Produced by Lars Aronsson and the Project Runeberg




"Nova analysis aquarum Medeviensium" is a scientific paper in Latin
about the quality of the water of the health spa at Medevi in Sweden,
published in 1800 by Swedish chemist Jöns Jacob Berzelius (1779-1848).

This e-text was produced for Project Gutenberg from Project Runeberg's
digital facsimile edition, available at http://runeberg.org/berzaqua/

This is a plain text file using the ISO 8859-1 (Latin-1) character set
(É,é = E,e-acute; Å,å = A,a-ring; Ä,ä = A,a-umlaut; Ö,ö = O,o-umlaut).

Project Runeberg publishes free digital editions of Nordic literature.
We need more volunteers like you.  Learn more at http://runeberg.org/




                        Regio Collegio Medico
                               Sacrum.

                            NOVA ANALYSIS
                         AQUARUM MEDEVIENSIUM

                                 Quam
                     Venia ampliss. ord. philos.
                                p. p.
                                Pręses
                          Mag. A. G. EKEBERG
                           chem. Adjunctus
                  Reg. Acad. Scient. Stockh. Membr.
                                  ET
                                AUCTOR
                          JACOBUS BERZELIUS
                        Ostrog. Stip. Strandb.
               In audit Gust. Maj. D. VI Decemb. MDCCC.

                               Upsalię
             Litteris Joh. Fr. Edman, Reg. Acad. Typogr.




Table of Contents

Nova analysis aquarum Medeviensium
Vetus sive insimus fons
Fons Medius
Fons supremus
Limes Medeviensis
Fons Lokaėnsis
Limus Lokaėnsis




NOVA ANALYSIS AQUARUM MEDEVIENSIUM


Aquę Medevienses a Cel. BERGMAN primum justa & consummata analysi
chemica exploratę sunt. In actis Reg. Acad. Scient. Holm. An. 1783. P.
4, p. 218, hanc suam disquisitionem exposuit. Sed Cel. Medicus S. R.
M. Primarius etc. D. Doct. S. HEDIN, hujus institutionis pręfenti
tempore curator (Brunns Intendent,) cum variare interdum naturam
fontium & elementorum rationem, assiduis nobilissimorum chemicorum
investigationibus confirmatum esse, & in recentissimis pręterea chemię
profectibus majora ad disquisitiones hujus generis subtilius
instituendas subsidia esse posita reputaverit, ęstate superiori novam
analysin suscipiendam esse censuit; eamque mihi, ad Medevi vices
Chirurgi, ejus auspicio, tunc gerenti, mandavit. Quam cura
diligentiaque quanta maxima potuerim peractam, propter magnam ab
experientia summi viri discrepantiam, eorum. qui his rebus student,
judicio esse submittendam existimavi. Et cum etjam celebratum Loka
fontem limumque, antea rite consummateque non examinatum, eadem hac
pręterita ęstate, ab ejus curatore D:o Doct. etc. ASCHAN sollicitatus,
adcurate sim perscrutatus, brevem ejus descriptionem, reservata in
aliam occasionem copiosiori experimentorum expositione, adjungere, ob
materię similitudinem, institui.

Ex tribus fontibus, quibus jam uti licet, unus tantum, & is infimus,
ante nostram ętatem scaturivit. Olim quidem tres etjam numero fuerunt
fontes; duo autem reliqui, quos Cel. BERGMAN Rödbrunn & Dahlbrunn
appellat, jam ita cessaverunt, ut ne locum quidem ubi siti fuerint,
reperire potuerim. At curante Cel. HEDIN alii duo nuper aperti sunt &
ędiculis belle superstructis hoc anno consummatis, tecti; ut
pauperibus usui essent, quibus antea circa horam tertiam matutinam
surgendi, necessitas erat, ne ex unica scaturigine petita aqua
opulentioribus ad horam sextam fontem adeuntibus deesset.




Vetus sive infimus fons.


Situs ejus est aliquanto depressior, ita tamen ut defluxus sit
facilis. Intra ędificium alto muro circumdatur, qui ad ęquabile frigus
conservandum plurimum confert. Profundus est V pedes. Cantharos
circiter LX per horam effundit, cli temporisque varietate parum
affectus. Temperatura in superficie + 6,ŗ5; ad fundum 6,ŗ intra menses
ęstivos non mutata. Sapor asper, multis nauseosus. Odor concussione
exprimitur hepaticus. In aperto vase sensim oxidum ferri demittit, &
odorem saporemque asperum perdit. Tincturam Heliotropii rubefacit, at
non post coctionem ferrive demissionem. Calce soluta turbatur, sed non
post coctionem. Acidum carbonicum in aqua ita prodi docent, si primo
calcis solutionem turbaverit, uberius autem adfusa solverit quę
pręcipitata erant; quod vero hic non incidit, cum ferrum etjam
pręcipitetur, ex quo pręcipitarum flavescit; in aqua autem nihil vel
parum adsir liberi acidi carbonici. Cum acido sulphurico forti nulla
effervescentia. Solutiones Fernambuci aut Curcumę non mutatę. Cum ac.
gallaceo color violaceus; prussiate kali cęruleus purissimus; ex quo
post quietem XXIV horarum prussias ferri depositus; utrumque in aqua
cocta inefficax. Acidum oxalicum paullulum permutavit, sed non in
cruda solum, verum etjam in cocta; quod sulphatem calcis prodit.
Carbonas kali nihil. Natrum purum post horas XXIV luteolum
pręcipitatum effecit. Similiter ammoniacum. Aliquantulum ac. azotici
in aquę portionem instillabatur, quę dein azotate barytę
pręcipitabatur: pauxillum illud, quod post h. XXIV demissum erat, inde
separabatur, quo facto aqua azotate argenti pręcipitabatur; hoc
pręcipitatum suisse muriatem argenti exinde colligimus, quod luci
expositum nigrescebat; quod in carbonatibus argenti non accidit.
Azotas hydrargyri frigide pręparatus album dedit & subtile
pręcipitatum, ad labra vitri adhęrens, & vix sensibile antequam aqua
effusa, vitrum aruisser. Azotas hydr. calide pręparatus & azotas
plumbi pręcipitata fecerunt e luteo candicantia. Ad detegendum in aqua
hydrogenium sulphuratum multa sunt a chemicis proposita, at pleraque
non nisi in aquis saturatoribus efficacia. Ejusmodi sunt: argentum
metallicum; sed in fonte suspensus nummus argenteus bene politus post
IIX dies ęque splendebat; oxidum arsenici album; id vero in hac aqua
ęquali tempore nihil passum est; acidum azoticum conc. quod,
hydrogenium oxidando sulphur pręcipitare docent; illud autem heic
nihil tale effecit. Nihilominus olfactus hydrogenii sulphurati in hac
aqua index certissimus est. Azotas plumbi in forma sicca ad hydr.
sulph. valde sensibilis est; at solurus, propter suam ad aquam
attractionem, sulphure difficilius decomponitur. Scribebam autem hac
solutione in charta, quę vasi, in quo aqua fontana evaporaretur,
superimponebatur: vas sensim calefactum est, ut gas hydr. sulph.
quantum fieri posset siccum eliceretur: qua re etjam factum est, ut
litterę seriptę, pro varia gasis siccitate, quibusdam in locis
metallice splenderent & nigrescerent; aliis magis minusve perspicuę,
aliis non observabiles essent.

Post hęc experimenta pręcursoria, nostra in eo verfat, est opera, ut
quę in hac aqua soluta sint gasia fecernerentur. Quantum aquę
Cantharus unus capere potest [1] in vas retortum vitreum instillabatur
ejus magnitudinis, ut tertia pars vacua maneret: orificium subere
obturabatur, per quod aptatus erat tubus vitreus; cui vesica arcte
adligabatur. Tubus ad apparatum pneumaticium ducebat. Aqua, qua hunc
appatatum impleveram, quartam horę partem cocta erat, & jam intra
temperaturam + 85ŗ & 100ŗ, igne subtus facto, servabatur. Supra enim
in recipulo pneumatico olei stratum fluitabat, ne, experimento
peracto, gas ab aqua refrigerata imbiberetur. Quamquam aqua, ut
diximus, antea diu servisset, bullę tamen aėris jam exinde per oleum
adscendentes animadvertebantur, ex cucurbita non venientes. Gas, quod
in apparatu pneumatico, postquam aqua in cucurbita horę tres quartas
partes servisset, receptum erat, minoris aliquanto voluminis fuit eo,
quod supra aquam in cucurbita fuerat, utroque in eadem temperatura
menso; ex quo sequitur, vapores aquosos non omnem ex superiori
cucurbitę parte aėrem expulisse; quapropter hac methodo nihil certi de
quantitate naturave gasium in aqua fontana solutorum eruere
licet. Alia igitur utendum erat. Nec apparatum a Cel. BERGMAN (Om
Bitter-, Selzer-, Spa- och Pyrmontervattens halt och tillredning, §
8. Fig. 1.) comparare poteram. Hanc igitur, scopo, ut videtur, optime
inservientem experiundi rationem inveni. Orificium lagenę vitreę,
adcurate ejus capacitatem emensus, subere optimo obturabam, per quod
tubus vitreus, ut in experimentis pneumaticis solet, curvatus
ingerebatur ita, ut altera ejus extremitas ultra suber in lagena non
exstaret. Et lagena & huic ita adjunctus tubus aqua examinanda
implebantur, ne minima quidem aėris atmosphęrici bulla observabili
relicta. Lagena ad commissuram luto vesicaque rite munita, in balneo
arenę ponebatur.  Apparatu pneumatico eodem as supra utebar; sed jam
aqua plus horam ante initium experimenti fervisser. (Vas, in quo
fervebat, ejus capacitatis erat, ut quod exhalaret cruda aqua
compensare opus non esset). In ipso recipulo apparatus aqua, ut ante,
oleo operiebatur.  Huic methodo aliquis objicere forsitan posset,
aquam fontanam in lagena calore valde dilatari ante quam gasia exinde
abeant; ita partem expelli & amitti. Sed ubi hęc pars aquę venerit in
aquam bullientem apparatus pneumatici sub recipulum, gasia, quibus
pręgnans est, mox hujus calore in formam nativam restituta, effugere
nequeunt. Postquam horę dimidium aqua in lagena fervisset,
summovebatur sensim ignis ad cautam refrigerationem. In temperatura
+17ŗ volumen gasium dimensum fuit 6,5 pollicum cubicorum decimalium
pro quoque cantharo. Cel.  BERGMAN 14 p. cub. ex. Cantharo
accepit. Hęc discrepantia experimentum pluries iterare jussit; idem
autem semper fuit eventus, si aberrationem 1/2 vel 3/4
p. c. exceperis, tribuendam temperaturę , quam omnino ęqualem obtinere
non poteram. Iuncturam autem nec rimis latentibus fefellisse, tum
illius post singula experimenta sollicita exploratio demonstravit, cum
regressus aquę ex apparatu pneumatico in lagenam frigescentem.

  [1] Hoc loco & in sequentibas mensura coronata & accurate explorata
  utebar.

Ad vulgare pręscriptum solutio calcis in gase his experimentis
collecto collocabatur. Post XXXVI horas ex 6,5 p. c. dimidius tantum
restabat, quam aėra esse atmosphęricum gas azoticum oxigenatum
indicavit. Quorsum igitur gas hydrogenium sulphuratum, quod aquę
inesse certo sciebam? Id quo intėlligerem, lagenam, hoc gase,
pręparato ex sulphureto ferri ac acido sulphurico diluto, impletam
supra calcem aqua solutam collocavi. Post XIV horas X p. c. absorpti
erant; supererat unus cum dimidio p. c., post XXIV horas nihil
diminutus; quem esse atmosphęricum, gase azotico oxigenato
exploravi. Gas hydr. sulph. & gas acidi carbonici ad ęqualia volumina
commixta & eidem experimento subjecta, ab aqua calcarea, uno
p. c. relicto,. absorbebantur. Solutionis calcareę in his
experimentis, & pręcipue in superiori, color erat luteoalbidus, odor
saporque sulphureti calcarei; solutio sensim sulphatem calcis
deponendo turbabatur, quod tamen in posteriori propter carbonatem
calcis simul pręcipitatum discerni non poterat. Ex quibus
intelligitur, diminutionem supra descriptam gasis aquę examinandę non
acido tantum carbonico sed gasi etjam hydr. sulph. esse tribuendam.
Horum igitur gasium quantitates alia via dignoscendę sunt. Eum in
finem unum aquę fontanę Cantharum in vase operto calce pręcipitabam;
pręcipitatum, cujus pondus erat = 0,085 [2] ex oxido ferri = 0,020,
carbonate calcis magnesięque aquę proprio, aliis experimentis noto =
0,035, & carbonate calcis jam generato, cujus igitur pondus = 0,030,
constabat. Si pondera carbonatis calcis & acidi carb. quod continet,
sunt inter se = 100:43, oritur exinde pondus acidi carbonici ex aqua
fontana recepti = 0,014; ex quo tamen volumen gasis ejus haud facile
inveniri potest.

  [2] Unitas ponderis per totam banc disfertationem = 1/4 lod
  viktualie-vigt = 1 drachma 7 1/2 gr. = 1 centner prober-vigt.

Unde autem oritur hujus aquę gas hydrogenium sulphuratum? In quibusdam
aquis non dubium est quin originem debeat sulphureto calcis, quod, dum
ex aqua oxidatur, ideoque gas hydrogenium generat, illi sulphuris
aliquid tradit; ipsum autem in sulphatem calcis transit, qui circum
tales fontes, forma pulveris albi, se manifestat. In aqua Medeviensi
sulphas quidem calcis adest, quem primo sulphuretum fuisse posse,
deinde vero oxidatum, hoc gas, ut diximus, produxisse, haud quidem
districte negaverim, vero tamen similius esse existimaverim, a stratis
corporum organicorum putrefactorum vel putrescentium, per quę vena
transit, idem illud gas originem duxisse, quippe quod destructione
animalium vegetabiliumque generari, ideoque ex stagnosis limosisque
locis, pręsertim commotione quadam facta, exhalari noverimus. Per hanc
hypothesin explicatur etjam ortus gasis hydrogenii carbonati, quod in
hoc & pluribus aliis Svecię fontibus adesse, cum alia fere desint
ipsius indicia, sapor peculiaris certe arguit; quamquam ejus
quantitas, propter minorem in aqua solubilitatem longe minor sit,
necesse est; nec determinari potest nisi combustione; quam experiri,
defectus instrumentorum prohibuit.

Ex quovis fonte V Cantharos, in vase vitreo, unum cum dimidio
cancharum capiente, singulos vaporare curavi. Massa sicca caute
colligebatur, & quod vitro arctius adhęrebat, acido muriatico diluto
abluebatur & solutioni N. 5 addebatur. Massę in temp. + 108 siccatę
pondus =0,575.

1. Massa diligenter aqua eluebatur & liquidum siphone secernebatur,
quo colatio evitaretur. Hęc aqua deinceps ad siccum vaporabat, supra
infundebatur alcohol, qui non solutum reliquit album terrestre =
0,025, quod experimentis infra enarrandis sulphatem calcis esse
reperi.

2. Solutio alcoholina lente evaporabatur; fusca erat, & crystallos
muriatis natri facile agnoscibiles in reliqua massa fusca
deliquescibili dabat [3]. Pondus totius massę = 0,150. In aqua
solvebatur, cui solutioni admistum ammoniacum purum nihil mutavit; sed
azotate barytę pręcipitatum efficiebatur, quod lotum siccatumque erat
= 0,01. & azotate argenti pręcipitatum cinereum, in lamella vitrea
supra ignem odorem empyreumaticum spargens, quo manifestatur extractum
vegetabile: id igitur coctione cum acido azotico conc. destruebatur;
quod hujus acidi supererat, ammoniaco dein saturabatur, quod primo
pręcipitatum faciebat, mox solvebat; quapropter acidum muriaticum ad
saporem acidulum addebatur.  Murias argenti bene elotus & siccatus
niveo fuit colore & pondere = 0,240.

  [3] Sales cum extracto conjunctos difficulter crystallisari, notisi
  mum est.

3. Ex reliqua solutionis parte argentum superfluum muriate ammoniaci
pręcipitabatur: dein inspissabatur, nihilque acido oxalico tartaricove
afficiebatur; quapropter nec kali nec calcem habebat.

4. Residuum ex lotione cum aqua N. 1 cum alcohole eluebatur, quod
evaporando dedit refinam odoram fuscam = 0,005.

5. Residuum ex massa alcohole elota N. 4 acido muriatico diluto
solvebatur; solutio secernebatur, & quod solutum non erat, aqua
eluebatur, quę dein solutioni admiscebatur. Hęc ad dimidiam partem
evaporata ammoniaco pręcipitabatur; pręcipitatum elotum fuit = 0,15.
Reliqua solutio, cum aqua lotionis, carbonete ammoniaci
pręcipitabatur, quod carbonatem calcis = 0,125 dedit. Calcem fuisse
inde colligitur, quod cum acido sulphurico sal difficulter solubile
efficiebat, nec carbonare ammoniaci solvebatur; ideoque magnesia non
erat.

6. Quod ammoniaco pręcipitatum erat, in acido sulphurico solvebatur;
residua erat magnesia, quę acid. sulph. dilato difficulter solvitur,
si pura est; pondus erat = 0,03. Acido muriatico soluta carbonate
ammoniaci procipitabatur [4] & mox ab eo solvebatur; quę magnesię nota
est.

  [4] BERGMAN & secundum eum plures alii, magnesię ad acida
  attractionem majorem statuunt quam ammoniaci. Alii negant; cum ex
  acid. sulphurico ammoniaco pręcipitetur. BERGMAN (In Opusculis T. 3
  p. 317 & 337) hoc pręcipitatum inde oriri contendit quod in
  solutione sal tripliciter compositum generaretur. Qua de re hęc
  sequentia ipse sum expertus. Si Murias magnesię cum carbonate kali
  pręcipitatur, usque dum reagat alcali, & pręcipitatum inde
  separatur, pręcipitari dein potest cum ammoniaco puro nova magnesię
  portio. Idem evenit, si ordine inverso primo adhibetur ammoniacum
  purum & deinde Carbonas kali. Sulphas magnesię carbonate kali totus
  decomponitur; at si plus carbonatis kali additur, solvitur iterum
  praecipitatum, & post horas quasdam crystalli formantur. Idem
  evenit, si pręcipitatio ope carbonatis ammoniaci perficitur. Etjam
  ex muriate magnesię pręcipitando formantur hi sales; si solutio
  valde diluta est, nihil carbonate ammoniaci praecipitatur; si
  aliquantom puri ammoniaci additur, pręcipitatum oritur quod
  carbonate ammoniaci, si sufficiens ejus quantitas adsit, solvitur &
  crystallisatur eam in formam, quam BERGMAN, Opusc. T. 1 Tab. 1.
  depinxit & carbonatis magnesię esse dixit; sed. ut ex allatis
  sequitur, ammoniacum etjam continet, quod in auctiore calore
  effugit, & magnesię carbonatem pulverulentum relinquit. Solutio
  muriatis magnesię valde diluta non pręcipitatur carbonate ammoniaci,
  sed tantum si concentrata sit; tum autem pręcipitatum est triplex
  ille sal, cujus supra mentionem fecimus, sere difficulter
  solubilis. Carbonates alcalium solvunt carbonatem magnesię, &
  efficiunt sales crystallisabiles difficulter solubiles. Murias
  ammoniaci carbonatem magnesię solvit, sed pars decomponitur & sal
  triplex nascitur. Alcalia pura solvunt carbonatem magnesię ita, ut
  se acido carbonico saturent, & quod superest carbonatis magnesię
  solvant; quod de ammoniaco non valet; cum carbonas ammoniaci puram
  magnesiam ita solvat, ut hęe primum ab ammoniaco rapiat ad se acidum
  carbonicum. Fourcroy & Vauquelin, in analysi urinę, Bulletin des
  Sciences An. 1798 N. IX, propensitatem magnesię ad triplicem
  conjunctionem cum ammoniaco & acido phosphorico memoraverunt. Hęc
  magnesię proprietas accuratiore disquisitione digna esse vi detur.

Solutio in acido sulphurico facta, ad siccum evaporabatur; quod dum
fiebat, crystalli sulphatis calcis formabantur: massa sicca
ustulabatur donec effugisset ac. sulphuricum; residui pondus = 0,125;
quę ponderis auctio majori ferri oxidationi tribuenda esse videretur,
quam etjam color & vapores acidi sulphurosi indicabant.

7. Massa usta lavabatur aqua, ex qua nec ammoniacum nec carbonates
alcalium aliquid pręcipitabant. Dein ac. muriatico solvebatur, ex qua
solutione murias barytę pręcipitatum effecir, quod sulphatem calcis =
0,02 adhuc remansisse indicabat. Etjam oxalas kali calcis pręsentiam
docebat. Puro ammoniaco oxidum ferri purum pręcipitabatur = 0,10.

8. Solutio N. 5, ex qua calx carbonate ammoniaci pręcipitate erat, in
siccum evaporabatur; cum acido sulphurico miscebatur & urebatur donec
acid, muriaticum effugisset; iterum solvebatur, & ammoniaco
pręcipitabatur; quo secernebatur magnesia = 0,02.

9. Quod post solutionem in acido muriatico supererat, aqua difficulter
solvebatur; at aqua postquam diutius superinfusa mansisset, &
solutione barytę & acid. oxalico pręcipitabatur; coctum in carbonate
natri generavit sulphatem natri, & quod non solvebatur, effervescebat
aliquantulum, adfuso acido quodam; fuit igitur sulphas calcis = 0,140.

Hę omnes rationes si conferuntur; animadvertitur auctio = 0,040, quę
tribuenda est iis particulis, quę ex vase, in quo facta erat
evaporatio, acido muriatico eluebantur.

Salis N. 2 pondus erat = 0,150; murias argenti = 0,240 continet ac.
muriaticum = 0,043, quod ad plenam saturarionem requirit natrum =
0,065 & aquam ad crystallisandum = 0,022, quo quantitas muratis narri
invenitur = 0,130. Sulphas barytę, ibidiem, = 0,010 continet ac.
sulphuricum = 0,003; quod saturatur natro = 0,005, ex quo quantitas
sulphatis natri = 0,08. Residuum fuit extractum & aqua & alcohole
solubile = 0,012.

Sequens tabula exhiber, quantum ex meis quidem experimentis concludere
licuit, quantitates corporum in quovis hujus aquę cantharo solutorum;
cui adjungitur tabula Cel. Prof. BERGMAN, loco supra citato allata.

  Secundum experimenta              Secundum mea
    BERGMANNI
  Gas acidi carbonici -   6 p. c.   Gas ac. carb.
  Gas hydr. sulph.    -   8         cum gase hydr.
                                    sulph.         -     6 p. c.
                                    Aėr athmosph.  -   0,5
                      -----                          -----
                            14                             6 1/2
  Murias natri     -  0,005         Murias natri   - 0,026
  Oxidum ferri     -  0,056         Oxid. ferri    - 0,020
  Extractum mucil. -  0,019         Extract. muc.  - 0,003
      -       -    -    -           Sulphas natri  - 0,001
      -       -    -    -           Sulphas calcis - 0,037
      -       -    -    -           Carbonas calc. - 0,025
      -       -    -    -           Carb. magnes.  - 0,010
      -       -    -    -           Resinę         - 0,001
  Murias calcis    -  0,009            -           -   -
                      -----                          -----
                      0,089                          0,123




Fons Medius


In ipso fere plano soli circumjacentis scatet; reliqui duo
depressiores. Aqua per duo foramina crateris emittitur, ideoque fere
semper turbida est. Temperatura variat. D 1 Junii erat in fundo +7°;
in superficie 7,°5; in atmosphęra 8° vel 9° D. 30 Julii in fundo 9,5
in superficie 10,° in atmosphęra 19° vel 20°. Quantitas gasium per
cantharum aquę hujus fontis est 1 1/2 p. cub. major, quam reliquorum;
odore hydrogenii sulph. fortiori & quadam virtute laxante prędita est.
Ejus partes constitutivę eędem sunt, ac fontis supra descripti,
excepto, quod minus ferri (= 0,015) & carbonatis calcis (= 0,080)
habet, quod etjam quantitatem acidi carbonici minorem indicare
videtur.




Fons supremus.


Situs hujus fontis editior est, quam ceterorum. Sapor veteris fontis
sapori similis est. Reactio eadem. Temperatura variat. D. 1 Jun. erat
in fundo + 6,°5; in superficie 7.° D. 30 Jul. in fundo + 8° in
superficie 9.° Ferri quantitas eadem est ac in vetere fonte, sulphatis
calcis major (= 0,045); carbonatis calcis & magnesię minor. Sales
reliqui sunt iidem in omnibus his fontibus.




Limus Medeviensis.


Non admodum profunde sub ipsa soli superficie reperitur. Scripturam
azotate plumbi factam afficit. Schidiis & aliis reliquiis
vegetabilibus immixtus est. Ustione duas partes tertias ponderis
perdit; residuum constat ex ferro, silice & sulphate calcis. Sulphatem
ferri, ut limus Lokaėnsis, non continet. Una ejus tertia pars est
extractiva, & alkohole & aqua solubilis.




Fons Lokaėnsis.


Ejus partes constitutivas eadem fere ratione, qua fontium
Medeviensium, exploratas has sequentes reperi.

  Gas Hydrog. sulph. & perpaullulum
     Gasis acidi carbonici       -    -   2   p. c.
  Aėr atmospęricus               -    -   3,5
     ex quo gas oxigenium        -   0,5
          & gas azotum           -   3,0
                                         ------
                                               5,5 p. c.
  Carbonas calcis                -    -  0,0042
  Carbonas magnesię              -    -  0,0035
  Silex                          -    -  0,0107
  Sulphas calcis                 -    -  0,0023
  Murias natri                   -    -  0,0055
  Extractivum                    -    -  0,0014
  Aliquantulum resinę            -    -
                                         ------
  per Cantharum                          0,0276




Limus Lokaėnsis,


  In quaque libra continentur
     Gas ac. carb. & hydrog. sulph.   -  2,6
     Aėr atmosphęricus                -  0,3
     Gas hydrogenium carbonatum       -  0,8
                                        -----
                                         3,7 p. cub.
     Aquosum                          -  9,5 lod.
  Limus siccatus = 4, continet
     Extractum                        -  0,045
     Sulphas calcis                   -  0,010
     Sulphas ferri                    -  0,005
     Combustibilia                    -  1,402
     Oxidum ferri                     -  0,172
     Argilla                          -  0,075
     Carbonas magnesię                -  0,020
     Silex                            -  2,232
     Aliquantulum carb. calcis        -
                                         -----
                                         3,961
     Addito quod deficit                 0,039
                                         -----
                                         4,000



End of text.