, kaj viajn demandojn respondos!
  Venis pro vi nur Äi tien mi! Kial ankoraÅ­ Äin kaÅi?           55
  Äar mi vivadas feliÄe kun miaj amantaj gepatroj,
  Kiujn mi helpas fidele mastrumi la domon, bienon,
  Kiel la filo, la sola, kaj niaj aferoj multoblaj
  Estas. La kampojn mi zorgas; la patro disponas en domo
  Kaj la patrino agema vivigas la tutan mastraÄµon.              60
  Certe vi scias jam, kiom per malfideleco turmentas
  La servistaro mastrinon kaj per la facilanimeco,
  Äiam devigas Åin, ÅanÄi kaj Äiajn erarojn korekti.
  Tial jam longe deziris patrino, la mia, knabinon
  Dome ja, kiu ne sole per mano sed ankaÅ­ el koro               65
  Helpus, anstataÅ­ filino, la frue, bedaÅ­re, mortinta.
  Kiam nun vin mi Äojlerta hodiaÅ­ Äe l' Äaro ekvidis,
  Kaj la fortecon de l' brako kaj plenan sanecon de l' membroj,
  Kiam mi aÅ­dis la dirojn prudentajn, mi tute miregis,
  Domen rapidis kaj gloris nun tuj laÅ­merite la fremdan         70
  Inon al miaj gepatroj, amikoj. Por ke mi sciigu
  Vin pri iliaj deziroj kaj miaj mi venis. -- Pardonu
  La balbutatan diradon. âSed tuj Åi elvokis:â Ne timu
  Pluon paroli; vi ne min ofendas, mi danke sentadas.
  Diru senÄene! Min tia parolo ne povas timiÄi.                 75
  Kiel bienservistinon vi dungus min al la gepatroj,
  Pro mastrumado de l' domo, de l' bonkonservita propraÄµo;
  Vi opinias en mi la kapablan knabinon eltrovi,
  Spertan je Äia laboro kaj virtan kaj tute fidelan.
  Via propono nur estis mallonga; jen estu egala                80
  Mia respondo: Jes, mi kun vi iros kaj sekvos sortvokon.
  Mi ja plenumis la devon, alportis la akuÅintinon
  Ree al Åiaj parencoj kaj Äiuj la savon priÄojis;
  Jam la plej multaj kunestas, kaj ankaÅ­ l' aliaj alvenos.
  Äiuj esperas post kelke da tagoj ja hejmen reveni;
  Tiel de l' forelpelito kutimo ja estas, esperi.               85
  Tamen mi mem ne trompiÄas per vanta espero, en tiuj
  Tagoj malÄojaj, al ni promesantaj ankoraÅ­ aliajn;
  Äiuj Äar ligoj de l' mondo solviÄis kaj ilin denove
  Äiujn kunligos nenio ol nur la plej granda mizero!            90
  Se mi servante Äe viro bonega min povos nutradi
  Kaj Äe aÄema virino, mi faros volonte Äin; Äiam
  Pri la vaganta knabino malice la homoj moketas.
  Jes, mi vin sekvos, tuj kiam al miaj amikoj mi portis
  Tiujn Äi kruÄojn kaj petis ankoraÅ­ la benon de ili:           95
  Venu! Vi vidu Äi tiujn, ke min vi de ili ricevu.â

  Äoje ekaÅ­dis Hermano de l' preta knabino decidon,
  Dube, Äu li nun konfesu la tutan veraÄµon. Sed Åajnis
  Esti al li konsilinde, Åin lasi en Åia bonkredo,
  Åin nur konduki al hejmo, kaj tie klopodi pro amo.           100
  Ha! Jen li vidis orringon Äe l' fingro de l' kara knabino!
  Kaj li Åin lasis paroli, atente aÅ­dante la diron.
  Sed Åi daÅ­rigis: âNi reen nun iru! Knabinojn Äe l' puto
  Longe restantajn ja oni mallaÅ­das nur Äiam; kaj tamen
  Estas tro Äarme babili Äe ia fluanta fontakvo.â              105
  Ili ekstaris kaj foje ankoraÅ­ nun ili rigardis
  Ree la puton kaj ambaÅ­ jen ilin ekkaptis sopiro.

  Poste silente Åi prenis la kruÄojn po Äe la prenilo
  Kaj supreniris la Åtupojn; li sekvis l' amatan knabinon,
  Unu de l' kruÄoj de Åi, por dividi la ÅarÄon, li petis.      110
  âLasu,â Åi diris, âpli bone la ÅarÄon egalan mi portos.
  Kaj ne la mastro, la poste estonta, nun devas min servi.
  Ne min rigardu do tro serioze, eÄ kvazaÅ­ la sorto
  Mia nun estus dubinda! Äusttempe eklernu virino
  LaÅ­ la destino servadi! Äar sole per tio alvenos             115
  Fine Åi al la regado kaj povo konvena, en hejmo
  Apartenanta al Åi. Ha! Unue fratino ja servas
  Fraton kaj tiam gepatrojn kaj Äiam Äiama irado
  Kaj revenado, levado, portado, zorgado por iuj
  Åian vivadon regadas; kaj bone, se Åi nun kutimas,           120
  Ke tro maldolÄa nenia vojeto fariÄu, ke l' horoj
  Nokte kaj tage egalu, kaj Åi ne tro grava laboron
  Trovu, ke Åi sin forgesu kaj vivu nur por la aliaj!
  Certe, patrino bezonas la virtojn ja Äiujn, tuj kiam
  La suÄinfano, vekante la malsanulinon, postulas              125
  Sian nutraÄµon, kaj zorgoj aliÄas al Åiaj doloroj.
  Dudek da viroj eÄ kune ne tian turmenton tolerus;
  Ili ne devas plenumi Äin, sed Äin dankeme kompreni.â

  Tiel Åi diris kaj venis kun sia silenta kunulo
  Tra la Äardeno, kaj Äis la draÅejo de tiu garbejo,           130
  Kie la akuÅintino troviÄis nun, kiu Åin gaje
  Kun la savitaj filinoj, emblemoj de virto, atendis.
  AmbaÅ­ eniris kaj de aliflanke samtempe eniris
  L' estro Äe Äiu de l' manoj tenante infanon. Äi tiuj
  Äis nun perdiÄis de sia Äemanta patrino. Sed ilin            135
  Tiu maljuna eltrovis nun el la svarmado. Kaj ili
  Gaje alsaltis, saluti la karan patrinon, kaj Äojis
  Pri la frateto, la tutnekonata Äis nun kunludonto;
  Tiam alsaltis la du Doroteon kaj gaje salutis
  AnkaÅ­ Åin, panon petante kaj fruktojn, precipe trinkaÄµon.    140
  Nun Åi prezentis la akvon al Äiuj. L' infanoj tuj trinkis,
  Trinkis kun siaj filinoj la akuÅintino kaj fine
  L' estro; nun Äiuj satinte laÅ­degis la akvon belegan;
  Estis Äi ja acideta kaj freÅa, saniga por Äiuj.

  Nun Doroteo parolis, ÄirkaÅ­en vidante, pripense:             145
  âEble lastfoje mi, vi geamikoj, prezentas la kruÄon,
  Por el Äi trinki, kaj nun malsekigas la lipojn per akvo;
  Tamen vi, kiam dum tago varmega vin trinko freÅigos,
  Kaj vi Äuados en ombro trankvilon kaj fontojn la purajn,
  Tiam memoru do ankaÅ­ pri mi kaj pri l' servo afabla,         150
  Kiun mi pli pro la amo ol pro parenceco plenumis!
  Äiun bonfaron de vi dum la vivo estonta mi dankos.
  Mi ne volonte forlasas vin; Äiu sed estas nuntempe
  Al la alia pli ÅarÄo ol ia konsolo, kaj Äiuj
  Fine ni devos disiÄi ja, se ni ne povos reiri.               155
  Vidu Äi tiun junulon, al kiu ni Åuldas la donojn,
  Tiun Äi kovron por via infano kaj tiujn manÄaÄµojn
  Tute Åatindajn. Äi tiu min dungis por sia bieno,
  Por ke mi servu Äi tie la riÄajn bonegajn gepatrojn.
  Mi ne rifuzas; Äar Äie knabino servadas kaj por Åi           160
  ÅarÄo fariÄus, servate ripozi anstataÅ­ labori.
  Tial volonte mi sekvos, li Åajnas prudenta junulo,
  Kaj tielsamaj do estos nature la riÄaj gepatroj.
  Tial adiaÅ­, amata karino, kaj Äoju pri via
  SuÄinfaneto, jen kiu vin jam tutprudente rigardas!           165
  Kiam vi poste Äin premos al brusto en tiuj bindaÄµoj
  Multekoloraj, memoru pri l' bona junulo, jen, kiu
  Ilin alportis kaj min nun, la vian, nutrados, vestigos!
  Kaj mi vin dankas koregeâ--Åi diris al l' estro maljuna,
  âViro bonega, ke vi por mi estis multfoje la patro.â         170

  Poste genuis Åi al la akuÅiÄintino, kisadis
  Nun la plorantan virinon kaj aÅ­dis de l' beno murmuron.
  Dume la estro, la tre honorinda, parolis al Herman':
  âVi apartenas, amiko, sendube al mastroj bonegaj,
  Kiuj zorgadas mastrumi kun homoj kapablaj kaj bravaj.        175
  Mi ja jam ofte observis, ke oni Äevalojn kaj bovojn
  AnkaÅ­ la Åafojn detale rigardas dum ÅanÄo, komerco;
  Homon nur, kiu konservas la tuton, se bona li estas,
  Sed kiu Äion detruas kaj disas per falsa uzado,
  Tiun Äi oni alprenas nur kvazaÅ­ laÅ­ Åanco en domon           180
  Kaj tro malfrue pentante decidon trorapidiÄintan.
  Åajnas, ke bone vi scias Äin; Äar vi elektis bravegan,
  Bonan knabinon por servi al vi kaj al viaj gepatroj.
  Sciu Åin Åati nur! Äiam, dum kiam Åi pro l' mastrumado
  Penos, al vi kaj gepatroj ne mankos fratino, filino.â        185

  Dume alvenis parencoj de tiu akuÅiÄintino,
  Kelkon portante kaj eÄ anoncante pli bonan loÄejon.
  Äiuj aÅ­skultis de l' kara knabino decidon kaj benis
  Nun kun signifaj ekvidoj kaj pensoj apartaj Hermanon.
  AnkaÅ­ parolis virino al iu alia mallaÅ­te:                    190
  âSe el la estro fariÄos fianÄo, Åi venis havenon.â

  Poste Åin prenis Hermano Äe l' mano kaj diris: âNi iru!
  Jam ekfiniÄas la tago, l' urbeto ne estas proksima.â
  Vivbabileme la multaj virinoj nun Åin ÄirkaÅ­prenis.
  Foren Åin tiris Hermano kaj multajn salutojn Åi mendis.      195
  Sed jen l' infanoj kriante kaj laÅ­tploregante Åin prenis
  Äe la vestaÄµoj, ne volis forlasi la duan patrinon.
  Tamen nun kelkaj virinoj ordone parolis: âInfanoj,
  Nun trankviliÄu! Åi iros al urbo kaj reen alportos
  DolÄajn, bonegajn frandaÄµojn, de frato por vi ja menditajn,  200
  Kiam lin super la sukeraÄµistoj Äi tien flugportis
  La cikonio, kaj baldaÅ­ vi vidos Åin kun sukeraÄµoj.â
  Jen la infanoj eklasis Åin, kaj Åin apenaÅ­ Hermano
  Povis forÅiri el ÄirkaÅ­prenadoj kaj lastaj salutoj.




VIII. Melpomene.

Hermano kaj Doroteo.


  Ili nun iris renkonte al suno la malleviÄanta,
  Kiu sin, jam avizante fulmtondron, profunde en nuboj
  KaÅis kaj el la vualo jen tien, jen tien Äi lumis
  Super la kampojn per flamaj kaj suspektigantaj radioj.
  âKe ne alportu la nun minacanta vetero pluvegonâ,              5
  Diris Hermano, âkaj hajlon, Äar bela ja estos rikolto.â
  Kaj pri la greno altkreska kaj ÅanceliÄanta ekÄojis
  Ili nun, kiu la altajn paÅantajn staturojn atingis
  PreskaÅ­. Sed jen Doroteo al l' akompananto parolis:
  âBaldaÅ­, bonulo, al kiu precipe mi Åuldas afablan             10
  Sorton kaj hejmon, ha, dume ekstere ventego minacas
  Äiujn aliajn senhejmajn, instruu min pri la gepatroj,
  Kiujn fervore servadi mi estas volema; se iu
  Konas la mastron, li povas al li pli facile sufiÄi,
  Se li pripensas la aÄµojn al tiu laÅ­Åajne plej gravajn         15
  Kaj deziratajn de li plej volonte aÅ­ jam destinitajn.
  Tial ekdiru: Kiamaniere mi gajnos la patron
  Kaj la patrinon?â La bona prudenta junulo respondis:
  âCerte vi estas tutprava, vi kara, perfekta knabino,
  Ke vi unue demandas pri de la gepatroj proprecoj.             20
  Vere! Äar vane mi penis Äis nun kontentigi la patron,
  Kiam mi zorgis pri nia mastraÄµo samkiel pri mia,
  Frue, malfrue la kampon, vinmonton kaj Äion prizorgis.
  Mian patrinon mi ja kontentigis, Åi sciis min Åati.
  AnkaÅ­ Åi vin el la plej diligentaj knabinoj preferos,         25
  Se vi mastrumos en domo, pensante zorgadi la vian.
  Tia ne estas la patro; la Åajnon li ankaÅ­ estimas.
  Bona knabino, ne trovu min tute senkora, sensenta,
  Ke mi la patron al vi, fremdulino, malkaÅe priskribas:
  Ja, mi Äin Äµuras, ke estas la fojo unua, ke tia               30
  Diro memvole forlasas la langon, alie silentan.
  Sed vi ja logas el brusto la mia nun Äiun konfidon.
  Kelkan ornamon postulas en vivo la patro, la bona,
  AnkaÅ­ li signojn eksterajn de l' amo, estimo deziras;
  Eble li estus kontenta pri ia malbona servisto,               35
  Kiu lin scias flateti, kaj eÄ malfavorus pli bonan.â

  Äoje al tio Åi diris, samtempe la paÅojn rapidajn
  Nun facilmove sur vojo mallumiÄadanta ankoraÅ­
  Duobligante: âMi certe esperas ilian kontenton;
  Äar la patrina sentado egalas al mia esenco,                  40
  Kaj la eksteran ornamon mi Åatas de l' tempo infana.
  Niaj najbaroj, la Frankoj, tre Åatis en tempoj pli fruaj
  HomÄentilecon, Äi estis kaj al nobeluloj kaj burÄoj
  Kaj vilaÄanoj mempropra, kaj ili Äin plu rekomendis.
  Tiel ja ankaÅ­ Äe ni Germanflanke esprimis l' infanoj          45
  Per manokisoj kaj genufleksetoj matene kutime
  Benodezirojn al siaj gepatroj kaj estis modestaj
  Tage. Ja, kion mi lernis kaj de l' infaneco kutimis,
  Kion la koro ordonas--mi Äion al patro plenumos.
  Sed kiu nun al mi diros: Kiamaniere kondutu                   50
  Poste mi mem en rilato al vi, la estonta domestro?â

  Tiel Åi diris kaj ili Äµus sub la pirujo alvenis.
  Brilis belege la luno, la plena, de l' vasta Äielo;
  BaldaÅ­ noktiÄis kaj tute kovriÄis la lasta sunbrilo.
  AntaÅ­ la du jen kuÅadis amaso da lumoj taghelaj               55
  Kaj la ombregoj de l' nokto malluma. Hermano aÅ­skulti
  Åian afablan demandon volonte en ombro de tiu
  Arbo belega, sur loko de li plej amata, kaj kiu
  Vidis ankoraÅ­ hodiaÅ­ la larmojn pri l' elpelitino.
  Kiam nun ili sidiÄis, por ankaÅ­ malmulte ripozi,              60
  Diris l' amanta junulo, la manon la Åian prenante:
  âLasu paroli la koron, libere obeu Äin Äielâ.
  Sed li ne pluan parolon riskemis--la horo ja Åajnis
  Esti favora--li timis nur Åian trofruan rifuzon.
  Ha! Kaj li sentis la ringon Äe l' fingro, doloran la signon.  65
  Ili do sidis nun kune trankvile, silente. Komencis
  Jen la knabino: âHa, kiel dolÄega mi trovas la belan
  Brilon de luno! Äi al la klareco de l' tago similas.
  Tie en l' urbo mi vidas tutklare la domojn kaj kortojn,
  Äe la frontono fenestron; facile mi nombrus la vitrojn.â      70

  âKion vi vidas,â respondis al tio la gaja junulo,
  âNia loÄejo ja estas, en kiu mi vin nun kondukos,
  Kaj la fenestro Äi estas fenestro de mia Äambreto,
  Kiu kredeble fariÄos la via; ni ÅanÄos en domo.
  Tiuj Äi kampoj, la maturiÄantaj al posta rikolto,             75
  Estas la niaj; Äi tie en ombro ni poste ripozos!
  Sed ni nun iru malsupren tra nia vinmonto, Äardeno;
  Äar, vidu, alproksimiÄas jam la fulmotondro gravega,
  Tie sentondre fulmante, kovronte la Äarman plenlunon.â
  Ili ekstaris kaj migris malsupren la kampon nun plue          80
  Tra la grandega grenaro, Äojante pri l' nokta klareco,
  Al la vinmonto alvenis kaj en malhelaÄµon eniris.

  Tie Äi Åin li gvidadis malsupren la multajn plataÄµojn,
  Kiuj kuÅadis tutnepretigite jam kiel ÅtonÅtupoj.
  Åi malrapide malsupren paÅadis, la manon sur liaj             85
  Åultroj, kaj tra l' foliaro la luno tremanta rigardis,
  AntaÅ­ ol Äi nun kovrite de nuboj la paron relasis
  En malhelaÄµo, sur ilin. Li zorge kaj forte subtenis
  Åin. Sed Åi neinformite pri l' vojo kaj krudaj ÅtonÅtupoj
  Unu maltrafis; tuj krakis piedo; Åi estis falonta.            90
  Tuj la zorgema junulo sin turnis, etendis la brakon
  Kaj l' amatinon starigis; sed Åi malleviÄis malpeze
  Al li sur Åultron; jen brusto al brusto kaj vango al vango
  AmbaÅ­. Kaj tiel li staris, rigide, ja kiel marmoro,
  Kaj sin regante li Åin ne alpremis pli forte; li kontraÅ­      95
  Åian pezaÄµon apogis sin. Jen li sentadis la Äarman
  ÅarÄon, de l' koro varmecon, la spiron balzaman de lipoj,
  Portis kun vira sentado la bravan, heroan virinon.

  Tamen Åi kaÅis doloron kaj diris la vortojn Åercantajn:
  âTio signifas Äagrenon--la homoj dubemaj parolas--           100
  Se la piedo, la domeniranta, proksime de l' sojlo
  Krakas; mi estus ja nun dezirinta pli bonan versignon!
  Iom restadu ni, por ke vin ne la gepatroj mallaÅ­du
  Pro l' servistino lamanta, kaj Åajnu vi mastro malbona.â




IX. Urania.

Plenumo.


  Muzoj, vi, kiuj volonte favoras la amon koregan,
  Äis nun sur vojo kondukis la bravan junulon, al lia
  Brusto ankoraÅ­ ja antaÅ­ la fianÄiÄfesto knabinon
  Premis: Bonvolu do helpi konfirmi la ligon de l' Äarma
  Paro, tuj distri la nubojn, Äenantajn l' ambaÅ­an feliÄon!      5
  Plue precipe rakontu do, kio nun dome okazas!

  Nun la mastrino jam malpacience eniris je l' tria
  Fojo la Äambron de l' viroj--apenaÅ­ Åi Äin nur forlasis--
  Pri l' fulmotondro venonta, pri l' lunmallumiÄo rapida,
  Pri l' forrestado de l' filo kaj pri la danÄeroj de l' noktoj 10
  Paroladante kaj tre mallaÅ­dante l' amikojn, ke ili,
  Ne parolinte, svatinte knabinon, forlasis Hermanon.

  âNe la malbonon grandigu pli!â tede respondis la patro;
  âÄar vi ja vidas, ke mem ni Äi tie decidon atendas.â

  Sed la najbaro, sidante, trankvile komencis paroli:           15
  âVere mi Åuldas ja en maltrankvilaj okazoj nur dankon
  Al mia patro, Äar li al la knabo elÅiris de Äia
  Malpacienco radikojn, ke restis neniu fibreto,
  Kaj ke mi lernis atendi, pli bone ol Äiu alia.â
  âDiruâ, demandis la pastro nun; âkiel Äin faris la patro?â    20
  âÄin mi volonte rakontos, Äar tio utilos al Äiuâ,
  Tuj la najbaro respondis: âMi kiel infano dimanÄe
  Malpacience starante, kaleÅon sopire atendis,
  Kiu transportus eksteren nin al la tilioj Äe l' puto.
  Sed Äi ne venis; Äi tien kaj tien mi kvazaÅ­ mustelo           25
  Kuris, malsupren kaj supren la Åtupojn, kaj de la fenestro
  Äis la dompordo, kaj malkvietiÄis la manoj; mi gratis
  Tablojn, piedobatadis ÄirkaÅ­e kaj jam mi ekploris.
  Äion la patro trankvile rigardis, sed kiam mi fine
  Tromalprudente kondutis, li prenis trankvile nun mian         30
  Brakon, kondukis min al la fenestro kaj diris instrue:
  Äu vi jen vidas la lignaÄµistejon, hodiaÅ­ fermitan,
  Transe? Sed morgaÅ­ moviÄos segilo kaj la rabotilo,
  Kaj de l' mateno Äis lasta taghoro jen oni laboros
  Tre diligente. Sed tion pripensu: Mateno aperos,              35
  Kiam la majstro kun Äiuj el siaj kunuloj penados,
  Por vi prepari la Äerkon kaj lerte, rapide fabriki,
  Kaj laboreme alportos la domon el ligno, ja kiu
  Pacienculon kaj ankaÅ­ malpacienculon plejlaste
  Certe akceptos, kaj portos eÄ baldaÅ­ premantan tegmenton.     40
  Äion spirite mi vidis reale okazi kaj vidis
  Jen kunmetitajn tabulojn kaj jen kolorilon la nigran;
  Nun pacience mi sidis kaj tiel kaleÅon atendis.
  Kiam aliaj ÄirkaÅ­e kuregas en duba atendo
  Malpacience kaj tede nun, mi rememoras la Äerkon.â            45

  Sed ridetante la pastro: âDe l' morto altega bildaÄµo
  Ne al saÄulo teruron, piulo finiÄon signifas.
  Tiun Äi en la vivadon repuÅas kaj igas lin agi;
  Äi al Äi tiu fortigas l' esperon al posta feliÄo;
  Tiel la morto fariÄas al ambaÅ­ la vivo. La patro              50
  Montris malprave al vi, la sentema infano, la morton
  Per mortbildaÄµo. Do de l' maljuneco valoran al knabo
  Oni vidigu kaj al maljunulo junecon, ke Äiu
  Äoju pri l' rondo eterna, ke vivo en vivo solviÄu!â

  Ä´us malfermiÄis la pordo. VidiÄis la paro belega              55
  Kaj la amikoj miregis kaj ankaÅ­ l' amantaj gepatroj
  Pri la knabina figuro, simila al tiu de l' filo;
  Ja, tro malalta nun Åajnis la pordo, la altajn staturojn,
  Kiuj nun kune transiris la sojlon, tralasi. Hermano
  Åin nun prezentis al siaj gepatroj, rapide dirante:           60
  âVidu knabinon, jen, kian vi dome deziras. Amata
  Patro, akceptu Åin bone laÅ­ Åia merito. Kaj kara
  Panjo, tuj pri l' mastrumado entute demandu Åin, por ke
  Vi nun sciiÄu, ke Åi bonmeritas fariÄi la via.â
  Poste rapide li tiris aparten la pastron bonegan.             65
  âInda sinjoro,â li diris, âmin helpu nun baldaÅ­ el tiu
  Zorgo, malligu la nodon tuj, kies disvolvon mi timas!
  Mi ne jam diris al Åi, ke fariÄu Åi mia edziÄo,
  Sed servistino Åi pensas eniri la domon; mi timas
  Ke Åi indigne foriros aÅ­dinte pri posta edziÄo.               70
  Tuja klarigo fariÄu. Åi ne en eraro plilonge
  Devas restadi kaj mi ne pli longe eltenos la dubon.
  Nun rapidiÄu kaj vian saÄecon de ni honoratan
  Montru Äi tie.â La pastro tuj turnis sin al la aliaj.
  Sed bedaÅ­rinde nun estis jam malÄojigita l' animo             75
  De la knabino per konversacio de l' patro. Afable
  Kaj bonanime li estis dirinta la gajajn parolojn:
  âTio, infano, tre plaÄas al mi, Äar mi vidas plezure,
  Kiel la patro posedas la filo do guston; mi pruvis
  Äin miatempe, kaj Äiam kondukis la plej belulinon             80
  Al la dancado kaj fine venigis Åin domen: la panjon.
  Tuj ja elekto de l' fianÄineto tutklare vidigas,
  Kian spiriton la viro posedas kaj mem Äu li sentas
  Propran valoran. Sed certe mallonge vi Äin konsideris?
  Mi opinias, ke estis ne tro malfacile, lin sekvi.â            85

  Nur senatente Hermano aÅ­skultis la diron, la membroj
  Tremis al li, silentiÄis subite la Äeestantaro.

  Sed la bonega knabino, nun emociita profunde
  Kaj ofendita interne de tiaj tre mokaj paroloj,
  SuperÅutita sur vango Äis nuko per tuja ruÄiÄo                90
  Staris; sed Åi tuj sin regis kaj restis ekstere trankvila
  Kiam Åi al la dommastro parolis, ne tute kaÅante
  Siajn dolorojn: âHo, vere, al tia akcepto la filo
  Ne min preparis; li mem ja priskribis la patron bonega;
  Kaj mi bonscias, ke antaÅ­ vi, viro klerula, mi staras,        95
  Kiu prudente kondutas al Äiuj, kaj laÅ­ la personoj.
  Tamen nun Åajnas, ke vi ne sufiÄan kompaton sentadas
  Pri mi, la malriÄulino, mi, kiu la sojlon transiris
  Por vin servadi; alie vi certe ne montrus per akra
  Moko, ke tre diferencas la sorto la mia de via.              100
  Certe, malriÄe nur mi kun malgranda paketo eniras.
  Domo per Äio por vi provizita vin igas fieraj.
  Kiu mi estas, mi scias kaj sentas la tutan rilaton
  Inter ni. Sed Äu nun estas kornoble per tiaj mokvortoj
  Tuj min akcepti, min preskaÅ­ sur sojlo jam reen forpuÅi?â    105

  Maltrankvilege Hermano al pastro nun faris per mano
  Signon, ke li enmiksiÄu helpeme, l' eraron forpeli.
  Tuj la saÄulo aliris kaj jen de l' knabino Äagrenon
  KaÅan, bridatan doloron, plorantan okulon rigardis.
  Sed li decidis ne tuje la dubon dissolvi, kontraÅ­e           110
  Provi la emociplenan animon de tiu knabino.
  Kaj li post tio al Åi per tentantaj paroloj komencis:
  âCerte vi ne konsideris sufiÄe, fremdlanda knabino,
  Kiam vi trorapidege pretiÄis servadi Äe l' homoj
  Fremdaj, ha, kiom signifas, eniri la domon de l' estro;      115
  Äar la manpremo destinas la sorton de tuta la jaro,
  Kaj unuopa jesdiro Åuldigas vin, multon suferi.
  Vojoj lacigaj ne estas la pleja gravaÄµo de servo,
  AnkaÅ­ ne l' Åvito maldolÄa de Äiam urÄanta laboro;
  Kune Äar kun la servisto penadas la mastro agema.            120
  Sed la kapricon de l' estro elteni, se li tutmaljuste
  Äion mallaÅ­das, aÅ­ li kun si mem malkonsente postulas
  Tion Äi, tion; kaj plu de l' mastrino koleron facile
  OkaziÄantan kaj de la infanoj petolajn, malklerajn
  MalÄentilaÄµojn: Ja, tion toleri kaj lerte plenumi            125
  Devon kaj mem ne malgaje haltadi, ne estas facile.
  Sed vi ne Åajnas kapabla al tio, Äar Åercoj de l' patro
  Vin jam ofendis, kaj tamen nenio pli ofte okazas
  Ol inciteti knabinon, ke plaÄas al Åi la junulo.â

  Kaj Dorotea komprenis la Äustajn bonegajn parolojn           130
  Kaj sin ne plue retenis; montriÄis nun Åiaj sentaÄµoj,
  Forte leviÄis la brusto, el kiu ekÄemo eliris;
  Kaj ploregante Åi tuj nun parolis: âNeniam ja scias
  Viro prudenta, celanta al ni dum doloro konsili,
  Kiel malmulte nur lia rigida parolo sukcesas,                135
  Bruston senigi je iu sufero al ni destinita.
  Kiel do Åerco vin vundus; vi estas feliÄaj kaj gajaj!
  Sed malsanulo eksentas eÄ plej delikatan tuÅadon.
  Ne; Äar neniel utilus eÄ trompa Åajnigo, montriÄu
  BaldaÅ­ nun, kio en tempoj venontaj pli grandajn dolorojn     140
  KaÅ­zus kaj eble min puÅus en mutan mortigan mizeron.
  Lasu min ree foriri! Äe vi mi do povas ne resti;
  Foren mi volas kaj iros, la miajn, la tre kompatindajn
  En malfeliÄo de mi forlasitajn, serÄadi; pli bonon
  Nur por mi mem mi elektis. Ja tiel mi nun decidiÄis;         145
  Tial mi povas konfesi nun, kio alie dum jaroj
  Estus Äe mi kaÅiÄinta. Jes, trafis profunde de l' patro
  Moko min, ne, Äar mi estas fiera, maljuste sentema,
  Sed Äar, verdire, en koro la mia inklino naskiÄis
  Al la junulo, jen kiu hodiaÅ­ helpinto aperis.                150
  Kiam li min nur forlasis sur strato, mi lin rememoris
  Äiam; mi pensis pri tiu feliÄa knabino, ho, kiu
  Eble jam fianÄineto la lia fariÄis. Kaj kiam
  Mi lin retrovis Äe l' puto, mi Äojis revidi lin, tiel,
  KvazaÅ­ ja estus al mi aperinta de la Äieluloj                155
  Unu; kaj mi nun lin sekvis volonte, post kiam li kiel
  Domservistinon min dungis. Sed mi ja konfesas, la koro
  Flatis survoje al mi, ke mi eble lin povus meriti
  Iam, se mi helpulino valora de l' domo fariÄus.
  Sed, ho, mi vidis nur nun la danÄerojn, en kiujn mi iris,    160
  Tiel proksime Äe tiu sekrete amato loÄadi.
  Nun nur mi sentas, ha, kiom malriÄa knabino valoras
  Male al riÄa junulo, se eÄ Åi mem estus plej taÅ­ga.
  Äion mi diris, por ke vi do ne malkomprenu la koron,
  Kiun okazo ofendis, al kiu mi Åuldas la propran              165
  RekonsciiÄon. Äar mi, la sekretajn dezirojn kaÅante,
  Devis supozi, ke baldaÅ­ li la fianÄinon kondukus
  Hejmen. Kaj kiel mi tiam eltenus la mutajn dolorojn!
  Mi avertita ja estas feliÄe kaj elliberiÄis
  Mia sekreto el l' brusto, nun, dum Äi ankoraÅ­ saniÄos        170
  De la malbono. Nenio plu min nun Äi tie restigos,
  Kie mi staras timeme nur kaj hontigite, Äar mi ja
  TutmalkaÅeme konfesis l' inklinon, l' esperon malsaÄan.
  Kaj ne la nokto per malleviÄanta nubaro vastege
  Nun kovriÄanta, nek tondro rulanta (mi aÅ­das Äin) povas      175
  Min embarasi, nek la flueganta pluvego ekstere,
  Nek la bruanta ventego. Äi Äion mi dum la forkuro
  En la proksimo de la malamikoj nin persekutintaj
  Äiel eltenis. Mi ree nun iros eksteren. De longe
  Mi ja kutimis, laÅ­tempe puÅite, disiÄi de Äio.               180
  Restu feliÄaj! Mi ne plu pli longe restadas; adiaÅ­.â

  Tiel Åi diris kaj reen rapide turniÄis al pordo
  Åi, sub la brako ankoraÅ­ tenante la pakon la sian.
  Sed la patrino ekkaptis, per manoj Åin tuj kaj la korpon
  ÄirkaÅ­prenante, kaj tutsurprizite en miro elvokis:           185
  âDiru do, kion signifas Äi tio kaj tiuj Äi larmoj?
  Mi ne forlasas vin. Äar fianÄino de l' filo vi por mi
  Estas!â Sed nun malvolonte la patro kontraÅ­is kaj diris,
  Al la ploranta vidante, la tedajn parolojn: âJen, kio
  Laste hodiaÅ­ fariÄas pro mia plej granda indulgo,            190
  Ke min ankoraÅ­ je l' tagofiniÄo la plej malagrabla
  Trafas! Nenio Äar estas pli netolerebla por mi ol
  Larmoj virinaj, pasia kriado, ho, kiu komencas
  Tion absurde nur, kion ni, iom pripense, plenumus
  Vere kviete. Sed plu mi ne havas inklinon rigardi
  Viajn strangaÄµojn. Do finu Äin mem nur! Sed mi nun kuÅiÄos.â 195
  Kaj li rapide sin turnis por iri en sian Äambreton,
  Kie la litoj troviÄis kaj li ja kutime ripozis.
  Sed lin retenis la filo, dirante kaj lin petegante:
  âPatro, ne iru nun foren kaj ne pri l' knabino koleru!       200
  Mi ja nur kulpas je l' tuta konfuzo, kaj poste l' amiko
  Ne atendite ankoraÅ­ Äin per Åajnigado pliigis.
  Inda sinjoro, parolu! Al vi mi konfidis l' aferon.
  Ne amasigu Äagrenon kaj timon, plenumu pli bone
  Äion! Äar mi vin ne poste honorus samalte, se vi nur         205
  Äojon malican vidigus anstataÅ­ belegan saÄecon.â

  Nun ridetante la pastro respondis: âJa, kia prudento
  Estus do nun elloginta el nia knabino la belan
  Åian konfeson, al ni malkovrintan la virgan animon?
  Äu ne la zorgo samtempe fariÄis por vi plezurego,            210
  Äojo! Parolu vi mem! Ne atendu pri fremda klarigo.â
  Tiam Hermano aliris kaj diris afable: âVi do ne
  Pentu la larmojn, nek tiujn Äi malaperontajn dolorojn!
  Ili Äar mian feliÄon plenigas, kaj vian, espere.
  Mi ne por dungi la fremdan bonegan knabinon pro servo        215
  Venis al puto; mi venis, por amon la vian akiri.
  Mia sed, ho, malkuraÄa rigardo l' inklinon de via
  Koro ne vidis, sed nur afablecon en via okulo,
  Kiam vi el la spegulo de l' puto trankvila salutis.
  Domen vin gvidi, jam estis duono de mia feliÄo,              220
  Sed nun vi tute por mi Äin plenigas. Ho, estu benita!â--
  Kaj la knabino, la kortuÅiÄinta rigardis Hermanon
  Kaj ne rifuzis nun la ÄirkaÅ­prenon kaj kison, de l' Äojo
  Supron plej altan, Äar ili ja estas certigo jam longe
  Deziregita de l' posta feliÄo, senfina Åajnanta.             225

  Dume la pastro klarigis al Äiuj aliaj l' aferon.
  Nun la knabino alvenis kaj, antaÅ­ la patro Äarmege
  Kapon klinante kaj manon la lian kisante, parolis:
  âCerte vi juste pardonos al tutsurprizita knabino
  Larmojn unue de Åia doloro, nun larmojn de l' Äojo.          230
  Tiun sentaÄµon pardonu kaj ankaÅ­ Äi tiun, kaj lasu
  Min entroviÄi en mian feliÄon, la nove gajnitan.
  Ja, la unua Äagreno, de mi konfuzite kaÅ­zita
  Estu samtempe la lasta. Al kio sin la servistino
  Ligis, al servo plenama, Äin via filino plenumos.â           235

  Kaj ÄirkaÅ­prenis la patro Åin tuje, kaÅante la larmojn;
  Kaj la patrino ameme alvenis kaj kisis Åin kore,
  Åiajn du manojn skuante, kaj ambaÅ­ plorante silentis.

  Poste rapide la pastro prudenta ekkaptis unue
  Manon de l' patro kaj poste de l' fingro fortiris l' edziÄan 240
  Ringon (ne tiel facile, Äin tenis la membro diketa),
  Kaj de l' patrino ringeton, kaj nun fianÄigis l' infanojn.
  Diris li: âFoje ankoraÅ­ de l' oraj ringetoj destino
  Estu, firmligi kunligon nun, kiu egalu tutplene
  Al la maljuna. Äi tiun junulon profunde penetras             245
  L' amo al tiu knabino kaj Åi ja konfesas l' inklinon
  Al la junulo. Jen kiel mi vin fianÄigas benante
  Kun la gepatra konsento kaj de la amiko atesto.â

  Tuj la najbaro kun benodeziroj aliris. Sed kiam
  Fine la pastra sinjoro la oran ringeton je l' fingro         250
  De la knabino ekmetis, li nun miregante alian
  Ringon ekvidis, la jam de Hermano pli frue Äe l' puto
  Tie viditan, kaj diris afable la Åercajn parolojn:
  âKiel, vi fianÄiniÄis je fojo la dua jam? Ke ne
  Via unua fianÄo vidiÄu kun ia protesto                       255
  Äe la altaro.â Sed Åi tuj parolis: âPermesu, ke mi nun
  Unu momenton dediÄu al tiu memoro! Äar tute
  Äin la bonulo meritas, ho, kiu la ringon donacis
  Äe la foriro kaj reen ne venis. Li Äion suspektis,
  Kiam la amo al homlibereco, la volo agadi                    260
  Plu en aliaj rilatoj lin pelis Paris-on, ho, kie
  Malliberecon kaj morton li trovis. âVivadu feliÄe!â
  Tiel li diris. -- âMi iras; nun Äio moviÄas sur tero,
  Äio ja Åajnas solviÄi, praleÄoj de l' Åtatoj plej firmaj
  AnkaÅ­ nuliÄas, kaj la posedaÄµo disiÄas de l' nuna            265
  Rajtposedanto, l' amikoj disiÄas kaj amo de amo.
  Mi vin forlasas Äie tie, kaj kie mi iam vin trovos,
  Kiu Äin scias? Ja, eble Äi tiuj paroloj nun estos
  Niaj plej lastaj. Fremdulo nur estas la homo sur tero,
  (Oni Äin rajte asertas), sed nun pli ol iam do, Äiu.         270
  Ne plu al ni apartenas la tero; trezoroj ÅanÄiÄas;
  Oro, arÄento fandiÄas el sanktaj antikvaj figuroj;
  Äio moviÄas, ja kvazaÅ­ la mondo formita solviÄus
  RemalantaÅ­en en nokton, Ä¥aoson, kaj nove formiÄus.
  Äiam konservu fidelon! Ni kiam nin poste retrovos            275
  Sur la ruinoj de l' mondo, ni estos pli bone kreitaj,
  Aliformitaj, liberaj kaj tutsendependaj de l' sorto.
  Tiun nenio katenos ja, kiu travivis tielajn
  Tagojn! Sed se Äi ne estos, ke iam ni post la danÄeroj
  Nin ÄirkaÅ­prenos, denove feliÄe kaj Äoje, ho, tiam           280
  Mian memoron konservu en koro kaj pensoj, ke Äiam
  Vi kun egala kuraÄo pretiÄu al Äiuj okazoj.
  Kiam vin logos la fremda loÄejo kaj nova kuniÄo,
  Danke Äuadu nur, kion la sorto al vi nun pretigos.
  Amu amotojn sincere kaj restu dankema por Äio,               285
  Sed ankaÅ­ tiam ne tro al ÅanÄema fatalo vi fidu.
  Äar la duobla doloro de l' nova malgajno minacas.
  Åatu la vivon, sed nepre ne Åatu Äi tiun pli alte
  Ol nur alian donacon, Äar Äio ja estas trompema.â
  Tiel li diris. Neniam mi lin, la noblulon, revidis.          290
  Dume mi Äion forperdis kaj pensis milfoje l' averton.
  AnkaÅ­ mi nun pri la vortoj memoras, Äar l' amo donacas
  Novan kaj belan feliÄon al mi kaj promesas esperojn
  Tute belegajn. Pardonu, amiko, ke mi vin tenante
  Tremas! Ja tiel al Äiu maristo nun albordiÄinta              295
  Åajnas la tero kaj fundo plej firmaj ankoraÅ­ tremantaj.â

  Tiel dirante Åi kune surmetis la ringojn sur fingron.
  Sed la fianÄo parolis kun nobla kaj vira kortuÅo:
  âEstu Äe l' revolucio Äiea la ligo pli firma
  Nur, Doroteo! Ja, daÅ­re la bonon konservi ni volas,          300
  Firme nin teni kaj ankaÅ­ posedon de l' bela bieno.
  Homo Äar, kiu en tempo ÅanÄema mem ÅanceliÄema
  Estas, ja nur multobligas malbonon kaj Äin disvastigas
  Plue. Sed kiu konstante persistas, la mondon por si mem
  Formas. Ne al la Germano konvenas, daÅ­rigi aferon            305
  Vere teruran kaj mem ÅanceliÄi Äi tien kaj tien.
  Tio Äi estas la nia! Ja, tiel ni diru kaj tiel
  Äin ni konservu. Äar Äiam nur oni laÅ­degas popolojn,
  Kiuj decide batalis por Dio kaj leÄo, gepatroj,
  Idoj, virinoj, kaj mortis, al la malamikoj komune            310
  KontraÅ­starinte. Vi estas la mia; la mio nun estas
  Multe pli mia ol iam. Mi ne kun Äagreno kaj zorgo
  Äuos, sed forte, kuraÄe. Kaj kiam nin la malamikoj
  Nun ekminacos aÅ­ poste, mem armu min per la armiloj!
  Se mi nur scias per vi defendata la domon, la miajn,         315
  Al malamiko sentime sin kontraÅ­starigos la brusto.
  Kaj se nur Äiu eksentus simile al mi, la potenco
  KontraÅ­ potenco leviÄus, kaj Äiuj ni Äojus pri paco.â




Piednotoj


[1] Parolu: rejna (t. e. la adjektivo de âRheinâ, la granda germana
rivero).

[2] Germanaj urboj.

[3] En Äi tiu parto de la poemo Goethe aludas la okazintaÄµojn de la
granda Franca revolucio, dum kiu la âelpelitojâ, pri kiuj rakontas
la poemo, devis forlasi sian hejmlandon.




Bennemann, Paul: Internacia legolibro

TRA LA MONDO

1a parto: Por komencantoj. Kun multaj bildoj kaj muziknotoj.
1922. 2a eldono. 96 paÄoj. Kartonita.

2a parto: Por progresintoj. Kun aldono de 4 komponaÄµoj.
1922. 144 paÄoj. Kun 12 paÄa muzika aldono. Kartonita.

-- Internacia Kantaro. 3a eldono de la Esperantista
Kantaro. Kolekto de 64 popolaj kantoj el 26 nacioj.
Kun aldono de 3 famaj koncertarioj (HÃ¤ndel--Mozart--Wagner)
Tekstaro. 1922. 64 paÄoj. BroÅurita.

-- -- Muzika eldono. AranÄita de Josef AchtÃ©lik, iama
orkestrestro Äe la opero en Leipzig. 1922. 80 paÄoj. BroÅurita.
Bindita.

Dietterle, Joh., Prof. D-ro.: La Vendreda Klubo. 11 diversaj
originalaj artikoloj, verkitaj de la Vendredoklubanoj en Leipzig.
Kun unu portreto kaj kelkaj desegnaÄµoj. 1921. 115 paÄoj. BroÅurita.

Hankel, M.: Sableroj. PoeziaÄµoj kaj skizoj. Kun portreto
de la altÅatata aÅ­torino. 1911. 91 paÄoj. BroÅurita.

Hebbel, Friedrich: Gyges kaj lia ringo. Tragedio kvinakta.
El la germana originalo trad. P. Bennemann. 1916. 151 paÄoj. Bindita.

Luyken, H. A., F. B. E. A.: Stranga HeredaÄµo. Romano
originale verkita. 1922. 320 paÄoj. BroÅurita kaj bindita.

MoliÃ¨re: La malsanulo pro imago. Komedio en tri aktoj.
El la franca originalo trad. W. Velten. 1913. 98 paÄoj. BroÅurita.

Zahn, Ernst: Svisaj rakontoj. El la germana originalo trad.
Ch. Pulvers. 1913. 68 paÄoj. BroÅurita.

  FERDINAND HIRT & SOHN--LEIPZIG
  ESPERANTO-FAKO




Internacia Mondliteraturo

La kolekto estas submetita al la gvidado de Prof. D-ro Joh. Dietterle,
direktoro de la Esperanto-Instituto por la Germana Respubliko.

Äi enhavas nur la plej famajn verkojn el Äiuj naciaj literaturoj.
Nur tiuj tradukoj estas publikigotaj, kiujn faris samnacianoj de
la koncernaj naciaj verkistoj. Äis nun aperis la jenaj verkoj:

Volumo 1:

Goethe, J. W. von: Hermano kaj Doroteo. Eposo idilia. El la
germana originalo trad. B. KÃ¼ster. 2a, korektita eldono. Kun
antaÅ­parolo de Prof. D-ro Joh. Dietterle. 1922. 77 paÄoj. Kartonita.

Volumo 2/3:

Niemojewski, A.: 12 Legendoj. El la pola originalo trad. B.
Kuhl. Kun antaÅ­parolo de Antoni Grabowski. 1911. 232 paÄoj. Bindita.

Volumo 4:

Raabe, Wilhelm: La nigra galero. Historia rakonto. El la
germana originalo trad. Prof. D-ro Fritz Wicke. 2a, korektita eldono.
1922. 64 paÄoj. Kartonita.

Volumo 5/6:

Meier, E. L.: Kvin germanaj noveloj de bone konataj aÅ­toroj
(Rumohr--KÃ¶rner--Seidl--Grillparzer--Halm). 1914. 254 paÄoj. Bindita.

Volumo 7:

Chamisso, A. de: La mirinda historio de Petro Schlemihl. El la
germana originalo trad. Eug. WÃ¼ster. 1922. 84 paÄoj. Kartonita.

Volumo 8:

Stamatov, G. P.: Nuntempaj rakontoj. El la bulgara originalo
trad. Iv. H. Krestanoff. Kartonita.

La kolekto estas daÅ­rigota.

  FERDINAND HIRT & SOHN-LEIPZIG
  ESPERANTO-FAKO




Noto de transskribinto:

Mi Äustigis malmultajn mispresaÄµojn de la originala libro, kaj
registriÄis ilin per html-aj komentoj. AnkaÅ­ originalajn
paÄkomencojn mi simile registris.







End of Project Gutenberg's Hermano kaj Doroteo, by Johann Wolfgang von Goethe