The Project Gutenberg eBook of Dat Nie Testament vun unsen Herrn un Heiland Jesus Christus

This ebook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this ebook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.

Title: Dat Nie Testament vun unsen Herrn un Heiland Jesus Christus

Translator: Johann Bugenhagen

Editor: Johannes Paulsen

Release date: February 1, 2021 [eBook #64440]

Language: German

Credits: Heiko Evermann, A special thanks goes to all those who taught tesseract to read fraktur, and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This book was produced from scanned images of public domain material from the Google Books project.)

*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK DAT NIE TESTAMENT VUN UNSEN HERRN UN HEILAND JESUS CHRISTUS ***

Dat Nie Testament


[i]

Dat Nie Testament

vun unsen

HErrn un HEiland JEsus Christus

na de plattdütsche Oewersettung

vun

Dr. Johann Bugenhagen

Kropp.
Verlag vun de Bokhandlung »Eben-Ezer.«
1885.

[ii]

BREMER

Bokdruckerie »Eben-Ezer.«


[iii]

Vörred to de eerste Utgav vun de Evangelien.

Veele plattdütsche Lüd hebbt blot en hochdütsch Christendom, un holt sik den GOtt, de blot hochdütsch to se sprickt, un to den se man hochdütsch spreken künnt, sowiet vunt Lief, as dat Plattdütsche vun dat Hochdütsche af is. Daher gift dat so veele Christen, de blot en Sünndags-Christendom kennt. GOtt bewahr uns darvör in Gnaden un help, dat dat Christendom den Husrock bi uns antreckt un för Plattdütsche ok plattdütsch ward. Darto much düsse plattdütsche Bibel helpen, de malins en tru Helper vun unsen Doktor Luther hett maken laten. Dar in dree Hunnert Jahrn ok de plattdütsche Sprak sik ännert hett, so hef ik düt un dat ännern mußt.

Wer awer keen Plattdütsch mag, de bedenk, dat bet vör twee Hunnert Jahrn in unse Land in de Kark plattdütsch predigt, sungen, bedt is, dat wi en plattdütsche Bibel, en plattdütsch Gesangbok, en plattdütschen Katechissen harrn, un de slechtsten Tieden weern dat grade nich. GOtt gev se uns wedder.

Mit dat Evangelium gev ik den eersten Deel vun de Bibel rut.

Ik öwergev düsse Öwersettung de Lesers, weke weet, wat de plattdütsche Sprak för en Bedüdung för unse Volk hett. So GOtt mi dat Leven un Sin Gnad gift, schüllt de öwrigen Böker vun de hillige Schrift folgen. Ik will eerst mal hörn, wat de Lüd, de de Sak verstaht, an de Öwersettung nich gefalln deiht, damit ik mit den guden Rath, den se mi geven ward, wieder arbeiden kann. GOtt de HErr awer segen dat Wark, dat dardörch Sin hillige Nam ünner de Plattdütschen verherrlicht ward!

De Herutgever.


[iv]

Min leeve Leser! Dörch GOtt’s Gnad is dat plattdütsche nie Testament un de Psalmen na de Öwersettung vun Dr. Johann Bugenhagen nu fardig warn, un dat grad in dat Jahr, da wi GOtt darvör danken doht, dat düsse true Mann vör veer Hunnert Jahrn to Welt kamen is. De HErr ward nu de Gnad ok geven, dat Sin hillige Wort in de plattdütsche Sprak de plattdütschen Christen wedder wat nutzen deiht, damit se uns’ HErrgotts Wort richtig verstahn lehrt. Ik höp, se ward dat denn ok richtig to Harten nehmen, denn to de Tied, as dat Evangelium in uns’ Modersprak predigt war, harr dat Christendom doch en anner Utsehn, as hüt to Dags. Do wulln de Lüd ok so leven, as se lehrt warn. Nu awer wüllt se so lehrt warrn, as se leven muchen. De Plattdütschen sünd awer ümmer Lüd west, de wenig snackt, awer veel dahn hebbt, de nich för de Fedder, awer fört Handanleggen weern. Se sünd ümmer Lüd wesen, de langsam wat faten dän, harrn se dat awer eenmal fat, so heeln se dat ok fast un stunn darvör in up Leven un Dod. Ik höp, dat plattdütsche Christendom schall dat ok noch wedder bewiesen, un wenn dat darhen kummt, denn schüllt ji mal sehn, denn hett dat Art mit dat Christendom. Un dat wull ik so geern beleven, dat wi hier in Norden, in plattdütschen Landen, son Christendom wedder kreegen, daran man sin hartlich Freud hebben kann, so dat man dat garnich begriepen kunn, wa dat Minschen geven mag, de keen ordentlige Christen wesen wüllt. Un dat höp ik heel seker, dat de plattdütsche Bibel darto wedder helpen ward, dat GOtts Wort vun veele Lüd wedder beter verstahn ward. Wenn man’t eerst richtig versteiht, denn mutt man dat wol leef hebben, dat is gar to söt darto. Un wenn man’t leef hett, denn will man ok darna leven, denn dat is gar to leevlich un bringt den rechten Freden.

Nu hollt man mi frielich vör, dat veele Plattdütsche gar keen Plattdütsch lesen künnt. Dat makt nicks, denn lehrt se dat. Mi is’t ganz leef, wenn se de plattdütsche Bibel ümmer heel langsam lesen mütt, denn öwer dat Hochdütsche hüppt se so weg un seht blot de Bokstaven, nich awer wat se bedüdt; un de Bibel will doch geern recht mit Bedacht les’t warrn, wenn een se recht geneten will, so as man en Leevesbreef lesen deiht, wo man bi jede Wort recht still hollt un sik dat int Hart drückt. Un wenn du nu de plattdütsche Bibel mit de hochdütsche vergliekst, denn schast mal sehn, je mehr du di in de Bibel rin lesen deihst un rin studeerst, je söter smeckt se, un desto beter genütt man se, denn de Köst[v] baben up is ümmer wat hart bi dat Brod, un nich för jedereen sin Mundwark. Nu, wenn du de hillige Schrift so recht mit Bedacht lesen un geneten deihst, denn glöv ik, gifst du mi recht, wenn ik segg: De Hochdütschen hebbt veel vör uns vörut, awer so eernst, as de Plattdütschen snacken künnt, künnt se’t nich, un so hartlich eerst recht nich, un GOtts Wort geiht in de plattdütsche Sprak doch eerst recht int Hart.

Min leeve Leser, licht is mi dat nich warn, den olen Johann Bugenhagen oder Dr. Pommer, as Luther em nennt hett, in dat Plattdütsch, wat wi nu spreken doht, reden to laten, un ik dank unsen HErrgott ganz besonners, dat He mi den Mann to Help schickt hett, de wiet un breet de plattdütsche Sprak wedder to Ehrn brocht hett, un de mi ok toeerst in min Jungsjahrn de plattdütsche Sprak wedder hett leef gewinn lehrt; ik meen den Professor Dr. Klaus Groth in Kiel, mit den sin Help de Sak so geraden is, as se dörch GOtts Gnad warn is.

He hett mit groten Fliet un mit hartliche Leev to sin plattdütschen Landslüd, de ganze Arbeit ut den Grunn dörchsehn un gehörig afsliept, as dat son Mann versteiht, de in de Sak to Hus is. He hett mi mit Rath un Daht holpen, darum will ik den Mann hier an düsse Stell den hartlichsten Dank utspreken, denn den hett he verdeent. He hett all vör veele Jahrn upmarksam darup makt, dat wi en plattdütsche Bibel hebben mussen un hett mi dardörch den eersten Anstot to de Arbeit geven; un he freut sik nu ganz königlich, dat he in sin oln Dag’ dat noch sehn dörft, wat he siet veele Jahrn sik wünscht hett. Un mit em freut sik de truen Lüd, de mi beden hebbt, de Bibel in de plattdütsche Sprak wedder rut to geven för de plattdütschen Landslüd, denn ut mi sülbn harr ik dat wol doch nich anfungen. Wenn de Leser nu marken deiht, dat wi uns ümmer bemöht hebbt, de Sak beter to maken, so ward he sik nich wunnern, wenn he süht, dat wi nich ümmer, as de Gelehrten dat nennt, konsequent verfahrn sünd, un vör desülve Sak nich ümmer desülvigen Wör’ brukt hebbt. Wi höpt, dar ward uns nu veele mit ehrn Rath helpen, bi en nie Utgav de Sak noch beter to maken.

Nu reis’ denn in GOtts Nam! GOtts Wort hett GOtts Segen, un wat vun Em kummt, dat schall wol gut dohn. Darum segg ik: Plattdütsch nie Testament, in GOtts Nam herut! Un wenn GOtt will, reis’t dat ole Testament mal na. GOtt help in Gnaden, dat Sin Wort uns ümmer söter ward, damit wi dat flietig les’t un noch flietiger darna doht, denn ward dat anners bi uns utsehn, as dat nu utsüht.

Kropp, den 24. August 1885, in dat Jahr, do wi dat 400jährige Jubiläum ton Andenken an Dr. Johann Bugenhagen sin Geburtsdag fiern dän.

Johannes Paulsen.


[vi]

De hilligen Böker
vun

dat Nie Testament.

Seite.
1. Evangelium St. Matthäi 1
2. Evangelium St. Marci 57
3. Evangelium St. Lucä 91
4. Evangelium St. Johannis 152
5. De Apostelgeschicht vun den hilligen Lukas schreben 197
6. De Epistel St. Pauli an de Römer 255
7. De 1. Epistel St. Pauli an de Corinther 280
8. De 2. Epistel St. Pauli an de Corinther 304
9. De Epistel St. Pauli an de Galater 319
10. De Epistel St. Pauli an de Epheser 327
11. De Epistel St. Pauli an de Philipper 336
12. De Epistel St. Pauli an de Kolosser 341
13. De 1. Epistel St. Pauli an de Thessalonicher 347
14. De 2. Epistel St. Pauli an de Thessalonicher 352
15. De 1. Epistel St. Pauli an Timotheus 354
16. De 2. Epistel St. Pauli an Timotheus 361
17. De Epistel St. Pauli an Titus 366
18. De Epistel St. Pauli an Philemon 368
19. De 1. Epistel St. Petri 370
20. De 2. Epistel St. Petri 376
21. De 1. Epistel St. Johannis 380
22. De 2. Epistel St. Johannis 386
23. De 3. Epistel St. Johannis 387
24. De Epistel an de Ebräers 388
25. De Epistel St. Jakobi 406
26. De Epistel St. Judä 412
27. De Apenbarung vun St. Johannis, de Theolog 413

[1]

Evangelium St. Matthäi.

Dat 1. Kapitel.

1. Düt is dat Bok vun de Geburt JEsu Christi, de dar is en Söhn Davids, en Söhn vun Abraham. Luk. 1, 32. 3, 23. Röm. 1, 3.

2. Abraham tügete Isaak. Isaak tügete Jakob. Jakob tügete Juda un sin Bröder.

3. Juda tügete Pharez un Sara vun de Thamar. Pharez tügete Hezron. Hezron tügete Ram.

4. Ram tügete Aminadab. Aminadab tügete Nahasson. Nahasson tügete Salma.

5. Salma tügete Boas vun de Rahab. Boas tügete Obed vun de Ruth. Obed tügete Jesse.

6. Jesse tügete den König David. De König David tügete Salomo vun Uria sin Fru.

7. Salomo tügete Roboam. Roboam tügete Abia. Abia tügete Assa.

8. Assa tügete Josaphat. Josaphat tügete Joram. Joram tügete Osia.

9. Osia tügete Jotham. Jotham tügete Achas. Achas tügete Ezechia.

10. Ezechia tügete Manasse. Manasse tügete Amon. Amon tügete Josia.

11. Josia tügete Jechonia un sin Bröder, um de Tied vun de babylonische Gefangenschaft.

12. Na de babylonische Gefangenschaft tügete Jechonia Sealthiel. Sealthiel tügete Zorobabel.

13. Zorobabel tügete Abiud. Abiud tügete Eliachim. Eliachim tügete Asor.

14. Asor tügete Zadok. Zadok tügete Achin. Achin tügete Eliud.

15. Eliud tügete Eleasar. Eleasar tügete Matthan. Matthan tügete Jakob.

16. Jakob tügete Joseph, den Mann vun Maria, vun de is gebarn JEsus, de dar heet Christus.

17. Alle Generatschonen vun Abraham bet to David sünd veertein, vun David bet to de babylonische Gefangenschaft sünd veertein, vun de babylonische Gefangenschaft bet to Christus sünd wedder veertein Generatschonen.

18. Dat gung awer mit de Geburt Christi so to: Maria, Sin Moder, weer mit Joseph verspraken. Ehr he se nu na sin Hus hal,[2] begeev sik dat, dat se swanger war vun den hilligen GEist. Luk. 1, 27. 2, 5.

19. Awer Joseph, ehr Mann, weer fromm un wull se nich in en slechten Rop bringen; dach, se awer heemlich to verlaten. 4. Mos. 5, 15.

20. As he nu noch so bi sik denken dä, süh, do erschien em en Engel vun den HErrn in den Drom, un sä: Joseph, du Söhn Davids, wes’ nich bang, Maria, din Fru, to di to nehmen, denn wat in ehr empfangen is, is vun den hilligen GEist. Luk. 1, 35.

21. Un se ward en Söhn to Welt bringen, den schast du JEsus heeten, denn He ward Sin Volk selig maken vun ehr Sünn. Luk. 1, 31. 2, 21. Apost. 4, 12. 10, 43.

22. Dat is awer geschehn, darmit erfüllt war, wat de HErr dörch den Propheten seggt hett, de dar sprickt:

23. Süh, en Jungfer ward swanger warrn un en Söhn to Welt bringen, un se ward Sin Nam Emanuel heeten, dat heet up dütsch: GOtt mit uns. Jes. 7, 14.

24. As nu Joseph upwaken dä, dä he, wat den HErrn Sin Engel em befahln harr, un nehm sin Fru to sik.

25. Awer se leven nich as Mann un Fru tosamen, bet dat se ehrn eersten Söhn to Welt brocht harr, un he nenn Sin Nam JEsus. Luk. 2, 7.

Dat 2. Kapitel.

1. Do JEsus gebarn weer to Bethlehem in dat jüdische Land, to König Herodes sin Tied, süh, do keemen de Wiesen ut dat Morgenland na Jerusalem un sä’n: Luk. 2, 4. 6. 7.

2. Wo is de Juden ehr niegeborne König? Wi hebbt Sin Steern sehn in dat Morgenland un sünd kamen um Em antobeden. 4. Mos. 24, 17. Jes. 60, 3.

3. As dat de König Herodes hörn dä, verfehr he sik un mit em heel Jerusalem.

4. Un he leet tosamenkamen alle Hohenpresters un Schriftgelehrten mank dat Volk un forsch vun se, wo Christus schull gebarn warrn.

5. Un se sä’n em: To Bethlehem in dat jüdische Land, denn so steiht dar schreven dörch den Prophet: Mich. 5, 1. Joh. 7, 42.

6. Un du Bethlehem in dat jüdische Land, du büst lang nich de lüttste vun de jüdischen Städte, denn ut di schall kamen de Herzog, De öwer Min Volk Israel en HErr wesen schall.

7. Do leet Herodes heemlich de Wiesen to sik kamen un forsch mit Fliet vun se, wann se den Steern sehn harrn.

8. Denn wies he se na Bethlehem un sä: Treckt hen un forscht flietig na dat Kind, un wenn ji dat findt, so seggt mi dat wedder, dat ik ok kam un dat anbeden doh.

9. As se nu den König hört harrn, trocken se hen, un süh, de Steern, den se in dat Morgenland sehn harrn, gung vör se hen, bet dat he keem un stillstunn öwer den Ort, wo dat Kind weer.

10. As se nu den Steern seegen, warn se hochvergnögt;

11. Un gungen in dat Hus un[3] funn dat Kind mit Maria, Sin Moder, un fulln dal un beden dat an, un dän ehr Schätze up, schenkten Em Gold, Wiehrok un Myrrhen. Ps. 72, 10. 15. Jes. 60, 6.

12. Un GOtt befohl se in en Drom, dat se nich wedder schulln na Herodes gahn, un se trocken up en annern Weg in ehr Land.

13. As se awer wegtrocken weern, erschien de Engel vun den HErrn den Joseph in en Drom un sä: Stah up un nimm dat Kind un Sin Moder to di un flüch na Egyptenland, un bliev dar bet Ik di dat segg, denn Herodes söcht dat Kind, un will dat umbringen laten.

14. Un he stunn up un nehm dat Kind un Sin Moder to sik bi de Nacht un reis’ heemlich af na Egyptenland.

15. Un he blev dar bet na Herodes sin Dod, up dat erfüllt war, wat de HErr dörch den Prophet seggt hett, de dar sprickt: Ut Egypten hef ik Min Söhn ropen. Hos. 11, 1.

16. Do Herodes nu seeg, dat he vun de Wiesen bedragen weer, war he heel wütig un schick ut, un leet alle Kinner in Bethlehem, un an ehr ganzen Grenzen, dodmaken, de tweejährig un darunner weern, na de Tied, de he mit Fliet vun de Wiesen erfahrn harr.

17. Do is geschehn, wat seggt is vun den Prophet Jeremias, wenn he sprickt: Jer. 31, 15.

18. Up de Bargen hett man en Geschrigg hört, veel Klagen, Weenen un Hulen. Rahel ween öwer ehr Kinner un wull sik nich trösten laten, wiel se nich mehr leven.

19. Do awer Herodes dod weer, süh, do erschien de Engel vun den HErrn Joseph in en Drom in Egyptenland un sprok:

20. Stah up un nimm dat Kind un Sin Moder to di un gah hen na dat Land Israel, denn de sünd dod, de dat Kind an dat Leven wulln.

21. Un he stunn up un nehm dat Kind un Sin Moder to sik un keem in dat Land Israel.

22. Do he awer hörn dä, dat Archelaus König in dat jüdische Land weer an de Stä vun sin Vader Herodes, war he bang, darhen to gahn, un in en Drom kreeg he Befehl vun GOtt un trock na Galiläa.

23. Un dar gung he, um in en Stadt to wahn, de Nazareth heet, darmit erfüllt war, wat seggt is dörch den Prophet: He schall Nazarener heeten. Luk. 1, 26. Jes. 11, 1. 53, 2. 3.

Dat 3. Kapitel.

1. To de Tied keem Johannes de Döper un predig in de Wüstenie vun dat jüdische Land, Mark. 1, 4. Luk. 3, 3.

2. Un sä: Doht Buße, dat Himmelriek is neeg herbi kamen.

3. Un he is de, vun den de Prophet Jesaias seggt hett, un spraken: Dar is en Prediger sin Stimm in de Wüstenie: Makt den HErrn den Weg torecht, un makt Sin Stieg eben. Jes. 40, 3. Mark. 1, 3. Luk. 3, 4. Joh. 1, 24.

4. Awer he, Johannes, harr en Kleed vun Kameelshaar un en leddern Gürdel um sin Lenden. Sin Spies weer Heuschrecken un wille Honnig. 2. Kön. 1, 8. Mark. 1, 6.

[4]

5. Do gung to em rut de Stadt Jerusalem un dat ganze jüdische Land un alle Länner an den Jordan.

6. Un leeten sik vun em döpen in den Jordan un bekenn ehr Sünn.

7. As he nu veele Pharisäer un Sadducäer to sin Döp kamen seeg, sprok he to se: Ji Adderngeslecht, wer hett ju denn wiest, dat ji den tokünftigen Torn entlopen ward? Luk. 3, 7.

8. Seht to, doht rechtschapen Frücht vun de Buß. Luk. 3, 8.

9. Denkt man jo nich, dat ji bi ju seggen wüllt: Wi hebbt Abraham ton Vader. Ik segg ju, GOtt kann Abraham ut düsse Steen Kinner upwecken. Luk. 3, 8.

10. De Axt is de Böm all an de Woddel leggt. Darum, weke Bom keen gude Frucht bringt, de ward afhaut un in dat Füer smeeten. Kap. 7, 16. Luk. 3, 9. Joh. 15, 2. 6.

11. Ik döp ju mit Water to Buße, De awer na mi kummt, is starker as ik, Den ik ok nich würdig bün, Sin Schoh to drägen. De ward ju mit den hilligen GEist un mit Füer döpen. Mark. 1, 8. Joh. 1, 26. Apost. 1, 5.

12. Un He hett Sin Wörpschüffel in Sin Hand, He ward Sin Döschdeel fegen un den Weeten in de Schün sammeln, awer dat Kaff ward He upbrenn mit ewig Füer.

13. Um düsse Tied keem JEsus ut Galiläa an den Jordan to Johannes, up dat He Sik vun em döpen leet.

14. Awer Johannes wehr Em af un sprok: Ik hef wull nödig, dat ik vun Di döft warr, un Du kummst to mi?

15. Awer JEsus antwort un sprok to em: Lat dat nu man so wesen, för uns schickt sik dat, alle Gerechtigkeit to erfülln. Do geev he dat to.

16. Un as JEsus nu döft weer, steeg He bald ut dat Water rut, un süh, de Himmel dä sik up öwer Em. Un Johannes seeg GOtt Sin GEist, as en Duv, rünner fahrn un öwer Em kamen.

17. Un süh, en Stimm vun den Himmel sprok: Düt is Min leeve Söhn, an Den Ik en Wolgefalln hef.

Dat 4. Kapitel.

1. Do war JEsus vun den GEist in de Wüstenie föhrt, up dat He vun den Düvel versöcht war. Mark. 1, 12. Luk. 4, 1. 5. Mos. 8, 3.

2. Un as He veertig Dag’ un veertig Nächt fastet harr, hunger Em. 2. Mos. 34, 28.

3. Un de Versöker trä to Em un sprok: Büst Du GOtt Sin Söhn, so sprick, dat düsse Steen Brod warrn. 1. Thess. 3, 5. Matth. 3, 17.

4. Un He antwort un sprok: Dar steiht schreven: De Minsch levt nich alleen vun Brod, sonnern vun jede Wort, dat ut GOtt Sin Mund geiht. 5. Mos. 8, 3.

5. Do föhr Em de Düvel mit sik in de hillige Stadt un stell Em up de Zinn vun den Tempel,

6. Un sprok to Em: Büst Du GOtt Sin Söhn, so lat Di dar[5] rünner, denn dar steiht schreven: He ward Sin Engeln öwer di Befehl dohn, un se ward di up de Hann drägen, up dat du din Föt nich an en Steen stöttst. Ps. 91, 11.

7. Do sprok JEsus to em: Wedderum steiht schreven: Du schast Gott, din HErrn, nich versöken. 5. Mos. 6, 16. Luk. 4, 12.

8. Wedderum föhr Em de Düvel mit sik up en heel hogen Barg un wies’ Em alle Rieke up de Welt un ehr Herrlichkeit.

9. Un sprok to Em: Dat will ik Di alltosam geven, so Du dalfalln un mi anbeden deihst. Luk. 4, 6. 7.

10. Do sprok JEsus to em: Pack di vun Mi weg, Satan, denn dar steiht schreven: Du schast GOtt, Din HErrn, anbeden un Em alleen deenen. 5. Mos. 6, 13. Luk. 4, 8.

11. Do verleet Em de Düvel. Un süh, do keemen de Engel to Em un deenten Em. Ebr. 1, 14.

12. Do nu JEsus hör, dat Johannes öwerantwort weer, trock He in dat galiläische Land, Luk. 4, 14.

13. Un verleet de Stadt Nazareth un wahn to Capernaum, dat dar liggt an de See, an de Grenzen vun Zabulon un Nephthalim; Mark. 1, 21. Luk. 4, 31.

14. Up dat erfüllt war, wat dar seggt is vun den Prophet Jesaias, de dar sprickt: Jes. 9, 1.

15. Dat Land Zabulon un dat Land Nephthalim an den Seeweg, up gündsiet vun den Jordan, un dat heidnische Galiläa,

16. Dat Volk, dat in de Düsternis sitt, hett en grot Licht sehn, un de dar sitt an den Ort vun den Dod sin Schatten, de is en Licht upgahn.

17. Vun de Tied an fung JEsus an to predigen un to seggen: Doht Buße, dat Himmelriek is neeg herbikamen. Mark. 1, 14. 15. Luk. 4, 15.

18. As nu JEsus an dat galiläische Meer gung, seeg He twee Bröder, Simon, de dar heet Petrus, un Andreas, sin Broder, de smeeten ehr Netten in de See, denn se weern Fischers. Mark. 1, 16. 19. Luk. 5, 2.

19. Un He sprok to se: Folgt Mi na, Ik will ju to Minschenfischers maken. Mark. 1, 17.

20. Sogliek verleeten se ehr Netten un folgten Em na. Jer. 16. Ezech. 47.

21. Un do He vun dar wieder gung, seeg He twee anner Bröder, Jakobus, den Söhn vun Zebedäus, un Johannes, sin Broder, in en Schip mit ehrn Vader Zebedäus, dat se ehr Netten flicken dän, un He reep se.

22. Un sogliek verleeten se dat Schip un ehrn Vader un folgten Em na.

23. Un JEsus gung umher in dat ganze jüdische Land, lehrte in ehr Scholen un predig dat Evangelium vun dat Riek un heel allerlei Süken un Krankheit unner dat Volk. Luk. 4, 15. 31.

24. Un dat Gerücht vun Em drung dörch dat ganze syrische Land. Un se brochten to Em allerlie Kranke mit mancherlie Süken un Qualn behaft, de Beseetnen, de Maandsüchtigen un de Gichtigen. Un He mak se all gesund. Mark. 6, 55.

[6]

25. Un veel Volk folg Em na vun Galiläa, vun de tein Städte, vun Jerusalem, ut dat jüdische Land un vun gündsiet vun den Jordan. Luk. 6, 17.

Dat 5. Kapitel.

1. Do He awer dat Volk seeg, gung He up en Barg un sett sik, un Sin Jünger treden to Em.

2. Un He dä Sin Mund up, lehr se un sprok: Luk. 6, 20.

3. Selig sünd de, de dar geistlich arm sünd, denn dat Himmelriek is ehr. Jes. 57, 15.

4. Selig sünd de, de dar Leed drägt, denn de schüllt tröst warrn. Ps. 126, 5. Jes. 61, 2. Luk. 6, 21.

5. Selig sünd de Sachtmödigen, denn se ward dat Eerdriek besitten. Ps. 25, 13. 37, 11. Jes. 60, 21.

6. Selig sünd, de dar hungert un döstet na de Gerechtigkeit, denn se schüllt satt warrn. Luk. 6, 21.

7. Selig sünd de Barmhartigen, denn se schüllt Barmhartigkeit kriegen. Spr. 21, 21. Jak. 2, 13.

8. Selig sünd, de rein vun Harten sünd, denn se schüllt GOtt sehn. Ps. 51, 12. 1. Joh. 3, 2. 3.

9. Selig sünd de Fredenstifters, denn se schüllt GOtt Sin Kinner heeten. Ebr. 12, 14. Jak. 3, 18.

10. Selig sünd de, de um de Gerechtigkeit willn verfolgt ward, denn dat Himmelriek is ehr. 1. Pet. 3, 14.

11. Selig sünd ji, wenn ju de Minschen um Minetwilln smäht un verfolgt un redt allerlie Öwles wedder ju, so se dat leegt. Luk. 6, 22. 1. Pet. 4, 14.

12. West fröhlich un hebbt guden Moth, dat schall ju in den Himmel wol belohnt warrn. Denn so hebbt se verfolgt de Propheten, de vör ju west sünd. Jak. 5, 10.

13. Ji sünd dat Solt vun de Eer. Wenn nu dat Solt dumm ward, womit schall man denn solten? Dat is to Nicks mehr nütz, as dat man dat rutschüdd un lett dat vun de Lüd wegperrn. Mark. 9, 50. Luk. 14, 34.

14. Ji sünd dat Licht vun de Welt. De Stadt, de up en Barg liggt, kann nich verborgen wesen.

15. Man stickt ok nich en Licht an un sett dat unner den Schepel, sonnern up en Lüchter, so lücht dat denn alle, de in dat Hus sünd. Mark. 4, 21.

16. Also lat ju Licht lüchten vör de Lüd, dat se ju guden Warke sehn un ju Vader in den Himmel priesen doht. 1. Pet. 2, 12.

17. Ji schüllt nich meenen, dat Ik kamen bün, dat Gesetz oder de Propheten uptolösen. Ik bün nich kamen, uptolösen, sonnern to erfülln. Matth. 3, 15. Röm. 3, 31.

18. Denn Ik segg ju wahrlich: bet dat Himmel un Eer vergaht, schall nich de lüttste Bokstav noch en Tüttel vun dat Gesetz vergahn, bet dat dat all geschehn is. Luk. 16, 17. 21, 33.

19. Wer nu een vun düsse lütten Gebote uplöst un lehrt de Lüd so, de schall de Lüttste heeten in dat Himmelriek. Wer dat awer deiht un lehrt, de schall grot heeten in dat Himmelriek. Jak. 2, 10.

20. Denn Ik segg ju: Dat wes’ denn, dat ju Gerechtigkeit beter[7] is as de Schriftgelehrten un Pharisäers ehr, so schüllt ji nich in dat Himmelriek kamen.

21. Ji hebbt hört, dat to de Oln seggt is: Du schast Nüms dod maken, denn wer Een dod makt, de schall dat Gericht schüllig wesen. 2. Mos. 20, 13. 3. Mos. 24, 17.

22. Ik awer segg ju: Wer mit sin Broder strieden deiht, de is dat Gericht schüllig. Wer awer to sin Broder seggt: Racha, de is to dat höllische Füer schüllig. 1. Joh. 3, 15. 2. Mos. 18, 21.

23. Darum, wenn du din Gav up den Altar opfern deihst un warrst denn daran denken, dat din Broder wat gegen di hett, Mark. 11, 25.

24. So lat dar vör den Altar din Gav un gah eerst hen un verdräg di mit din Broder, un kumm denn un opfer din Gav.

25. Wes’ bald fredsam gegen din Wedderpart, so lang du noch mit em up den Weg büst, up dat di de Weddersaker nich den Richter öwergeven deiht, un de Richter öwergift di den Deener, un du warrst in dat Stockhus smeeten. Matth. 6, 24. 18, 35. Luk. 12, 58.

26. Ik segg di: Wahrlich, du warrst dar nich rut kamen, bet du den letzten Pennig betahlt hest. Matth. 18, 34.

27. Ji hebbt hört, dat to de Oln seggt is: Du schast nich ehebreken. 2. Mos. 20, 14. 3. Mos. 20, 10.

28. Ik awer segg ju: Wer en Fru ansüht, se to begehrn, de hett all mit ehr de Ehe braken in sin Hart.

29. Argert di awer din rechte Oog, so riet dat ut un smiet dat vun di. Dat is di beter, dat vun din Lidmaten een verdarvt un nich de ganze Lief in de Höll smeeten ward. Matth. 18, 9. Mark. 9, 47.

30. Argert di din rechte Hand, so hau se af un smiet se vun di. Dat is beter, dat vun din Lidmaten een verdarvt un nich din ganze Lief in de Höll smeeten ward.

31. Dar is ok seggt: Wer sik vun sin Fru scheedt, de schall ehr geven en Scheedebref. Matth. 19, 7. 5. Mos. 24, 1. Mark. 10, 4. Luk. 16, 18. 1. Cor. 7, 10.

32. Ik awer segg ju: Wer sik vun sin Fru scheeden deiht (dat wes’ denn um Ehebruch), de makt, dat se de Ehe brickt; un wer en scheeden Fru friet, de brickt de Ehe.

33. Ji hebbt wieder hört, dat to de Oln seggt is: Du schast keen falschen Eed dohn un schast GOtt din Eed holn. 2. Mos. 20, 7.

34. Ik awer segg ju, dat ji keenenfalls swörn schüllt, weder bi den Himmel, denn de is GOtt Sin Stohl; Matth. 23, 22. Jes. 66, 1. Apost. 7, 49.

35. Noch bi de Eer, denn de is Sin Fotschemel, noch bi Jerusalem, denn se is en groten König sin Stadt.

36. Ok schast du nich bi din Kopp swörn, denn du kannst nich en eenzig Haar witt oder swart maken.

37. Ju Red schall wesen: Ja, ja, nee, nee. Wat daröwer is, dat is vun Öwel. 2. Cor. 1, 17. Jak. 5, 12.

[8]

38. Ji hebbt hört, dat dar seggt is: Oog um Oog, Tän um Tän. 2. Mos. 21, 23. 24. 3. Mos. 24, 19. 20.

39. Ik awer segg ju: Ji schüllt dat Öwel nich wedderstreven, sonnern wenn di Jemand en Slag gift up de rechte Back, denn hol de anner ok hen.

40. Un wenn Jemand mit di strieden will un din Rock nehmen, den lat ok din Mantel. Luk. 6, 29. 1. Cor. 6, 7.

41. Un wenn di Jemand nödigt een Mil, so gah twee mit em.

42. Gif den, de di beden deiht, un wenn di nich vun den, de vun di afborgen will. Luk. 6, 30. 33. 5. Mos. 15, 7.

43. Ji hebbt hört, dat dar seggt is: Du schast din Nächsten leeven un din Fiend hassen. 3. Mos. 19, 18.

44. Ik awer segg ju: Leevt ju Fiende, segent, de ju flucht, doht wol de, de ju haßt. Bedt för de, de ju beleidigt un verfolgt. Luk. 23, 34. Apost. 7, 59.

45. Up dat ji Kinner sünd vun ju Vader in den Himmel. Denn He lett Sin Sünn upgahn öwer de Bösen un de Guden un lett regen öwer de Gerechten un de Ungerechten.

46. Denn, wenn ji de leef hebbt, so ju leef hebbt, wat ward ji för Lohn hebben? Doht dat de Töllners nich ok? Luk. 6, 32.

47. Un wenn ji blot to ju Bröders fründlich doht, wat doht ji dar Besonneres mit? Doht de Töllners nich ok so?

48. Darum schüllt ji vullkamen wesen, gliek as ju Vader in den Himmel vullkamen is. 3. Mos. 11, 44. 19, 2. Luk. 6, 36.

Dat 6. Kapitel.

1. Hebbt acht up ju Almosen, dat ji de nich gevt vör de Lüd, dat ji vun se sehn ward, ji hebbt anners keen Lohn bi ju Vader in den Himmel.

2. Wenn du nu Almosen gifst, so schast du nich vör di basunen laten, as de Heuchlers doht in de Scholen un up de Straten, up dat se vun de Lüd priest ward. Wahrlich, Ik segg ju, de hebbt ehrn Lohn all weg. Röm. 12, 8.

3. Wenn du awer Almosen gifst, so lat din linke Hand nich weeten, wat de rechte deiht,

4. Up dat din Almosen verborgen wes’, un din Vader, de in dat Verborgene süht, ward di dat apenbar vergelln. Luk. 14, 14.

5. Un wenn du beden deihst, schast du nich wesen as de Heuchlers, de dar geern staht un bedt in de Scholen un an de Stratenecken, up dat se vun de Lüd sehn ward. Wahrlich, Ik segg ju, se hebbt ehrn Lohn all weg.

6. Wenn du awer beden deihst, so gah in din Kamer un slut de Döhr to un bed to din Vader in dat Verborgene. Un din Vader, de in dat Verborgene süht, ward di dat apenbar vergelln. 2. Kön. 4, 33.

7. Un wenn ji beden doht, schüllt ji nich veel plappern, as de Heiden, denn se meent, se ward hört, wenn se veele Worte makt. Jes. 1, 15. Jer. 7, 15.

8. Darum schüllt ji ju de nich glieken. Ju Vader weet, wat ji nödig hebbt, ehr ji Em beden doht.

[9]

9. Darum schüllt ji also beden: Uns’ Vader in den Himmel. Din Nam warr hilligt. Luk. 11, 2.

10. Din Riek komm. Din Will gescheh up de Eer, as in den Himmel.

11. Uns’ däglich Brod gif uns hüt.

12. Un vergif uns unse Schuld, as wi vergevt unse Schülligers.

13. Un föhr uns nich in Versökung, sonnern erlös uns vun dat Öwel. Denn Din is dat Riek un de Kraft un de Herrlichkeit in Ewigkeit. Amen.

14. Denn wenn ji de Minschen ehr Fehler vergevt, so ward ju himmlische Vader ju ju Fehler ok vergeven.

15. Wenn ji awer de Minschen ehr Fehler nich vergevt, so ward ju Vader ju ju Fehler ok nich vergeven.

16. Wenn ji fastet, so schüllt ji nich suer utsehn as de Heuchlers, denn se verstellt ehr Gesicht, up dat se vör de Lüd schient mit ehr Utsehn. Wahrlich, Ik segg ju, de hebbt ehrn Lohn all weg. Jes. 58, 5. 6.

17. Wenn du awer fasten deihst, so salv din Kopp un wasch din Gesicht,

18. Up dat du nich schienst vör de Lüd mit din Fasten, sonnern vör din Vader, De verborgen is, un din Vader, de in dat Verborgene süht, ward di dat apenbar vergelln.

19. Ji schüllt ju keen Schätze sammeln up de Eer, wo se de Motten un de Rost freet, un wo de Deev darna gravt un stehlt.

20. Sammelt ju awer Schätze in den Himmel, wo se wedder Motten noch Rost freet, un wo de Deev nich nagrav, noch stehlt. Luk. 12, 33.

21. Denn wo ju Schatz is, dar is ok ju Hart. Luk. 12, 34.

22. Dat Oog is dat Licht vun den Lief. Wenn din Oog eenfoldig is, so ward din ganze Lief Licht wesen.

23. Wenn awer din Oog bös is, so ward din ganze Lief düster wesen. Wenn awer dat Licht, dat in di is, Düsternis is, wa grot ward denn de Finsternis sülvst wesen.

24. Keen kann twee Herren deenen. Entweder he ward den een hassen un den annern leef hebben, oder ward den een anhangen un den annern verachten. Ji künnt nich GOtt deenen un den Mammon. 1. Kön. 18, 21. Luk. 16, 13. 2. Cor. 6, 15.

25. Darum segg Ik ju: Sorgt nich för ju Leven, wat ji eten un drinken wüllt, ok nich för ju Lief, wat ji antrecken ward. Is dat Leven nich mehr as de Spies? un de Lief mehr as de Kleder? Ps. 37, 5. Spr. 16, 3. Luk. 12, 22. Phil. 4, 6. 1. Tim. 6, 6. 1. Pet. 5, 7. Ebr. 13, 5.

26. Kiekt de Vageln unner den Himmel an, de sai’t nich, de arnt nich, de sammelt nich in de Schün, un ju himmlische Vader nährt se doch. Sünd ji denn nich veel mehr as de? Luk. 12, 24.

27. Wer is dar mank ju, de sik en Eel länger maken kann, wenn he ok noch so veel darum sorgen deiht?

28. Un worum sorgt ji för[10] Kledung? Kiekt de Lilln up dat Feld an, wa de waßt, se arbeit nich un spinnt ok nich.

29. Ik segg ju, dat ok Salomo in all sin Herrlichkeit nich kledt west is as een vun se. 1. Kön. 4, 21.

30. Wenn denn GOtt dat Gras up dat Feld so kledt, dat doch hüt steiht un morgen in den Aben smeeten ward, schull He dat nich veelmehr för ju dohn? O, ji Kleenglövigen! Matth. 28, 26. Matth. 16, 8.

31. Darum schüllt ji nich sorgen un seggen: Wat schüllt wi eten? Wat schüllt wi drinken? Womit schüllt wi uns kleden?

32. Na all dat tracht de Heiden. Denn ju himmlische Vader weet, dat ji dat all nödig hebbt. Luk. 12, 30.

33. Tracht toeerst na GOtts Riek un na Sin Gerechtigkeit, so ward ju all dat tofalln. 1. Kön. 3, 13. Ps. 37, 4.

34. Darum sorgt nich för den annern Morgen, denn de morgende Dag ward för dat Sine sorgen. Dat is genog, dat en jegliche Dag sin eegen Plag hett. 2. Mos. 16, 19.

Dat 7. Kapitel.

1. Richt nich, up dat ji nich richt ward. Luk. 6, 37. Röm. 2, 1. 1. Cor. 4, 5.

2. Denn mit wat för en Gericht ji richten doht, schüllt ji richt warrn, un mit wat för en Mat ji meeten doht, schall ju wedder meeten warrn.

3. Wat sühst du awer den Splidder in din Broder sin Oog un warrst nich gewahr den Balken in din eegen Oog?

4. Oder wa dörfst du seggen to din Broder: Hol still, ik will di den Splidder ut din Oog trecken? Un süh, en Balken is in din Oog.

5. Du Heuchler, treck toeerst den Balken ut din Oog, un denn süh to, wa du den Splidder ut din Broder sin Oog trecken kannst. Sir. 18, 21. Luk. 6, 42.

6. Ji schüllt dat Hilligdom nich de Hunn geven, un ju Parlen schüllt ji nich vör de Swien smieten, up dat de se nich unnerperrt mit ehr Föt un sik umwend un ju terriet.

7. Bedt, so ward ju geven; sökt, so ward ji finnen, kloppt an, so ward vör ju updahn. Mark. 11, 24.

8. Denn wer dar bedt, de krigt, un wer dar söcht, de findt, un wer ankloppt, vör den ward updahn. Spr. 8, 17.

9. Wer is mank ju Minschen, wenn em sin Söhn um Brod bedt, de em en Steen anbeeden deiht?

10. Oder wenn he em bedt um en Fisch, de em en Slang anbeeden deiht?

11. So ji denn, de ji doch bös sünd, künnt doch ju Kinner gude Gaven geven, wa veelmehr ward ju Vader in den Himmel de wat Gudes geven, de Em darum bedt. Luk. 11, 13. Jak. 1, 17.

12. Allns, wat ji wüllt, dat de Lüd ju dohn schüllt, dat doht ji se, dat is dat Gesetz und de Propheten. Luk. 6, 31. Matth. 22, 40. Röm. 13, 8. 10.

13. Gaht in dörch de enge Port. Denn de Port is wiet, un de Weg is breed, de to de Verdammnis[11] föhrt, un de sünd veele, de darup wandelt. Luk. 13, 24.

14. Un de Port is eng, un de Weg is smal, de to dat Leven föhrn deiht, un dar sünd wenige, de em findt. Apost. 14, 22.

15. Seht ju vör vör de falschen Propheten, de in Schapskleder to ju kamen doht, inwennig awer sünd se rietende Wölf. Jer. 14, 14. Apost. 20, 29.

16. An ehr Frücht schüllt ji se kennen lehrn. Kann man ok Druven sammeln vun de Dorn oder Fiegen vun de Diesteln? Luk. 6, 44. Jak. 3, 12. 1. Tim. 5, 24. 25.

17. So bringt jede gude Bom gude Frücht, awer en fuln Bom bringt böse Frücht.

18. En gude Bom kann nich böse Frücht bringen, un en fule Bom kann nich gude Frücht bringen. Matth. 12, 33.

19. Jede Bom, de keen gude Frucht bringt, ward afhaut un in dat Füer smeeten. Matth. 3, 10. Luk. 3, 9. Joh. 15, 2. 6.

20. Darum schüllt ji se an ehr Frücht erkenn lehrn.

21. Dar ward nich all, de to Mi seggt: HErr, HErr, in dat Himmelriek kam, blot de den Willn doht vun Min Vader in den Himmel. Röm. 2, 13. Jak. 1, 22. 25.

22. Veele ward to Mi seggen an den Dag: HErr, HErr, hebbt wi nich in Din Nam weissagt? Hebbt wi nich in Din Nam Düvels utdreven? Hebbt wi nich in Din Nam veele Warke dahn? Luk. 6, 46. 13, 26. 27.

23. Denn will Ik se bekenn: Ik hef ju noch nie kennt, wiekt all vun Mi, ji Öweldäders. Matth. 25, 41. Ps. 6, 9.

24. Wer darum up düß Min Red hörn deiht un deiht darna, den vergliek Ik mit en kloken Mann, de sin Hus up Felsen bu’n dä. Luk. 6, 47.

25. As nu en Slagregen full, un veel Water keem, un de Winn weihn un stötten an dat Hus, full’t doch nich um, denn dat weer up en Felsen bu’t. Matth. 16, 18.

26. Un wer düß Min Red hörn deiht un deiht nich darna, de is liek en dwatschen Minsch, de sin Hus up Sand bu’t hett.

27. As nu Slagregen full, un veel Water keem, un de Winn weihn un an dat Hus stötten, do full dat un dä en groten Fall. Hes. 13, 11.

28. Un dat begeef sik, as JEsus düt seggt harr, verfehrn sik de Lüd öwer Sin Lehr. Mark. 1, 22. Luk. 4, 32.

29. Denn He predig gewaltig un nich as de Schriftgelehrten.

Dat 8. Kapitel.

1. Do He awer vun den Barg dal gung, folg Em veel Volk na.

2. Un süh, en utsätzigen Mann keem un bä Em an un sprok: HErr, wenn Du wullt, kannst Du mi rein maken. Mark. 1, 40. Luk. 5, 12.

3. Un JEsus streck Sin Hand ut, rör em an un sprok: Ik will’t dohn, wes’ rein! Un alsobald weer he vun sin Utsatz rein.

4. Un JEsus sprok to em: Süh to, segg dat Nüms, gah awer hen un wies’ di de Presters un opfer[12] din Gav, de Moses befahln hett, to en Tügnis öwer se. Luk. 17, 14. 3. Mos. 14, 2.

5. Do awer JEsus to Kapernaum ingung, keem en Hauptmann to Em, de bä Em,

6. Un sprok: HErr, min Knecht liggt to Hus un is gichtkrank un hett grote Wehdag.

7. JEsus sprok to em: Ik will kamen un em gesund maken.

8. De Hauptmann antworte un sprok: HErr, ik bün nich weert, dat Du ünner min Dack geihst, sonnern sprick blot een Wort, so ward min Knecht gesund.

9. Denn ik bün en Minsch, darto de Obrigkeit unnerdahn, un hef unner mi Kriegsknechte. Awer wenn ik segg to een: Gah hen, so geiht he, un to en annern: Kumm her, so kummt he, un to min Knecht: Doh dat, so deiht he dat.

10. Do JEsus dat hör, verwunner He Sik un sprok to de, weke Em nafolgten: Wahrlich, Ik segg ju, son Glov hef Ik in Israel nich funn.

11. Awer Ik segg ju: Veele ward kamen vun Osten un Westen un mit Abraham un Isaak un Jakob in dat Himmelriek sitten. Jes. 49, 12. Luk. 13, 28. 29.

12. Awer de Kinner vun dat Riek ward utstött in de üterste Düsternis, dar ward Hulen un Tänklappern wesen. Matth. 22, 13. 25, 30.

13. Un JEsus sprok to den Hauptmann: Gah hen, di schall geschehn, as du glovt hest. Un sin Knecht war gesund to desülvige Stunn. Matth. 9, 29. 15, 28.

14. Un JEsus keem in Petrus sin Hus un seeg, dat sin Swiegermoder leeg un harr dat Fever. Mark. 1, 29. Luk. 4, 38.

15. Do greep He ehr Hand an, un dat Fever verleet se. Un se stunn up un deen Em. Matth. 9, 25.

16. Den sülven Abend awer brochen se veel Besetene to Em. Un He drev de Geister ut mit Worten un mak allerlie Kranke gesund. Mark. 1, 32. Luk. 4, 40.

17. Up dat erfüllt war, wat seggt is vun den Propheten Jesaias, de dar sprickt: He hett unse Swachheit up Sik nahmen un unse Sük hett He dragen. Jes. 53, 4. 5. 1. Pet. 2, 24.

18. Un as JEsus veel Volk um Sik seeg, befohl He, gündsiet vun de See hinöwer to föhrn.

19. Un en Schriftgelehrte keem to Em, de sprok to Em: Meister, ik will Di folgen, wo Du hengeihst. Luk. 9, 57.

20. JEsus sä to em: De Vöß hebbt Kuln un de Vageln unner den Himmel hebbt Nester, awer de Minschensöhn hett nich, wo He Sin Kopp henleggt.

21. Un en annern mank Sin Jüngers sprok to Em: HErr, gif mi Frilöv, dat ik hengah un toeerst min Vader begrav.

22. Awer JEsus sprok to em: Folg du Mi na un lat de Doden ehr Doden begraven. 1. Tim. 5, 6.

23. Un He steeg in dat Schipp, un Sin Jüngers folgen Em. Mark. 1, 36. Luk. 8, 22.

24. Un süh, do keem en grot Unwedder, so dat ok dat lüttje[13] Schipp vun de Waggen bedeckt war, un He sleep. Jon. 1, 4. 5.

25. Un de Jünger gungen to Em, weckten Em up un sproken: HErr, help uns, wi kamt sunst um.

26. Do sä He to se: Ji Kleenglövigen, warum sünd ji so bang? Un stunn up un bedroh den Wind un de See, do war dat ganz still. Matth. 6, 30.

27. De Minschen awer wunnern sik un sproken: Wat is dat för en Mann, dat Em de Wind un de See gehorsam sünd? Spr. 30, 4.

28. Un He keem gündsiet vun de See in de Gegend vun de Gergesener. Do lepen Em twee Beseeten in de Möt, de keemen ut de Dodenkulen un weern heel grimmig, so dat Nüms desülve Strat wannern kunn. Mark. 5, 1. Luk. 8, 26.

29. Un süh, de schregen un sproken: O JEsus, Du GOttes Söhn, wat hebbt wi mit Di to dohn? Büst Du herkamen uns to pienigen, ehr dat Tied is? Luk. 4, 41.

30. Dar weer awer in de Feern en grote Drift Swien up de Weid.

31. Do beden Em de Düvels un sproken: Wullt Du uns utdrieven, so gif uns Frilöv, in de Drift Swien to fahrn.

32. Un He sprok: Fahrt hen! Do fahrn se ut un fahrn in de Drift Swien. Un süh, de ganze Drift Swien stört sik vun de steile Hög in de See un versop darin. Luk. 8, 32. 33.

33. Un de Harr’s leepen weg un gungen hen in de Stadt un sä’n dat all, un wa dat mit de Beseeten togahn weer.

34. Un süh, do gung de ganze Stadt rut, JEsus in de Möt. Un as se Em sehn dä’n, beden se Em, dat He vun ehr Grenzen wieken wull. Mark. 5, 17. Luk. 8, 37.

Dat 9. Kapitel.

1. Do tredt He in dat Schipp un fohr wedder röwer un keem in Sin Stadt.

2. Un süh, do brochen se to Em en Gichtigen, de leeg up en Bett. Do nu JEsus ehrn Glov seeg, sprok He to den Gichtigen: Wes’ bi guden Moth, Min Söhn, Din Sünden sünd di vergeven. Mark. 2, 1. Luk. 5, 18.

3. Un süh, weke mank de Schriftgelehrten sproken bi sik sülvst: Düsse lästert GOtt.

4. Do awer JEsus ehr Gedanken seeg, sprok He: Worum denkt ji so Arges in ju Harten?

5. Wat is lichter, to seggen: Di sünd din Sünden vergeven, oder to seggen: Stah up un gah?

6. Up dat ji awer weten doht, dat de Minschensöhn Macht hett, up de Eer de Sünden to vergeven, sprok He to den Gichtigen: Stah up, nimm din Bett up un gah na Hus.

7. Un he stunn up un gung to Hus.

8. Do dat Volk dat seeg, verwunner dat sik un pries GOtt, de son Macht de Minschen geven hett.

9. Un do JEsus vun dar gung, seeg He en Minsch in de Tollbod sitten, de heet Matthäus, un[14] sprok to em: Folg Mi na. Un he stunn up un folg Em.

10. Un dat begeev sik, dat He to Disch seet in dat Hus, süh, do keemen veel Töllners un Sünners un seeten mit JEsus un Sin Jüngers to Disch.

11. As dat de Pharisäers sehn dän, sproken se to Sin Jüngers: Worum itt ju Meister mit de Töllners un Sünners?

12. As dat JEsus hör, sprok He to se: De Starken brukt keen Dokter, awer de Kranken. Luk. 5, 31.

13. Gaht awer hen un lehrt, wat dat is: Ik hef Wolgefalln an Barmhartigkeit un nich an Opfer. Ik bün kamen, de Sünners to Buß to ropen, un nich de Gerechten. 1. Sam. 15, 22.

14. Unnerdeß keemen Johannes sin Jünger to Em un sproken: Worum fast wi un de Pharisäers so veel, un Din Jüngers fast nich? Mark. 2, 18. Luk. 5, 33.

15. JEsus sprok to se: Wa künnt de Hochtiedslüd Leed dregen, so lang de Brüdigam bi se is? De Tied ward awer kamen, dat de Brüdigam vun se nahm ward, denn ward se fasten. Joh. 3, 29.

16. Keen flickt en ole Kleed mit en Lappen vun nie Tüg, denn de Lappen ritt doch wedder vun dat Kleed, un dat Lock ward gröter.

17. Man deiht ok nich Most in ole Wienbälge, sunst ritt de Wienbälge, un de Most löpt ut, un de Wienbälge kamt um. Sonnern man deiht Most in nie Wienbälge, so ward se beid tosam holn warrn.

18. Do He so mit se reden dä, keem een vun de Öwersten un smeet sik vör Em dal un sprok: HErr, min Dochter is eben storven, awer kumm un legg Din Hand up se, so ward se lebendig. Mark. 5, 22. Luk. 8, 41.

19. Un JEsus stunn up un folg em na un Sin Jünger.

20. Un süh, en Fru, de twölf Jahr den Blodgang hatt harr, keem vun achtern to Em un röhr den Som vun Sin Kleed an. Mark. 5, 25.

21. Denn se sprok bi sik sülvst: Mug ik blot Sin Kleed anröhrn, so war ik gesund.

22. Do wenn Sik JEsus um un seeg ehr an un sprok: Hef guden Moth, Min Dochter, din Glov hett di holpen. Un de Fru war gesund to desülvige Stunn.

23. Un as He in den Öwersten sin Hus keem un seeg de Flöters, un den Larm vun dat Volk,

24. Sprok He to se: Gaht weg, denn dat lüttje Mäden is nich dod, sonnern dat slöppt. Un se belachen Em.

25. As awer dat Volk rutjagt weer, gung He hen un fat ehr an de Hand. Do stunn dat lüttje Mäden up.

26. Un düsse Geschicht war ludbar öwer dat ganze Land. Luk. 7, 17.

27. Un as JEsus nu vun dar wieder gung, leepen twee Blinde achter Em her, de schregen un sproken: O, du Davids Söhn, erbarm Di öwer uns. Matth. 15, 22. 20, 30.

28. Un do He to Hus keem,[15] gungen de Blinden to Em. Un JEsus sprok to se: Glovt ji, dat Ik so wat dohn kann? Do sproken se to Em: HErr, ja!

29. Do röhr He de Ogen an un sprok: Ju gescheh na ju Glov! Matth. 8, 13.

30. Un ehr Ogen warn apen dahn. Un JEsus bedroh se un sprok: Seht nu to, dat Nüms wat darvun hört. Mark. 1, 43. 7, 36.

31. Awer se gungen ut un maken Em bekannt in datsülvige ganze Land.

32. As düsse nu rut weern, do brochen se Em en Minsch, de weer stumm un beseeten. Matth. 12, 22. Luk. 11, 14.

33. Un as de Düvel utdreven weer, fung de Stumme an to spreken. Un dat Volk wunner sik un sprok: So wat is in Israel noch nich sehn warn.

34. Awer de Pharisäers sproken: He drift de Düvels ut dörch den Öwersten vun de Düvels. Luk. 11, 15. 12, 24.

35. Un JEsus gung umher in alle Städte un Flecken, lehrte in ehr Scholen un predig dat Evangelium vun dat Riek un heel allerlie Sük un allerlie Krankheit mank dat Volk. Matth. 4, 23.

36. Un do He dat Volk seeg, jammer Em dat, denn se weern versmacht un verstreut as de Schap, de keen Harr hebbt. Mark. 6, 34.

37. Do sprok He to Sin Jüngers: De Aarn is grot, awer wenig sünd de Arbeitslüd. Luk. 10, 2.

38. Darum bedt den HErrn vun de Aarn, dat He Arbeitslüd in Sin Aarn schicken deiht.

Dat 10. Kapitel.

1. Un He reep Sin twölf Jüngers to Sik un gev se Macht öwer de unreinen Geister, dat se desülvigen utdreeven un heeln allerlie Sük un allerlie Krankheit. Mark. 6, 7. Luk. 9, 1.

2. De Namen awer vun de twölf Apostels sünd düsse: De eerste Simon, heet Petrus, un Andreas, sin Broder, Jakobus, Zebedäi Söhn, un Johannes sin Broder. Mark. 3, 16. Apost. 1, 13.

3. Philippus, un Bartholomäus, Thomas, un Matthäus, de Töllner, Jakobus, Alphäi Söhn, Lebbäus, mit den Tonam Thaddäus,

4. Simon vun Kana, un Judas Ischariot, de Em verraden dä.

5. Düsse Twölf schick JEsus ut, gebot se un sprok: Gaht nich up de Heiden ehr Strat un treckt nich in de Samariter ehr Städte;

6. Sonnern gaht hen to de verloren Schap ut dat Hus Israel. Matth. 15, 24. Apost. 13, 46.

7. Gaht awer un predigt un sprekt: Dat Himmelriek is neeg herbi kamen. Matth. 3, 2. 4, 17. Luk. 10, 9.

8. Makt de Kranken gesund, reinigt de Utsätzigen, weckt de Doden up, drievt de Düvels ut. Umsunst hebbt ji dat kregen, umsunst gevt dat ok.

9. Ji schüllt nich Gold, noch Sülver, noch Erz in ju Gürtel hebben; Mark. 6, 8. Luk. 9, 3.

10. Ok keen Tasch up den Weg, ok nich twee Röck, keen Schoh, ok keen Stock. Denn en Arbeitsmann is sin Spies weerth.

11. Wo ji awer in en Stadt[16] oder Flecken gaht, dar befragt ju, ob dar jemand in is, de dat weert is, un blift bi de, bet ji darvun treckt. Mark. 6, 10. Luk. 10, 8. 10.

12. Wo ji awer in en Hus gaht, so gröt datsülvige. Luk. 10, 5. 6.

13. Un so datsülvige Hus dat weert is, so schall ju Freden up se kamen. Is dat dat awer nich werth, so ward sik ju Fred wedder to ju kehrn.

14. Un wo jemand ju nich annehm ward noch ju Red hörn, so gaht rut vun datsülvige Hus oder Stadt un slaht den Stoff af vun ju Föt. Mark. 6, 11. Luk. 9, 5. Apost. 13, 51. 16, 7.

15. Wahrlich, Ik segg ju: De Sodomer un Gomorrer ehr Land ward dat erdräglicher gahn an’t jüngste Gericht as son Stadt.

16. Seht, Ik schick ju as de Schap mitten mank de Wölf, darum west klok as de Slangen un ahn Falschheit as de Duven. Luk. 10, 3. Röm. 16, 19.

17. Nehmt ju awer in acht vör de Minschen, denn se ward ju öwerantworten vör ehr Rathüs’ un ward ju geißeln in ehr Scholen. Matth. 24, 9. Luk. 21, 12.

18. Un man ward ju vör Fürsten un Königs föhrn um Minetwilln, to en Tügnis öwer se un öwer de Heiden. Mark. 13, 9.

19. Wenn se ju nu ward öwerantworten, so sorgt nich, wa oder wat ji reden schüllt. Denn dat schall ju to de Stunn geven warrn, wat ji reden schüllt. Mark. 13, 11. Luk. 12, 11. 21, 14.

20. Denn ji sünd dat nich, de dar red, sonnern ju Vader Sin GEist is dat, de dörch ju reden deiht.

21. Dar ward awer een Broder den annern ton Dod öwerantworten, un de Vader den Söhn, un de Kinner ward sik upsetten gegen ehr Öllern un se ton Dod helpen.

22. Un ji schüllt haßt warrn vun jeden um Min Nams willn. Wer awer bet an dat Enn uthöllt, de ward selig warrn. Luk. 21, 17.

23. Wenn se ju awer in en Stadt verfolgt, so flücht in en anner. Wahrlich, Ik segg ju, ji ward dörch de Städ in Israel nich to Enn kamen, bet dat des Minschen Söhn kummt.

24. De Jünger is nich öwer sin Meister noch de Knecht öwer sin Herr. Joh. 13, 16.

25. Dat is den Jünger genog, dat he is as sin Meister, un de Knecht as sin Herr. Hebbt se den Husvader Beelzebub nennt, wa veelmehr ward se Sin Huslüd so heeten. Matth. 12, 24.

26. Darum wes’ nich bang vör se. Dar is Nicks verborgen, dat nich apenbar ward, un is Nicks heemlich, dat man nich weten ward. Mark. 4, 22. Luk. 8, 17.

27. Wat Ik ju segg in Düstern, dat redt int Licht, un wat ji hört in dat Ohr, dat predigt up dat Dack. Luk. 12, 3.

28. Un west nich bang vör de, weke den Lief dod makt un de Seel nich dod maken künnt. West awer bang vör den, de Lief un Seel in de Höll verdarven kann.

29. Kofft man nich twee Sparlings för een Pennig? Un keen vun de fallt up de Eer ahn ju Vader.

[17]

30. Nu awer sünd ok ju Haar up den Kopp all tellt.

31. Darum wes’t nich bang, ji sünd beter as veel Dacklünken.

32. Darum, wer Mi bekennt vör de Minschen, den will Ik bekennen vör Min himmlischen Vader.

33. Wer Mi awer verleugnet vör de Minschen, den will Ik verleugnen vör Min himmlischen Vader. Luk. 9, 26.

34. Ji schüllt nich meenen, dat Ik kamen bün, Freden to bringen up de Eer. Ik bün nich kamen, Freden to bringen, sonnern dat Swerdt.

35. Denn Ik bün kamen, den Minschen to vertörnen mit sin Vader un de Dochter gegen ehr Moder un den Söhn sin Fru gegen ehrn Mann sin Moder. Mich. 7, 6. Luk. 14, 26.

36. Un ward de egen Huslüd den Minsch sin Fiend wesen.

37. Wer awer Vader oder Moder mehr leef hett as Mi, de is Mi nich weerth. Un wer Söhn oder Dochter mehr leef hett as Mi, de is Mi nich weerth. 5. Mos. 33, 9. Luk. 14, 26.

38. Un wer nich sin Krüz up sik nimmt un Mi nafolgt, de is Mi nich weerth. Matth. 16, 24.

39. Wer sin Leven findt, de schall dat verleern, un wer sin Leven verlüst um Mintwilln, de schall dat finnen. Luk. 17, 33.

40. Wer ju upnimmt, de nimmt Mi up, un wer Mi upnimmt, de nimmt Den up, De Mi schickt hett. Matth. 18, 5. Luk. 10, 16. Joh. 13, 20.

41. Wer en Prophet upnimmt in en Prophet sin Nam, de schall en Prophet sin Lohn hebben. Wer en Gerechten upnimmt in en Gerechten sin Nam, de schall en Gerechten sin Lohn hebben. 1. Kön. 17, 10. 18, 4.

42. Un wer een vun düsse Lüttsten sin Döß mit en Beker kolt Water löscht in en Jünger sin Nam, wahrlich, Ik segg ju, dat schall em nich unbelohnt blieven. Matth. 25, 40. Mark. 9, 41.

Dat 11. Kapitel.

1. Un dat begeef sik, do JEsus son Gebot Sin Jüngers geven harr, gung He vun dar wieder, to lehrn un to predigen in ehr Städte.

2. As awer Johannes int Gefängnis de Warke vun Christus hörn dä, schick he twee vun sin Jüngers hen. Luk. 7, 18. 19.

3. Un leet Em seggen: Büst Du, De dar kamen schall, oder schüllt wi up en annern töven? 5. Mos. 18, 15.

4. JEsus antworte un sprok to de: Gaht hen un seggt Johannes wedder, wat ji seht un hört.

5. De Blinden seht, un de Lahmen gaht, un de Utsätzigen ward rein, un de Doven hört, de Doden staht up, un de Armen ward dat Evangelium predigt. Matth. 15, 30. Jes. 35, 5. Luk. 7, 22. Jes. 61, 1.

6. Un selig is, wer sik nich an Mi argern deiht. Matth. 13, 57.

7. As de hengungen, fung JEsus an to reden to dat Volk vun Johannes: Wat sünd ji rutgahn in de Wüstenie to sehn? Wüllt ji en Rohr sehn, dat de Wind hen un her weiht? Luk. 7, 24.

[18]

8. Oder wat sünd ji rutgahn to sehn? Wulln ji en Minsch sehn in weeke Kleder? Seht, de dar weeke Kleder drägt, sünd in de Könige ehr Hüs’.

9. Oder wat sünd ji rutgahn to sehn? Wulln ji en Prophet sehn? Ja, Ik segg ju, de ok mehr is as en Prophet. Luk. 1, 76. 7, 28.

10. Denn düsse is dat, vun den schreven steiht: Süh, Ik schick Min Engel vör Di her, de Din Weg vör Di bereiten schall. Mal. 3, 1. Mark. 1, 2.

11. Wahrlich, Ik segg ju: Mank alle, de vun Fruens gebarn sünd, is Nüms upkamen, de grötter is as Johannes de Döper. Awer de Lüttste in dat Himmelriek is grötter as he. Luk. 7, 28.

12. Awer vun Johannes den Döper sin Dag bet nu her lidt dat Himmelriek Gewalt. Un de Gewalt doht, de ritt dat to sik. Luk. 16, 16.

13. Denn alle Propheten un dat Gesetz hebbt weissagt bet up Johannes.

14. Un, so ji dat wüllt annehmen, he is Elias, de dar schall tokünftig wesen. Mal. 4, 5. Matth. 17, 12.

15. Wer Ohrn hett to hörn, de hör to. Mark. 7, 16.

16. Mit wem schall Ik awer düt Geslecht verglieken? Dat is as lüttje Kinner, de up den Markt sitt un ropt gegen ehr Gesellen, Luk. 7, 81.

17. Un sprekt: Wi hebbt ju fleut un ji wulln nich danzen; wi hebbt ju klagt, un ji wulln nich weenen.

18. Johannes is kamen, eet nich un drunk nich; so seggt se: He hett den Düvel. Matth. 3, 4. Luk. 7, 20.

19. Den Minschen sin Söhn is kamen, itt un drinkt; so seggt se: Süh, wat is de Minsch för en Freter un Wiensüper, en Gesell vun de Töllners un de Sünners. Un de Wiesheit mutt sik rechtfardigen laten vun ehr Kinner. Matth. 9, 10.

20. Do fung He an, de Städte to schelln, in weke de meisten vun Sin Daden geschehn weern, un de sik doch nich betert harrn.

21. Weh di, Chorazin! Weh di, Bethsaida! Weern son Daden to Tyrus un Sidon geschehn, as bi ju geschehn sünd, de harrn vör Tieden in’n Sack un in de Asch Buße dahn. Luk. 10, 13.

22. Doch Ik segg ju: Dat ward Tyrus un Sidon erdräglicher gahn an’t jüngste Gericht denn ju.

23. Un du, Capernaum, de du büst erhaben bet to den Himmel, du warrst bet in de Höll runnerstött warrn. Denn wenn to Sodom de Daden geschehn weern, de bi di geschehn sünd, se stunn noch hüdigen Dags. Jes. 14, 12.

24. Doch Ik segg ju: Dat ward dat Sodomer Land erdräglicher gahn an’t jüngste Gericht as di.

25. To desülvige Tied antworte JEsus un sprok: Ik pries Di, Vader un HErr vun den Himmel un de Eer, dat Du so wat de Wiesen un de Kloken verborgen hest un hest dat de Unmündigen apenbart. Luk. 10, 21. 1. Cor. 1, 27.

26. Ja, Vader, denn dat is so gefällig west vör Di.

27. Alle Dinge sünd Mi öwergeven[19] vun Min Vader. Un Nüms kennt den Söhn, as alleen de Vader; un Nüms kennt den Vader, as alleen de Söhn, un wen dat de Söhn will apenbarn, Matth. 28, 18. Ps. 8, 7. Joh. 3, 35. 17, 2. 1. Cor. 15, 27. Eph. 1, 22. Phil. 2, 9. Ebr. 2, 8.

28. Kamt her to Mi, alle, de ji möd un beladen sünd, Ik will ju erquicken. Jes. 55, 1. Jer. 31, 25.

29. Nehmt up ju Min Joch un lernt vun Mi, denn Ik bün sachtmödig un vun Harten demödig, so ward ji Ruh finnen för ju Seelen. Jer. 6, 16.

30. Denn Min Joch is sanft un Min Last is licht. 1. Joh. 5, 3.

Dat 12. Kapitel.

1. To de Tied gung JEsus dörch de Saat up en Sabbat; un Sin Jüngers harrn Hunger, fungen an, de Ahrn uttorieten un to eten. Mark. 2, 23. Luk. 6, 1.

2. Do dat de Pharisäers seegen, sproken se to Em: Süh, Din Jüngers doht, wat sik nich paßt up en Sabbat to dohn. 2. Mos. 20, 10.

3. He awer sprok to se: Hebbt ji nich les’t, wat David dä, as he un de mit em weern, Hunger harrn? 1. Sam. 21, 6. Luk. 6, 3.

4. Wa he in dat Gotteshus gung un eet de Schaubrode up, de em doch nich tokeemen to eten, un de mit em weern, sonnern alleen de Presters. 2. Mos. 29, 83. Mark. 2, 26.

5. Oder hebbt ji nich lest in dat Gesetz, wa de Presters up den Sabbat in den Tempel den Sabbat breken un doch ahn Schuld sünd?

6. Ik awer segg ju, dat hier De is, De ok grötter is as de Tempel.

7. Wenn ji awer weten dän, wat dat is: Ik hef Wolgefalln an de Barmhartigkeit un nich an dat Opfer, so harrn ji de Unschülligen nich verdammt. Matth. 9, 13. 1. Sam. 15, 22.

8. De Minschensöhn is en HErr ok öwer den Sabbat.

9. Un He gung vun dar weg un keem in de Schol.

10. Un süh, dar weer en Minsch, de harr en verdrögte Hand. Un se frogen Em un sproken: Is dat ok recht, up den Sabbat gesund to maken? Up dat se en Sak to em harrn.

11. Awer He sprok to se: Wer is dar mank ju, wenn he en Schap hett, dat em up en Sabbat in en Grav fallt, de dat nich anfaten un wedder ruttrecken dä?

12. Wa veel beter is nu en Minsch as en Schap? Darum kann man wull up en Sabbat wat Gudes dohn.

13. Do sprok He to den Minschen: Streck din Hand ut. Un he streck se ut, un se war wedder gesund as de anner.

14. Do gungen de Pharisäer rut un heeln en Rath öwer Em, wa se Em dod maken kunnen. Ps. 2, 2. Mark. 3, 6. Luk. 6, 11.

15. Awer do JEsus dat hör, mak He Sik darvun. Un Em folg veel Volk na, un He mak se all gesund.

16. Un bedroh se, dat se Em nich verraden dän. Matth. 9, 30.

17. Up dat erfüllt war, dat dar seggt is dörch den Prophet Jesaias, de dar sprickt: Jes. 42, 1.

[20]

18. Süh, dat is Min Knecht, den Ik utwählt hef, un Min Allerleevsten, an den Min Seel en Wolgefalln hett. Ik will Min GEist up Em leggen, un He schall de Heiden dat Gericht verkündigen. Matth. 3, 17. Jes. 11, 2.

19. He ward nich strieden noch schrien, un man ward Sin Schrien nich hörn up de Straten.

20. Dat inknickte Rohr ward He nich tweibreken, un den glimmenden Docht ward He nich utlöschen, bet dat He utföhrt dat Gericht to’n Sieg. Jes. 61. Hes. 34, 16.

21. Un de Heiden ward up Sin Nam höpen.

22. Do war en beseten Minsch to Em brocht, de weer blind un stumm, un He mak em gesund, dat de Blinde un Stumme spreken un sehn kunn. Matth. 9, 32.

23. Un all dat Volk war bang un sprok: Is Düß nich David sin Söhn? Matth. 9, 33.

24. Awer de Pharisäer, as se dat hörn, sproken se: He drifft de Düvels nich anners ut as dörch Beelzebub, den Öwersten vun de Düvels. Matth. 9, 34. Mark. 3, 22. Luk. 11, 15.

25. JEsus awer mark ehr Gedanken un sprok to se: Jede Riek, wenn dat mit sik sülvst uneens ward, dat ward wüste, un jede Stadt oder Hus, wenn dat mit sik sülvst uneens ward, kann nich bestahn. Luk. 11, 17.

26. Wenn denn een Satan den annern utdrifft, so mutt he mit sik sülvst uneens wesen, wa kann denn sin Riek bestahn?

27. Wenn Ik awer de Düvels dörch Beelzebub utdrieven doh, dörch wen drievt denn ju Kinner se ut? Darum ward se ju Richters wesen.

28. So Ik awer de Düvels dörch GOtt Sin GEist utdrieven doh, so is jo GOttes Riek to ju kamen. 1. Joh. 3, 8.

29. Oder wa kann jemand in en Starken sin Hus gahn un sin Husgerät roven, dat wes’ denn, dat he eerst den Starken anbinnen deiht un em denn sin Hus utrovt. Jes. 49, 27.

30. Wer nich mit Mi is, de is gegen Mi, un wer nich mit Mi sammelt, de verstreut. Luk. 11, 23.

31. Darum segg Ik ju: Alle Sünn un Lästerung ward den Minschen vergeven, awer de Lästerung wedder den GEist ward den Minschen nich vergeven. Mark. 3, 28. 29. Luk. 12, 10. Ebr. 6, 4. 6. Ebr. 10, 29.

32. Un wer wat redt gegen den Minschensöhn den ward dat vergeven; awer wer wat redt gegen den hilligen GEist, den ward dat nich vergeven, nich in düsse noch in de anner Welt. Luk. 12, 10.

33. Sett entweder en guden Bom, so ward de Frucht gut wesen, oder sett en fulen Bom, so ward de Frucht ful. Denn an de Frucht kennt man den Bom. Matth. 7, 17. Luk. 6, 44.

34. Ji Adderngetücht, wa künnt ji wat Gudes reden, dewiel ji bös sünd? Wovun dat Hart vull is, darvun geiht de Mund öwer. Luk. 6, 45.

35. En gude Minsch bringt wat Gudes hervör ut sin gude Hart[21] sin Schatz, un en böse Minsch bringt Böses hervör ut sin bösen Schatz.

36. Awer Ik segg ju, dat de Minschen möt Rekenschop geven up dat jüngste Gericht vun jede unnütze Wort, dat se spraken hebbt. Eph. 4, 29.

37. Ut din Hart schast du rechtfardigt warrn, un ut din Worde schast du verdammt warrn. Hiob. 15, 6. Luk. 19, 22.

38. Do antworten eenige mank de Schriftgelehrten un Pharisäers un sproken: Meister, wi muchen geern en Teken vun Di sehn. Matth. 16, 1. Mark. 8, 11.

39. Un He antworte un sprok: De böse un ehebrekerische Art söcht en Teken, un dar ward ehr keen Teken geven as alleen dat Teken vun den Prophet Jonas. Matth. 16, 4. Luk. 11, 29. 30.

40. Denn so, as Jonas dree Dag’ un dree Nächte in den Walfisch sin Buk weer, so ward de Minschensöhn dree Dag’ un dree Nächte merrn in de Eer wesen. Jon. 2, 1. 2.

41. De Lüd vun Ninive ward uptreden up dat jüngste Gericht mit düt Geslecht un ward dat verdammen, denn se dän Buße na Jonas sin Predigt. Un süh, hier is mehr as Jonas. Jon. 3, 5.

42. De Königin vun den Süden ward uptreden up dat jüngste Gericht mit düt Geslecht un ward dat verdammen, denn se keem vun dat Enn vun de Eer, Salomo sin Wiesheit to hörn. Un süh, hier is mehr as Salomo. 1. Kön. 10, 1. Luk. 11, 31.

43. Wenn de unreine Geist vun den Minsch utfahrn is, so dörchwannert he wüste Stä’n, söcht Ruh un findt de nich. Luk. 11, 24.

44. So sprickt he denn: Ik will wedder umkehrn in min Hus, wo ik utgahn bün. Un wenn he kummt, so findt he dat lerrig, fegt un smückt.

45. So geiht he hen un nimmt to sik söven annere Geister, de slechter sünd as he sülven, un wenn se rinkamt, wahnt se darin, un ward et mit densülvigen Minsch arger as dat vörher weer. Also ward dat ok düt böse Geslecht gahn. 2. Pet. 2, 20.

46. Do He noch also to dat Volk reden dä, süh, do stunn Sin Moder un Sin Bröder buten, de wulln mit Em spreken. Mark. 3, 31. Luk. 8, 19.

47. Do sprok Een to Em: Süh, Din Moder un Din Bröder staht buten un wüllt mit Di spreken.

48. He antwort awer un sprok to den, de Em dat seggen dä: Wer is Min Moder? Un wer sünd Min Bröder?

49. Un reck Sin Hand ut öwer Sin Jüngers un sprok: Süh dar, dat is Min Moder un Min Bröder.

50. Denn wer den Willn deiht vun Min Vader in den Himmel, desülvige is Min Broder, Swester un Moder. Matth. 7, 21. Joh. 6, 40.

Dat 13. Kapitel.

1. Up densülvigen Dag gung JEsus ut dat Hus un sett Sik an de See. Mark. 4, 1.

2. Un veel Volk versammel sik[22] to Em also, dat He in dat Schipp steeg un seet, un all dat Volk stunn an dat Öwer.

3. Un He redte to se veelerlie dörch Glieknisse un sprok: Seht, dar gung en Saimann ut to sai’n. Mark. 4, 3. Luk. 8, 4.

4. Un indem he sai’, full wat an den Weg; do keemen de Vageln un freeten dat up.

5. Wat full in dat steenige Land, dar dat nich veel Eer harr, un gung bald up, darum, dat dat keen deepe Eer harr.

6. As nu awer de Sünn upgung, welk dat, un wiel dat keen Wuttel harr, war dat verbrennt.

7. Wat full mank de Dorn, un de Dorn wussen up un heeln dat unner.

8. Wat full up en gut Land un drog Frucht, wat hunnertfältig, wat sößtigfältig, wat dörtigfältig.

9. Wer Ohrn hett, to hörn, de hör.

10. Un de Jüngers keemen to Em un sproken: Warum redst Du to se dörch Glieknisse? Mark. 4, 10. Luk. 8, 9.

11. He antworte un sprok: Ju is geven, dat ji dat Geheemnis vun dat Himmelriek verstaht; düsse awer is dat nich geven. Matth. 11, 25. Mark. 4, 11.

12. Denn wer dar hett, den ward wat geven, dat he dat vullkamen hett, wer awer nicks hett, vun den ward ok nahmen, wat he hett. Matth. 25, 29.

13. Darum red Ik to se dörch Glieknisse. Denn mit sehen Ogen seht se nich, un mit hören Ohrn hört se nich, denn se verstaht dat nich.

14. Un öwer se ward de Wiessagung vun Jesaias erfüllt, de dar seggt: Mit de Ohrn ward ji hörn un ward dat nich verstahn, un mit sehen Ogen ward ji sehn un dat nich begriepen. Jes. 6, 9. 10. Mark. 4, 12. Luk. 8, 10.

15. Denn dat Hart vun düt Volk is verstockt, un ehr Ohrn hört nich recht, un ehr Ogen slummert, up dat se nich enmal mit de Ogen seht un mit de Ohrn hört un mit dat Hart verstaht un sik bekehrt, dat Ik se helpen dä.

16. Awer selig sünd ju Ogen, dat se seht, un ju Ohrn, dat se hört. Luk. 10, 23.

17. Wahrlich, Ik segg ju: Veele Propheten un Gerechte hebbt begehrt, to sehn, wat ji seht, un hebbt dat nich sehn, un to hörn, wat ji hört, un hebbt dat nich hört. Luk. 10, 24.

18. So hört nu düt Glieknis vun den Saimann. Mark. 4, 14.

19. Wenn Jemand dat Wort vun dat Riek hört un nich versteiht, so kummt de Böse un ritt weg, wat dar sai’t is in sin Hart, un de is dat, de an den Weg sai’t is.

20. De awer up dat steenige Land sai’t is is de: wenn Jemand dat Wort hört un datsülve bald annimmt mit Freuden. Jes. 58, 2.

21. Awer he hett keen Wutteln in sik, sonnern he is wedderwendig, wenn sik Drövsal un Verfolgung erheven deiht wegen dat Wort, so argert he sik bald. Eph. 3, 17.

22. De awer unner de Dorn[23] sai’t is, is de, wenn Jemand dat Wort hört un de Sorg vun düsse Welt un Bedrug vun de Riekdom erstickt dat Wort un bringt keen Frucht. Luk. 18, 32. 1. Tim. 6, 9.

23. De awer in dat gude Land sai’t is, is de: wenn Jemand dat Wort hört un versteiht dat un denn ok Frucht bringt; un wat driggt hunnertfältig, wat awer sößtigfältig, wat dörtigfältig.

24. He lä se en anner Glieknis vör un sprok: Dat Himmelriek is liek en Minsch, de gude Saat up sin Acker sai’t.

25. Do awer de Lüd sleepen, keem sin Fiend un sai’ Unkrut twischen den Weeten un gung weg.

26. Do nu dat Krut wassen un Frucht bringen dä, do funn sik ok dat Unkrut.

27. Do keemen de Knechten to den Husvader un sproken: Herr, hest du nich guden Samen up din Acker sai’t? Woher hett he denn dat Unkrut?

28. He sprok to de: Dat hett de Fiend dahn. Do sproken de Knechten: Schüllt wi hengahn un dat utrieten?

29. He sprok: Nee, darmit ji nich togliek den Weeten mit utriet, wenn ji dat Unkrut utriet.

30. Lat dat beid tosamen wassen bet to de Aarn, un um de Tied vun de Aarn will ik to de Meiers seggen: Sammelt toeerst dat Unkrut tohop un bindt dat in Bündels, dat man dat verbrenn, awer den Weeten sammelt mi in min Schün.

31. En anner Glieknis lä He se vör un sprok: Dat Himmelriek is liek en Sempkorn, dat en Minsch neem un sai’ dat up sin Acker. Mark. 4, 31. Luk. 13, 19.

32. Dat is dat lüttste vun alle Saatkorns, wenn dat awer upwaßt, so is dat dat gröttste mank den Kohl un ward en Bom, dat de Vageln unner den Himmel kamt un wahnt unner sin Twiegen.

33. En anner Glieknis redte He to se: Dat Himmelriek is en Suerdeeg liek, den en Fru neem un meng dat mank dree Schepel Mehl, bet dat dat alltosamen suer war. Luk. 13, 21.

34. All düt redte JEsus dörch Glieknisse to dat Volk, un ahn Glieknisse redte He nich to se. Mark. 4, 33.

35. Up dat erfüllt war, wat seggt is dörch den Prophet, de dar sprickt: Ik will Min Mund updohn in Glieknisse un will utspreken de Heemlichkeiten vun Anfang vun de Welt. Ps. 78, 2.

36. Do leet JEsus dat Volk vun Sik un gung to Hus. Un Sin Jünger keemen to Em un sproken: Düd’ uns de Glieknisse vun dat Unkrut up den Acker.

37. He antworte un sprok to se: De Minschensöhn is dat, De den guden Samen sai’t.

38. De Acker is de Welt. De gude Samen sünd de Kinner vun dat Riek. Dat Unkrut sünd de Kinner vun de Bosheit.

39. De Fiend, de se sai’t, is de Düvel. De Aarn is dat Enn vun de Welt. De Meiers sünd de Engeln. Offenb. 14, 15.

40. So as man nu dat Unkrut[24] utritt un int Füer verbrennt, so ward dat ok an dat Enn vun düsse Welt gahn.

41. De Minschensöhn ward Sin Engeln schicken, un se ward sammeln ut Sin Riek alle Argernisse, un de dar Unrecht doht, Matth. 24, 31. 49. 25, 32.

42. Un ward se in den Füeraben smieten, dar ward wesen Hulen un Tänklappern. Matth. 8, 12. 22, 14.

43. Denn ward de Gerechten lüchten as de Sünn in ehrn Vader Sin Riek. Wer Ohrn hett to hörn, de hör. Dan. 12, 3.

44. Awermals is dat Himmelriek liek en verborgen Schatz in den Acker, den en Minsch funn un versteek em un gung hen vör Freuden öwer densülvigen un verkoff Allns, wat he harr, un koff den Acker. Matth. 16, 24. Phil. 3, 7.

45. Awermals is dat Himmelriek gliek en Kopmann, de gude Parlen söch.

46. Un do he en köstliche Parl funn, gung he hen un verkoff, wat he harr, un koff desülvige. Spr. 8, 10. 11.

47. Awermals is dat Himmelriek liek en Nett, dat in de See smeten is, womit man alle Slag Fisch fangt.

48. Wenn dat awer vull is, so treckt se dat rut an dat Öwer, sitt un sammelt de guden in en Fatt tosamen, awer de fulen smiet se weg.

49. Also ward dat ok an dat Enn vun de Welt gahn. De Engeln ward utgahn un de Bösen vun de Gerechten scheeden. Matth. 25, 32. Mark. 12, 27.

50. Un ward se in den Füeraben smieten, dar ward Hulen un Tänklappern wesen.

51. Un JEsus sprok to se: Hebbt ji dat Allns verstahn? Se sproken: Ja, HErr. Do sprok He:

52. Darum, jede Schriftgelehrte, to dat Himmelriek gelehrt, is liek en Husvader, de ut sin Schatz Nies un Oles hevördriggt.

53. Un dat begeev sik, do JEsus düsse Glieknisse redt harr, gung He weg vun dar.

54. Un keem in Sin Vaderland un lehr se in ehr Schol also, dat se sik entsetten un sproken: Woher hett Düsse son Klokheit un son Daden?

55. Is He nich de Söhn vun en Timmermann? Heet nich Sin Moder Maria? un Sin Bröder Jakob, un Joses, un Simon un Judas? Mark. 6, 3. Luk. 4, 22.

56. Un Sin Swestern, sünd se nich alle bi uns? Woher hett He denn alles?

57. Un se argerten sik an Em. JEsus awer sprok to se: En Prophet gelt narmens weniger as in sin Vaderland un in sin Hus. Mark. 6, 4. Joh. 4, 44.

58. Un He dä dar nich veele Teken wegen ehrn Unglov.

Dat 14. Kapitel.

1. To de Tied keem dat Gerücht vun JEsus vör den Veerfürsten Herodes.

2. Un he sprok to sin Knechten: Düsse is Johannes de Döper, he is vun de Doden upstahn, darum deiht He son Daden.

3. Denn Herodes harr Johannes[25] grepen, bunden un in dat Stockhus smeten wegen de Herodias, de Fru vun sin Broder Philippus. Mark. 6, 17. Luk. 3, 19. 20.

4. Denn Johannes harr to em seggt: Dat is nich recht, dat du se ton Fru hest. 3. Mos. 18, 16.

5. Un he harr em geern dod maken laten, awer he weer bang vör dat Volk, denn se heeln em för en Prophet.

6. As awer Herodes sin Geburtsdag fiern dä, do danz Herodias ehr Dochter vör se. Dat gefull Herodes bannig.

7. Darum versprok he ehr mit en Eed, he wull ehr geven, wat se förrern dä.

8. Un as se tovör vun ehr Moder africht weer, sprok se: Gif mi her up en Schöttel Johannes den Döper sin Kopp.

9. Un de König war trurig. Doch wegen den Eed un wegen de, de mit em to Disch seeten, befohl he, ehr den to geven.

10. Un schick hen un leet Johannes den Kopp afhaun in dat Stockhus.

11. Un sin Kopp war brocht up en Schöttel un de lüttje Diern geven, un se broch em na ehr Moder.

12. Do keemen sin Jüngers un neemen sin Lieknam un begraven em un keemen un vertelln dat JEsus. Mark. 6, 29.

13. Do dat JEsus hör, week He vun dar up en Schipp in en Wüstenie alleen. Un as dat Volk dat hör, folg Em dat na to Fot ut de Städte. Mark. 6, 31. 32.

14. Un JEsus gung hervör un seeg dat grote Volk, un dat dä Em leed um datsülve un mak ehr Kranken gesund. Joh. 6, 5.

15. Up den Abend treden Sin Jüngers to Em un sproken: Düt is en Wüstenie, un de Nacht brickt an: lat dat Volk vun Di, dat se in en Flecken gaht un sik Spies kopt. Joh. 6, 5.

16. Awer JEsus sprok to se: Dat is nich vun nöden, dat se hengaht; gevt ji se to eten. Luk. 9, 13.

17. Se sproken: Wi hebbt hier nicks as fief Brode un twee Fisch.

18. Un He sprok: Bringt Mi de her.

19. Un He leet dat Volk sik lagern up dat Gras un neem de fief Brode un de twee Fisch, seeg up to den Himmel un dank un brok se un geev de Brode de Jüngers, un de Jüngers geeven se dat Volk.

20. Un se eeten all un warn satt un sammeln up, wat öwrig blev vun de Brocken, twölf Körv vull. Mark. 6, 42. 43. Luk. 9, 17.

21. De awer eten harrn, de weern bi fiefdusend Mann, ahn Wiewer un Kinner.

22. Un alsobald dreev JEsus Sin Jünger, dat se in dat Schipp steegen un vör Em röwer fahrn, bet dat He dat Volk nun Sik leet. Mark. 6, 45. Joh. 6, 17.

23. Un do He dat Volk vun Sik laten harr, steeg He up en Barg alleen, um to beden. Un abends weer He dar alleen.

24. Un dat Schipp weer all[26] merrn up de See un lee Noth vun de Waggen, denn de Wind weer se towedder.

25. Awer in de veerte Nachtwach keem JEsus to se un gung up den See.

26. Un do Em de Jüngers seegen up den See gahn, verfehrn se sik un sproken: Dat is en Spök, un schreegen ut Furcht. Luk. 24, 37.

27. Awer alsobald sprok JEsus mit se un sä: West nich bang, Ik bün dat, fürcht ju nich.

28. Petrus awer antworte Em un sprok: HErr, büst Du dat, so heet mi to Di kamen up dat Water.

29. Un He sprok: Kumm her! Un Petrus steeg ut dat Schipp un gung up dat Water, dat he to JEsus keem.

30. He seeg awer en starken Wind. Do verfehr he sik un fung an, unnertogahn, schreeg un sprok: HErr, help mi.

31. JEsus awer reck alsobald de Hand ut un fat em an un sprok to em: O du Kleenglövige, warum twiefelst du? Matth. 6, 30. 8, 26. Jak. 1, 6.

32. Un se steegen in dat Schipp, un de Wind war still.

33. De awer in dat Schipp weern, keemen, fulln vör Em dal un sproken: Du büst wahrhaftig GOtt Sin Söhn. Matth. 16, 16.

34. Un se fahrn röwer un keemen in dat Land Genezareth. Mark. 6, 53.

35. Un as de Lüd an densülven Ort Em gewahr warn, schickten se ut in dat ganze Land umher un brochen allerlie Ungesunde to Em,

36. Un beden Em, dat se man blot den Som vun Sin Kled anröhrten. Un alle, de den anröhrten, warn gesund.

Dat 15. Kapitel.

1. Do keemen to Em de Schriftgelehrten un Pharisäers vun Jerusalem un sproken:

2. Warum öwertredt Din Jüngers de Öldsten ehr Upsätze? Se wascht ehr Hann nich, wenn se Brod eten doht.

3. He antworte un sprok to se: Warum öwertredt ji denn GOtt Sin Gebode um ju Upsätze wegen?

4. GOtt hett geboden: Du schast Vader un Moder ehrn; wer awer Vader un Moder flucht, de schall den Dod starven. 2. Mos. 20, 12. 21, 17. Mark. 7, 10.

5. Awer ji lehrt: Wer to den Vader oder to de Moder sprickt: Wenn ik dat opfer, so is dat för di veel beter, de deiht wol. Spr. 28, 24.

6. Darmit geschüht dat, dat Nüms mehr sin Vader oder Moder ehrt, un hebbt also GOtt Sin Gebode uphaben um ju Upsätze willen.

7. Ji Heuchlers, dat hett wull Jesaias vun ju weissagt un spraken: Jes. 29, 13. Mark. 7, 6.

8. Düt Volk kummt to Mi mit sin Mund un ehrt Mi mit sin Lippen, awer ehr Hart is wiet af vun Mi.

9. Awer vergevens deent se Mi, dewiel se lehrt son Lehrn, de nicks as Minschengebode sünd.

10. Un He reep dat Volk to Sik un sprok to se: Hört to un verstaht dat!

[27]

11. Wat to den Mund ingeiht, dat makt den Minsch nich unrein, awer wat to den Mund utgeiht, dat makt den Minsch unrein.

12. Do treden Sin Jüngers to Em un sproken: Weetst Du ok, dat de Pharisäers sik argert, as se dat Wort hört?

13. Awer He antworte un sprok: Alle Planten, de Min himmlische Vader nich plant hett, de ward utreeten.

14. Lat se fahrn, se sünd blinde Blindenföhrers. Wenn awer en Blinde den annern föhrt, so fallt se beide in de Kul. Luk. 6, 39. Röm. 2, 19.

15. Do antworte Petrus un sprok to Em: HErr, düd’ uns düt Glieknis.

16. Un JEsus sprok to se: Sünd ji denn ok noch unverstännig?

17. Markt ji noch nich, dat alles, wat to den Mund ingeiht, dat geiht in den Buk un ward dörch den natürlichen Gang utsmeten.

18. Wat awer ton Mund rutgeiht, dat kummt ut dat Hart, un dat makt den Minsch unrein. Jak. 3, 6. 10.

19. Denn ut dat Hart kamt böse Gedanken, Mord, Ehebreken, Horerie, Deverie, falsche Tügnisse, Lästerung. Matth. 9, 4. 1. Mos. 6, 5. 8, 21.

20. Dat sünd de Stücke, de den Minsch unrein makt. Awer mit Hann to eten, de nich wuschen sünd, makt den Minsch nich unrein.

21. Un JEsus gung ut vun dar un trock sik heemlich torügg in de Gegend vun Tyrus un Sidon.

22. Un süh, en kananäische Fru gung ut desülve Grenz un schreeg Em na un sprok: Ach, HErr, Du Söhn Davids, erbarm Di öwer mi. Min Dochter ward vun den Düvel öwel plagt. Matth. 20, 30.

23. Un He antworte ehr nich en Wort. Do treden Sin Jüngers to Em un beden Em un sproken: Lat ehr doch vun Di, denn se schriggt uns na.

24. He awer antworte un sprok: Ik bün nich schickt, as blot to de verlarn Schap vun dat Hus Israel. Matth. 10, 6. Apost. 3, 26.

25. Se keem awer un full vör Em dal un sprok: HErr, help mi!

26. Awer He antworte un sprok: Dat is nich fien, dat man de Kinner dat Brod nimmt un smitt dat vör de Hunn’. Mark. 7, 27.

27. Se sprok: Ja, HErr, doch eet de lüttjen Hunn’ vun de Kromen, de vun ehr Herrn ehr Dischen fallt.

28. Do antworte JEsus un sprok to ehr: O, Fru, din Glov is grot, di gescheh, as du wullt. Un ehr Dochter war gesund to desülvige Stunn. Matth. 8, 10. 13.

29. Un JEsus gung vun dar wieder un keem an den galiläischen See un gung up en Barg un sett Sik dal. Mark. 7, 31.

30. Un veel Volk keem to Em, de harrn mit sik Lahme, Blinde, Stumme, Kröpels un veele annere un smeten se JEsus vör de Föt, un He mak se gesund. Matth. 11, 5. 21, 14. Jes. 35, 5. Luk. 7, 22.

31. Dat sik dat Volk wunner, as se seegen, dat de Stummen[28] spreken dän, de Kröpels gesund warn, de Lahmen gungen, de Blinden sehn dän, un priesen den GOtt Israels.

32. Un JEsus reep Sin Jüngers to Sik un sprok: Mi jammert dat Volk, denn se sünd nu wull dree Dag’ bi Mi bleven un hebbt Nicks to eten, un Ik will se nich hungrig vun Mi laten, up dat se nich up den Weg versmachten doht. Mark. 8, 1. Matth. 20, 34.

33. Do sproken Sin Jüngers to Em: Wo künnt wi hier so veel Brod herkriegen in de Wüstenie, dat wi so veel Volk satt makt?

34. Un JEsus sprok to se: Wa veel Brode hebbt ji? Se sproken: Söven, un en beten Fisch.

35. Un He leet dat Volk sik up de Eer henleggen,

36. Un neem de söven Brode un de Fisch, dankte, brok se un geev se Sin Jüngers, un de Jüngers geeven se dat Volk. Mark. 8, 6.

37. Un se eeten all un warn satt un neemen up, wat öwrig bleven weer vun Kromen, söven Körv vull. Mark. 8, 8.

38. Un de dar eten harrn, dat weern veerdusend Mann ahn de Fruens un Kinner.

39. Un as He dat Volk harr vun sik laten, steeg He in en Schipp un keem in de Grenz vun Magdala.

Dat 16. Kapitel.

1. Do treden de Pharisäers un Sadducäers to Em; de versöchten Em un verlangten, dat He se en Teken vun den Himmel sehn leet. Mark. 8, 11.

2. Awer He antworte un sprok to se: Des Abends sprekt ji: Dat ward en schönen Dag warrn, denn de Himmel is roth; Luk. 12, 54.

3. Un des Morgens sprekt ji: Dat ward hüt Unwedder warrn, denn de Himmel is roth un düster. Ji Heuchlers, den Himmel sin Gestalt künnt ji beordeeln, künnt ji denn nich ok de Teken vun düsse Tied beordeeln? Matth. 11, 4.

4. Düsse böse un ehebrekerische Art söcht en Teken, un keen Teken schall se geven warrn as dat Teken vun den Prophet Jonas. Un He verleet se un gung darvun. Matth. 12, 39. 40. Luk. 11, 29. 30. Jon. 2, 1.

5. Un as Sin Jüngers röwer föhrt weern, harrn se vergeten, Brod mit sik to nehmen.

6. JEsus awer sprok to se: Seht to un höd ju vör de Pharisäer un Sadducäer ehrn Suerdeeg. Mark. 8, 15. Luk. 12, 1. 1. Cor. 5, 6. Gal. 5, 9.

7. Do dachen se bi sik sülvst un sproken: Dat ward dat wesen, dat wi keen Brod mit uns nahmen hebbt.

8. Do dat JEsus hör, sprok He to se: Ji Kleenglövigen, wat bekümmert ji ju doch, dat ji keen Brod mit ju nahmen hebbt? Matth. 6, 30.

9. Vernehmt ji noch Nicks? Denkt ji nich an de fief Brode mank de Fiefdusend, un wa veel Körv ji do upsammelt hebbt? Matth. 14, 17. Mark. 8, 19. Joh. 6, 9.

10. Ok nich an de söven Brode mank de Veerdusend, un wa veel Körv ji dar upsammelt hebbt? Matth. 15, 34. 37. Mark. 8, 20.

[29]

11. Wa verstaht ji denn nich, dat Ik ju nich segg vun dat Brod, wenn Ik segg: Höd ju vör de Pharisäers un Sadducäers ehrn Suerdeeg?

12. Do verstunn se, dat He nich seggt harr, dat se sik höden schulln vör den Suerdeeg vun dat Brod, sonnern vör de Pharisäers un Sadducäers ehr Lehr. 1. Cor. 5, 6. Gal. 5, 9.

13. Do keem JEsus in de Gegend vun de Stadt Cäsarea Philippi un frog Sin Jüngers un sprok: Wat seggt de Lüd, dat de Minschensöhn is? Mark. 8, 27.

14. Se sproken: Weke seggt, Du büst Johannes de Döper, de annern, Du büst Elias, weke, Du büst Jeremias oder een vun de Propheten.

15. He sprok to se: Wat seggt ji denn, wer Ik bün?

16. Do antworte Simon Petrus un sprok: Du büst Christus, den lebendigen GOtt Sin Söhn. Mark. 8, 29. Joh. 1, 49. 6, 69.

17. Un JEsus antworte un sprok to em: Selig büst du, Simon, Jonas Söhn; denn Fleesch un Blod hett di dat nich apenbart, sonnern Min Vader in den Himmel. 1. Cor. 2, 10. Gal. 1, 16.

18. Un ik segg di ok: Du büst Petrus, un up düssen Fels will Ik Min Gemeen buen, un de Porten vun de Höll schüllt se nich to nichte maken. Joh. 1, 42.

19. Un Ik will di de Slötel to dat Himmelriek geven. All, wat du up de Eer tosamen binnen warrst, schall ok in den Himmel tosamen bunnen wesen, un all, wat du up de Eer los maken warrst, schall ok in den Himmel los wesen. Matth. 18, 18.

20. Do verbo He Sin Jüngers, dat se nüms seggen schulln, dat He JEsus, de Christ, weer. Matth. 17, 9.

21. Vun de Tied an fung JEsus an un wies Sin Jüngers, wa He müß na Jerusalem gahn un veel lieden vun de Öldsten un Hohepresters un Schriftgelehrten un dod makt warrn un an den drüdden Dag wedder upstahn. Matth. 17, 22.

22. Un Petrus neem Em to sik, fahr Em an un sprok: HErr, schon Di Sülvst, lat Di so wat nich wedderfahrn.

23. Awer He wenn Sik um un sprok to Petrus: Mak di vun Mi, Satan, du büst Mi towedder, denn du meenst nich, wat göttlich, sonnern wat minschlich is. 2. Sam. 19, 22. Mark. 8, 33.

24. Do sprok JEsus to Sin Jüngers: Will Mi Jemand nafolgen, de mutt sik sülvst upgeven un sin Krüz up sik nehmen un Mi nafolgen. Matth. 10, 38. Mark. 8, 34. Luk. 9, 23.

25. Denn wer sin Leven beholn will, de schall dat verleern; wer awer sin Leven verlüst Minetwegen, de schall dat finnen. Luk. 17, 33.

26. Wat hülp dat den Minschen, wenn he de ganze Welt gewunn un neem doch Schaden an sin Seel? Oder wat kann de Minsch geven, dat he sin Seel wedder inlöst? Mark. 8, 36. Luk. 9, 25. Ps. 49, 9.

27. Denn dat ward so togahn,[30] dat de Minschensöhn kummt in Sin Vader Sin Herrlichkeit mit Sin Engeln, un denn ward He Jedereen geven na sin Warke. Matth. 25, 31. Röm. 2, 6.

28. Wahrlich, Ik segg ju: Hier staht weke, de den Dod nich smecken ward, bet dat se den Minschensöhn kamen seht in Sin Riek. Mark. 9, 1. Luk. 9, 27.

Dat 17. Kapitel.

1. Un söß Dag’ naher neem JEsus to Sik Petrus, Jakobus un Johannes, sin Broder, un föhr se afsieden up en hogen Barg. Mark. 9, 2.

2. Un war verklärt vör se, un Sin Gesicht lüch as de Sünn, un Sin Kleder war witt as en Licht. Joh. 1, 14. 2. Pet. 1, 16. 17.

3. Un süh, do seegen se Moses un Elias, de reden mit Em. Luk. 9, 31.

4. Petrus awer antworte un sprok to JEsus: HErr, hier is gut wesen; wenn Du wullt, so lat uns hier dree Hütten maken, een för Di, een för Moses, een för Elias.

5. As he noch so spreken dä, süh, do öwerschatt se en helle Wolk. Un süh, en Stimm ut de Wolk sprok: Düt is Min leeve Söhn, an Den Ik en Wolgefalln hef, Den schüllt ji hörn. Matth. 3, 17. 2. Pet. 1, 17.

6. As de Jüngers dat hörn dän, fulln se dal up ehr Gesicht un verfehrn sik gewaltig.

7. JEsus awer tred to se, rög se an un sprok: Staht up un fürcht ju nich. Dan. 8, 19. 10, 10.

8. As se awer ehr Ogen updän, seegen se Nüms as JEsus alleen.

9. Un as se den Barg dal gungen, befohl se JEsus un sprok: Ji schüllt düt Gesicht Nüms seggen, bet de Minschensöhn vun de Doden upstahn is. Matth. 16, 20.

10. Un Sin Jüngers frogen Em un sproken: Wat seggt denn de Schriftgelehrten, Elias mutt eerst kamen? Matth. 11, 14. Mal. 4, 5.

11. JEsus antworte un sprok to se: Elias schall jo eerst kamen un Allns torecht bringen. Mark. 9, 13.

12. Doch Ik segg ju: Elias is all kamen, un se hebbt em nich kennt, sonnern hebbt an em dahn, wat se wulln. So ward ok den Minschensöhn vun se lieden möten. Matth. 11, 14. 14, 9.

13. Do verstunn de Jüngers, dat He vun Johannes den Döper to se spraken harr.

14. Un as se to dat Volk kamen dän, tred en Minsch to se un full Em to Föten, Mark. 9, 17. Luk. 9, 38.

15. Un sprok: HErr, erbarm Di öwer min Söhn, denn he is maandsüchtig un hett en sware Lieden, he fallt oft in dat Füer un oft in dat Water;

16. Un ik hef em to Din Jüngers brocht, un se kunnen em nich helpen.

17. JEsus awer antworte un sprok: O du unglövige un verkehrte Geslecht, wa lang schall Ik bi ju wesen? Wa lang schall Ik ju dulden? Bringt Mi em her!

18. Un JEsus bedroh em, un[31] de Düvel fahr vun em ut, un de junge Minsch war gesund to desülvige Stunn.

19. Do treden Sin Jüngers to Em alleen un sproken: Warum kunnen wi em nich utdrieven?

20. JEsus awer antworte un sprok to se: Wegen ju Unglov. Denn Ik segg ju: Wahrlich, wenn ji Glov hebbt as en Sempkorn, so mögt ji to düssen Barg seggen: Mak di vun hier darhen, so ward he sik wegmaken, un ju ward Nicks unmöglich wesen. Matth. 21, 21. Mark. 11, 23. Luk. 17, 6.

21. Awer düsse Art fahrt nich ut, denn dörch Beden un Fasten.

22. Do se awer ehr Wesen harrn in Galiläa, sprok JEsus to se: Dat is tokünftig, dat de Minschensöhn öwerantwort ward in de Minschen ehr Hann; Matth. 20, 17. 18. Mark. 9, 31. Luk. 9, 22. 18, 31.

23. Un se ward Em dod maken, un den drütten Dag ward He wedder upstahn. Un se warn heel bedrövt.

24. As se nu na Capernaum keemen, gungen de Lüd, de den Zinsgroschen inheven dän, to Petrus un sproken: Pleggt ju Meister nich den Stüergroschen to geven? 2. Mos. 30, 13. 2. Chron. 24, 6.

25. He sä: Ja. Un as he to Hus keem, keem em JEsus tovör un sprok: Wat dünkt di, Simon? Vun wen nehmt de Könige up de Eer den Toll oder dat Koppgeld? vun ehr Kinner oder vun de Fremden?

26. Do sprok Petrus to Em: Vun de Fremden. JEsus sprok to em: So sünd de Kinner frie.

27. Up dat wi se awer nich argern doht, so gah hen an den See un smiet din Angel ut, un den eersten Fisch, de sik upgift, den nimm, un wenn du sin Mund updeihst, warrst du en Stater finnen, densülven nimm un gif em för Mi un di. Luk. 23, 2.

Dat 18. Kapitel.

1. To desülvige Stunn treden de Jüngers to JEsus un sproken: Wer is de Gröttste in dat Himmelriek? Mark. 9, 34.

2. JEsus reep en Kind to Sik un sett dat merrn mank se,

3. Un sprok: Wahrlich, Ik segg ju, dat wes’ denn, dat ji umkehrt un ward as de Kinner, so ward ji nich in dat Himmelriek kamen. Matth. 19, 14. Mark. 10, 15. 1. Cor. 14, 20.

4. Wer sik sülvst lütt makt as düt Kind, de is de gröttste in dat Himmelriek. 1. Pet. 5, 6.

5. Un wer son Kind upnimmt in Min Nam, de nimmt Mi up. Matth. 10, 40.

6. Wer awer een vun düsse Geringsten argern deiht, de an Mi gloven doht, den weer dat beter, dat en Mölsteen an sin Hals hangt war, un dat he versapen war in de See, wo se am deepsten is. Mark. 9, 42. Luk. 17, 1. 2. Röm. 14, 13.

7. Wehe öwer de Welt wegen de Argernis. Dat mutt jo Argernis kamen, doch wehe den Minsch, dörch den Argernis kummt.

8. So di awer din Hand oder din Fot argert, so hau em af[32] un smiet em vun di. Dat is beter, dat du to dat Leven lahm oder as en Kröpel ingeihst, as dat du twee Hann un twee Föt hest un warrst in dat ewige Füer smeten. Matth. 5, 30. Mark. 9, 43. 45.

9. Un so di din Oog argert, riet dat ut un smiet dat vun di. Dat is di beter, dat du eenögig to dat Leven ingeihst, as dat du twee Ogen hest un warrst in dat höllische Füer smeten. Mark. 9, 47.

10. Seht to, dat ji nich een vun düsse Lüttjen verachten doht, denn Ik segg ju: Ehr Engeln in den Himmel seht alletied Min Vader Sin Angesicht in den Himmel.

11. Denn de Minschensöhn is kamen, selig to maken, wat verlarn is. Matth. 9, 13. Mark. 2, 17. Luk. 19, 10. 1. Tim. 1, 15.

12. Wat dünkt ju? Wenn irgend en Minsch hunnert Schap hett, un een vun desülvigen verbiestern deiht, lett he nich de neegenunneegentig up de Bargen, geiht hen un söcht dat verbiesterte? Luk. 15, 4. Jer. 50, 6. Hes. 34, 11. 12.

13. Un wenn dat sik begift, dat he dat findt, wahrlich, Ik segg ju, he freut sik dar mehr öwer as öwer de neegenunneegentig, de nich verbiestert sünd.

14. Also is dat ok nich ju Vader in den Himmel Sin Will, dat jemand vun düsse Lüttjen verlarn ward. 2. Pet. 3, 9.

15. Sündigt awer din Broder an di, so gah hen un straf em twischen di un em alleen. Hört he di, so hest du din Broder wunnen. 3. Mos. 19, 17. Luk. 17, 3.

16. Hört he di nich, so nimm noch een oder twee to di, up dat alle Sak bestah up tweer oder dreer Tügen Mund.

17. Hört he de nich, so segg dat de Gemeen. Hört he de Gemeen nich, so hol em as en Heiden un Töllner.

18. Wahrlich, Ik segg ju: Wat ji up de Eer binnen ward, schall ok in den Himmel bunnen wesen, un wat ji up de Eer los maken ward, schall ok in den Himmel los wesen. Matth. 16, 19. Joh. 20, 23.

19. Wieder segg Ik ju: Wenn twee mank ju eens ward up de Eer, warum dat is, dat se beden wüllt, dat schall se wedderfahrn vun Min Vader in den Himmel.

20. Denn wo twee oder dree versammelt sünd in Min Nam, dar bün Ik merrn mank se.

21. Do trä Petrus to Em un sprok: HErr, wa oft mutt ik denn min Broder, de an mi sündigen deiht, vergeven? Is söven Mal genog?

22. JEsus sprok to em: Ik segg di, nich söven Mal, sonnern söventig mal söven Mal.

23. Darum is dat Himmelriek liek en König, de mit sin Knechten reken wull.

24. Un as he anfung to reken, keem em een vör, de weer em teindusend Pund schüllig.

25. As he nu nich harr to betaln, befohl de Herr, to verkopen em un sin Fru un sin Kinner un Allns, wat he harr, un darmit to betaln.

26. Do full de Knecht dal un[33] bä em an un sprok: Herr, hef Geduld mit mi, ik will di Allns betaln.

27. Do dä de Knecht den Herrn leed un leet em los, un de Schuld schenk he em ok.

28. Do gung desülve Knecht rut un funn een vun sin Mitknechts, de weer em hunnert Groschen schüllig. Un he greep em an, fat em an de Kehl un sprok: Betal mi, wat du mi schüllig büst.

29. Do full sin Mitknecht dal un bä em un sprok: Hef Geduld mit mi, ik will di Allns betaln.

30. He wull awer nich, sonnern gung hen un smeet em in dat Stockhus, bet dat he betal, wat he schüllig weer.

31. Do awer sin Mitknechten dat seegen, warn se heel bedrövt un keemen un brochten vör ehrn Herrn alles, wat sik todragen harr.

32. Do leet sin Herr em vör sik kamen un sprok to em: Du Schalksknecht, all din Schuld hef ik di vergeven, wiel dat du mi beden däst;

33. Schullst du di denn nich ok erbarmen öwer din Mitknecht, as ik mi öwer di erbarmt hef? Matth. 5, 7. Jak. 2, 13.

34. Un sin Herr war falsch un öwergev em de Pienigers, bet dat he betal alles, wat he schüllig weer. Matth. 5, 26.

35. Also ward ju Min himmlische Vader ok dohn, wenn ji nich vergevt vun ju Harten, Jedereen sin Broder sin Fehlers. Mark. 11, 25. 26.

Dat 19. Kapitel.

1. Un dat begev sik, do JEsus düsse Red to Enn brocht harr, mak He Sik up ut Galiläa un keem in de Grenzen vun dat jüdische Land, up gündsiet vun den Jordan. Mark. 10, 1.

2. Un veel Volk folg Em na, un He mak se darsülvst gesund.

3. Do treden de Pharisäers to Em, versöchten Em un sproken to Em: Is dat ok recht, dat sik en Mann scheeden deiht vun sin Fru wegen irgend en Orsak?

4. He antworte awer un sprok to se: Hebbt ji nich les’t, dat, De in den Anfang den Minsch makt hett, De mak, dat en Mann un en Fru wesen schull. 1. Mos. 1, 27.

5. Un sprok: Darum ward en Minsch Vader un Moder verlaten un an sin Fru hangen, un de Twee ward een Fleesch wesen. 1. Mos. 2, 24. Mark. 10, 7. 1. Cor. 6, 16. Eph. 5, 31.

6. So sünd se nu nich twee, sonnern een Fleesch. Wat nu GOtt tosamenfogt hett, dat schall de Minsch nich scheeden. 1. Cor. 7, 10.

7. Do sproken se: Warum hett denn Moses gebaden, en Scheedebref to geven un sik vun se to scheeden? Matth. 5, 31. Mark. 10, 4.

8. He sprok to se: Moses hett ju Frilöv geven, ju to scheeden vun ju Fruens wegen ju Hart sin Hartigkeit. Vun Anbeginn is dat nich so west.

9. Ik segg ju awer: Wer sik vun sin Fru scheeden deiht (dat wes’ denn wegen Horerie), un friet en anner, de brickt de[34] Eh, un wer de scheeden Fru friet, de brickt ok de Eh.

10. Do sproken de Jüngers to Em: Steiht en Mann sin Sak mit sin Fru also, so is dat nich gut, to frien.

11. He sprok awer to se: Dat Wort fat nich jeder, sonnern de, den dat geven is. 1. Cor. 7, 7. 17.

12. Denn dar sünd weke versneden, de sünd ut ehr Moder ehrn Lief so gebarn. Un dar sünd weke versneden, de vun de Minschen versneden sünd. Un dar sünd weke versneden, de sik sülvst versneden hebbt wegen dat Himmelriek. Wer dat faten kann, de fat dat.

13. Do warn lüttje Kinner to Em brocht, dat He de Hann up se leggen un beden schull; de Jüngers awer fahrn se öwel an. Mark. 10, 13. Luk. 18, 15.

14. Awer JEsus sprok: Lat de lüttjen Kinner betemen un wehrt se nich af, to Mi to kamen, denn dat Himmelriek is ehr. Matth. 18, 2. Luk. 18, 16.

15. Un He lä de Hann up se un trock darvun.

16. Un süh, do trä een to Em un sprok: Gude Meister, wat schall ik Gudes dohn, dat ik dat ewige Leven hebben mag? Luk. 18, 18.

17. He awer sprok to em: Wat heetst du Mi gut? Nüms is gut, denn de eenige GOtt. Wullt du awer to dat Leven ingahn, so hol de Gebode. Luk. 10, 26. 28.

18. Do sprok he to Em: Weke? JEsus awer sprok: Du schast nich dod maken. Du schast nich ehebreken. Du schast nich stehlen. Du schast nich falsch Tügnis geven. 2. Mos. 20, 13.

19. Ehre Vader un Moder. Un du schast din Nächsten leef hebben as di sülvst. Matth. 15, 4.

20. Do sprok de Jüngling to Em: Dat hef ik Allns holn vun min Jugend up, wat fehlt mi noch?

21. JEsus sprok to em: Wullt du vullkamen wesen, so gah hen, verkop, wat du hest, un gif dat de Armen, so warrst du en Schatz in den Himmel hebben, un kumm un folg Mi na. Matth. 6, 20. Luk. 16, 9. 12, 33.

22. Do de Jüngling dat Wort hör, gung he bedrövt vun Em, denn he harr veele Göder. Ps. 62, 11. Luk. 12, 15. 19.

23. JEsus awer sprok to Sin Jüngers: Wahrlich, Ik segg ju: En Rieken ward swar in dat Himmelriek kamen. Mark. 4, 19. 10, 23.

24. Un wieder segg Ik ju: Dat is lichter, dat en Kameel dörch en Nadelohr gah, as dat en rieke Mann in dat Riek GOttes kamen deiht. Luk. 18, 25.

25. Do dat Sin Jüngers hörn, verfehrn se sik heel un sproken: Wer kann denn selig warrn?

26. JEsus awer seeg se an un sprok to se: Bi de Minschen is dat unmöglich, awer bi GOtt sünd alle Dinge möglich.

27. Do antworte Petrus un sprok: Süh, wi hebbt all’ unse Saken verlaten un sünd Di nafolgt. Wat ward uns darför? Mark. 10, 27. Luk. 18, 28.

28. JEsus awer sprok to se: Wahrlich, Ik segg ju, dat ji, de[35] ji Mi nafolgt sünd in de Weddergeburt, wenn de Minschensöhn ward sitten up den Stohl vun Sin Herrlichkeit, schüllt ok sitten up twölf Stöhl un richten de twölf Geslechter vun Israel. Weish. 3, 8. Luk. 22, 30.

29. Un wer verlett Hüser oder Bröder, oder Swestern, oder Vader, oder Moder, oder Fru, oder Kinner, oder Acker för Min Nam, de ward dat hunnertfältig wedder kriegen un dat ewige Leven arven.

30. Awer veele, de dar sünd de Eersten, schüllt de Letzten warrn, un de Letzten schüllt de Eersten wesen. Matth. 20, 16. 22, 14. Mark. 10, 31. Mark. 13, 30.

Dat 20. Kapitel.

1. Dat Himmelriek is en Husvader to verglieken, de morgens utgung, Arbeitslüd to meeden in sin Wienbarg. Matth. 21, 33.

2. Un do he mit de Arbeitslüd eenig warn weer um een Groschen ton Daglohn, schick he se hen in sin Wienbarg.

3. Un gung ut um de drütte Stunn un seeg weke annere up den Markt müssig stahn.

4. Un sprok to se: Gaht ji ok hen in den Wienbarg, ik will ju geven, wat recht is.

5. Un se gungen hen. Awermals gung he ut um de sößte un negende Stunn un dä ebenso.

6. Um de ölvte Stunn awer gung he ut un funn annere müssig stahn un sprok to se: Wat staht ji hier den ganzen Dag müssig?

7. Se sproken to em: Uns hett nüms meed. He sprok to se: Gaht ji ok hen in den Wienbarg, un wat recht wesen ward, schall ju ok warrn.

8. As dat nu Abend war, sprok de Herr vun den Wienbarg to sin Schaffner: Rop de Arbeitslüd un gif se den Lohn un hev an vun den letzten bet to den eersten.

9. Do keemen de, de um de ölvte Stunn meed weern, un en jeder kreeg sin Groschen.

10. As awer de Eersten keemen, meenen se, se warn mehr kriegen, un se kregen ok jeder sin Groschen.

11. Un as se den kregen, murrn se gegen den Husvader:

12. Düsse letzten hebbt man een Stunn arbeidt, un du hest se uns liek stellt, de wi den Dag sin Last un Hitt dragen hebbt.

13. He antworte awer un sä to een vun se: Min Fründ, ik doh di keen Unrecht, büst du nich mit mi eens warn um een Groschen?

14. Nimm, wat din is, un gah weg! Ik will awer düsse Letzten geven gliek as di.

15. Oder hef ik keen Macht, to dohn, wat ik will, mit dat, wat min is? Sühst du darum so bös ut, dat ik so gut bün? Röm. 9, 21.

16. Also ward de Letzten de Eersten un de Eersten de Letzten wesen. Denn veele sünd beropen, awer wenige sünd utwählt.

17. Un He trock rup na Jerusalem un neem to Sik de twölf[36] Jünger up den Weg alleen un sprok to se: Kap. 17, 22.

18. Seht, wi treckt rup na Jerusalem un de Minschensöhn ward de Hohenpresters un Schriftgelehrten öwerantwordt warrn, un se ward Em verdammen to’n Dod. Mark. 9, 31.

19. Un ward Em de Heiden öwerlevern to verspotten un to geißeln un to krüzigen. Un am drütten Dag ward He wedder upstahn. Luk. 8, 32.

20. Do treden to Em Zebedäus sin Kinner, de Moder mit ehr Söhns, full vör Em dal un be’ wat vun Em. Mark. 10, 35.

21. Un He sprok to ehr: Wat wullt du? Se sprok to Em: Lat düsse min beide Söhns sitten in Din Riek, een to rechter un den annern to linker Hand.

22. Awer JEsus antworte un sprok: Ji weet nich, wat ji beden doht. Künnt ji den Kelch drinken, den Ik drinken warr un ju döpen laten mit de Döp, wa Ik mit döfft warr? Se sproken to Em: Ja wol! Mark. 10, 38. Joh. 18, 10.

23. Un He sprok to se: Min Kelch schüllt ji twar drinken, un mit de Döp, dar Ik mit döfft bün, schüllt ji mit döfft warrn. Awer dat Sitten to Min Rechten un Linken to geven, steiht Mi nich to, sonnern de, de dat bereit is vun Min Vader.

24. As dat de tein hörn, warn se unwillig up de twee Bröder. Mark. 10, 45.

25. Awer JEsus reep se to Sik un sprok: Ji weet, dat de weltlichen Fürsten herrscht un de Oberherren hebbt Gewalt.

26. So schall dat mank ju nich wesen, sonnern wenn jemand will mank ju gewaltig wesen, de wes’ ju Deener.

27. Un wer dar will de Vörnehmste wesen, de wes’ ju Knecht.

28. Gliek as de Minschensöhn nich kamen is, dat He Sik deenen lett, sonnern dat He deen un gev Sin Leven to en Erlösung för veele. Mark. 10, 45. Joh. 13, 4. Phil. 2, 7.

29. Un as se vun Jericho uttrocken, folg Em veel Volk na.

30. Un süh, twee Blinde seeten an den Weg, un as se hörn, dat JEsus vöröwer gung, schregen se un sproken: Ach, HErr, Du Söhn Davids, erbarm Di öwer uns. Mark. 10, 46. Luk. 18, 35.

31. Awer dat Volk bedroh se, dat se still wesen schulln. Awer se schregen veel mehr un sproken: Ach, HErr, Du Söhn Davids, erbarm Di öwer uns.

32. JEsus awer stunn still un reep se un sprok: Wat wüllt ji, dat Ik ju dohn schall?

33. Se sproken to Em: HErr, dat unse Ogen updahn ward. Pred. 11, 7.

34. Un dat dä JEsus leed för se un He keem an ehr Ogen, un sogliek kunn’ ehre Ogen wedder sehn, un se folgten Em na. Kap. 14, 14. Mark. 6, 34.

Dat 21. Kapitel.

1. Do se nu neeg na Jerusalem keemen, to Bethphage[37] an den Ölbarg, schick JEsus twee vun Sin Jüngers, Mark. 11, 1. Luk. 19, 29. Joh. 12, 12.

2. Un sprok to se: Gaht hen in den Flecken, de vör ju liggt, un dar ward ji en Eselin anbunn finn’ un en Fahlen bi ehr; löst se up un bringt se her to Mi.

3. Un wenn ju jemand wat seggen ward, so sprekt: »De HErr brukt se.« Alsobald ward he se ju laten.

4. Dat gescheeg awer Allns, up dat erfüllt war, wat seggt is dörch den Prophet, de dar sprickt:

5. Seggt de Dochter Zion: Süh, din König kummt to di sachtmödig un ritt up en Esel un up en Fahlen vun de lastbare Eselin. Zach. 9, 9. Joh. 12, 15. Ps. 24, 8.

6. De Jünger gungen hen un dän, as JEsus se befahln harr.

7. Un brochen de Eselin un dat Fahlen un län ehr Kleder darup un setten Em darup. 2. Kön. 9, 13. Mark. 11, 7. 8.

8. Awer veel Volk bredt de Kleder up den Weg; de Annern haun Telgen vun de Böm un strein se up den Weg.

9. Dat Volk awer, dat vör gung un nafolg, schreeg un sprok: Hosiannah, David sin Söhn! Gelavt wes’, de dar kummt in den HErrn Sin Nam! Hosiannah in de Hög! Ps. 118, 25. 26. Joh. 12, 13.

10. Un as He na Jerusalem rintrecken dä, rög sik de ganze Stadt un se sproken: Wer is dat?

11. Dat Volk awer sprok: Dat is de JEsus, de Prophet vun Nazareth ut Galiläa. Luk. 7, 16. Joh. 1, 45.

12. Un JEsus gung na den Tempel GOttes rin, un drev herut alle Verköpers un Köpers in den Tempel un stött um de Weßlers ehr Dischen un de Duvenverköpers ehr Stöhl. Mark. 11, 15. Kap. 24, 19.

13. Un sprok to se: Dar steiht schreven: Min Hus schall en Bethus heeten; ji awer hebbt en Mörderkul darut makt. Joh. 56, 7. Mark. 11, 17. Jer. 7, 11.

14. Un Blinde un Lahme gungen to Em in den Tempel, un He mak se gesund. Jes. 35, 5. 6.

15. As awer de Hohenpresters un Schriftgelehrten seegen de Wunner, de He dä, un de Kinner in den Tempel schregen un sä’n: Hosiannah, David sin Söhn, warn se bös.

16. Un sproken to Em: Hörst Du ok, wat düsse seggt? JEsus sprok to se: Ja, hebbt ji niemals les’t: Ut de Unmünnigen un Sögkinner ehrn Mund hest Du Lof toricht! Ps. 8, 3.

17. Un He let se dar un gung rut ut de Stadt na Bethanien un blev dar.

18. As He awer den annern Morgen wedder in de Stadt gung, hunger Em. Mark. 11, 12.

19. Un He seeg en Fiegenbom an den Weg un gung up em to un funn dar nicks up as blot Bläder un sprok to em:[38] Nu waß up di vun nu an keen Frucht mehr. Un de Fiegenbom verdrög sogliek. Luk. 13, 6. 7.

20. Un as de Jünger dat sehn dän, verwunnerten se sik un sproken: Wa is de Fiegenbom so bald verdrögt!

21. JEsus awer antworte un sprok to se: Wahrlich, Ik segg ju, so ji Glov hebbt un nich twiefelt, so ward ji nich alleen datsülve mit den Fiegenbom dohn, sonnern so ji seggen ward to düssen Barg: Hev di up un smiet di in den See! so ward dat geschehn.

22. Un Allns, wat ji bedt in dat Gebet, so ji gloven doht, so ward ji dat kriegen. Mark. 11, 24.

23. Un as He in den Tempel keem, treden to Em, as He lehr, de Hohenpresters un de Öllsten in dat Volk un sproken: Ut wat för Macht deihst Du dat? Un wer hett Di de Macht geven? Mark. 11, 27.

24. JEsus awer antworte un sprok to se: Ik will ju ok en Wort fragen, wenn ji Mi dat seggt, will Ik ju ok seggen, ut wat för Macht Ik dat doh.

25. Wo weer Johannes sin Döp her? Weer se vun den Himmel oder vun de Minschen? Do dachten se bi sik sülvst un sproken: Seggt wi, se is vun den Himmel west, so ward He to uns seggen: Warum glovt ji Em denn nich?

26. Seggt wi awer, se is vun de Minschen west, so mutt wi uns vör dat Volk fürchten; denn se heeln all Johannes för en Prophet. Kap. 14, 5.

27. Un se antworten JEsus un sproken: Wi weet dat nich. Do sprok He to se: So segg Ik ju ok nich, ut wat för Macht Ik dat doh.

28. Wat dünkt ju awer? En Mann harr twee Söhns un gung to den eersten un sprok: Min Söhn, gah hen un arbeid’ hüt in min Wienbarg.

29. He antwort awer un sprok: Ik will’t nich dohn. Darna dä em dat leed un he gung hen.

30. Un he gung to den annern un sprok ebenso: He antwort awer un sprok: Herr, ja, un gung nich hen.

31. Wokeen vun de beiden hett den Vader sin Willen dahn? Se sproken to Em: De Eerste. JEsus sprok to se: Wahrlich, Ik segg ju: De Töllners un Horen mögt wol eher in dat Himmelriek kamen, as ji. Luk. 2, 12. 13.

32. Johannes keem to ju un lehr ju den rechten Weg un ji glovten em nich, awer de Töllners un Horen glovten em. Un ob ji dat ok sehn dän, dän ji doch keen Buß, dat ji em darna ok glovt harrn.

33. Hört en anner Glieknis: Dar weer en Husvader, de plant en Wienbarg, un trock en Tun darum un grav en Wienpress’ darin un bu’ en Thorn un dä em an de Wiengarners ut un trock öwer Land. Mark. 12, 1.

[39]

34. As nu de Wien-Aarn herbi keem, schick he sin Knechts to de Wiengarners, dat se sin Druven in Empfang nehmen dän.

35. Do neemen de Wiengarners sin Knechten, den een slogen se, den annern maken se dod, den drütten steenigten se. Apost. 7, 32.

36. Un nochmals schick he annere Knechts ut, mehr as de eersten weern, un se maken se ok dod.

37. Darna schick he sin Söhn ut un sprok: Se ward för min Söhn bang wesen.

38. As awer de Wiengarners den Söhn sehn dän, sproken se to enanner: Dat is de Arv’, kamt, lat uns em dod maken un sin Arvgod an uns bringen. Kap. 26, 3. 4. Mark. 12, 7.

39. Un se neemen em, stötten em to den Wienbarg rut un makten em dod.

40. Wenn nu de Herr vun den Wienbarg kamen ward, wat ward he düsse Wiengarners dohn?

41. Se sproken to Em: He ward de Bösewichter bös umbringen un sin Wienbarg an anner Wiengarners utdohn, de em de Druven to rechte Tied gevt.

42. JEsus sprok to se: Hebbt ji nich in de Schrift les’t: De Steen, den de Bulüd wegsmeten hebbt, de is to en Ecksteen warn. Vun den HErrn is dat geschehn, un dat is wunnerlich vör unse Ogen? Ps. 118, 22. Jes. 8, 14. Kap. 28, 16. Mark. 12, 10. Luk. 20, 17. Apost. 4, 11. Röm. 9, 33. 1. Pet. 2, 6.

43. Darum segg Ik ju: Dat Riek GOttes ward vun ju nahmen un de Heiden geven warrn, de sin Früchte bringt.

44. Un wer up düssen Steen fallt, de ward terbreken; up weken he awer fallt, den ward he to Grus drücken.

45. Un as de Hohenpresters un Pharisäers Sin Glieknis hörten, begrepen se, dat He vun se reden dä.

46. Un se trachten darna, wa se Em grepen; awer se weern bang för dat Volk, denn dat heel Em för en Prophet. Luk. 7, 16. Kap. 19, 48.

Dat 22. Kapitel.

1. Un JEsus antworte, un re’ awermals dörch Glieknisse to se un sprok:

2. Dat Himmelriek is liek en König, den sin Söhn sin Hochtied mak. Kap. 25, 10.

3. Un schick sin Knechten ut, dat se de Gäste to de Hochtied repen; un se wulln nich kamen.

4. Awermals schick he annere Knechten ut un sprok: Seggt de Gäste: Seht, min Mahltied hef ik fardig makt, min Ossen un min Mastveh is slacht un Allns is fardig, kamt to de Hochtied. Kap. 21, 36.

5. Awer se verachten dat un gungen hen, de een up sin Acker, de anner to sin Hanterung.

6. Weke awer grepen sin Knechten, verhöhnten se un maken se dod.

7. Do dat de König hör, war[40] he heel bös un schick sin Heer ut un broch düsse Mörders um un leet ehr Stadt in Brand steken.

8. Do sprok he to sin Knechten: De Hochtied is twar fardig, awer de Gäste weern dat nich weert.

9. Darum gaht hen up de Straten un ladt to de Hochtied, wen ji finnen doht. Kap. 13, 47. 21, 43.

10. Un de Knechts gungen ut up de Straten, un brochen tosamen, wen se funnen, Böse un Gude, un de Dischen warn all vull.

11. Do gung de König rin, de Gäst to besehn, un seeg en Minsch, de harr keen hochtiedlich Kleed an.

12. Un sprok to em: Fründ, wa büst du rinkamen un hest doch keen hochtiedlich Kleed an? He awer sweeg still.

13. Do sprok de König to sin Deeners: Bindt em Hann un Föt un smiet em in de dickste Düsternis rut, dar ward Hulen un Tänklappern wesen. Kap. 8, 12. 25, 30. 24, 51.

14. Denn veele sünd beropen, awer wenig sünd utwählt. Kap. 19, 30. 20, 16. Mark. 10, 13.

15. Do gungen de Pharisäer hen un beraden, wa se Em in Sin Red fangen muchen. Mark. 12, 13. Luk. 20, 20.

16. Un schickten to Em ehr Jüngers un Herodes sin Deeners un sproken: Meister, wi weet, dat Du wahrhaftig büst un lehrst den Weg to GOtt recht un Du fragst na Nüms, denn Du kümmerst Di nich um de Minschen ehr Ansehn.

17. Darum segg uns, wat dünkt Di? Is dat recht, dat man den Kaiser Koppgeld gift oder nich?

18. Do nu JEsus ehr Bosheit marken dä, sprok He: Ji Heuchlers, wat versökt ji Mi? Ps. 41, 7. Mark. 12, 15.

19. Wiest Mi de Stüermünz! Un se geven Em en Groschen hen.

20. Un He sprok to se: Wokeen sin Bild un wen sin Upschrift is dat?

21. Se sproken to Em: Den Kaiser sin. Do sprok He to se: So gevt den Kaiser, wat den Kaiser sin is, un GOtt, wat GOtt Sin is! Mark. 12, 17.

22. As se dat hörn, verwunnerten se sik un verleten Em un gungen weg.

23. Up densülvigen Dag treden to Em de Sadducäer, de dar meent, dat dar keen Uperstahn is, un fragten Em, Mark. 12, 18. Luk. 20, 27.

24. Un sproken: Meister, Moses hett seggt: Wenn Een starven deiht un keen Kinner hett, so schall sin Broder sin Fru frien un sin Broder Kinner tügen. 5. Mos. 25, 5. Mark. 12, 19. Luk. 20, 28.

25. Nu sünd bi uns söven Bröder west. De eerste frie un storv; un wiel he keen Nakamen harr, leet he sin Fru sin Broder na.

26. Desglieken de annere, un drütte, bet up den söventen.

27. Toletzt na Alln storv ok de Fru.

28. Nu, in de Uperstahung, wokeen sin Fru ward se wesen mank de söven? Se hebbt se jo All hatt.

[41]

29. JEsus awer antworte un sprok to se: Ji irrt un weet de Schrift nich, noch GOtt Sin Kraft.

30. In de Uperstahung ward se weder frien noch sik frien laten, sonnern se sünd ebenso as GOtt Sin Engeln in den Himmel. Mark. 12, 25. Luk. 20, 86.

31. Hebbt ji awer nich les’t vun de Uperstahung vun de Doden, wat ju vun GOtt seggt is, dar He sprok: Ik bün Abraham sin GOtt, un Israel sin GOtt un Jakob sin GOtt?

32. GOtt awer is nich de Doden ehr GOtt, sonnern de Lebendigen ehr. 2. Mos. 3, 6. Mark. 12, 26.

33. Un as dat Volk dat hör, warn se ganz verdutzt öwer Sin Lehr.

34. As awer de Pharisäer hörten, dat He de Sadducäer dat Mul stoppt harr, versammelten se sik.

35. Un Een mank se, en Schriftgelehrte, versöch Em un sprok: Mark. 12, 28. Luk. 10, 25.

36. Meister, wat is dat vörnehmste Gebot in dat Gesetz?

37. JEsus awer sprok to em: Du schast leef hebben GOtt, din HErrn, vun ganzen Harten, vun ganze Seel un vun ganzen Gemöth. Mark. 12, 30.

38. Düt is dat vörnehmste un gröttste Gebot.

39. Dat anner awer is em liek: Du schast din Neegsten leef hebben as di sülvst. Mark. 12, 31.

40. In düsse twee Gebote hangt dat ganze Gesetz un de Propheten.

41. Do nu de Pharisäers tosamen weern, frag se JEsus

42. Un sprok: Wa dünkt ju um Christus? Wen sin Söhn is He? Se sproken: David sin.

43. He sprok to se: Wa kummt dat denn, dat David Em in den Geist en HErr nennt, as he seggt:

44. De HErr hett seggt to min HErr: Sett Di to Min Rechten, bet dat Ik legg Din Fiende to den Schemel vun Din Föt. Ps. 110, 1. Mark. 12, 36. Apost. 2, 34. 1. Cor. 15, 25. Ebr. 1, 13.

45. Wenn Em nu David en HErr nennt, wa is He denn sin Söhn?

46. Un Nüms kunn Em en Wort antworten, un wag ok Nüms vun den Dag an, Em to fragen. Luk. 14, 6.

Dat 23. Kapitel.

1. Do redt JEsus to dat Volk un to Sin Jüngers,

2. Un sprok: Up Moses sin Stohl sitt nu de Schriftgelehrten un Pharisäers.

3. Allns, wat se ju nu seggt, dat ji holn schüllt, dat holt un doht dat. Awer na ehr Warke schüllt ji nich dohn. Se seggt dat wol un doht dat doch nich. Mal. 3, 7.

4. Se bindt awer sware un unerdrägliche Lasten un leggt se de Minschen up den Hals; awer se wüllt desülven nich mit een Finger anrögen. Luk. 11, 46.

5. All ehr Warke awer doht se, dat se vun de Lüd sehn ward.[42] Se makt ehr Denkzettel breet un de Söm’ an ehr Kleder grot. Kap. 6, 1. 4. Mos. 15, 38.

6. Se sitt geern baben an bi Disch un in de Scholen.

7. Un hebbt dat geern, dat se gröt’ ward up den Markt, un vun de Minschen Rabbi nennt ward.

8. Awer ji schüllt ju nich Rabbi nennen laten, denn Een is ju Meister, Christus; ji awer sünd All Bröder. 2. Cor. 1, 24.

9. Un schüllt Nüms Vader heten up de Eer: denn Een is ju Vader, de in den Himmel is.

10. Un ji schüllt ju nich Meister heten laten: denn Een is ju Meister, Christus. Joh. 13, 12.

11. De Gröttste mank ju schall ju Deener wesen. Kap. 20, 26. 27.

12. Denn wer sik sülvst grot makt, de ward lütt makt, un wer sik sülvst lütt makt, de ward grot makt. Spr. 29, 23. Hiob. 22, 29. Ezech. 17, 24. Luk. 14, 11. Kap. 18, 14. 1. Pet. 5, 5.

13. Weh ju Schriftgelehrten un Pharisäers, ji Heuchlers, de ji dat Himmelriek toslut vör de Minschen! Ji kamt dar nich rin, un de dar rin wüllt, de lat ji nich rin gahn.

14. Wehe ju Schriftgelehrten un Pharisäers, ji Heuchlers, de ji de Wittwen ehr Hüser upfreet un lange Gebede vörgevt! Darum ward ji desto mehr Verdammnis kriegen. Mark. 12, 40. Luk. 20, 47.

15. Wehe ju Schriftgelehrten un Pharisäers, ji Heuchlers, de ji to Land un Water umhertreckt, dat ji een Judengenossen makt; un wenn he dat warn is, makt ji ut em en Höllenkind, twee mal arger, as ji sünd.

16. Weh ju, verblendte Leiter, de ji seggt: Wer dar swört bi den Tempel, dat is Nicks, wer awer swört bi dat Gold vun den Tempel, de is schüllig.

17. Ji Narren un Blinden! Wat is grötter? dat Gold, oder de Tempel, de dat Gold hillig makt?

18. Wer dar swört bi den Altar, dat is Nicks; wer awer swört bi dat Opfer, dat darup is, de is schüllig.

19. Ji Narren un Blinden! Wat is grötter, dat Opfer oder de Altar, de dat Opfer hillig makt? 2. Pet. 1, 9.

20. Darum, wer dar swört bi den Altar, de swört bi densülven un bi Allns, wat darup is.

21. Un wer dar swört bi den Tempel, de swört bi densülven un bi de, de darin wahnt.

22. Un wer dar swört bi den Himmel, de swört bi GOtt Sin Stohl un bi den, de darup sitt. Kap. 5, 34.

23. Wehe ju Schriftgelehrten un Pharisäers, ji Heuchlers, de ji tein Prozent Stüer nehmt vun de Münz, Dill un Kümmel; un lat na dat Swarste in dat Gesetz, nämlich dat Gericht, de Barmhartigkeit un de Glov! Düt schull man dohn un dat Anner nich laten.

24. Ji verblendte Leiter, de ji Mücken sieht un Kameele versluckt.

25. Weh ju Schriftgelehrten[43] un Pharisäers, ji Heuchlers, de ji de Bekers un Schötteln utwennig rein holt, binnen awer sünd se vull vun Rov un Habsucht. Luk. 11, 39.

26. Du blinde Pharisäer, mak toeerst dat Inwennige vun den Beker un de Schöttel rein, up dat ok dat Utwennige rein ward. Tit. 1, 15.

27. Wehe ju Schriftgelehrten un Pharisäers, ji Heuchlers, de ji liek sünd kalkte Gräwer, weke buten smuck utsehn doht, awer binnen sünd se vull vun Dodenknaken un allerhand Unflat.

28. Also ji ok; vun buten schient ji vör de Minschen fromm, awer binnen sünd ji vull vun Heuchelie un Undög.

29. Wehe ju Schriftgelehrten un Pharisäers, ji Heuchlers, de ji de Prophetengräwer bu’t un smückt de Gerechten ehr Gräwer.

30. Un sprekt: Weern wi to unse Vaders ehr Tieden west, so wulln wi nich Deel hebben mit se an de Propheten ehr Blot.

31. So gevt ji twar öwer ju sülvst Tügnis, dat ji Kinner sünd vun de, weke de Propheten dod makt hebbt. Apost. 7, 52.

32. Wolan, makt ji ok ju Vaders ehr Maat vull!

33. Ji Slangen, ji Adderngetücht! wa wüllt ji de Höll ehr Verdammnis entgahn? Kap. 3, 7.

34. Darum hört, Ik schick to ju Propheten un Kloke un Schriftgelehrten: un vun de ward ji weke dod maken un krüzigen un weke ward ji geißeln in ju Scholen un ward se verfolgen vun een Stadt in de anner; Luk. 11, 49. Apost. 5, 40.

35. Up dat öwer ju kummt all dat gerechte Blot, dat vergaten is up de Eer, vun den gerechten Abel sin Blot an bet to Zacharias, Barachias Söhn sin Blot, den ji dod makt hebbt twischen den Tempel un den Altar. Kap. 27, 25. 1. Mos. 4, 8. 2. Chron. 24, 21. 22. Luk. 11, 51.

36. Wahrlich, Ik segg ju, dat düt alltomal öwer dat Geslecht kamen ward.

37. Jerusalem, Jerusalem, de du dod makt hest de Propheten un steenigt, de to di schickt sünd! Wa oft hef Ik din Kinner versammeln wullt, as en Kluckhehn ehr Küken unner ehr Flünk versammeln deiht, un ji hebbt nich wullt. Luk. 13, 34.

38. Seht, ju Hus schall ju wüst laten warrn. 1. Kön. 9, 7. Luk. 13, 35.

39. Denn Ik segg ju: Ji ward Mi vun nu af nich sehn, bet dat ji sprekt: Lavt wes’, de dar kummt in den HErrn Sin Nam! Mark. 11, 9. 10. Joh. 12, 13.

Dat 24. Kapitel.

1. Un JEsus gung weg vun den Tempel, un Sin Jüngers treden to Em, dat se Em wiesen den Tempel sin Gebüde. Mark. 13, 1.

2. JEsus awer sprok to se: Seht ji nich dat Allns? Wahrlich, Ik segg ju: Hier ward nich een Steen up den annern blieven, de nich entwei braken ward.

[44]

3. Un as He up den Ölbarg sitten dä, treden to Em Sin Jüngers alleen un sproken: Segg uns, wann ward sik dat todregen? Un wat ward dat för Teken wesen vun Din Tokunft un vun dat Enn vun de Welt?

4. JEsus awer antworte un sprok to se: Seht to, dat ju Nüms verföhrn deiht.

5. Denn dar ward Veele kamen unner Min Nam un seggen: Ik bün Christus, un ward Veele verföhrn. Kap. 7, 22. Joh. 5, 43.

6. Ji ward vun Kriegen hörn un Geschrigg vun Kriegen; seht to, un ward nich bang. Dat mutt toeerst Allns geschehn; awer dat Enn is noch nich dar.

7. Denn een Volk ward sik upsetten gegen dat anner, un een Königriek öwer dat annere, un ward wesen Pest un düre Tied un Eerdbeven hier un dar.

8. All dat awer is de Anfang vun de Noth.

9. Alsdann ward se ju öwerlevern in Bedröfnis un ju dod maken. Un ji möt haßt warrn wegen Min Namen vun alle Völker. Mark. 13, 9. Luk. 21, 12. Joh. 16, 2.

10. Denn ward sik Veele argern un ward unner enanner verraden un ward sik unner enanner hassen. Kap. 11, 6.

11. Un veele falsche Propheten ward upstahn un ward Veele verföhrn. Kap. 7, 15.

12. Un wiel de Ungerechtigkeit ward öwerhand nehmen, ward de Leev in Veele kold warrn. 2. Tim. 3, 1.

13. Wer awer uthollt bet an dat Enn, de ward selig. Kap. 10, 22.

14. Un dat Evangelium vun dat Riek ward predigt warrn in de ganze Welt to en Tügnis öwer alle Völker; un denn ward dat Enn kamen. Röm. 10, 18.

15. Wenn ji nu sehn ward de Gruel vun de Verwüstung, wovun seggt is dörch den Prophet Daniel, dat he steiht an de hillige Stä, (wer dat lesen deiht, de mark sik dat!) Mark. 13, 14. Luk. 21, 20. Dan. 9, 26. 27.

16. Denn lop weg up de Bargen, wer in dat jüdische Land is.

17. Un wer up dat Dack is, de stieg nich dal, um wat to haln ut sin Hus. Mark. 13, 15. 16.

18. Un wer up dat Feld is, de kehr nich um, sin Kleder to haln.

19. Wehe awer de Swangern un Fruens, de Kinner an de Bost hebbt, to de Tied!

20. Bedt awer, dat ju Fluch nich vör sik gahn deiht in den Winter oder up den Sabbath. 2. Mos. 16, 29.

21. Denn dar ward to de Tied en grote Bedröfnis wesen, as nich west is vun de Welt Anfang bet hierher un as ok nich warrn ward.

22. Un wenn düsse Dag’ nich warn verkört, so war keen Minsch selig. Awer wegen de Uterwählten ward de Dag’ verkört.

23. Wenn denn Jemand to ju seggen ward: Seht, hier is Christus[45] oder dar, so schüllt ji dat nich gloven. Matth. 13, 21. Luk. 17, 23. 21, 8.

24. Denn dar ward falsche Christi un falsche Propheten upstahn un grote Teken un Wunner dohn, dat ok de Uterwählten (wenn dat möglich weer) in den Irrdom verföhrt warrn.

25. Seht, Ik hef ju dat vörher seggt.

26. Darum, wenn se to ju seggen ward: »Süh, He is in de Wüstenie,« so gaht nich rut; »Süh, He is in de Kamer,« so glovt dat nich.

27. Denn gliek as de Blitz utgeiht vun den Upgang un lüchtet bet to den Unnergang, so gau ward ok de Minschensöhn Sin Tokunft wesen.

28. Wo awer en Aas is, dar sammelt sik de Adlers. Hiob. 39, 30. Hab. 1, 8. Luk. 17, 37.

29. Awer bald na de Bedröfnis vun düsse Tied ward de Sünn un de Maand ehrn Schien verleern, un de Steerns ward vun den Himmel dal falln un de Himmel ehr Kräft ward sik bewegen. Jes. 13, 10.

30. Un denn ward erschienen dat Teken vun den Minschensöhn in den Himmel. Un denn ward hulen alle Geslechter up de Eer un ward kamen sehn den Minschensöhn in de Wolken an den Himmel mit grote Kraft un Herrlichkeit.

31. Un He ward utschicken Sin Engeln mit helle Basunen, un se ward sammeln Sin Uterwählten vun de veer Winden, vun een Enn an den Himmel to dat anner. 1. Cor. 15, 52. 1. Thess. 4, 16.

32. An den Fiegenbom lehrt en Glieknis. Wenn sin Twieg nu saftig ward un Bläder kriggt, so weet ji, dat de Sommer neeg bi is. Mark. 13, 28. Luk. 21, 29.

33. Also ok, wenn ji dat Allns sehn doht, so weet ji, dat dat neeg vör de Döhr is.

34. Wahrlich, Ik segg ju: Düt Geslecht ward nich vergahn, bet dat Allns geschüt.

35. Himmel un Eer ward vergahn, awer Min Worde ward nich vergahn. Mark. 13, 31. Luk. 21, 33.

36. Vun den Dag awer un vun de Stunn weet Nüms, ok de Engeln nich in den Himmel; sonnern alleen Min Vader. Mark. 13, 32.

37. Gliek awer as dat to Noah’s Tied weer, so ward ok de Minschensöhn Sin Tokunft wesen. 1. Mos. 7, 7. Luk. 17, 26. 27. 1. Pet. 3, 20.

38. Denn gliek as se weern in de Dag’ vör de Sündfloth; se eten, se drunken, frien un leten sik frien bet an den Dag, do Noah in de Arch gung.

39. Un se achten nich, bet dat de Sündfloth keem un neem se all weg: so ward ok wesen de Tokunft vun den Minschensöhn.

40. Denn ward twee up dat Feld wesen; Een ward annahm, un de Anner ward verlaten warrn.

41. Twee ward malen in de Möl; de Een ward annahm un de Anner ward verlaten warrn.

42. Darum west wachsam; denn ji weet nich, wat vör en Stunn ju HErr kamen ward. Mark. 13, 33. 35.

43. Dat schüllt ji awer weten:[46] Wenn en Husvader weten dä, up wat förn Stunn de Deef kamen wull, so war he jo wachsam wesen un nich in sin Hus breken laten. 1. Thess. 5, 2.

44. Darum west ji ok bereit; denn de Minschensöhn ward kamen to en Stunn, wenn ji dat nich meent.

45. Wer is awer nu en true un kloke Knecht, den de Herr sett hett öwer sin Deeners, dat he se to rechte Tied Spies gift? Kap. 25, 21. Luk. 12, 42. Ebr. 3, 5.

46. Selig is de Knecht, wenn sin Herr kummt un findt em also dohn.

47. Wahrlich, Ik segg ju: He ward em öwer all sin Göder setten. Kap. 25, 21. 23.

48. So awer de anner, de böse Knecht, ward in sin Hart seggen: Min Herr kummt noch lang nich,

49. Un fangt an, sin Mitknechten to sla’n, itt un drinkt mit de Bedrunkenen:

50. So ward düsse Knecht sin Herr kamen an den Dag, dat he sik dat nich versüht, un to de Stunn, de he nich weet.

51. Un ward em in Stücken terrieten, un ward em sin Lohn geven mit de Heuchlers. Dar ward wesen Hulen un Tänklappern. Kap. 8, 12. 13, 24.

Dat 25. Kapitel.

1. Denn ward dat Himmelriek gliek wesen tein Jungfern, de ehr Lampen neemen un gungen ut, den Brüdigam in de Möt.

2. Awer fief mank se weern eenfoltig un fief weern klok.

3. De eenfoltigen neemen ehr Lampen, awer se neemen keen Öl mit sik.

4. De kloken awer neemen Öl in ehr Gefäße, samt ehr Lampen.

5. Do nu de Brüdigam up sik töven leet, warn se All möd un slepen in. Jak. 3, 2.

6. För Middernacht awer war en Geschrigg: Süh, de Brüdigam kummt, gaht rut, em in de Möt!

7. Do stunnen düsse Jungfern alle up un maken ehr Lampen smuck. Luk. 12, 36.

8. De Eenfoltigen awer sproken to de Kloken: Gevt uns vun ju Öl, denn unse Lampen gaht ut.

9. Do antworten de Kloken un sproken: Nich also, up dat nich wi un ji to kort kamt. Gaht awer hen to de Hökers, un kopt för ju sülven.

10. Un do se hengungen to kopen, keem de Brüdigam, un de dar bereit weern, gungen mit em rin to de Hochtied un de Döhr war toslaten. Offenb. 19, 7.

11. Toletzt keemen ok de annern Jungfern un sproken: Herr, Herr, mak uns apen! Luk. 13, 25.

12. He antworte awer un sprok: Wahrlich, ik segg ju: Ik kenn ju nich. Kap. 7, 23. Ps. 1, 6.

13. Darum west munter, denn ji weet weder den Dag noch de Stunn, in de de Minschensöhn kamen ward. Kap. 24, 42. Mark. 13, 33. Luk. 21, 36.

14. Gliek as en Minsch, de öwer Land trock, sin Knechten reep, un öwergev se sin Göder. Luk. 19, 12.

[47]

15. Un den Een gev he fief Zentner, den Annern twee, den drütten een, Jedereen na Vermögen, un trock bald weg.

16. Do gung de hen, de fief Zentner kregen harr, un handel mit desülvigen un gewunn anner fief Zentner.

17. Desglieken ok, de twee Zentner kregen harr, gewunn ok anner twee Zentner.

18. De awer een kregen harr, gung hen un mak en Kul in de Eer un verstek sin Herr sin Geld.

19. Na en lange Tied keem de Herr vun düsse Knechts, un heel Rekenschap mit se.

20. Do tred herto, de fief Zentner kregen harr, un legg fief anner Zentner hen un sprok: Herr, du hest mi fief Zentner dahn, süh dar, ik hef darmit anner fief Zentner verdeent.

21. Do sprok sin Herr to em: Ei, du fromme un true Knecht, du büst öwer wenig tru west, ik will di öwer veel setten, gah in to din Herr sin Freud. v. 23. Kap. 24, 45.

22. Do tred ok herto, de twee Zentner kregen harr un sprok: Herr, du hest mi twee Zentner dahn, süh dar, ik hef mit desülven twee anner verdeent.

23. Sin Herr sprok to em: Ei, du fromme un true Knecht, du büst öwer wenig tru west, ik will di öwer veel setten, gah in to din Herr sin Freud.

24. Do tred ok herto, de een Zentner kregen harr un sprok: Herr, ik wuß, dat du en harte Mann büst. Du meihst, wo du nich sai’t hest, un sammelst, wo du nich streut hest.

25. Un weer bang, gung hen un verstek din Zentner in de Eer. Süh, dar hest du, wat din is.

26. Sin Herr awer antworte un sprok to em: Du böse un fule Knecht! wußt du, dat ik meih, wo ik nich sai’t hef, un sammel, wo ik nich streut hef; Kap. 18, 32.

27. So schust du min Geld to de Weßlers dahn hebben un wenn ik kamen weer, harr ik dat Minige to mi nahmen mit Gewinn.

28. Darum nehmt vun em den Zentner un gevt dat den, de tein hett.

29. Denn wer dar hett, den ward geven warrn, un he ward vull up hebben; wer awer nich hett, den ward ok, wat he hett, nahmen warrn. Kap. 13, 12. Mark. 4, 25. Luk. 8, 18.

30. Un den unnützen Knecht smiet in de Düsternis rut, dar ward wesen Hulen un Tänklappern. Kap. 8, 12. 24, 51.

31. Wenn awer de Minschensöhn kamen ward in Sin Herrlichkeit un alle hilligen Engeln mit Em, denn ward he sitten up den Stohl vun Sin Herrlichkeit. Kap. 16, 27. 1. Thess. 4, 16.

32. Un alle Völker ward vör Em versammelt warrn. Un He ward se vun eenanner scheeden, gliek as en Schapharr de Schap vun de Böck scheeden deiht. Röm. 14, 10.

33. Un ward de Schap to Sin[48] rechte Hand stellen un de Böck to de Linke. Ezech. 34, 17.

34. Denn ward de König seggen to de to Sin Rechten: Kamt her ji Gesegneten vun Min Vader, arft dat Riek, dat för ju bereit holn is vun de Welt Anfang her!

35. Denn Ik bün hungrig west un ji hebbt Mi wat to eten geven. Ik bün döstig west un ji hebbt Mi wat to drinken geven. Ik bün en Gast west un ji hebbt Mi Harbarg geven. Jes. 58, 7. Ezech. 18, 7. Tob. 4, 17.

36. Ik bün nakelt west un ji hebbt Mi Kledung geven. Ik bün krank west un ji hebbt Mi besöcht. Ik bün gefangen west un ji sünd to Mi kamen.

37. Denn ward de Gerechten Em antworten un seggen: HErr, wannehr hebbt wi Di hungrig sehn un Di wat to eten geven? oder döstig un hebbt Di wat to drinken geven?

38. Wannehr hebbt wi Di as Gast sehn un Di Harbarg geven?

39. Wannehr hebbt wi Di krank oder gefangen sehn un sünd to Di kamen?

40. Un de König ward antworten un seggen: Wahrlich, Ik segg ju: Wat ji dahn hebbt een vun düsse Min geringsten Bröder, dat hebbt ji Mi dahn. Kap. 10, 42. Spr. 19, 17. Ebr. 6, 10.

41. Denn ward He ok seggen to de to Sin linke Hand: Gaht weg vun Mi, ji Verfluchten, in dat ewige Füer, dat dar torecht makt is vör den Düvel un sin Engeln. Kap. 7, 23. Luk. 13, 27. Ps. 6, 9. Offenb. 20, 10. 15.

42. Ik bün hungrig west, un ji hebbt Mi Nicks to eten geven. Ik bün döstig west un ji hebbt Mi Nicks to drinken geven.

43. Ik bün en Gast west un ji hebbt Mi keen Harbarg geven. Ik bün nakelt west un ji hebbt Mi keen Kledung geven. Ik bün krank un gefangen west un ji hebbt Mi nich besöcht.

44. Denn ward de Em ok antworten un seggen: HErr, wannehr hebbt wi Di sehn hungrig oder döstig, oder as Gast, oder nakelt, oder krank, oder gefangen, un hebbt Di nich deent?

45. Denn ward He antworten un seggen: Wahrlich, Ik segg ju: Wat ji nich dahn hebbt een vun düsse Geringsten, dat hebbt ji Mi ok nich dahn.

46. Un se ward in de ewige Pien gahn; awer de Gerechten in dat ewige Leven. Joh. 5, 29.

Dat 26. Kapitel.

1. Un dat begev sik, as JEsus all düsse Reden to Enn brocht harr, sprok He to Sin Jüngers:

2. Ji weet, dat na twee Dag’ Ostern ward un de Minschensöhn ward öwerlevert, dat He krüzigt ward.

3. Do versammeln sik de Hohenpresters un Schriftgelehrten un de Öllsten vun dat Volk in den Hohenprester, de dar Kaiphas heten dä, sin Palast. Joh. 11, 47.

4. Un heeln Rath, wa se JEsus mit List griepen un dod maken kunn.

[49]

5. Se sproken awer: Jo nich up dat Fest, up dat dar nich en Uplop ward unner dat Volk.

6. Do nu JEsus weer to Bethanien, in Simon den Utsätzigen sin Hus, Mark. 14, 3.

7. Tred en Fru to Em, de harr en Glas mit köstlich Water un got dat ut up Sin Kopp, as He to Disch seet. Joh. 12, 3.

8. As Sin Jüngers dat seegen, warn se unwillig un sproken: Wat schall düsse Unrat?

9. Düt Water harr mugt düer verkofft un de Armen geven warn.

10. As JEsus dat marken dä, sprok He to se: Wat geiht ju de Fru an? Se hett en god Wark an Mi dahn.

11. Ji hebbt alle Tied Arme bi ju, awer Mi hebbt ji nich alle Tied. 5. Mos. 15, 11. Mark. 14, 7. Joh. 12, 18.

12. Dat se düt Water hett up Min Lief gaten, dat hett se dahn, up dat se Mi son Genuß bereiten deiht.

13. Wahrlich, Ik segg ju: Wo düt Evangelium predigt ward in de ganze Welt, dar ward man ok seggen to ehr Gedächtnis, wat se dahn hett.

14. Do gung hen een vun de Twölf, mit Namen Judas Ischarioth, to de Hohenpresters,

15. Un sprok: Wat wüllt ji mi geven? Ik will Em ju verraden. Un se boden em dörtig Sülverlings. Zach. 11, 12.

16. Un vun do an söch he Gelegenheit, dat he Em verraden dä.

17. Awer an den eersten Dag vun de söten Brode treden de Jüngers to JEsus un sproken to Em: Wo wullt Du, dat wi Di bereiten, dat Osterlamm to eten? Mark. 14, 12. Luk. 22, 7. 8.

18. He sprok: Gaht hen in de Stadt to een un sprekt to em: De Meister lett di seggen: Min Tied is kamen, Ik will bi di Ostern holn mit Min Jüngers.

19. Un de Jüngers dän, as JEsus se befahln harr, un maken dat Osterlamm fardig.

20. Un an den Abend sett He Sik to Disch mit de Twölf. Mark. 14, 7. 18. Luk. 22, 14.

21. Un as se eten dän, sprok He: Wahrlich, Ik segg ju, Een mank ju ward Mi verraden. Joh. 13, 21.

22. Un se warn heel bedrövt un fungen an, Jedereen vun se, un sän to Em: HErr, bün ik dat?

23. He antworte un sprok: De mit de Hand mit Mi in de Schöttel langt, de ward Mi verraden. Mark. 14, 20.

24. De Minschensöhn geiht twar darhen, as vun Em schreven steiht; doch wehe den Minsch, dörch den He verraden ward. Dat weer em beter, dat so en Minsch nie gebarn weer.

25. Do antworte Judas, de Em verraden dä, un sprok: Bün ik dat, Rabbi? He sprok to em: Du seggst dat.

26. As se awer eten dän, neem JEsus dat Brod, dank un brok dat un gev dat de Jüngers un sprok: Nehmt, eet, dat is Min Lief. Mark. 14, 22. Luk. 22, 19. 1. Cor. 11, 23.

27. Un He neem den Kelch, un[50] dank, gev se den un sprok: Drinkt all darut.

28. Dat is Min Blod vun dat nie Testament, dat vergaten ward för veele, to Vergevung vun de Sünn.

29. Ik segg ju: Ik warr vun nu an nich mehr drinken vun düsse Frucht vun den Wienstock, bet an den Dag, dar Ik dat nie drinken warr mit ju in Min Vader Sin Riek. Mark. 14, 25.

30. Un do se den Lofgesang spraken harrn, gungen se rut an den Ölbarg. Mark. 14, 26.

31. Do sprok JEsus to se: In düsse Nacht ward ji ju all an Mi argern. Denn dar steiht schreven: Ik warr den Harr slan, un de Schap vun de Herde ward sik verlopen. Mark. 14, 17. Zach. 13, 7.

32. Wenn Ik awer wedder upstah, will Ik vör ju hergahn in Galiläa.

33. Petrus awer antworte un sprok to Em: Wenn se sik ok all an Di argern doht, so will ik mi doch nümmermehr argern.

34. JEsus sprok to Em: Wahrlich, Ik segg di: In düsse Nacht, ehr de Hahn kreihn deiht, warrst du Mi dree Mal verleugnen. Mark. 14, 30. Luk. 22, 34. Joh. 13, 38.

35. Petrus sprok to Em: Un wenn ik mit Di starven schall, so will ik Di nich verleugnen. Datsülvige sän ok alle Jüngers.

36. Do keem JEsus mit se to en Hof, de heet Gethsemane, un sprok to Sin Jüngers: Sett ju hier, bet dat Ik darhen gah un bed’. Mark. 14, 32. Luk. 22, 39. Joh. 18, 1. 1. Mos. 22, 5.

37. Un neem to Sik Petrus, un Zebedäus sin beiden Söhns un fung an to truern un to bevern.

38. Do sprok JEsus to se: Min Seel is bedrövt bet an den Dod; blievt hier un wakt mit Mi. Mark. 14, 34.

39. Un gung hen, en beten darvun, full dal up Sin Gesicht un bä un sprok: Min Vader, is dat möglich, so gah düsse Kelch vun Mi; doch nich as Ik will, sonnern as Du wullt. Luk. 22, 41.

40. Un He keem to Sin Jüngers un funn se inslapen un sprok to Petrus: Künnt ji denn nich en Stunn mit Mi waken?

41. Wakt un bedt, up dat ji nich in Anfechtung fallen doht. De Geist is willig, awer dat Fleesch is swack. Mark. 14, 38.

42. Ton annern Mal gung He wedder hen, bä un sprok: Min Vader, is dat nich möglich, dat düsse Kelch vun Mi gah, Ik drink em denn; so gescheh Din Will.

43. Un He keem un funn se noch eenmal slapen, un ehr Ogen weern vull vun Slap.

44. Un He leet se un gung noch eenmal hen un bä ton drütten Mal un sprok desülvigen Wör’.

45. Do keem He to Sin Jüngers un sprok to se: Ach, wüllt ji nu slapen un ruhn? Seht, de Stunn is hier, dat de Minschensöhn[51] in de Sünners ehr Hann öwergeven ward. Mark. 14, 41.

46. Staht up, lat uns gahn, he is dar, de Mi verraden deiht.

47. Un as He noch reden dä, süh, do keem Judas, een vun de Twölf, un mit em en grote Schaar mit Swerdten un mit Stangen, vun de Hohenpresters un de Öllsten vun dat Volk. Mark. 14, 43. Luk. 22, 47.

48. Un de Verräder harr se en Teken geven un seggt: Weken ik küssen warr, de is dat, den griept.

49. Un sogliek trä he to JEsus un sprok: Ik gröt Di, Rabbi! un küß Em. 2. Sam. 20, 9.

50. JEsus awer sprok to em: Min Fründ, warum büst du herkamen? Do treden se to Em, län de Hann an JEsus un grepen Em.

51. Un süh, een vun de, de mit JEsus weern, reck de Hand ut un trock sin Swerdt rut, un slog den Hohenprester sin Knecht un hau em een Ohr af. Mark. 14, 47. Luk. 22, 50. Joh. 18, 10.

52. Do sprok JEsus to em: Stek din Swerdt an sin Stä, denn wer dat Swerdt nimmt, de schall dörch dat Swerdt umkamen.

53. Oder meenst du, dat Ik Min Vader nich beden kunn, dat He Mi toschicken dä mehr as twölf Legionen Engeln? Dan. 7, 10.

54. Wa war awer de Schrift erfüllt? Dat mutt so gahn. Ps. 22, 7.

55. To de Stunn sprok JEsus to de Schaar: Ji sünd utgahn as to en Mörder mit Swerdten un mit Stangen, Mi to fangen. Hef Ik doch jeden Dag bi ju seten un hef lehrt in den Tempel, un ji hebbt Mi nich grepen.

56. Awer dat is Allns geschehn, up dat de Propheten ehr Schrift erfüllt war. Do verleten Em all de Jüngers un lepen weg. Matth. 31.

57. De awer JEsus grepen harrn, föhrn Em to den Hohenprester Kaiphas, wo sik de Hohenpresters un Öllsten versammelt harrn. Joh. 18, 13.

58. Petrus awer folg Em na vun wieden, bet in den Hohenprester sin Palast, un gung rin un sett sik bi de Knechts, up dat he seeg, wa dat rut wull.

59. De Hohenpresters awer un de Öllsten un de ganze Rath söchten falsch Tügnis gegen JEsus, up dat se Em dod maken kunnen.

60. Un funnen keen. Un obgliek veele falsche Tügen hertokeemen, funnen se doch keen. Toletzt treden herto twee falsche Tügen.

61. Un sproken: He hett seggt: Ik kann GOttes Tempel afbreken un in dree Dag densülven bu’n. Joh. 2, 19. 21.

62. Un de Hoheprester stunn up un sprok to Em: Antwortst Du Nicks to dat, wat düsse gegen Di tügt?

63. Awer JEsus sweeg still. Un de Hohenprester antworte un sprok to Em: Ik beswör Di bi den lebendigen GOtt, dat Du uns seggst, ob Du büst Christus, GOtt Sin Söhn. 1. Kön. 22, 16.

64. JEsus sprok to em: Dat is, as du seggt hest. Doch segg Ik ju: Vun nu af an ward dat geschehn, dat ji sehn ward den Minschensöhn[52] sitten to de rechte Hand vun de Kraft, un kamen in de Wolken vun den Himmel. Matth. 16, 27. Mark. 14, 62. Ps. 110, 1.

65. Do reet de Hohenprester sin Kleder entwei, un sprok: He hett GOtt lästert; wat brukt wi wieder Tügnis? Süh, nu hebbt ji Sin Gotteslästerung hört.

66. Wat dünkt ju? Se antworten un sproken: He hett den Dod verdeent. Jer. 26, 11.

67. Do speegen se ut in Sin Angesicht un slogen Em mit de Füst. Enige awer slogen Em in dat Gesicht. Jes. 50, 6.

68. Un sproken: Prophezieh uns, Christus, wer is dat, de Di slog?

69. Petrus awer seet buten in den Palast; un en Deenstdiern trä to em un sprok: Un du weerst ok mit den JEsus ut Galiläa? Mark. 14, 66. Luk. 22, 56. Joh. 18, 16.

70. He leugnete awer vör se all un sprok: Ik weet nich, wat du seggst.

71. As he awer to de Döhr rut gung, seeg em en anner, un sprok to de, de dar weern: Düsse weer ok mit den JEsus vun Nazareth.

72. Un he leugnete dat noch eenmal un swor darto: Ik kenn den Minsch nich.

73. Un na en lütte Wiel treden herto, de dar stunn, un sproken to Petrus: Wahrlich, du büst ok een vun de; denn din Sprak verrad di.

74. Do fung he an, sik to verfluchen un swören: Ik kenn den Minsch nich. Un gliek darup kreih de Hahn. Mark. 14, 71.

75. Do dach Petrus an JEsus Sin Wort, as He to em sä: Ehr de Hahn kreihn ward, warrst du Mi dree Mal verleugnen. Un gung rut un ween bitterlich.

Dat 27. Kapitel.

1. An den Morgen awer heeln all de Hohenpresters un de Öllsten vun dat Volk en Ratssitzung öwer JEsus, dat se Em dod maken dän. Mark. 15, 1. Luk. 22, 66. Joh. 18, 28.

2. Un bunnen Em, föhrn Em hen un öwerleverten Em den Landpleger Pontius Pilatus.

3. As dat Judas, de Em verraden harr, seeg, dat He verdammt weer to den Dod, dä em dat leed, un he broch de dörtig Sülverlings de Hohenpresters un de Öllsten wedder.

4. Un sprok: Ik hef öwel dahn, dat ik unschüllig Blot verraden hef.

5. Se sproken: Wat geiht uns dat an? Dar seh du to. Un he smeet de Sülverlings in den Tempel, mak sik darvun, gung hen, un hung sik up. Apost. 1, 18.

6. Awer de Hohenpresters neemen de Sülverlings, un sproken: Dat döcht nich, dat wi se in den Gotteskasten leggt, denn dat is Blotgeld.

7. Se heeln awer en Rat un koffen en Pötters-Acker darför to’n Begräfnis för de Pilgers.

8. Darum is düsse Acker nennt de Blotacker, bet up düssen Dag.

9. Dar is erfüllt, dat dar seggt is dörch den Prophet Jeremias, as he sprickt: Se hebbt nahmen[53] dörtig Sülverlings, womit betahlt war de Verkoffte, den se kofften vun de Kinner Israel. Jer. 32, 6. Zach. 11, 12. 13.

10. Un hebbt se geven för en Pötters-Acker, as mi de HErr befahln hett.

11. JEsus awer stunn för den Landpleger, un de Landpleger frog Em, un sprok: Büst Du de Juden ehr König? JEsus awer sprok to em: Dat is, as du seggst.

12. Un as He verklagt war vun de Hohenpresters un Öllsten, antworte He Nicks.

13. Do sprok Pilatus to Em: Hörst Du nich, wa hart se Di verklagt?

14. Un He antworte em nich up een Wort, also, dat sik ok de Landpleger heel verwunnern dä.

15. Up dat Fest awer harr de Landpleger de Gewohnheit, dat Volk en Gefangen los to geven, wat för een se wulln. Mark. 15, 6.

16. He harr awer to de Tied een besonners vör alle annern Gefangen, de Barabbas heeten dä.

17. Un as se versammelt weern, sprok Pilatus to se: Weken wüllt ji, dat ik ju los gev? Barabbas oder JEsus, vun den seggt ward, He is Christus?

18. Denn He wuß wol, dat se Em ut Afgunst öwerantwort harrn.

19. Un as he up den Richtstohl sitten dä, schick sin Fru to em un leet em seggen: Hef du Nicks to schaffen mit düssen Gerechten, ik hef hüt veel leden in den Drom um Sin wegen.

20. Awer de Hohenpresters un Öllsten öwerredten dat Volk, dat se um Barabbas beden schulln, un JEsus umbrochten. Mark. 15, 11. Luk. 23, 18. Joh. 18, 14.

21. Do antworte nu de Landpleger, un sprok to se: Weken wüllt ji unner düsse beiden, den ik ju losgeven schall? Se sproken: Barabbas.

22. Pilatus sprok to se: Wat schall ik denn maken mit JEsus, vun den seggt ward, dat He Christus is? Se sproken all: Lat Em krüzigen!

23. De Landpleger sä: Wat hett He denn Öwels dahn? Se schregen awer noch mehr, un sproken: Lat Em krüzigen. Mark. 14, 24.

24. As awer Pilatus seeg, dat he Nicks utrichten dä, sonnern dat dar blot en veel grötern Uprohr war, neem he Water, un wusch de Hann vör dat Volk, un sprok: Ik bün unschüllig an dat Blot vun düssen Gerechten; seht ji to. 5. Mos. 21, 6.

25. Do antworte dat ganze Volk, un sprok: Sin Blot kam öwer uns un öwer unse Kinner!

26. Do gev he se Barabbas los; awer JEsus leet he geißeln un öwerlever Em, dat He krüzigt war. Mark. 15, 15.

27. Do neem den Landpleger sin Kriegsknechts JEsus to sik in dat Richthus, un versammelten öwer Em de ganze Schaar. Mark. 15, 16.

28. Un trocken Em ut un dän Em en Purpurmantel an.

29. Un flechten en Kron vun Dorn un setten se up Sin Kopp, un en Rohr in Sin rechte Hand,[54] un bögten de Knee vör Em, un verspotten Em, un sproken: Gegröt west Du, de König vun de Juden.

30. Un speegen Em an, un neemen dat Rohr un slogen Sin Kopp darmit. Jes. 50, 6.

31. Un as se Em verspott harrn, trocken se Em den Mantel ut un trocken Em Sin Kleder an, un föhrn Em hen, dat se Em krüzigten. Mark. 15, 20.

32. Un indem se rut gungen, funn’ se en Mann vun Kyrene, mit Namen Simon, den dwungen se, dat he Em Sin Krüz drog.

33. Un as se an de Stä keemen, de Golgatha heet, dat heet up dütsch: Schädelstä, Mark. 15, 22. Luk. 23, 33. Joh. 19, 17.

34. Geven se Em Etig to drinken mit Gall vermengt, un as He dat smecken dä, wull He dat nich drinken. Ps. 69, 22.

35. As se Em awer krüzigt harrn, deelten se sik Sin Kleder, un smeeten dat Lot darum, up dat erfüllt war, dat seggt is dörch den Prophet: Se hebbt Min Kleder mank sik deelt, un öwer Min Rock hebbt se dat Lot smeeten. Ps. 22, 19.

36. Un se seeten dar un bewachten Em.

37. Un baben öwer Sin Kopp heften se de Orsak vun Sin Dod beschreven, nämlich: Düt is JEsus, de Juden ehr König!

38. Un dar warn twee Mörders mit Em krüzigt, de een rechter un de anner linker Hand. Luk. 23, 33.

39. De dar awer vörbi gungen, lästerten Em, un schüttelten ehr Köpp, Mark. 15, 22. Ps. 22, 8.

40. Un sproken: De Du GOtt Sin Tempel terbrickst, un bu’st em in dree Dag’, help Di sülven! Büst Du GOtt Sin Söhn, so stieg raf vun dat Krüz! Joh. 2, 19.

41. Desglieken verspotten Em ok de Hohenpresters samt de Schriftgelehrten un Öllsten, un sproken:

42. Annern hett He holpen, un kann Sik Sülvst nich helpen. Is He König vun Israel, so lat Em nu vun dat Krüz stiegen, denn wüllt wi Em gloven.

43. He hett GOtt vertrut, lat de Em nu erlösen; denn He hett seggt: Ik bün GOtt Sin Söhn! Ps. 22, 9. Weish. 2, 18.

44. Desglieken verhöhnten Em ok de Mörders, de mit Em krüzigt weern. Luk. 23, 39.

45. Un vun de sößte Stunn an war en Düsternis öwer dat ganze Land bet to de negente Stunn.

46. Un um de negente Stunn schreeg JEsus lut, un sprok: Eli, Eli, lama asabthani! dat is: Min GOtt, Min GOtt, warum hest Du Mi verlaten? Ps. 21, 2.

47. Enige awer, de dar stunn’, as se dat hörn, sproken se: He röpt den Elias!

48. Un sogliek leep een vun se hen, neem en Swamm un füll em mit Etig, un steek em up en Rohr, un gev Em wat to drinken.

49. De annern awer sproken: Holt, lat mal sehn, ob Elias kummt un Em helpt.

50. Awer JEsus schreeg noch eenmal lut, un verscheede. Mark. 15, 37.

[55]

51. Un süh dar, de Vörhang in den Tempel reet in twee Stücken entwei, vun baben bet unnen dal. 2. Mos. 26, 31.

52. Un de Eer bewer, un de Felsen terreeten, un de Dodenkulen dän sik up un stunn up veele Liever vun de Hilligen, de dar slapen dän.

53. Un gungen ut de Gräver na sin Uperstahung, un keemen in de hillige Stadt, un leeten sik bi veele sehn.

54. Awer de Hauptmann un de bi em weern, un bewachten Em, as se sehn dän dat Erdbeven, un wat dar vör sik gung, verfehrten se sik heel, un sproken: Ganz gewiß, düsse is GOtt Sin Söhn west. Mark. 15, 39.

55. Un dar weern veele Wiewer, de vun wieden tosehn dän, de JEsus weern nafolgt ut Galiläa, un harrn Em deent.

56. Mank se weer Maria Magdalena, un Maria, Jakobus un Joses ehr Moder, un de Kinner Zebedäus ehr Moder.

57. An den Abend awer keem en rieken Mann vun Arimathia, de Joseph heeten dä, weke ok een vun JEsus Sin Jüngers weer. Mark. 15, 42. 43. Luk. 23, 50.

58. De gung to Pilatus, un bä em um JEsus Sin Lieknam. Do befohl Pilatus, man schull em den geven.

59. Un Joseph neem den Lieknam, un wickel Em in rein Linn’.

60. Un lä Em in sin egen nie Graf, dat he in en Felsen haun laten harr; un wölter en groten Steen vör de Döhr to dat Graf, un gung darvun. Jes. 53, 9.

61. Dar weer awer Maria Magdalena un de anner Maria, de setten sik liek öwer dat Graf.

62. An den annern Dag, de dar folg na den Rüstdag, keemen de Hohenpresters un Pharisäers alltosam to Pilatus,

63. Un sproken: Herr, wi hebbt dacht, dat düsse Verföhrer sprok, as He noch leven dä: Ik will na dree Dag’ wedder upstahn.

64. Darum befehl, dat man dat Graf verwahrn deiht bet an den drütten Dag, up dat Sin Jüngers nich kamt un stehlt Em, un seggt to dat Volk: He is upstahn vun de Doden, un de letzte Bedregerie war arger as de eerste.

65. Pilatus sprok to se: Dar hebbt ji de Wächters, gaht hen, un verwahrt dat, as ji wüllt.

66. Se gungen hen, un verwahrten dat Graf mit Wächters, un verseegelten den Steen.

Dat 28. Kapitel.

1. An den Abend awer vun den Sabbat, de anbrickt an den Morgen vun den eersten Fierdag vun de Sabbats, keem Maria Magdalena un de anner Maria, dat Graf to besehn. Mark. 16, 1. Luk. 24, 1. Joh. 20, 1.

2. Un süh, dar keem en grot Erdbeven. Denn den HErrn Sin Engel keem vun den Himmel, trä herto, un wölter den Steen vun de Döhr, un sett sik darup.

3. Un sin Gestalt weer as de[56] Blitz, un sin Kleed witt as de Snee. Mark. 16, 5.

4. De Wächters awer verfehrten sik ut Furcht, un warn, as weern se dod.

5. Awer de Engel antworte un sprok to de Fruens: West nich bang; ik weet, dat ji JEsus den Gekrüzigten sökt. Mark. 16, 6. Luk. 23, 5.

6. He is nich hier; He is upstahn, as He seggt hett. Kamt her, un seht de Stell, wo de HErr legen hett. Matth. 12, 40.

7. Un gaht flink hen, un seggt dat Sin Jüngers, dat He upstahn is vun de Doden. Un süh, He ward vör ju hergahn in Galiläa, dar ward ji Em sehn. Süh, ik hef ju dat seggt. Matth. 26, 32.

8. Un se gungen flink to dat Graf rut, mit Furcht un grote Freud; un leepen, dat se dat Sin Jüngers vertellten. Un as se gahn dän, Sin Jüngers dat to vertelln; Mark. 16, 8.

9. Süh, do bemöt se JEsus, un sprok: West gegröt! Un se treden to Em, un grepen an Sin Föt, un fulln vör Em dal. Mark. 16, 9.

10. Do sprok JEsus to se: West nich bang, gaht hen, un verkünnigt dat Min Bröder, dat se hengaht in Galiläa, dar ward se Mi sehn. Joh. 20, 17.

11. As se awer hengungen, süh, do keemen enige vun de Wächters in de Stadt, un verkünnigten de Hohenpresters Allns, wat sik todragen harr.

12. Un se keemen tosamen mit de Öllsten, un heeln en Rat, un geven de Kriegsknechts Geld nog,

13. Un sproken: Seggt: »Sin Jüngers keemen in de Nacht, un stohln Em, do wi sleepen.«

14. Un wenn dat ward utkamen bi den Landpleger, wüllt wi em to Ruh bringen un maken, dat ji seker sünd.

15. Un se neemen dat Geld, un dän, as se lehrt weer. Düt is en allgemeene Red bi de Juden warn bet up den hütigen Dag.

16. Awer de ölven Jüngers gungen in Galiläa up en Barg, darhen JEsus se bescheden harr. Matth. 26, 32.

17. Un as se Em sehn dän, fulln se vör Em dal; enige awer twiefelten. Luk. 24, 52.

18. Un JEsus trä to se, red’ mit se un sprok: Mi is geven alle Gewalt in den Himmel un up de Eer. Matth. 11, 27.

19. Darum gaht hen un lehrt alle Völker, un döpt se in den Vader, den Söhn un den hilligen GEist Sin Namen; Mark. 16, 15.

20. Un lehrt se holn Allns, wat Ik ju befahln hef! Un seht, Ik bün bi ju all Dag’, bet an dat Enn vun de Welt. Matth. 18, 20.


[57]

Evangelium St. Marci.

Dat 1. Kapitel.

1. Düt is de Anfang vun dat Evangelium vun JEsus Christus, GOtt Sin Söhn.

2. As schreven steiht in de Propheten: Süh, Ik schick Min Engel vör Di her, de dar torecht mak Din Weg vör Di. Mal. 3, 1.

3. Dat is en Stimm vun en Prediger in de Wüstenie: Makt den HErrn Sin Weg torecht, un Sin Stiegen richtig! Jes. 40, 3. Matth. 3, 3. Luk. 3, 4. Joh. 1, 23.

4. Johannes, de weer in de Wüstenie, döfft un predig vun de Döp vun de Buß, to de Vergevung vun de Sünn. Matth. 3, 1.

5. Un dat ganze jüdische Land gung to em rut, un de vun Jerusalem, leeten sik all vun em döpen in den Jordan, un bekenn ehr Sünn.

6. Johannes awer weer bekledt mit Kameelshaar un mit en leddern Gürdel um sin Lenn, un eet Heuschrecken un wilden Honnig; Matth. 3, 4. 3. Mos. 11, 22.

7. Un predig un sprok: Dar kummt Een na mi, de is stärker as ik, den ik nich genog bün, dat ik mi vör Em bück, un de Reemen vun Sin Schoh uplösen doh. Matth. 3, 11. Joh. 1, 27.

8. Ik döp ju mit Water, awer He ward ju mit den hilligen GEist döpen. Matth. 3, 11.

9. Un dat begev sik to düsse Tied, dat JEsus ut Galiläa vun Nazareth keem, un leet Sik döpen vun Johannes in den Jordan. Matth. 3, 16. Luk. 3, 21. Joh. 1, 32.

10. Un sogliek steeg He ut dat Water un seeg, dat sik de Himmel updä, un den GEist, gliek as en Duv, de rafkeem up Em.

11. Un do keem en Stimm vun den Himmel: Du büst Min leeve Söhn, an den Ik Wolgefalln hef. Matth. 3, 17. Luk. 9, 35. 2. Pet. 1, 17.

12. Un gliek naher drev Em de GEist in de Wüstenie. Matth. 4, 1.

13. Un He weer dar in de Wüstenie veertig Dag’, un war versöcht vun den Satan, un weer bi de Thiern, un de Engeln deenten Em.

14. Nadem awer Johannes öwerlevert weer, keem JEsus in Galiläa, un predig’ dat Evangelium vun GOtt Sin Riek. Matth. 4, 17. Luk. 4, 15.

15. Un sprok: De Tied is erfüllt, un GOtts Riek is herbi kamen. Doht Buße, un glovt an dat Evangelium! Gal. 4, 4.

16. As He awer an dat galiläische Meer gung, seeg He Simon un Andreas, Sin Broder, dat se ehr Netten in den See smieten dän, denn se weern Fischers. Matth. 4, 18. Luk. 5, 2.

17. Un JEsus sprok to se: Folgt Mi na; Ik will ju to Minschenfischers maken. Luk. 5, 10.

18. Sogliek verleeten se ehr Netten, un folgden Em na.

19. Un as He vun dar en beten wieder gung, seeg He Jakobus, Zebedäus Sin Söhn, un Johannes, sin Broder, dat se de Netten in[58] dat Schipp flickten, un alsbald reep He se.

20. Un se leten ehrn Vader Zebedäus in dat Schipp mit de Daglöhners, un folgden Em na.

21. Un se gungen na Kapernaum; un bald up de Sabbats gung He in de Schol, un lehr.

22. Un se verfehrten sik öwer Sin Lehr; denn He lehr gewaltig, un nich as de Schriftgelehrten.

23. Un dar weer in de Schol en Minsch, beseten mit en unreinen Geist, de schreeg, Luk. 4, 33.

24. Un sprok: Hol up, wat hebbt wi mit Di to dohn, JEsus vun Nazareth? Du büst kamen, uns to verdarven. Ik weet, wer Du büst, GOtt Sin Hillige.

25. Un JEsus bedroh em, un sprok: Swieg still un fahr ut vun em! Mark. 9, 25.

26. Un de unreine Geist reet em, un schreeg lut, un fahr vun em ut.

27. Un se verfehrn sik all, so dat se sik unner eenanner befrogen, un sproken: Wat is dat? Wat is dat vör en nie Lehr? He befehlt mit Gewalt de unreinen Geister, un se gehorcht Em.

28. Un Sin Rop war bald lut umher, in de Grenzen vun Galiläa.

29. Un se gungen bald ut de Schol; un keemen in dat Hus Simons un Andreas, mit Jakobus un Johannes. Matth. 8, 14.

30. Un Simon sin Fru ehr Moder leeg un harr dat Fever; un gliek darup sän se Em vun ehr.

31. Un He trä to ehr, un rich se up, un heel se bi de Hand: un dat Fever verleet se gliek, un se deen se.

32. An den Abend awer, as de Sünn unnergahn weer, brochten se to Em allerlie Kranke un Besetene; Matth. 8, 16. Luk. 4, 40.

33. Un de ganze Stadt versammel sik vör de Döhr.

34. Un He holp veele Kranke, de mit allerlie Süken beladen weern, un drev veele Düvels ut, un let de Düvels nich reden, denn se kennten Em. Apost. 16, 17. 18.

35. Un des Morgens stunn He up vör Dag un gung rut. Un JEsus gung in en wüste Stä un bä dar. Luk. 4, 42.

36. Un Petrus, mit de, de bi em weern, gungen Em na.

37. Un as se Em funn’, sproken se to Em: Jedereen söcht Di.

38. Un He sprok to se: Lat uns in de neegste Stadt gahn, dat Ik dar ok predigen doh; denn darto bün Ik kamen. Luk. 4, 43.

39. Un He predig in ehr Scholen in ganz Galiläa, un drev de Düvels ut.

40. Un dar keem en Utsätzigen to Em, de bä Em, knee vör Em, un sprok to Em: Wenn Du wullt, so kannst Du mi wol rein maken. Luk. 5, 12.

41. Un dat dä JEsus leed un He reck de Hand ut, röhr em an, un sprok: Ik will dat dohn, wes’ rein!

42. Un as He so sprok, gung[59] de Utsätzigkeit alsbald vun Em, un He war rein.

43. Un JEsus bedroh em, un dreev em alsbald vun Sik, Mark. 3, 12.

44. Un sprok to em: Süh to, dat du Nüms nicks seggst; sonnern gah hen, un wies’ di den Prester, un opfer för din Reinigung, wat Moses gebaden hett to en Tügnis öwer se. 3. Mos. 14, 2.

45. He awer, as He rut keem, fung He an, un sä veel darvun, un mak de Geschich apenbar, so dat He vun nu an nich mehr kunn apenbar in de Stadt gahn, sonnern He weer buten in de wüsten Gegenden, un se keemen to Em vun alle Enn. Luk. 5, 15.

Dat 2. Kapitel.

1. Un na weke Dag’ gung He wedder na Capernaum, un dat war bekannt, dat He in dat Hus weer. Matth. 9, 1.

2. Un alsbald versammeln sik veele, so dat se keen Platz harrn ok buten vör de Döhr; un He sä se dat Wort.

3. Un dar keemen weke to Em, de brochen en Jichtkranken, vun veer Lüd dragen.

4. Un as se nich to Em kamen kunn’ vör dat Volk, deckten se dat Dack af, wo He weer, un graben dat up, un leeten dat Bett dal, wo de Jichtkranke in leeg.

5. As awer JEsus ehrn Glov seeg, sprok He to den Jichtkranken: Min Söhn, din Sünn sünd di vergeven.

6. Dar weern awer weke Schriftgelehrte, de seeten dar, un dachen in ehr Harten:

7. Wa redt düsse son Gotteslästerung? Wer kann Sünn vergeven as alleen GOtt? Matth. 9, 3.

8. Un JEsus erkenn bald in Sin GEist, dat se so dachen bi sik sülvst, un sprok to se: Wat denkt ji so wat in ju Harten? Joh. 2, 24.

9. Wat is lichter, to den Jichtkranken to seggen: »Di sünd din Sünn vergeven?« oder: »Stah up, nimm din Bett, un gah na Hus?«

10. Up dat ji awer weet, dat de Minschensöhn Macht hett, to vergeven de Sünn up de Eer, sprok He to den Jichtkranken:

11. Ik segg di, stah up, nimm din Bett, un gah na Hus!

12. Un gliek darup stunn he up, neem sin Bett, un gung rut vör all, so, dat se sik all verfehrten, un priesen GOtt, un sproken: Wi hebbt so wat noch niemals sehn.

13. Un He gung wedder rut an den See, un all dat Volk keem to Em, un He lehrte se.

14. Un as JEsus vöröwer gung, seeg He Levi, Alphäus sin Söhn, in de Tollbod sitten, un sprok to em: Folg Mi na! Un he stunn up, un folg Em na. Luk. 5, 27.

15. Un dat begev sik, as He to Disch sitten dä in sin Hus, setten sik veele Töllners un Sünners to Disch mit JEsus un Sin Jüngers. Denn dat weern veele, de Em nafolgden.

16. Un de Schriftgelehrten un Pharisäers, as se seegen, dat He mit de Töllners un Sünners eten[60] dä, sproken se to Sin Jüngers: Warum itt un drinkt He mit de Töllners un Sünners?

17. As dat JEsus hörn dä, sprok He to se: De Starken brukt keen Dokter, sonnern de Kranken. Ik bün kamen, to ropen de Sünners to Buße, un nich de Gerechten. Matth. 9, 12. 13.

18. Un Johannes sin Jüngers un de Pharisäers ehr fasteten veel, un dar keemen weke to Em, de sproken: Warum fastet Johannes sin Jüngers un de Pharisäers ehr, un Din Jüngers fastet nich? Matth. 9, 14.

19. Un JEsus sprok to se: Wa künnt de Hochtiedslüd fasten, dewiel dat de Brüdigam bi se is? So lang also de Brüdigam bi se is, künnt se nich fasten.

20. De Tied awer ward kamen, dat de Brüdigam vun se nahmen ward; denn ward se fasten.

21. Nüms sett en Lappen vun Tüg up en ol Kleed; denn de nie Lappen ritt doch vun dat ole Kleed, un de Reet ward gröter. Matth. 9, 16. Luk. 5, 36.

22. Un Nüms deiht Most in ole Wienbälge; sunst territt de Most de Wienbälge, un de Wien ward verschütt, un de Wienbälge kamt um; sonnern man schall Most in nie Bälge dohn.

23. Un dat begev sik, dat He wanneln dä an en Sabbat dörch de Saat, un Sin Jüngers fungen an, in’t Gahn de Ahrn uttorieten. Luk. 6, 1. 5. Mos. 23, 25.

24. Un de Pharisäers sproken to Em: Süh to, wat doht Din Jüngers up den Sabbat, dat nich recht is?

25. Un He sprok to se: Hebbt ji niemals les’t, wat David dahn hett, as dat em nödig weer, un em hungern dä, samt de, de bi Em weern?

26. As he gung in dat Gotteshus, to Abjathar, den Hohenprester sin Tied, un eet de Schaubröd, de Nüms eten dörf, denn de Presters, un he gev se ok de, de bi em weern. 1. Sam. 21, 6. 2. Mos. 29, 32. 33. 3. Mos. 24, 9.

27. Un He sprok to se: De Sabbat is för den Minschen makt, un nich de Minsch för den Sabbat; 5. Mos. 5, 14.

28. So is de Minschensöhn en HErr ok öwer den Sabbat. Luk. 6, 5.

Dat 3. Kapitel.

1. Un He gung wedder in de Schol. Un dar weer en Minsch, de harr en verdrögte Hand. Matth. 12, 9. 10. Luk. 6, 6.

2. Un se luerten up Em, ob He em ok up den Sabbat gesund maken war, up dat se en Sak wedder Em harrn.

3. Un He sprok to den Minsch mit de verdrögte Hand: Trä hervör!

4. Un He sprok to se: Schall man an en Sabbat wat Gudes dohn, oder wat Böses? dat Leven erholn, oder dod maken? Se awer sweegen still.

5. Un He seeg se heel bös an, un weer bedrövt öwer ehr verstockt Hart, un sprok to den Minsch: Reck din Hand ut! Un he reck[61] se ut; un de Hand war em gesund, as de annere. 1. Kön. 13, 5.

6. Un de Pharisäers gungen rut, un heeln alsbald en Rat mit Herodes sin Deeners öwer Em, woans se Em umbrochten. Matth. 12, 14.

7. Awer JEsus trock Sik torügg mit Sin Jüngers an den See, un veel Volk folg Em na ut Galiläa, un ut Judäa, Joh. 6, 1.

8. Un vun Jerusalem, un ut Idumäa, vun gündsiet vun den Jordan, un de um Tyrus un Sidon her wahnt, en grot Volk, de Sin Daden hörten un keemen to Em.

9. Un He sprok to Sin Jüngers, dat se Em en lütt Schipp haln dän wegen dat Volk, dat se Em nich drängten.

10. Denn He mak veele gesund mank se, so, dat Em öwerfalln dän alle, de plagt weern, up dat se Em anröhrten.

11. Un wenn de unreinen Geister Em sehn dän, fulln se vör Em dal, schreegen un sproken: Du büst GOtt Sin Söhn. Luk. 4, 41.

12. Un He bedroh se hart, dat se Em nich apenbar maken schulln.

13. Un He gung up en Barg, un reep to Sik, weke He wull, un de gungen hen to Em.

14. Un He bestell de Twölf, dat se bi Em wesen schulln, un dat He se utschick to predigen. Matth. 10, 1. Luk. 6, 13.

15. Un dat se Macht harrn, de Süken to heelen, un de Düvels uttodrieven.

16. Un gev Simon den Namen Petrus. Matth. 10, 2.

17. Un Johannes, Zebedäus sin Söhn, un Johannes, Jakobus sin Broder, un gev se den Namen Bneharges, dat heet up dütsch: Donnerskinner. Ps. 29, 3. 68, 34.

18. Andreas, un Philippus, un Bartholomäus, un Matthäus, un Thomas, un Jakobus, Alphäus sin Söhn, un Thaddäus, un Simon vun Kana;

19. Un Judas Ischarioth, de Em verraden dä.

20. Un se keemen na Hus, un dar keem dat Volk awermals tosamen, so, dat se keen Platz harrn to eten. Mark. 6, 31.

21. Un as dat hörn, de um Em weern, gungen se rut, un wulln Em holn, denn se sproken: He ward vun Sinnen kamen.

22. De Schriftgelehrten, awer, de vun Jerusalem dal kamen weern, sproken: He hett den Beelzebub, un dörch den Böwersten vun de Düvels drift He de Düvels ut. Matth. 9, 34. Mark. 12, 24. Luk. 11, 15.

23. Un He reep se alltosamen, un sprok to se dörch Glieknisse: Wa kann een Satan den annern utdrieven?

24. Wenn en Riek mit sik sülvst unner enanner uneens ward, so mag dat nich bestahn. Luk. 11, 27.

25. Un wenn en Hus mit sik sülvst unner enanner uneens ward, mag dat nich bestahn.

26. Sett sik nu de Satan gegen sik sülvst, un is mit sik sülvst uneens, so kann he nich bestahn, sonnern dat is ut mit em.

[62]

27. Dar kann Nüms en Starken in sin Hus falln, un sin Husrat roven, dat wes’ denn, dat he toeerst den Starken binden deiht, un denn sin Hus berovt.

28. Wahrlich, Ik segg ju: All de Sünn ward de Minschenkinner vergeven, ok de Gotteslästerung, dar se GOtt mit lästern doht.

29. Wer awer den hilligen GEist lästert, de hett keen Vergevung ewiglich, sonnern is dat ewige Gericht verfulln.

30. Denn se sän: He hett en unreinen Geist. v. 22.

31. Un dar keem Sin Moder un sin Bröder, un stunn buten, schickten to Em, un leten Em ropen.

32. (Un dat Volk stunn um Em her.) Un se sproken to Em: Süh, Din Moder un Din Bröder buten fragt na Di.

33. Un He antwort se, un sprok: Wer is Min Moder un Min Bröder?

34. Un He seeg rund um Sik up de Jüngers, de um Em in en Krink sitten dän, un sprok: Süh, dat is Min Moder un Min Bröder.

35. Denn wer GOttes Willn deiht, de is Min Broder un Min Swester un Min Moder.

Dat 4. Kapitel.

1. Un He fung wedder an to lehrn an den See, un veel Volk versammel sik to Em, so, dat He in en Schipp stiegen muß, un up dat Water sitten, un all dat Volk stunn up dat Land an den See. Matth. 13, 1. Luk. 8, 4.

2. Un He predig vör se lang dörch Glieknisse. Un in Sin Predigt sprok He to se:

3. Hört to! Süh, dar gung en Sai’mann ut to sai’n.

4. Un dat begev sik, indem He sai’, full wat an den Weg; do keemen de Vageln unner den Himmel, un freten dat up.

5. Wat full up dat steenigte Land, wo dat nich veel Eer harr, un gung bald up, darum, dat dat nich deep Eer harr.

6. As nu de Sünn upgung, verwelk dat, un wiel dat keen Woddel harr, verdrög dat.

7. Un wat full mank de Dorn, un de Dorn wussen up, un kreegen dat unner, un dat broch keen Frucht.

8. Un wat full up en gut Land, un broch Frucht, de dar toneem un wuß; un wat drog dörtigfältig, un wat sößtigfältig, un wat hunnertfältig.

9. Un He sprok to se: Wer Ohrn hett to hörn, de hör to!

10. Un as He alleen weer, fragen Em um düt Glieknis, de um Em weern, samt de Twölf.

11. Un He sprok to se: Ju is dat geven, de Heemlichkeit vun GOtt Sin Riek to weten; de dar buten awer ward Allns dörch Glieknisse vertellt. Matth. 11, 25.

12. Up dat se dat mit sehend Ogen seht, un doch nich erkennt, un mit hörend Ohren hört un doch nich verstaht; up dat se sik nich dermalins bekehrt, un ehr Sünn se vergeven ward.

13. Un He sprok to se: Verstaht ji düt Glieknis nich, woans[63] wüllt ji denn de annern all verstahn?

14. De Sai’mann sai’t dat Wort.

15. Düsse sünd dat awer, de an den Weg sünd, wo dat Wort sai’t ward, un se dat hört hebbt, so kummt alsbald de Satan un nimmt weg dat Wort, dat in ehr Hart sai’t weer.

16. Also ok sünd de, de up dat steenigte Land sai’t sünd, wenn se dat Wort hört hebbt, nehmt se dat bald mit Freuden up;

17. Un hebbt keen Woddel in sik, sonnern sünd wedderwensch; wenn sik Bedröfnis oder Verfolgung vun wegen dat Wort erhevt, so argert se sik gliek.

18. Un düsse sünd dat, de unner de Dorn sai’t sünd: de dat Wort hört;

19. Un de Sorg um düsse Welt un de bedregliche Riekdom, un veel annere Lüste gaht rin, un erstickt dat Wort, un dat blift ahn Frucht.

20. Un düsse sünd dat, de up en gut Land sai’t sünd: de dat Wort hört, un nehmt dat an, un bringt Frucht, weke dörtigfältig, un weke sößtigfältig, un weke hunnertfältig.

21. Un He sprok to se: Stekt man ok en Licht an, dat man dat unner en Schepel oder unner en Disch stellt? Mit nichten, sonnern dat man dat up en Lüchter stellt;

22. Denn dar is nicks verborgen, dat nich apenbar ward, un is nicks Heemliches, dat nich hervör kummt. Matth. 10, 26.

23. Wer Ohrn hett to hörn, de hör to! Matth. 11, 15. Offenb. 2, 7.

24. Un sprok to se: Seht to, wat ji hört. Mit wat vör en Maat ji meeten doht, ward man ju wedder meeten; un man ward ju, de ji düt hört, noch wat togeven. Matth. 7, 2. Luk. 6, 38.

25. Denn wer dar hett, den ward geven, un wer nich hett, vun den ward man nehmen ok dat, wat he hett.

26. Un He sprok: Dat Riek GOttes hett sik also, as wenn en Minsch Saat up dat Land smitt.

27. Un slöpt, un steiht up Nacht un Dag, un de Saat geiht up, un wasst, dat he’t nich weet.

28. Denn de Eer bringt vun ehr sülvst toeerst dat Gras, naher de Aarn, denn den vullen Weeten in de Aarn.

29. Wenn se awer de Frucht brocht hett, so schickt he bald de Leeh hen, denn de Aarn is dar.

30. Un He sprok: Mit wat wüllt wi dat Riek GOttes verglieken? Un dörch wat för en Glieknis wüllt wi dat vörstelln?

31. Gliek as en Sempkorn, wenn dat sai’t ward up dat Land, so is dat dat lüttste mank all de Saat up de Eer; Matth. 13, 31. Luk. 13, 19.

32. Un wenn dat sai’t is, nimmt dat to, un ward gröter as alle Kohlarten, un kriggt grote Twiegen, so dat de Vageln unner den Himmel unner sin Schatten wahnen künnt.

33. Un dörch veel son Glieknisse sä He se dat Wort, nadem se dat begriepen kunn.

[64]

34. Un ahn Glieknisse redt He nich to se; awer besonners lä He dat Sin Jüngers Allns ut.

35. Un an densülvigen Dag des Abends sprok He to se: Lat uns röwer fahrn.

36. Un se leten dat Volk gahn, un neemen Em mit, as He in dat Schipp weer; un dar weern mehr Scheep bi Em. Matth. 8, 32.

37. Un dar keem en grote Stormwind up, un smeet de Waggen in dat Schipp, so, dat dat Schipp vull war. Jon. 1, 4. 5.

38. Un He weer achter up dat Schipp, un sleep up en Küssen. Un se weckten Em up, un sproken to Em: Meister, fragst Du Nicks darna, dat wi verdarvt?

39. Un He stunn up, un bedroh den Wind, un sprok to den See: Wes’ still, un verstumm! Un de Wind lä sik, un dat war sehr still. Matth. 8, 26.

40. Un He sprok to se: Wat sünd ji so bang! Wa geiht dat to, dat ji keen Glov hebbt!

41. Un se fürchten sik heel, un sproken unner enanner: Wer is He? Denn de Wind un de See sünd Em gehorsam. Ps. 107, 25.

Dat 5. Kapitel.

1. Un se keemen up gündsiet vun den See in de Gadarener Gegend. Matth. 8, 28. Luk. 8, 26.

2. Un as He ut dat Schipp stiegen dä, leep Em gliek darup ut de Gräver en beseeten Minsch mit en unreinen Geist in de Möt,

3. De sin Wahnung in de Gräver harr un Nüms kunn em binnen, ok nich mit Keden.

4. Denn he weer oft mit Fotschelln un Keden bunnen west, un harr de Keden afreeten, un de Fotschelln terreven, un Nüms kunn em tamm maken.

5. Un he weer alle Tied, bi Dag un Nacht, up de Bargen, un in de Gräver, schreeg, un slog sik mit Steen.

6. As he awer JEsus seeg vun wieden, leep he to Em, full vör Em dal, schreeg lut, un sprok:

7. Wat hef ik mit Di to dohn, o JEsus, GOtt, den Allerhöchsten Sin Söhn? Ik beswör Di bi GOtt, dat Du mi nich quäln deihst.

8. He awer sprok to em: Fahr rut, du unreine Geist, vun den Minschen.

9. Un He frog em: Wa heetst du? Un he antworte, un sprok: Legion heet ik, denn wi sünd veele.

10. Un he be’ Em veel, dat He se nich ut düsse Gegend drev.

11. Un darsülvst an de Bargen weer en grote Drift Sögen up de Weid.

12. Un de Düvels beden Em all un sproken: Lat uns in de Sögen fahrn!

13. Un sogliek gev JEsus se Verlöv darto. Do fahrn de unreinen Geister ut, un fahrn in de Sögen un de Drift störm öwer den Afhang in den See (dat awer weern bi twee Dusend), un versopen in den See.

14. Un de Swienharrn leepen weg, un vertelln dat in de Stadt[65] un up dat Land. Un se gungen rut to sehn, wat dar geschehn weer.

15. Un keemen to JEsus, un seegen den, de vun de Düvels beseten weer, dat he sitten dä, un weer bekledt un vernünftig, un se weern bang.

16. Un de, weke dat sehn harrn, sän se, wat den Besetenen passeert weer, un vun de Sögen.

17. Un se fungen an, un beden Em, dat He ut ehr Gegend trecken dä.

18. Un as He in dat Schipp steeg, be’ Em de Besetene, dat he much bi Em wesen.

19. Awer JEsus leet em dat nich to, sonnern sprok to em: Gah hen in din Hus, un to din Lüd, un vertell se, wat för en grote Woldath de HErr di dahn un Sik öwer di erbarmt hett.

20. Un he gung hen, un fung an uttoropen in de tein Städte, wat för en grote Woldath JEsus em dahn harr. Un jedereen verwunner sik.

21. Un as JEsus wedder röwer fahrn dä in dat Schipp, versammel sik veel Volk to Em, un He weer an den See.

22. Un süh, dar keem een vun de Scholöbbersten, mit Namen Jairus. Un as he Em sehn dä, full he Em vör de Föt. Matth. 9, 18.

23. Un be’ Em heel, un sprok: Min Dochter liggt up dat Letz; Du wullst doch kamen, un Din Hand up se leggen, dat se gesund ward, un lev.

24. Un He gung hen mit em; un Em folgde veel Volk na, un se drängten Em.

25. Un dar weer en Fru, de harr den Blodgang twölf Jahr hatt, 3. Mos. 15, 25. Matth. 9, 20. Luk. 8, 43.

26. Un veel leden vun veele Dokters, un harr all ehr Geld daröwer vertehrt, un dat holp ehr nicks, sonnern dat war veelmehr arger mit ehr.

27. As de vun JEsus hörn dä, keem se in dat Volk vun achtern to, un fat Sin Kleed an. Luk. 6, 19. Mark. 8, 44.

28. Denn se sprok: Wenn ik blot Sin Kleed anfaten kunn, so war ik gesund.

29. Un up de Stä verdrög de Born vun ehr Blod, un se föhl dat an ehr Liev, dat se vun ehr Plag gesund warn weer.

30. Un JEsus föhl sogliek an Sik Sülvst de Kraft, de vun Em utgahn weer, un He dreih Sik um to dat Volk, un sprok: Wer hett Min Kleder anfat?

31. Un de Jüngers sproken to Em: Du sühst, dat Di dat Volk drängt, un sprickst: Wer hett Mi anfat?

32. Un He seeg Sik um na de, de dat dahn harr.

33. De Fru awer weer bang, un beverte, (denn se wuß, wat an ehr geschehn weer), keem, un full vör Em dal, un sä Em de ganze Wahrheit.

34. He awer sprok to ehr: Min Dochter, din Glov hett di gesund makt; gah hen mit Freden, un wes’ gesund vun din Plag.

35. As He noch so sprok, keemen weke vun den Scholöbbersten sin[66] Lüd, un sproken: Din Dochter is storven, wat wullt du den Meister wieder bemöhen?

36. JEsus awer hör bald de Red, de dar seggt war, un sprok to den Scholöbbersten: Wes’ nich bang, glov man! Luk. 8, 50.

37. Un leet Nüms Em nafolgen, as Petrus un Jakobus un Johannes, Jakobus sin Broder.

38. Un He keem in den Scholöbbersten sin Hus, un seeg dat Getümmel un de dar heel weenten un hulten. 1. Mos. 50, 10.

39. Un He gung rin, un sprok to se: Wat larmt un weent ji? Dat Kind is nich storven, sonnern dat slöpt. Un se lachten Em ut. Joh. 11, 11.

40. Un He drev se all rut un neem mit Sik dat Kind sin Vader un Moder, un de bi Em weern, un gung rin, wo dat Kind liggen dä.

41. Un He greep de lütt Diern bi de Hand, un sprok to ehr: Talitha kumi! Dat is verdütscht: Mäden, Ik segg di, stah up! Luk. 7, 14.

42. Un sogliek stunn de lütt Diern up, un gung umher; se weer awer twölf Jahr old. Un se verfehrn sik öwer de Maten.

43. Un He verbod se hart, dat dat Nüms weten schull; un sä, se schulln ehr wat to eten geven.

Dat 6. Kapitel.

1. Un He gung ut vun dar, un keem in Sin Vaderstadt, un Sin Jüngers folgden Em na.

2. Un as de Sabbat keem, fung He an to lehrn in ehr Schol. Un veel, de dat hörn, verwunnerten sik öwer Sin Lehr, un sproken: Wo kummt denn so wat her? Un wat för Wiesheit is dat, de Em geven is, un son Dathen, de dörch Sin Hann dahn ward?

3. Is He nich den Timmermann, Maria ehr Söhn, un de Broder vun Jakobus, un Joses, un Judas, un Simon? Sünd nich ok Sin Swestern hier bi uns? Un se argerten sik an Em. Luk. 4, 22.

4. JEsus awer sprok to se: En Prophet gelt narms weniger as in Sin Vaderland un to Hus bi de Sinen. Joh. 4, 44.

5. Un He kunn dar nich en eenzige Dath dohn, blot en paar Kranke lä He de Hand up, un mak se gesund.

6. Un He wunnerte Sik öwer ehrn Unglov. Un He gung umher in de Flecken rund herum, un lehrte.

7. Un He reep de Twölf tosamen un fung an un schick se bi twee un twee un gev se Macht öwer de unreinen Geister. Matth. 10, 1. Luk. 9, 1.

8. Un befohl se, dat se nicks bi sik dregen schulln up den Weg, as blot en Staff, keen Tasch, keen Brod, keen Geld in den Gürtel;

9. Sonnern dat se Schoh an harrn, un dat se nich twee Röck antrecken dän.

10. Un sprok to se: Wo ji in en Hus gahn ward, dar blievt in, bet dat ji darvun treckt.

11. Un de ju nich upnehmen[67] noch hörn ward, vun dar gaht rut, un slat den Stof af vun ju Föt to en Tügnis öwer se. Ik segg ju: Wahrlich, dat ward Sodom un Gomorra an dat jüngste Gericht erdräglicher gahn, as son Stadt. Matth. 10, 14. Luk. 9, 5. Apost. 13, 51.

12. Un se gungen rut un predigten, man schull Buße dohn.

13. Un dreven veele Düvels ut, un salvten veele Kranken mit Öl, un makten se gesund.

14. Un dat keem vör den König Herodes (denn Sin Nam weer nu bekannt), un he sprok: Johannes de Döper is vun de Doden upstahn; darum deiht he son Dathen.

15. Weke awer sproken: He is Elias! Weke awer: He is en Prophet, oder een vun de Propheten.

16. As dat awer Herodes hörn dä, sprok he: Dat is Johannes, den ik den Kopp afsla’n laten hef, de is vun de Doden upstahn.

17. He awer, Herodes, harr utschickt un Johannes grepen, un in dat Gefängnis leggt um Herodias willen, sin Broder Philippus sin Fru; denn he harr se friet. Matth. 14, 3. Luk. 3, 19. 20.

18. Johannes awer sprok to Herodes: Dat is nich recht, dat du din Broder sin Fru hest. 3. Mos. 18, 16.

19. Herodes awer stell em na, un wull em dod maken, un kunn nich.

20. Herodes awer weer bang vör Johannes; denn he wuß, dat he en fromme un hillige Mann weer, un verwahrte em un gehorch em in veele Saken, un hör em geern.

21. Un dar keem en passende Dag, dat Herodes up sin Geburtsdag en Abendeten gev de Böversten un Hauptlüd un Vörnehmsten in Galiläa. Matth. 14, 6.

22. Do trä rin de Dochter vun Herodias, un danz, un dat gefull Herodes wol, un de, de mit em an den Disch seten. Do sprok de König to de lütt Diern: Be’ vun mi, wat du wullt, ik will di dat geven.

23. Un swor ehr en Eed: Wat du warrst vun mi beden, will ik di geven, bet an de Hälft vun min Königriek.

24. Se gung rut, un sprok to ehr Moder: Wat schall ik beden? De sprok: Johannes den Döper sin Kopp.

25. Un se gung sogliek rin mit Hast to den König, be’ un sprok: Ik will, dat du mi gifst nu sobald up en Teller Johannes den Döper sin Kopp.

26. De König war bedrövt, doch wegen den Eed, un wegen de, de mit Em to Tafel sitten dän, wull he se nich en Fehlbed dohn laten.

27. Un alsbald schick de König den Henker hen, un heet sin Kopp herbringen. De gung hen, un slog em den Kopp af in dat Gefängnis.

28. Un drog sin Kopp her up en Schöddel, un gev em de lütt Diern, un de lütt Diern gev em ehr Moder.

29. Un as dat sin Jüngers hörten, keemen se, un neemen sin Lieknam, un län em in en Graf.

[68]

30. Un de Apostels keemen bi JEsus tosamen, un verkünnigten Em dat all, un wat se dahn un lehrt harrn.

31. Un He sprok to se: Lat uns alleen in en Wüstenie gahn, un ruht ju ut! Denn se weern veel, de af- un to gungen; un harrn nich Tied nog to eten.

32. Un He fahr dar in en Schipp na de Wüstenie alleen.

33. Un dat Volk seeg se wegfahrn; un veel kennten Em, un leepen darhen mit enanner to Fot ut all de Städ’, un keemen se tovör, un se keemen to Em.

34. Un JEsus gung rut un seeg dat grote Volk, un dat jammer Em, denn se weern as de Schap, de keen Harr hebbt. Un He fung en lange Predigt an.

35. As nu de Dag binah vörbi weer, treden Sin Jüngers to Em, un sproken: Dat is hier wüste, un de Dag is nu darhen. Matth. 14, 15.

36. Lat se vun Di, dat se hengaht in de Dörper un Flecken umher, un kopt sik Brod; denn se hebbt nicks to eten.

37. JEsus awer antworte, un sprok to se: Gevt ji se doch to eten. Un se sproken to Em: Schüllt wi denn hengahn un för tweehunnert Penning Brod kopen, un se to eten geven?

38. He awer sprok to se: Wa veel Brod hebbt ji? Gaht hen un seht to. Un as se dat erfahrn harrn, sproken se: Fief, un twee Fisch.

39. Un He befohl se, dat se sik all dal leggen schulln bi vulle Dischen, up dat gröne Gras.

40. Un se setten sik na Schichten, je hunnert un hunnert, föfdig un föfdig.

41. Un He neem de fief Bröd un de twee Fisch un seeg up na den Himmel, un dankte, un brok de Bröd, un gev se de Jüngers, dat se se vörleggen dän, un de twee Fisch deel He mank se all.

42. Un se eten all un warn satt.

43. Un se sammeln de Krömen up, twölf Körv vull, un vun de Fisch.

44. Un de dar eten harrn, de weern fiefdusend Mann.

45. Un alsbald drev He Sin Jüngers, dat se in dat Schipp treden, un vör Em röwer föhrn na Bethsaida, bet dat He dat Volk vun Sik leet. Matth. 14, 22. Joh. 6, 17.

46. Un as He se vun Sik schafft harr, gung He up en Barg to beden.

47. Un an den Abend weer dat Schipp merrn up den See, un He up dat Land alleen. Matth. 14, 23. 24.

48. Un He seeg, dat se Noth leden bi dat Rudern; denn de Wind weer se entgegen. Un um de veerte Nachtwach keem He to se, un gung up den See.

49. Un He wull vör se öwer gahn. Un as se Em seegen up den See umhergahn, meenten se, dat weer en Spök, un schregen.

50. Denn se seegen Em all, un verfehrten sik. Awer sogliek sprok He mit se, un sprok to se: West getrost; Ik bün dat, west nich bang.

51. Un trä to se in dat Schipp, un de Wind legg sik. Un se[69] verfehrten sik un verwunnerten sik öwer de Maten.

52. Denn se weern nicks verstänniger warn öwer de Bröd, un ehr Hart weer starr.

53. Un as se röwer fahrt weern, keemen se in dat Land Genezareth un landen dar.

54. Un as se ut dat Schipp treden, kenn se Em;

55. Un leepen all in de umliggenden Länner, un fungen an, de Kranken umher to fahrn up Betten, wo se hörten, dat He weer.

56. Un wo He in de Flecken, oder Städ’, oder Dörper ringung, dar län se de Kranken up den Markt, un beden Em, dat se blot den Som vun Sin Kled anröhrn muchen.

Dat 7. Kapitel.

1. Un de Pharisäers un weke vun de Schriftgelehrten, de vun Jerusalem kamen weern, keemen to Em.

2. Un as se seegen weke vun Sin Jüngers mit gemeen, dat is mit unwuschen Hann, dat Brod eten, schulln se daröwer.

3. Denn de Pharisäers un all de Juden eten nich, bevör se de Hann mennigmal wascht; holt also de Öllsten ehr Vörschriften.

4. Un wenn se vun’t Markt kamt, so eet se nich, se wascht sik denn. Un dar is noch veel mehr, dat se to holn hebbt na de Öwerleverung vun ehr Vaders, tom Bispill vun Drinkgeschirr, un Kruken, isern Geschirr, un Dischenwaschen.

5. Do frogen Em nu de Pharisäers un Schriftgelehrten: Warum wannelt Din Jüngers nich na de Öllsten ehr Vörschriften, sonnern eet dat Brod ahn sik de Hann to waschen?

6. He awer antworte un sprok to se: Wol fien hett vun ju Heuchlers Jesaias wiessagt, as dar schreven steiht: Dat Volk ehrt Mi mit de Lippen, awer ehr Hart is wiet vun Mi. Jes. 29, 13. Matth. 15, 7.

7. Vergevens awer is dat, dat se Mi deent, wiel se lehrt son Lehr, de nicks anners is as Minschen Gebot.

8. Ji verlat GOtt Sin Gebot un holt de Minschen ehr Vörschriften, vun Kruken un vun Drinkgeschirr to waschen, un desglieken doht ji veel.

9. Un He sprok to se: Wol fien hebbt ji GOtt Sin Gebot uphaven, up dat ji ju Vörschriften holt.

10. Denn Moses hett seggt: Du schast din Vader un din Moder ehren, un wer Vader oder Moder flucht, de schall starven. 2. Mos. 20, 12.

11. Ji awer lehrt: Wenn een sprickt to Vader oder Moder: »Korban, dat heet: Wenn ik dat opfern doh, so is dat di veel nützlicher;« de deiht wol. Spr. 28, 24.

12. Un so lat ji em för sin Vader un sin Moder nicks mehr dohn.

13. Un makt GOttes Wort kraftlos dörch ju Vörschriften, de ji upsett hebbt. Un desglieken doht ji veel.

14. Un He reep to Sik dat ganze Volk, un sprok to se: Hört Mi all to un verstaht dat. Matth. 15, 10.

15. Dar is nicks buten den Minsch, dat em gemeen maken[70] kunn, wenn dat in em geiht, sonnern wat vun em utgeiht, dat is dat, wat den Minsch gemeen makt.

16. Hett jemand Ohrn to hörn, de hör to! Matth. 11, 15. Mark. 13, 9.

17. Un as He vun dat Volk in dat Hus keem, frogen Em Sin Jüngers um düt Glieknis. Mark. 15, 15.

18. Un He sprok to se: Sünd ji denn ok so unverstännig? Verstaht ji noch nich, dat Allns, wat buten is un in den Minsch geiht, dat kann em nich gemeen maken?

19. Denn dat geiht nich in sin Hart, sonnern in den Buk, un geiht ut dörch den natürlichen Gang, de alle Spiesen utfegt.

20. Un He sprok: Wat ut den Minsch geiht, dat makt den Minsch gemeen;

21. Denn vun binnen, ut den Minsch sin Hart, gaht rut böse Gedanken, Ehebreken, Horerie, Mord,

22. Spitzboverie, Giez, Bosheit, Falschheit, Untucht, Afgünstigkeit, Gotteslästerung, Hoffahrt, Unvernunft.

23. All düsse bösen Saken gaht vun binnen rut, un makt den Minsch gemeen.

24. Un He stunn up, un gung vun dar in de Grenzen vun Tyrus un Sidon; un gung in en Hus, un wull dat Nüms weten laten, un kunn doch nich verborgen wesen.

25. Denn en Fru harr vun Em hört, de ehr lütt Dochter en unreinen Geist harr, un se keem, un full dal to Sin Föt.

26. (Un dat weer en griechische Fru ut Syrophönice.) Un se be’ Em, dat He den Düvel vun ehr Dochter utdrev.

27. JEsus awer sprok to ehr: Lat toeerst de Kinner satt warrn. Dat is nich fien, dat man de Kinner ehr Brod nehmen deiht, un smitt dat vör de Hunn. Matth. 15, 26.

28. Se antwort awer, un sprok to Em: Ja, HErr, awer doch eet de Hunn unnern Disch vun de Kinner ehr Krömen.

29. Un He sprok to ehr: Um dat Wort willen gah hen, de Düvel is vun din Dochter utfahrt.

30. Un se gung hen in ehr Hus, un funn, dat de Düvel utfahrt weer, un de Dochter up dat Bett liggen.

31. Un as He wedder utgung vun de Grenzen vun Tyrus un Sidon, keem He an den galiläischen See, merrn dörch de Grenz vun de tein Städte. Matth. 15, 29.

32. Un se brochen en Doven to Em, de dar stumm weer, un se beden Em, dat He de Hann up em lä. Matth. 9, 32. Luk. 11, 14.

33. Un He neem em vun dat Volk alleen, un lä em de Finger in de Ohrn, un spütt ut un rögde sin Tung an. Mark. 8, 23.

34. Un seeg up na den Himmel, süfz un sprok to em: Hephata! dat is: doh di apen! Joh. 11, 41.

35. Un alsbald dän sik sin Ohrn up, un dat Band vun sin Tung war los, un he sprok recht.

36. Un He verbo se, se schulln dat Nüms seggen. Awer je mehr He dat verbeeden dä, desto mehr bredten se dat ut.

[71]

37. Un verwunnerten sik öwer de Maten, un sproken: He hett dat Allns wol makt; de Doven makt He hörn, un de Stummen spreken. 1. Mos. 1, 31.

Dat 8. Kapitel.

1. To de Tied, as veel Volk dar weer, un harrn nicks to eten, reep JEsus Sin Jüngers to Sik, un sprok to se:

2. Mi jammert dat Volk, denn se sünd nu dree Dag’ bi Mi bleven, un hebbt nicks to eten.

3. Un wenn Ik se hungrig vun Mi to Hus gahn leet, warn se up den Weg versmachten. Denn weke weern vun wieden kamen.

4. Sin Jüngers antworten Em: Wo nehmt wi hier Brod her in de Wüstenie, dat wi se satt makt?

5. Un He frog se: Wa veel Brod hebbt ji? Se sproken: Söven.

6. Un He befohl dat Volk, dat dat sik up de Eer lagern dä. Un He neem de söven Bröd, sprok dat Dankgebet daröwer un brok se, un gev se de Jüngers, dat se desülven vörleggen dän; un se län se dat Volk vör.

7. Un se harrn en beten Fisch; un He sprok dat Dankgebet daröwer, un befohl, desülvigen ok uptodregen.

8. Se eten awer un warn satt; un neemen de öwrigbleven Krömen up, söven Körv vull.

9. Un se weern bi veer Dusend, de dar eten harrn; un He leet se vun Sik.

10. Un gliek darup trä He in en Schipp mit Sin Jüngers, un keem in de Gegend Dalmanutha’s.

11. Un de Pharisäers gungen rut, fungen an, sik mit Em to befragen, versöchten Em, un begehrten vun Em en Teken vun den Himmel. Matth. 12, 38. Mark. 16, 1.

12. Un He süfz in Sin Geist, un sprok: Wat söcht doch düt Geslecht Teken? Wahrlich, Ik segg ju: Düt Geslecht ward keen Teken geven.

13. Un He verleet se, trä wedder in dat Schipp un fohr heröwer.

14. Un se harrn vergeten, Brod mit sik to nehmen, un harrn nich mehr mit sik up dat Schipp, as een Brod. Matth. 16, 5. 6.

15. Un He befohl se, un sprok: Seht to, un seht ju vör vör de Pharisäers ehrn Suerdeeg un vör Herodes sin Suerdeeg. Matth. 16, 6. Luk. 12, 1.

16. Un se dachen hen un her, un sproken unner eenanner: Dat is, wiel wi keen Brod hebbt.

17. Un JEsus verneem dat, un sprok to se: Wat bekümmert ji ju doch, dat ji keen Brod hebbt? Verstaht ji denn noch nicks, un sünd ji noch nich verstännig? Hebbt ji noch en verblendt Hart in ju? Mark. 6, 52. Luk. 24, 25.

18. Hebbt Ogen, un seht nich, un hebbt Ohrn, un hört nich? Un denkt nich dar an?

19. As Ik fief Bröd brok unner Fiefdusend, wa veel Körv vull Krömen sammeln ji dar up? Se sproken: Twölf. Matth. 14, 19. Luk. 9, 13. Joh. 6, 9. 13.

20. As Ik awer de söven brok unner de Veerdusend, wa veel Körv vull Krömen sammeln ji dar up? Se sproken: Söven. Matth. 15, 34.

[72]

21. Un He sprok to se: Wat verstaht ji denn nicks?

22. Un He keem na Bethsaida. Un se brochen en Blinden to Em, un beden Em, dat He em anröhrn much. Mark. 6, 56.

23. Un He neem den Blinden bi de Hand un föhr em rut vör den Flecken, un spütt in sin Ogen, un lä Sin Hann up em, un frog em, ob he wat sehn dä. Mark. 7, 32. 33. Joh. 9, 6.

24. Un he seeg up, un sprok: Ik seh Minschen gahn, as wenn ik Böm seeg.

25. Darna lä He nochmal Sin Hann up sin Ogen, un befohl em, noch eenmal to sehn. Un he war wedder torecht brocht, dat he Allns scharp sehn kunn.

26. Un He schick em na Hus, un sprok: Gah nich rin in den Flecken, un segg dat ok Nüms darin. Mark. 7, 36.

27. Un JEsus gung rut, un Sin Jüngers, in de Märkte vun de Stadt Cäsarea Philippi. Un up den Weg frog He Sin Jüngers, un sprok to se: Wat seggt de Lüd, dat Ik bün? Matth. 16, 13.

28. Se antworten: Se seggt, Du büst Johannes de Döper, weke seggt, Du büst Elias, weke seggt, Du büst een vun de Propheten.

29. Un He sprok to se: Ji awer, wat seggt ji, dat Ik bün? Do antworte Petrus, un sprok to Em: Du büst Christus. Joh. 1, 49.

30. Un He droh se, dat se Nüms vun Em seggen schulln.

31. Un fung an, se to lehrn: De Minschensöhn mutt veel lieden, un ward versmeten warrn vun de Öllsten un Hohenpresters un Schriftgelehrten, un dod makt warrn, un öwer dree Dag’ upstahn.

32. Un He re’ dat Wort frie un apenbar. Un Petrus neem Em to sik, un fung an, Em to wehren.

33. He awer dreih Sik um, seeg Sin Jüngers an, un bedroh Petrus, un sprok: Gah achter Mi, du Satan; denn du meenst nich, dat göttlich is, sonnern dat minschlich is. 2. Sam. 19, 22.

34. Un He reep to Sik dat Volk, samt Sin Jüngers, un sprok to ehr: Wer Mi nafolgen will, de verleugne sik sülvst, un nehm sin Krüz up sik, un folg Mi na. Matth. 16, 24.

35. Denn wer sin Leven beholn will, de ward dat verleern, un wer sin Leven verlüst um Mi un dat Evangelium willen, de ward dat beholn. Matth. 10, 39.

36. Wat hölp dat den Minsch, wenn he de ganze Welt gewinnen dä, un neem an sin Seel Schaden?

37. Oder wat kann de Minsch geven, darmit he sin Seel inlösen kann?

38. Wer sik awer vör Mi un vör Min Wör’ schamt unner düt ehebrekerisch un sündige Geslecht, vör de ward sik den Minschensöhn schamen, wenn He kamen ward in Sin Vader Sin Herrlichkeit mit de hilligen Engeln.

Dat 9. Kapitel.

1. Un He sprok to se: Wahrlich, Ik segg ju: Hier staht weke, de ward den Dod[73] nich smecken, bet dat se sehn GOtt Sin Riek mit Kraft kamen. Matth. 16, 28. Luk. 9, 27.

2. Un na söß Dag’ neem JEsus to Sik Petrus, Jakobus un Johannes, un föhr se up en hogen Barg bisiet alleen, un verklär Sik vör se.

3. Un Sin Kleder warn hell, un heel witt, as de Snee, dat keen Farver up de Eer se so witt maken kann. Matth. 28, 3.

4. Un dar keem Elias mit Moses un unnerheel sik mit JEsus.

5. Un Petrus antworte un sprok to JEsus: Rabbi, hier is gut wesen, lat uns dree Hütten maken, Di een, Moses een un Elias een.

6. He wuß awer nich, wat he reden dä, denn se weern ganz verbiestert.

7. Un dar keem en Wolk, de öwerschatt se. Un en Stimm schall ut de Wolk, un sprok: Düt is Min leeven Söhn, den schüllt ji hörn! Matth. 3, 17.

8. Un bald darna seegen se um sik, un seegen Nüms mehr as alleen JEsus bi se.

9. As se awer den Barg dal gungen, verbo JEsus se, dat se Nüms seggen schulln, wat se sehn harrn, bet de Minschensöhn wedder upstahn weer vun de Doden.

10. Un se beheeln dat Wort bi sik, un befrogen sik unner enanner: Wat is doch dat Upstahn vun de Doden?

11. Un se frogen Em, un sproken: Seggt doch de Schriftgelehrten, dat Elias vörher kamen mutt?

12. He antworte awer, un sprok to se: Elias schall ja vörher kamen, un Allns wedder torecht bringen; darto de Minschensöhn schall veel lieden, un veracht warrn, as dar schreven steiht.

13. Awer Ik segg ju: Elias is kamen, un se hebbt an em dahn, wat se wulln, gliek as vun em schreven steiht. Matth. 11, 14.

14. Un He keem to Sin Jüngers, un seeg veel Volk um se, un Schriftgelehrte, de sik mit se befragen dän.

15. Un sogliek, as all dat Volk Em seeg, verwunnern se sik, lepen to Em, un gröten Em.

16. Un He frog de Schriftgelehrten: Wat striet ji ju mit se?

17. Een awer mank dat Volk antworte, un sprok: Meister, ik hef Min Söhn herbrocht to Di, de hett en spraklosen Geist; Matth. 17, 14. Luk. 9, 38.

18. Un wenn he em fat krigt, denn ritt he em, un schümt, un gnirscht mit de Tähn, un he tehrt af. Ik hef mit Din Jüngers spraken, dat se em utdrievt, un se künnt dat nich.

19. He antworte em awer, un sprok: O, du unglövig Geslecht, wa lang schall Ik mit ju lieden? Bringt em her to Mi.

20. Un se brochen em her to Em. Un sogliek, as Em de Geist sehn dä, reet he em, un full up de Eer, un wölter sik un de Schum stunn em vör den Mund.

21. Un He frog sin Vader: Wa[74] lang is dat, dat em düt wedderfahrn is? He sprok: vun Kind up;

22. Un oft hett he em in dat Füer un in dat Water smeten, dat he em umbroch. Kannst Du awer wat, so erbarm Di öwer uns, un help uns.

23. JEsus awer sprok to em: Wenn du gloven kunnst. Alle Saken sünd för den möglich, de dar glovt.

24. Do schreeg dat Kind sin Vader mit Thranen, un sprok: Ik glov, leeve HErr, help min Unglov! Luk. 17, 5.

25. As nu JEsus sehn dä, dat dat Volk toleep, bedroh He den unreinen Geist, un sprok to em: Du spraklose un dove Geist, Ik befehl di, dat du vun em utfahrst, un fahrst vun nu an nich mehr in em.

26. Do schreeg he, un reet em heel, un fahr ut. Un he war as weer he dod, dat ok veele sän: He is dod.

27. JEsus awer greep em bi de Hand un rich em up, un he stunn up.

28. Un as He to Hus keem, frogen Em Sin Jüngers alleen: Worum kunnen wi em nich utdrieven? Matth. 17, 19.

29. Un He sprok: Düsse Art kann up keen Wies anners utfahrn, as dörch Beden un Fasten.

30. Un se gungen vun dar weg un gungen dörch Galiläa, un He wull nich, dat dat Jemand weten schull.

31. He lehr awer Sin Jüngers, un sprok to se: De Minschensöhn ward öwerantwort warrn in de Minschen ehr Hann, un se ward Em dod maken; un wenn He dod makt is, so ward He an den drütten Dag upstahn. Matth. 17, 22.

32. Awer se verstunnen dat Wort nich, un fürchten sik, Em to fragen.

33. Un He keem na Kapernaum. Un as He to Hus weer, frog He se: Wat harrn ji mit enanner up den Weg?

34. Se awer swegen still; denn se harrn mit enanner up den Weg streden, wer de grötste weer. Matth. 18, 1. Luk. 9, 46.

35. Un He sett Sik, un reep de Twölf, un sprok to se: Wenn jemand de eerste wesen will, de schall de letzte wesen vör All, un All ehr Knecht.

36. Un He neem en lütt Kind, un stell dat merrn mank se, un küß dat un sprok to se:

37. Wer son lütt Kind annimmt in Min Nam, de nimmt Mi an, un wer Mi annimmt, de nimmt nich Mi an, sonnern den, de Mi schickt hett.

38. Johannes awer antworte Em, un sprok: Meister, wi seegen een, de drev Düvels in Din Nam ut, de uns nich nafolgen dä. Un wi verboden dat em darum, dat he uns nich nafolgen dä. Luk. 9, 49. 4. Mos. 11, 27. 28.

39. JEsus awer sprok: Ji schüllt em dat nich verbeeden. Denn dar is Nüms, de en Wunner dohn kann in Min Nam, un mag öwel vun Mi reden. 1. Cor. 12, 3.

[75]

40. Wer nich gegen uns is, de is för uns. Matth. 12, 30.

41. Wer ju awer en Beker Water to drinken gift in Min Nam, darum, dat ji Christus tohört; wahrlich, Ik segg ju, dat ward em nich unbelohnt blieven. Matth. 10, 42.

42. Un wer een vun de Lütten, de an Mi glovt, Argernis gift, den weer dat beter, dat em en Mölsteen an sin Hals hangt war, un he in den See smeten war. Matth. 18, 6.

43. Wenn di awer din Hand Argernis geven deiht, so hau se af. Dat is för di beter, dat du as en Kröpel to dat Leven ingeihst, as dat du twee Hann hest un fahrst in de Höll, in dat ewige Füer; Matth. 5, 30. Mark. 18, 8.

44. Dar ehr Worm nich starvt, un ehr Füer nich utgeiht. Jes. 66, 24.

45. Wenn di din Fot Argernis geven deiht, so hau em af. Dat is di beter, dat du lahm to dat Leven ingeihst, as dat du twee Föt harrst, un warrst in de Höll smeten, in dat ewige Füer; Matth. 18, 8.

46. Dar ehr Worm nich starvt, un ehr Füer nich utgeiht.

47. Wenn di din Oog Argernis geven deiht, so smiet dat vun di. Dat is di beter, dat du eenögig in GOttes Riek ingeihst, as dat du twee Ogen hest, un warrst in dat höllische Füer smeten; Matth. 5, 29.

48. Dar ehr Worm nich starvt, un ehr Füer nich utgeiht.

49. Dat mutt alltomal mit Füer solten warrn, un all dat Opfer ward mit Solt solten. 3. Mos. 2, 13.

50. Dat Solt is gut; wenn awer dat Solt dumm ward, womit ward man denn solten? Heft Solt bi ju, un hebbt Freden mank ju. Matth. 5, 13. Luk. 14, 34.

Dat 10. Kapitel.

1. Un He mak Sik up, un keem vun dar in de Ortschaften vun dat jüdische Land, up gündsiet vun den Jordan, un dat Volk gung wedder in Hupen to Em, un as Sin Gewohnheit weer, lehr He se. Matth. 19, 1.

2. Un de Pharisäers treden to Em, un frogen Em, ob en Mann sik scheeden kunn vun sin Fru, un versöchten Em darmit.

3. He antworte awer, un sprok: Wat hett ju Moses befahln?

4. Se sproken: Moses hett tolaten, en Scheedebref to schrieven, un sik to scheeden. 5. Mos. 24, 1. Matth. 5, 31.

5. JEsus antworte un sprok: Wegen ju Hartens Hartigkeit hett he ju son Gebot schreven.

6. Awer vun Anfang vun de Kreatur hett se GOtt schapen een Mann un een Fru. 1. Mos. 1, 27.

7. Darum ward en Minsch sin Vader un Moder verlaten, un ward sin Fru anhangen. Matth. 19, 5.

8. Un de twee ward een Fleesch wesen. So sünd se nu nich twee, sonnern een Fleesch. 1. Cor. 6, 16.

9. Wat denn GOtt tosamenfogt hett, dat schall de Minsch nich scheeden. Matth. 19, 6.

10. Un to Hus frogen Em Sin Jüngers noch eenmal um datsülvige.

11. Un He sprok to se: Wer[76] sik scheedt vun sin Fru, un friet en anner, de brickt de Eh an ehr; Matth. 5, 32.

12. Un wenn sik en Fru scheedt vun ehrn Mann, un friet en annern, de brickt ehr Eh.

13. Un se brochen lütte Kinner to Em, dat He se anröhrn dä. De Jüngers awer fahrn de bös an, de se drogen. Matth. 19, 13. 14. Luk. 18, 15.

14. As dat awer JEsus sehn dä, war He unwillig, un sprok to se: Lat de lütten Kinner to Mi kamen un wehrt se nich; denn ehr is GOtt Sin Riek.

15. Wahrlich, Ik segg ju: Wer GOtt Sin Riek nich empfangen deiht as en lütt Kind, de ward nich rin kamen. Matth. 18, 3.

16. Un He neem se an Sin Hand, lä de Hann up se, un segen se. Mark. 9, 36. Matth. 19, 15.

17. Un as He rut gahn weer up den Weg, leep een vörut, knee vör Em dal, un frog Em: Min gude Meister, wat schall ik dohn, dat ik dat ewige Leven arven doh? Matth. 19, 16. Luk. 18, 18.

18. Awer JEsus sprok to Em: Wat heetst du Mi gut? Nüms is gut, denn de eenige GOtt.

19. Du weetst ja de Gebote wol: Du schast nich ehebreken. Du schast keen dod maken. Du schast nich stehlen. Du schast nich falsch Tügnis reden. Du schast Nüms bedregen. Ehr din Vader un Moder. 2. Mos. 20, 12. 5. Mos. 5, 16.

20. He antworte awer, un sprok to Em: Meister, dat hef ik Allns holn vun min Jugend up.

21. Un JEsus seeg em an, un harr em leef, un sprok to em: Eens fehlt di. Gah hen, verkop Allns, wat du hest, un gev dat de Armen, so warrst du en Schatz in den Himmel hebben; un kumm, folg Mi na, un nimm dat Krüz up di. Matth. 6, 20. Luk. 12, 33.

22. He awer war trurig öwer de Red, un gung trurig darvun, denn he harr veele Göder.

23. Un JEsus seeg Sik um, un sprok to Sin Jüngers: Wa swar ward de Rieken in dat Riek GOttes kamen.

24. De Jüngers awer verfehrn sik öwer Sin Red. Awer JEsus antworte wedderum, un sprok to se: Leeve Kinner, wa swar is dat, dat de, de ehr Vertrun up Riekdom setten doht, in dat Riek GOttes kamt! Ps. 62, 11. 1. Tim. 6, 17.

25. Dat is lichter, dat en Kameel dörch en Nadeloog gahn dä, as dat en riek Minsch in GOtt Sin Riek kamen deiht.

26. Se verfehrn Sik awer noch veel mehr, un sproken unner eenanner: Wer kann denn selig warrn?

27. JEsus awer seeg se an, un sprok: Bi de Minschen is dat unmöglich, awer nich bi GOtt; denn alle Dinge sünd möglich bi GOtt. Luk. 1, 37.

28. Do sä Petrus to Em: Süh, wi hebbt Allns verlaten, un sünd Di nafolgt. Matth. 19, 27. Luk. 5, 11. 18, 28.

29. JEsus antworte, un sprok: Wahrlich, Ik segg ju: Dar is Nüms, wenn he verlett Hus, oder Bröder, oder Swestern, oder[77] Vader oder Moder, um Minetwilln, un um dat Evangelium willn,

30. De nich hunnertfältig empfangen deiht, nu in düsse Tied, Hüser, un Bröder, un Swestern, un Moder, un Kinner, un Äcker, mit Verfolgungen, un in de tokünftige Welt dat ewige Leven.

31. Veele awer ward de Letzten wesen, de de Eersten sünd, un de Eersten wesen, de de Letzten sünd. Matth. 19, 30. Mark. 20, 16. Luk. 13, 30.

32. Se weern awer up den Weg un gungen rup na Jerusalem; un JEsus gung vör se her, un se verfehrn sik, folgten Em na, un weern bang. Un JEsus neem awermals de Twölf to Sik, un sä se, wat Em wedderfahrn war: Matth. 17, 22.

33. Seht, wi gaht rup na Jerusalem, un de Minschensöhn ward öwerantwort warrn de Hohenpresters un Schriftgelehrten, un se ward Em verdammen to den Dod, un öwerantworten de Heiden. Matth. 16, 21.

34. De ward Em verspotten un geißeln, un Em anspiegen, un dod maken; un an den drütten Dag ward He wedder upstahn.

35. Do gungen to Em Jakobus un Johannes, Zebedäus sin Söhns, un sproken: Meister, wi wüllt, dat du uns deihst, wat wi Di beden ward. Matth. 20, 20.

36. He sprok to se: Wat wüllt ji, dat Ik ju dohn schall?

37. Se sproken to Em: Gif uns, dat wi sitt, de een to Din rechte un de anner to Din linke Hand, in Din Herrlichkeit.

38. JEsus awer sprok to se: Ji weet nich, wat ji beden doht. Könnt ji den Kelch drinken, den Ik drinken doh, un ju döpen laten mit de Döp, dar Ik mit döfft ward? Matth. 20, 22. Luk. 12, 50.

39. Se sproken to Em: Ja, wi künnt dat wol. JEsus awer sprok to se: Twar ward ji den Kelch drinken, den Ik drink, un döfft warrn mit de Döp, dar Ik mit döfft ward; Apost. 12, 2.

40. Awer to sitten to Min rechte un linke Hand, steiht Mi nich to, ju to geven, sonnern weken dat bereitet is. Matth. 25, 34.

41. Un as dat de Tein hörten, warn se unwillig öwer Jakobus un Johannes.

42. Awer JEsus reep se, un sprok to se: Ji weet, dat de weltlichen Fürsten herrschen doht, un de Mächtigen mank se Gewalt hebbt. Matth. 20, 25. Luk. 22, 25.

43. Awer so schall dat mank ju nich wesen; sonnern wer grot warrn will mank ju, de schall ju Deener wesen.

44. Un wer mank ju will de Vörnehmste wesen, de schall all ehr Knecht wesen. 1. Pet. 5, 3.

45. Denn ok de Minschensöhn is nich kamen, dat He Sik deenen lett, sonnern dat He deenen deiht, un gev Sin Leven to en Betahlung för veele. Matth. 20, 28.

46. Un se keemen na Jericho. Un as He ut Jericho gung, He un Sin Jüngers, un veel Volk; dar seet en Blinden, Bartimäus,[78] Timäus sin Söhn, an den Weg, un bettel. Matth. 20, 29. 30. Luk. 18, 35.

47. Un as he hörn dä, dat dar JEsus vun Nazareth weer, fung he an to schrien, un to seggen: JEsus, Du Söhn Davids, erbarm Di öwer mi!

48. Un veele bedrohten em, he schull still swiegen. He awer schreeg heel veel mehr: Du Söhn Davids, erbarm Di öwer mi!

49. Un JEsus stunn still, un leet em ropen. Un se repen den Blinden, un sproken to em: Hef guden Moth, stah up, He röpt di.

50. Un he smeet sin Kleed vun sik, stunn up, un keem to JEsus.

51. Un JEsus antworte, un sprok to em: Wat wullt du, dat Ik di dohn schall? De Blinde sprok to Em: Rabbuni, dat ik sehend ward.

52. JEsus awer sprok to em: Geh hen, din Glov hett di holpen. Un sogliek war he sehend, un folg Em na up den Weg.

Dat 11. Kapitel.

1. Un as se neeg bi Jerusalem keemen, na Bethphage un Bethanien, an den Ölbarg, schick He twee vun Sin Jüngers, Matth. 21, 1. Luk. 19, 29. Joh. 12, 12.

2. Un sprok to se: Gaht hen in den Flecken, de vör ju liggt, un gliek, wenn ji rin kamt, ward ji finnen en Fahlen anbunnen, up dat noch keen Minsch seten hett. Löst dat af un bringt dat her.

3. Un wenn jemand to ju seggen ward: Warum doht ji dat? so sprekt: De HErr brukt dat. So ward He dat bald herschicken.

4. Se gungen hen, un funnen dat Fahlen anbunnen bi de Döhr, buten up de Wegscheed, un lösten dat af.

5. Un weke, de dar stunnen, sproken to se: Wat makt ji, dat ji dat Fahlen losmakt?

6. Se sän awer to se, as se JEsus gebaden harr; un de leten dat to.

7. Un se brochen dat Fahlen to JEsus, un län ehr Kleder darup, un He sett Sik darup. Joh. 12, 14.

8. Veele awer bredten ehr Kleder up den Weg, weke hauen Telgen vun de Böm, un streuten se up den Weg.

9. Un de vöran gungen, un de nafolgten, schregen un sproken: Hosianna, gelavt wes’, de dar kummt in den HErrn Sin Namen! Joh. 12, 13.

10. Gelavt wes’ dat Riek vun unse Vader David, dat dar kummt in den HErrn Sin Namen! Hosianna in de Höh!

11. Un de HErr gung rin to Jerusalem, un in den Tempel, un He beseeg Allns, un an den Abend gung He rut na Bethanien mit de Twölf.

12. Un den annern Dag, as se vun Bethanien gungen, harr He Hunger.

13. Un seeg en Fiegenbom vun wieden, de dar Bläder harr; do trä He hento, ob He dar wat up finnen kunn. Un as He hento keem,[79] funn He nicks as blot Bläder, denn dat weer noch keen Tied, dat Fiegen darup wesen schulln.

14. Un JEsus antworte, un sprok to em: Nu eet vun di Nüms keen Frucht ewiglich! Un Sin Jüngers hörn dat.

15. Un se keemen na Jerusalem. Un JEsus gung in den Tempel, fung an, un drev rut de Verköpers un Köpers in den Tempel; un de Weßlers ehr Dischen un de Duvenkrämers ehr Stöhl stött He um; Matth. 21, 12. Luk. 19, 45.

16. Un leet nich to, dat jemand wat dörch den Tempel drog.

17. Un He lehr, un sprok to se: Steiht dar nich schreven: Min Hus schall heeten en Bedhus för alle Völker? Ji awer hebbt en Mörderkul darut makt. Jes. 56, 7. Jer. 7, 11.

18. Un dat keem vör de Schriftgelehrten un Hohenpresters; un se trachten darna, wa se Em umbrochten. Se weern awer bang för Em, denn all dat Volk verwunner sik öwer Sin Lehr. Luk. 19, 47. 48.

19. Un an den Abend gung He rut vör de Stadt.

20. Un an den Morgen gungen se voröwer, un seegen den Fiegenbom, dat he verdrögt weer, bet up de Wuddel. Matth. 21, 20.

21. Un Petrus dach daran, un sprok to Em: Rabbi, süh, de Fiegenbom, den Du verflucht hest, is verdrögt. Ebr. 6, 8.

22. JEsus antworte, un sprok to se: Hebbt Glov an GOtt.

23. Wahrlich, Ik segg ju: wer to düssen Barg seggen dä: »Hev di up, un smiet di in den See« un twiefel nich in sin Hart, sonnern glov, dat dat geschehn ward, wat he seggt, so ward dat em geschehn, wat he seggt. Matth. 17, 20.

24. Darum segg Ik ju: Allns, wat ji beden doht in ju Gebet, glovt man, dat ji dat kriegen ward, so ward dat ju warrn. Matth. 7, 7. Mark. 21, 22. Luk. 11, 9.

25. Un wenn ji staht un bedt, so vergevt, wenn ji wat gegen jemand hebbt, up dat ok ju Vader in den Himmel ju vergev ju Fehlers.

26. Wenn ji awer nich vergeven ward, so ward ju ju Vader, de in den Himmel is, ju Fehlers ok nich vergeven. Matth. 6, 15.

27. Un se keemen nochmal na Jerusalem. Un as He in den Tempel gung, keemen to Em de Hohenpresters un Schriftgelehrten un de Öllsten, Matth. 21, 23. Luk. 20, 1.

28. Un sproken to Em: Ut wat för Macht deihst Du dat? Un wer hett Di de Macht geven, dat Du so wat deihst? 2. Mos. 2, 14.

29. JEsus awer antworte, un sprok to se: Ik will ju ok en Wort fragen; antwort Mi, so will Ik ju seggen, ut wat för Macht Ik dat doh.

30. Johannes sin Döp, weer se vun den Himmel, oder vun Minschen? Antwort Mi!

31. Un se dachen bi sik sülvst, un sproken: Seggt wi, se weer vun den Himmel, so ward He seggen: Warum hebbt ji em denn nich glovt? Luk. 7, 30.

32. Seggt wi awer, se weer vun Minschen, so fürcht wi uns[80] vör dat Volk. Denn se gloven all, dat Johannes en rechte Prophet weer.

33. Un se antworten un sproken to JEsus: Wi weet dat nich. Un JEsus antworte, un sprok to se: So segg Ik ju ok nich, ut wat för Macht Ik so wat doh.

Dat 12. Kapitel.

1. Un He fung an, to se dörch Glieknisse to reden: En Minsch plant en Wienbarg, un trock dar en Tun rum, un grav en Wienpress’, un bu’ en Thorn, un dä em ut an de Wiengarners, un trock öwer Land. Ps. 80, 9. Jes. 5, 1. Matth. 21, 33.

2. Un schick en Knecht hen, as de Tied keem, to de Wiengarners, dat he vun de Wiengarners neem vun de Wiendruven.

3. Se neemen em awer, un slogen em, un leten em lerrig vun sik.

4. Awermals schick he to se en annern Knecht; densülven smeten se an den Kopp mit Steen, un leten em mit Schimp vun sik.

5. Awermals schick he en annern; densülven maken se dod: un veele annere, weke slogen se, weke maken se dod.

6. Do harr he noch en eenzigen Söhn, de weer em leef; den schick he toletzt ok to se, un sprok: Se ward sik vör min Söhn schuen.

7. Awer desülven Wiengarners sproken unner eenanner: Düt is de Arv, lat uns em dod maken, so ward dat Arv uns wesen. Ps. 2, 2. 8. Matth. 26, 3.

8. Un se neemen em, un maken em dod, un smeten em rut vör den Wienbarg. Ebr. 13, 12.

9. Wat ward nu de HErr vun den Wienbarg dohn? He ward kamen, un de Wiengarners umbringen, un den Wienbarg annern geven.

10. Hebbt ji ok nich lesen düsse Schrift: »De Steen, den de Bulüd wegsmeten hebbt, de is en Ecksteen warn; Matth. 21, 42.

11. Vun den HErrn is dat geschehn, un dat is wunnerlich vör uns’ Ogen?«

12. Un se trachteten darna, wa se Em grepen, (un weern doch bang vör dat Volk,) denn se verstunn, dat He up se düt Glieknis redt harr; un se leten Em, un gungen darvun. Matth. 14, 5.

13. Un se schicken to Em weke vun de Pharisäers ehr un Herodes sin Deeners, dat se Em fungen in Worten. Matth. 22, 15. Luk. 20, 20.

14. Un se keemen, un sproken to Em: Meister, wi weet, dat Du wahrhaftig büst, un fragst na Nüms. Denn Du kümmerst Di um dat Ansehn vun de Minschen nich, sonnern Du lehrst den Weg GOttes recht. Is dat recht, dat man den Kaiser Stüer gift, oder nich? Schüllt wi em geven, oder nich geven?

15. He mark awer ehr Heuchelie, un sprok to se: Wat versökt ji Mi? Bringt Mi en Groschen her, dat Ik em seh.

16. Un se brochen Em en. Do sprok He: Wokeen sin Bild un[81] Upschrift is dat? Se sproken to Em: Den Kaiser sin.

17. Do antworte JEsus, un sprok to se: So gevt den Kaiser, wat den Kaiser sin is, un GOtt, wat GOtt Sin is. Un se verwunnerten sik öwer Em.

18. Do treden de Sadducäer to Em, de darför holt, dat keen Uperstahung is; de frogen Em, un sproken: Matth. 22, 23. Luk. 20, 27.

19. Meister, Moses hett uns schreven: Wenn Een sin Broder starvt, un lett en Fru na, un lett keen Kinner na, so schall sin Broder düsse Fru nehmen, un sin Broder Nakamen tügen. 5. Mos. 25, 5. Matth. 22, 24. Luk. 20, 28.

20. Nu sünd dar söven Bröder west. De eerste neem en Fru; de storv un leet keen Nakamen na.

21. Un de anner neem se, un storv, un leet ok keen Nakamen na. De drütte desglieken.

22. Un alle söven neemen se, un leeten keen Nakamen na. Toletzt na allen storv de Fru ok.

23. Nu in de Uperstahung, wenn se wedder upstaht, wokeen vun düsse sin Fru ward se wesen? Denn söven hebbt se ton Fru hatt.

24. Do antworte JEsus, un sprok to se: Is dat nich also? Ji irrt ju, darum, dat ji nich weet vun de Schrift, noch vun GOtt Sin Kraft.

25. Wenn se vun de Doden upstahn ward, so ward se nich frien, noch sik frien laten, sonnern se sünd as de Engeln in den Himmel. Matth. 22, 30.

26. Awer dat se wedder upstahn ward vun de Doden, hebbt ji dat nich les’t in dat Bok Moses, as GOtt bi den Busch to em sä, un sprok: »Ik bün Abraham sin GOtt, Isaak sin GOtt, un Jakob sin GOtt?« 2. Mos. 3, 6.

27. GOtt is awer nich de Doden ehr GOtt, sonnern de Lebendigen ehr GOtt. Darum sünd ji heel in Biesternis.

28. Un een vun de Schriftgelehrten, de se tohört harr, as se sik mit enanner befrogen, trä to Em, un seeg, dat He se fien antwort harr, un frog Em: Wat för een is dat vörnehmste Gebot vör alle? Matth. 22, 35. Luk. 10, 25.

29. JEsus awer antworte em: Dat vörnehmste Gebot vör alle Gebote is dat: Hör, Israel, de HErr, uns’ GOtt, is en eenigen GOtt; 5. Mos. 6, 4. 5.

30. Un du schast GOtt, din HErrn, leef hebben vun ganzen Harten, vun ganze Seel, vun ganzen Gemöth, un vun all din Kräfte. Dat is dat vörnehmste Gebot. Matth. 22, 37. Luk. 10, 27.

31. Un dat anner is em liek: Du schast din Neegsten leef hebben as di sülvst. Dar is keen anner gröter Gebot as düsse. 3. Mos. 19, 18. Matth. 22, 39. Joh. 13, 34. 15, 12. 17. Röm. 13, 9. Gal. 5, 6. 14. Mark. 6, 2. Eph. 5, 2. 1. Thess. 4, 9.

32. Un de Schriftgelehrte sprok to Em: Meister, Du hest wahrlich recht redt; denn dar is Een GOtt, un is keen anner as He. 5. Mos. 4, 35. 6, 4. Jes. 45, 6.

33. Un densülven leef hebben vun ganzen Harten, vun ganzen Gemöth, vun ganze Seel, un vun[82] allen Kräften, un sin Neegsten leeven as sik sülvst, dat is mehr as Brandopfer un alle Opfer.

34. As JEsus awer seeg, dat he vernünftig antworten dä, sprok He to em: Du büst nich wiet af vun GOtt Sin Riek. Un dar dorf Em Nüms wieder fragen.

35. Un JEsus antworte un sprok, as He lehr in den Tempel: Wa seggt de Schriftgelehrten, Christus is David sin Söhn? Matth. 22, 42. Luk. 20, 40.

36. He awer, David, sprickt dörch den hilligen GEist: De HErr hett seggt to min HErr: Sett di to Min rechte Hand, bet dat Ik Din Fiende legg to Din Föt ehr Schemel. Ps. 110, 1. Matth. 22, 44.

37. Dar nennt Em ja David sin HErr; woans is He denn sin Söhn? Un veel Volk hör Em geern.

38. Un He lehr se, un sprok to se: Seht ju vör vör de Schriftgelehrten, de in lange Kleder gaht, un lat sik geern up den Markt gröten. Matth. 23, 3. Luk. 11, 43. 20, 46.

39. Un sitt geern baben an in de Scholen, un öwer Disch bi dat Abendeten.

40. Se fret de Wetfruen ehr Hüs’, un sprekt to en Schien lange Gebete. Desülven ward darum mehr Verdamnis kriegen. Matth. 23, 14.

41. Un JEsus sett Sik den Gotteskasten gegenöwer, un seeg, woans dat Volk Geld in den Gotteskasten leggen dä. Un veele Rieke lä’n veel rin. 2. Kön. 12, 9. Luk. 21, 1.

42. Un dar keem en arme Wetfru, un lä twee Scherflein rin, de makt een Penning.

43. Un He reep Sin Jüngers to Sik, un sprok to se: Wahrlich, Ik segg ju: Düsse arme Wetfru hett mehr in den Gotteskasten leggt as alle, de darin leggt hebbt.

44. Denn se hebbt all vun ehr Öwerfloth rinleggt, düsse awer hett vun ehr Armoth, Allns, wat se harr, ehr ganze Nahrung rinleggt.

Dat 13. Kapitel.

1. Un as He ut den Tempel gung, sprok een vun Sin Jüngers to Em: Meister, süh, wat för Steen un wat för en Gebüd’ dat is!

2. Un JEsus antworte, un sprok to em: Sühst du wol all düt grote Buwark? Nich een Steen ward up den annern blieven, de nich tweibraken ward. Luk. 19, 44.

3. Un as He up den Ölbarg seet, den Tempel gegenöwer, frogen Em besonners Petrus un Jakobus un Johannes un Andreas: Luk. 21, 7.

4. Segg uns, wannehr ward dat Allns geschehn? un wat ward dat Teken wesen, wenn dat Allns schall vollendt warrn?

5. JEsus antwort se, un fung an to seggen: Seht to, dat ju Nüms verföhrn deiht!

6. Denn dar ward veele unner Min Nam kamen, un seggen: »Ik bün Christus,« un ward veele verföhrn. Jer. 14, 14.

7. Wenn ji awer hörn ward vun Kriegen un Gerüchten vun Kriegen,[83] so ward nich bang, dat mutt so geschehn. Awer dat Enn is noch nich dar.

8. Dar ward een Volk gegen dat anner upstahn, un een Königriek öwer dat anner. Un ward geschehn Eerdbeven hier un dar, un ward wesen düre Tied un Schrecken. Dat is de Anfang vun de Noth. Matth. 24, 7.

9. Ji awer seht ju vör! Denn se ward ju öwerantworten vör de Rathüs’ un Scholen, un ji möt sla’n warrn, un vör Fürsten un Könige möt ji föhrt warrn um Mintwilln, to en Tügnis öwer se. Matth. 24, 9. Luk. 21, 12. Joh. 16, 2.

10. Un dat Evangelium mutt vörher predigt warrn mank alle Völker.

11. Wenn se ju nu wegföhrn un öwerantworten ward, so makt ju keen Sorg, wat ji reden schüllt, un bedenkt ju nich vörher, sonnern wat ju to düsse Stunn geven ward, dat redt. Denn ji sünd dat nich, de dar reden doht, sonnern de hillige GEist. Matth. 10, 19. Luk. 12, 11.

12. Dar ward awer een Broder den annern öwerantworten to den Dod, un de Vader den Söhn, un de Kinner ward sik upsetten gegen de Öllern, un ward se dod maken helpen.

13. Un ji ward haßt warrn vun jedereen um Min Namen willn. Wer awer bestännig blift bet an dat Enn, de ward selig.

14. Wenn ji awer sehn ward den Gruel vun de Verwüstung, dar de Prophet Daniel vun seggt hett, dat he steiht, dar he nich schall, (wer düt les’t, de mark darup); wer denn in Judäa is, de flücht sik up de Bargen. Matth. 24, 13.

15. Un wer up dat Dack is, de stieg nich dal in dat Hus, un kam nich rin, wat to halen ut dat Hus.

16. Un wer up dat Feld is, de wend sik nich um, sin Kleder to halen.

17. Weh awer de Swangern un de, weke Kinner an de Bost hebbt to de Tied!

18. Bedt awer, dat ju Flucht nich geschehn mag in den Winter.

19. Denn in düsse Dag’ ward son Drövnisse wesen, as se niemals west sünd vun Anfang up de Kreaturen, de GOtt schapen hett; un as ok nich warrn ward. Dan. 12, 1. Joel. 2, 2.

20. Un wenn de HErr düsse Dag’ nich afkört harr, war keen Minsch selig. Awer wegen de Utwählten, de He utwählt hett, hett He düsse Dag’ afkört.

21. Wenn nu Jemand to de Tied to ju seggen ward: »Süh, hier is Christus, süh, dar is He,« so glovt dat nich. Matth. 24, 23. Luk. 17, 23.

22. Denn dar ward sik erheven falsche Christus un falsche Propheten, de Teken un Wunner doht, dat se ok de Uterwählten verföhrn muchen, wenn dat möglich weer. 5. Mos. 13, 1. Matth. 24, 24. Luk. 21, 8.

23. Ji awer seht ju vör! Süh, Ik hef ju Allns vörher seggt.

24. Awer to de Tied, na düsse Drövnisse, ward Sünn un Maand ehren Schien verleern.

[84]

25. Un de Steern ward vun den Himmel falln un de Himmelskräfte ward sik bewegen.

26. Un denn ward se sehn den Minschensöhn kamen in de Wolken, mit grote Kraft un Herrlichkeit. Dan. 7, 13.

27. Un denn ward He Sin Engeln utschicken un ward versammeln Sin Uterwählten vun de veer Winden, vun dat Enn vun de Eer bet to dat Enn vun den Himmel. Matth. 13, 41.

28. An den Fiegenbom lehrt en Glieknis. So bald as sin Twiegen saftig ward, un Bläder kriegt, so weet ji, dat de Sommer neeg bi is.

29. Also ok, wenn ji seht, dat so wat geschüht, so weet, dat dat neeg vör de Döhr is.

30. Wahrlich, Ik segg ju: Düt Geslecht ward nich vergahn, bet dat düt Allns geschüht.

31. Himmel un Eer ward vergahn; Min Wör’ awer ward nich vergahn. Matth. 24, 35.

32. Vun den Dag awer un de Stunn weet Nüms, ok de Engeln in den Himmel nich, ok de Söhn nich, sonnern alleen de Vader. Matth. 24, 36.

33. Seht to, wakt un bedt, denn ji weet nich, wenn de Tied is. Matth. 25, 13. Luk. 12, 40.

34. Gliek as en Minsch, de öwer Land trock, un verleet sin Hus, un gev sin Knechts Macht, en jeden sin Dagwark, un befohl den Döhrwächter, he schull waken. Luk. 19, 12.

35. So wakt nu, denn ji weet nich, wenn de Husherr kummt, ob he kummt up den Abend, oder to Mitternacht, oder um de Tied vun de Hahnenkreih, oder Morgens;

36. Up dat he nich unverwahrens kummt un findt ju slapen.

37. Wat ik awer ju segg, dat segg ik to all: Wakt!

Dat 14. Kapitel.

1. Un na twee Dag’ war dat Ostern, un de Dag’ vun de söten Bröd. Un de Hohenpresters un Schriftgelehrten söchten, woans se Em mit List grepen un dod maken dän. Matth. 26, 2. Luk. 22, 1. Joh. 13, 1.

2. Se sproken awer: Jo nich up dat Fest, up dat dar keen Uprohr ward in dat Volk!

3. Un as He to Bethanien weer in Simon den Utsätzigen sin Hus, un to Disch sitten dä, dar keem en Fru, de harr en Glas mit unverfälscht un köstlich Nardenwater. Un se brok dat Glas twei un got dat up Sin Kopp. Matth. 26, 6. Luk. 7, 38. Joh. 11, 2. 12, 3.

4. Dar weern enige, de warn unwillig, un sproken: Wat schall doch düsse Unrat? Matth. 26, 8.

5. Man kunn dat Water för mehr as dree hunnert Groschen verkofft hebben, un datsülve de Armen geven. Un murrten öwer se.

6. JEsus awer sprok: Lat se mit Freden! Wat bekümmert ji se? Se hett en gut Wark an Mi dahn.

7. Ji hebbt alle Tied Arme bi ju, un wenn ji wüllt, künnt ji[85] se wat Gudes dohn, Mi awer hebbt ji nich alle Tied. 5. Mos. 15, 11.

8. Se hett dahn, wat se kunn. Se is tovör kamen, Min Lieknam to salven to Min Begräfnis.

9. Wahrlich, Ik segg ju: Wo düt Evangelium predigt ward in alle Welt, dar ward man ok dat seggen to ehr Gedächtnis, wat se nu dahn hett.

10. Un Judas Ischarioth, een vun de Twölf, gung hen to de Hohenpresters, dat he Em verraden dä. Matth. 26, 14. Luk. 22, 3. 4.

11. As se dat hörn, warn se froh, un versproken em Geld to geven. Un he söch, woans he Em paßlich verraden kunn.

12. Un an den eersten Dag vun de söten Brode, dar man dat Osterlamm opfern deiht, sproken Sin Jüngers to Em: Wo wullt Du, dat wi hengaht un toricht, dat Du dat Osterlamm eten magst? Matth. 26, 17. Luk. 22, 7. 8.

13. Un he schick twee vun Sin Jüngers hen, un sprok to se: Gaht hen in de Stadt, un ju ward en Minsch in de Möt kamen, de drigt en Kruk mit Water, folgt em na. Luk. 22, 8.

14. Un wo he hengeiht, dar sprekt to den Huswirt: De Meister lett di seggen: Wo is dat Gasthus, dar Ik dat Osterlamm eten doh mit Min Jüngers?

15. Un he ward ju en groten Saal wiesen, de mit Pulsters versehn is; darsülvst richt för uns to.

16. Un de Jüngers gungen rut, un keemen in de Stadt, un funn’ dat, as He se seggt harr, un bereiten dat Osterlamm.

17. An den Abend awer keem He mit de Twölf. Matth. 26, 20.

18. Un as se to Disch sitten un eten dän, sprok JEsus: Wahrlich, Ik segg ju: Een vun ju, de mit Mi eten deiht, ward Mi verraden. Luk. 22, 21.

19. Un se warn trurig, un sän to Em, een na den annern: Bün ik dat? Un de anner: Bün ik dat?

20. He antwort, un sprok to se: Een vun de Twölf, de mit Mi in de Schöddel stippt.

21. Twar, de Minschensöhn geiht hen, as vun Em schreven steiht. Wehe awer den Minsch, dörch weken de Minschensöhn verraden ward. Dat weer densülven Minsch beter, dat he nie gebarn weer.

22. Un as se eten, neem JEsus dat Brod, dank, un brok dat, un gev dat se, un sprok: Nehmt, eet, dat is Min Fleesch. Matth. 26, 26. Luk. 22, 19. 1. Cor. 11, 23.

23. Un neem den Kelch, un dank, un gev se den, un se drunken all darut.

24. Un He sprok to se: Dat is Min Blot vun dat nie Testament, dat vör veele vergaten ward.

25. Wahrlich, Ik segg ju, dat Ik nu fortan nich drinken ward vun de Druven vun den Wienstock, bet an den Dag, dar Ik dat drink in GOtt Sin Riek.

26. Un as se den Lofgesang[86] spraken harrn, gungen se rut an den Ölbarg. Matth. 26, 30. Luk. 22, 39. Joh. 18, 1.

27. Un JEsus sprok to se: Ji ward ju in düsse Nacht all an Mi argern. Denn dar steiht schreven: Ik warr den Harr sla’n, un de Schap ward sik terstreun. Zach. 13, 7. Matth. 26, 31. Joh. 16, 32.

28. Awer nadem Ik upstahn bün, will Ik vör ju hengahn in Galiläa. Matth. 26, 32.

29. Petrus awer sä to Em: Un wenn se sik ok all argern dän, so wull Ik mi doch nich argern.

30. Un JEsus sprok to em: Wahrlich, Ik segg di, hüt in düsse Nacht, ehr denn de Hahn twee Mal kreiht, warrst du Mi dree Mal verleugnen. Matth. 26, 34. Luk. 22, 34. Joh. 13, 38.

31. He awer redt noch wieder: Ja, wenn ik ok mit Di starven schall, wull ik Di doch nich verleugnen. Datsülvig glieken sän se all.

32. Un se keemen na den Hof, mit Namen Gethsemane. Un He sprok to Sin Jüngers: Sett ju hier dal, bet dat Ik hengah, un beden doh. Matth. 26, 36. Luk. 22, 29. Joh. 18, 1.

33. Un He neem to Sik Petrus, un Jakobus, un Johannes, un fung an to bevern un zaghaftig to warrn.

34. Un sprok to se: Min Seel is bedrövt bet an den Dod; holt ju hier up, un wakt. Matth. 26, 38. Joh. 12, 27.

35. Un He gung en beten wieder, full up de Eer un bed’, dat, wenn dat möglich weer, de Stunn vöröwer gung. Luk. 22, 41.

36. Un sprok: Abba, Min Vader, Di is dat Allns möglich, nimm düssen Kelch vun Mi; doch nich wat Ik will, sonnern wat Du wullt. Luk. 1, 37. Matth. 26, 39. Joh. 6, 38.

37. Un He keem, un funn se slapen, un sprok to Petrus: Simon, slöppst du? Büst du nich in Stand, en Stunn to waken?

38. Wakt un bedt, dat ji nich in Anfechtung fallt. De Geist is willig; awer dat Fleesch is swack. Matth. 26, 41.

39. Un He gung wedder hen un be’, un sprok desülven Wör’.

40. Un keem wedder, un funn se awermals slapen; denn ehr Ogen weern vull Slap, un wussen nich, wat se Em antworten.

41. Un He keem ton drütten Mal, un sprok to se: Ach, wüllt ji nu slapen un ruhn? Dat is nu nog, de Stunn is kamen. Seht, de Minschensöhn ward öwerantwort warrn in de Sünners ehr Hann. Matth. 26, 45.

42. Staht up, lat uns gahn, seht, de Mi verraden deiht, is in de Neeg. Joh. 14, 31.

43. Un gliek, as He noch reden dä, keem herto Judas, een vun de Twölf, un en grot Volk mit em, mit Swerdters un mit Stangen vun de Hohenpresters un Schriftgelehrten un Öllsten. Matth. 26, 47. Luk. 22, 47. Joh. 18, 3.

44. Un de Verräter harr se en Teken geven, un seggt: Weken ik[87] küssen ward, de is dat, den griept un föhrt Em seker af.

45. Un as He keem, trä he gliek to Em, un sprok to Em: Rabbi, Rabbi, un küß Em. 2. Sam. 20, 9.

46. De annern awer län ehr Hann an Em, un grepen Em.

47. Een awer vun de, de darbi stunn, trock sin Swerdt rut, un slog den Hohenprester sin Knecht, un hau em en Ohr af. Matth. 26, 51. Luk. 22, 50.

48. Un JEsus antworte, un sprok to se: Ji sünd utgahn, as to en Mörder, mit Swerdten un mit Stangen, Mi to fangen;

49. Ik bün däglich bi ju in den Tempel west un hef lehrt, un ji hebbt Mi nich grepen. Awer up dat de Schrift erfüllt war. Ps. 69, 10.

50. Un de Jüngers verleeten Em alle un leepen weg. Hiob. 19, 13.

51. Un dar weer en Jüngling, de folg Em na, de weer mit Linn’ kledt up de blote Hut; un de Jünglings grepen em.

52. He awer leet dat Linn’ fahrn, un leep nakelt darvun.

53. Un se föhrn JEsus to den Hohenprester, darhen tosamen kamen weern alle Hohenpresters un Öllsten un Schriftgelehrten. Matth. 26, 57. Luk. 22, 54. Joh. 18, 13.

54. Petrus awer folg vun wieden bet in den Hohenprester sin Palast; un he weer dar, un seet bi de Knechts un warm sik bi dat Füer.

55. Awer de Hohenpresters un de ganze Rath söchen Tügnisse wedder JEsus, up dat se Em ton Dod brochen, un se funnen nicks. Matth. 26, 59. Apost. 6, 13.

56. Veele geven falsch Tügnis wedder Em; awer ehr Tügnisse keemen nich öwereen.

57. Un weke stunnen up, un geven falsch Tügnis wedder Em, un sproken:

58. Wi hebbt hört, dat He sä: Ik will den Tempel, de mit Hann makt is, afbreken un in dree Dag’ en annern bu’n, de nich mit Hann makt is. Joh. 2, 19.

59. Awer ehr Tügnisse keemen noch nich öwereen.

60. Un de Hohenprester stunn up unner se, un frog JEsus, un sprok: Antwortst Du nicks to dat, wat düsse wedder Di tügt?

61. He awer sweeg still, un antworte nicks. Do frog Em de Hohenprester noch eenmal, un sprok to Em: Büst Du Christus, de Söhn vun den Hochgelavten? Jes. 53, 7.

62. JEsus awer sprok: Ik bün dat. Un ji ward sehn den Minschensöhn sitten to de rechte Hand vun de Kraft, un kamen mit de Wolken vun den Himmel. Matth. 24, 30. 26, 64. Luk. 22, 69. 1. Thess. 4, 16.

63. Do reet de Hohenprester sin Rock entwei, un sprok: Wat brukt wi wieder noch Tügen? 3. Mos. 10, 6.

64. Ji hebbt hört de Gotteslästerung! wat dünkt ju? Se awer verdammten Em all, dat He de Dod verdeent harr. Jer. 26, 11.

65. Do fungen weke an, Em antospiegen, un Sin Angesicht[88] to bedecken, un mit Füst to sla’n, un to Em to seggen: Prophezieh uns mal! Un de Knechts slogen Em in dat Angesicht. Matth. 26, 67.

66. Un Petrus weer unnen in den Palast; do keem een vun den Hohenprester sin Deenstdierns rin. Matth. 26, 69.

67. Un as se seeg Petrus sik warmen, seeg se Em an, un sprok: Un du weerst ok mit den JEsus vun Nazareth.

68. He leugne dat awer, un sprok: Ik kenn Em nich, weet ok nich, wat du seggst. Un he gung rut na den Vörhof; un de Hahn kreih.

69. Un de Deenstdiern seeg Em, un fung an, noch eenmal to seggen to de, weke darbi stunn: Düsse is een vun se. Matth. 26, 71.

70. Un he leugne dat nochmal. Un na en kleene Wiel sproken awermal to Petrus, de darbi stunnen: Wahrlich, du büst een vun se; denn du büst en Galiläer, un din Sprak lud’ grad ebenso.

71. Awer he fung an, sik to verfluchen, un to swörn: Ik kenn den Minsch nich, dar ji vun seggt. Un de Hahn kreih ton annern Mal. Do dacht Petrus an dat Wort, dat JEsus to em sä: Ehr de Hahn twee Mal kreiht, warrst du Mi dree Mal verleugnen. Un he fung an to weenen. Matth. 26, 34. 75. Luk. 22, 34.

Dat 15. Kapitel.

1. Un bald an den Morgen heeln de Hohenpresters en Rath mit de Öllsten un de Schriftgelehrten, darto de ganze Rath, un bunnen JEsus, un föhrn Em hen, un öwerantworten Em Pilatus. Matth. 27, 1. Luk. 22, 66. Joh. 18, 28.

2. Un Pilatus frog Em: Büst Du de Juden ehr König? He antworte awer, un sprok to Em: Du seggst dat. Joh. 18, 33.

3. Un de Hohenpresters beschülligten Em hart.

4. Pilatus awer frog Em noch eenmal un sprok: Antwortst Du nicks? Süh, wo hart se Di verklagt. Matth. 27, 13.

5. JEsus awer antworte nicks mehr, so dat sik ok Pilatus verwunner. Jes. 53, 7.

6. He plegg se awer up dat Osterfest een Gefangen los to geven, weken se begehrten. Joh. 18, 39.

7. Dar weer awer een, nennt Barabbas, fungen mit de Upröhrers, de in Uprohr en Mord begahn harr.

8. Un dat Volk gung rup, un be’ dat he dä, as he plegg.

9. Pilatus awer antworte se: Wüllt ji, dat ik ju den König vun de Juden los geven schall?

10. Denn he wuß, dat Em de Hohenpresters ut Nied öwerantwort harrn.

11. Awer de Hohenpresters reizten dat Volk, dat he se veel leever den Barabbas los geven schull.

12. Pilatus awer antworte wedder un sprok to se: Wat wüllt ji denn, dat ik mit den dohn schall, den ji beschülligt, dat He en König vun de Juden is?

[89]

13. Se schregen awermals: Krüzig Em!

14. Pilatus awer sprok to se: Wat hett He Slechtes dahn? Awer se schregen noch veel mehr: Krüzig Em!

15. Pilatus awer dach, dat Volk sin Willen to dohn, un gev se Barabbas los, un öwergev se JEsus, dat He geißelt un krüzigt war.

16. De Kriegsknechts awer föhrn Em hen in dat Richthus un repen tosamen de ganze Schaar; Matth. 27, 27.

17. Un trocken Em en Purpur an, un flechten en Kron vun Dornen, un setten se Em up. Joh. 19, 2.

18. Un fungen an Em to gröten: Gegröt schast Du wesen, König vun de Juden.

19. Un slogen Em den Kopp mit dat Rohr, un bespegen Em, un fulln up de Knee, un beden Em an. Matth. 26, 67.

20. Un as se Em verspott harrn, trocken se Em den Purpur ut un trocken Em Sin egen Kleder an, un föhrn Em rut, dat se Em krüzigen. Matth. 27, 34.

21. Un dwungen een, de dar vörbi gung, nennt Simon vun Kyrene, de vun dat Feld keem (de en Vader weer to Alexander un Rufus), dat he Em dat Krüz drog. Matth. 27, 32. Luk. 23, 36.

22. Un se brochen Em an de Stä Golgatha, dat is verdütscht: Schädelstä. Matth. 27, 33.

23. Un se geven Em Myrrhen in Wien to drinken; un He neem dat nich to Sik. Ps. 69, 22.

24. Un as se Em krüzigt harrn, deeln se sik Sin Kleder, un smeten dat Lot darum, wer wat afkreeg. Ps. 22, 19. Matth. 27, 35. Luk. 23, 34. Joh. 19, 24.

25. Un dat weer um de drütte Stunn, dat se Em krüzigten.

26. Un dat weer baben öwer Em schreven, wat man Em Schuld gev, nämlich: En König vun de Juden. Matth. 27, 37.

27. Un se krüzigten twee Mörders mit Em; een to Sin rechten un den annern to’r linken Hand.

28. Dar war de Schrift wahr makt, de dar seggt: He is to de Öweldoers rekent. Jes. 53, 12.

29. Un de dar vörbi gungen, lästerten Em, un schüttelten ehr Köpp, un sproken: Pfui Di, wa fien brickst Du den Tempel twei un bu’st em in dree Dag’! Joh. 2, 19.

30. Help Di nu Sülvst, un stieg herunner vun dat Krüz! Luk. 23, 35.

31. Dessülven glieken verspotten de Hohenpresters Em unner enanner, samt de Schriftgelehrten, un sproken: He hett anner Lüd holpen, un kann Sik Sülvst nich helpen.

32. Is He Christus un en König in Israel, so stieg He nu vun dat Krüz, dat wi seht un glovt. Un de mit Em krüzigt weern, höhnten Em ok.

33. Un na de sößte Stunn war en Düsternis öwer dat ganze Land, bet to de negente Stunn. Matth. 27, 45. Luk. 23, 44.

34. Un um de negente Stunn reep JEsus lut, un sprok: Eli, Eli, lama absathani! dat is verdütscht:[90] Min GOtt, Min GOtt, warum hest Du Mi verlaten? Ps. 22, 2. Matth. 27, 46.

35. Un enige, de darbi stunnen, as se dat hörn, sproken se: Süh, He röpt den Elias.

36. Do leep een to Em, füll en Swamm mit Etig, un steek em up en Rohr, un gev Em wat to drinken, un sprok: Holt, lat mal sehn, ob Elias kummt un Em raf nimmt. Ps. 69, 22.

37. Awer JEsus schreeg lut, un verscheed. Joh. 19, 30.

38. Un de Vörhang in de Tempel reet in twee Stücken entwei, vun baben an bet unnen dal. Matth. 27, 51.

39. De Hauptmann awer, de darbi stunn, gegen Em öwer, as he seeg, dat He mit son Geschrigg verscheden dä, sprok he: Wahrhaftig, düsse Minsch is GOtt Sin Söhn west! Matth. 27, 54.

40. Un dar weern ok Fruens, de vun wieden düt Allns anseegen, mank weke weer Maria Magdalena, un Maria, den lütten Jakobus un Joses ehr Moder, un Salome, Matth. 27, 55.

41. De Em ok nafolgt weern, as He in Galiläa weer, un deent harrn, un veel anner, de mit Em rup na Jerusalem gahn weern. Luk. 8, 2.

42. Un up den Abend, wiel dat de Rüstdag weer, weke is de Vörsabbat,

43. Keem Joseph vun Arimathia, en ehrbare Ratsherr, de ok up GOtt Sin Riek töv; de wag dat, un gung rin to Pilatus, un bed’ um JEsus Sin Lieknam. Matth. 27, 57. Luk. 23, 50. Joh. 19, 38.

44. Pilatus awer wunner sik, dat He all dod weer, un reep den Hauptmann, un frog em, ob He längst dod weer?

45. Un as he dat vun den Hauptmann utkundschaft harr, gev he Joseph den Lieknam.

46. Un he koff Linn’, un neem Em af, un wickel Em in dat Linn’ un lä Em in en Graf, dat weer in en Felsen haut, un wölter en Steen vör de Döhr to dat Graf. Matth. 27, 60.

47. Awer Maria Magdalena, un Maria Joses keken to, wo He henleggt war. Matth. 27, 61.

Dat 16. Kapitel.

1. Un as de Sabbat vörbi weer, koffen Maria Magdalena, un Maria Jakobus un Salome Spezerien, up dat se keemen, un salvten Em. Matth. 28, 1. Luk. 24, 1.

2. Un se keemen to dat Graf up en Sabbat heel fröh, as de Sünn upgung.

3. Un se sproken unner enanner: Wer wöltert uns den Steen vun de Döhr vun dat Graf?

4. Un se seegen darhen, un warn gewahr, dat de Steen afwöltert weer, denn he weer heel grot.

5. Un se gungen rin in dat Graf un seegen en Jüngling to rechten Hand sitten, de harr en lang witt Kleed an, un se warn bang. Matth. 28, 2. 3. Luk. 24, 4.

6. He awer sprok to se: Verfehrt ju nich. Ji sökt JEsus vun Nazareth, den Gekrüzigten; He is upstahn, un is nich hier. Seht[91] dar de Stä, dar se Em henleggt harrn. Matth. 28, 5.

7. Gaht awer hen un seggt dat Sin Jüngers un Petrus, dat He vör ju hengahn ward in Galiläa, dar ward ji Em sehn, as He ju seggt hett. Matth. 26, 32.

8. Un se gungen flink rut, un lepen weg vun dat Graf, denn se weer en Bevern un Zittern ankamen, un sän Nüms wat, denn se fürchten sik.

9. JEsus awer, as He upstahn weer, fröh an den eersten Wekeldag, leet He Sik toeerst Maria Magdalena sehn, vun de He söven Düvels utdreven harr.

10. Un se gung hen, un verkünnig dat de, de mit Em west weern, de dar trurig weern un weenten.

11. Un desülvigen, as se hörn, dat He leven dä, un weer ehr erschienen, gloven se dat nich.

12. Darna, as twee vun se, de unnerwegs weern, apenbar He Sik unner en anner Gestalt, as se up dat Feld gungen. Luk. 24, 13.

13. Un desülven gungen ok hen, un verkünnigten dat de annern; de glovten se ok nich.

14. Toletzt, as de Ölven to Disch sitten dän, apenbar He Sik, un schull ehren Unglov, un ehr Hartens Hardigkeit, dat se nich glovt harrn de, de Em sehn harrn uperstahn. Luk. 24, 36. Joh. 20, 19. 1. Cor. 15, 5. 7.

15. Un sprok to se: Gaht hen in alle Welt, un predigt dat Evangelium alle Kreatur. Matth. 28, 19. Kol. 1, 23.

16. Wer dar glovt un döfft ward, de ward selig warrn, wer awer nich glovt, de ward verdammt warrn. Apost. 2, 38. Joh. 3, 18. 36. 12, 48.

17. De Teken awer, de dar folgen ward de, de dar glovt, sünd düsse: In Min Namen ward se Düvels utdrieven, mit nie Tungen reden, Apost. 16, 18. 2, 4. 11. 10, 46.

18. Slangen verdrieven, un wenn se wat Giftiges drinkt, ward dat se nich schaden, up de Kranken ward se de Hann leggen, so ward dat beter mit se warrn. Luk. 10, 19. Apost. 28, 5. 8.

19. Un de HErr, nadem He mit se redt harr, war He upnahm to den Himmel, un sitt to rechten Hand GOttes. Luk. 24, 51. Apost. 1, 9.

20. Se awer gungen rut un predigten an alle Enn, un de HErr wirkte mit se, un bekräftig dat Wort dörch nafolgende Teken. Apost. 3, 16. 14, 3. Ebr. 2, 4.


Evangelium vun St. Lukas.

Dat 1. Kapitel.

1. Aldewiel sik dat veele unnernahmen hebbt dat Vertelln vun de Geschichten, de mank uns geschehn sünd, völlig uptoschrieven;

2. As uns dat öwerlevert hebbt, de dat vun Anfang sülvst sehn hebbt, un Deener vun dat Wort west sünd:

[92]

3. Hef ik dat ok för gud ansehn, nadem ik dat alltomal vun Anfang erkündt hef, dat ik dat ok to di, min gude Theophilus, mit Fliet ordentlich schriev. Apost. 1, 1.

4. Up dat du en sekern Grund erfahrn deihst vun de Lehr, in weke du unnerricht büst.

5. To de Tied vun Herodes, den König vun Judäa, weer dar en Prester vun de Ordnung Abia, mit Namen Zacharias, un sin Fru vun de Döchter Aarons, weke Elisabeth heeten dä. Matth. 2, 1. 1. Chron. 25, 10.

6. Se weern awer all beid fromm vör GOtt, un gungen in alle Gebote un Satzungen vun den HErrn unsträflich. Hiob. 1, 1. 8.

7. Un se harrn keen Kind, denn Elisabeth weer unfruchtbar, un weern beide to Jahren.

8. Un dat begev sik, as he dat Presteramt afwahr vör GOtt, to de Tied vun sin Ordnung,

9. Na Gewohnheit vun dat Presterdom, un dat an em weer, dat he rökern schull, gung he in den HErrn Sin Tempel. 2. Mos. 30, 7.

10. Un de ganze Hupen Volk weer buten un be’ unner de Stunn vun dat Rokopfer. 3. Mos. 16, 17. 1. Kön. 7, 12.

11. Dar erschien em awer en Engel vun den HErrn, un stunn to rechten Hand an den Rokopferaltar. 2. Mos. 30, 1.

12. Un as Zacharias em sehn dä, verfehr he sik, un em keem Bangen an. Richt. 13, 6. 20. Dan. 10, 7. 8.

13. Awer de Engel sprok to em: Wes’ nich bang, Zacharias, denn din Gebet is erhört, un din Fru Elisabeth ward di en Söhn to Welt bringen, den sin Namen schast du Johannes heeten. Apost. 10, 31.

14. Un du warrst daröwer Freud un Wonn’ hebben, un veele ward sik öwer sin Geburt freun. v. 58.

15. Denn he ward grot wesen vör den HErrn. Wien un starke Gedränke ward he nich drinken. Un he ward noch in dat Moderlief erfüllt warrn mit den hilligen GEist.

16. Un he ward veele vun de Kinner Israel to GOtt, ehren HErrn, bekehrn.

17. Un he ward vör Em hergahn in Elias sin Kraft un Geist, to bekehrn de Vaders ehr Harten to de Kinner, un de Unglövigen to de Gerechten ehr Klokheit, to bereiten den HErrn en woltorüst Volk.

18. Zacharias sprok to den Engel: Wobi schall ik dat erkennen? Denn ik bün old un min Fru is to Jahren. 1. Mos. 17, 17.

19. De Engel antworte, un sprok to em: Ik bün Gabriel, de vör GOtt steiht, un bün herschickt, mit di to reden, dat ik di düt verkünnigen schall. Dan. 8, 16. 9, 21. 1. Kön. 17, 1. Ps. 103, 20. Offenb. 7, 11.

20. Un süh, du warrst stumm warrn, un nich spreken künnen, bet up den Dag, wo dat geschehn ward; darum, dat du min Wör’ nich glovt hest, weke schüllt wahr makt warrn to ehr Tied.

21. Un dat Volk töv up Zacharias,[93] un wunner sik, dat he so lang in den Tempel blev.

22. Un as he rut gung, kunn he nich mit se reden. Un se markten, dat he en Gesicht sehn harr in den Tempel. Un he wink se, un blev stumm.

23. Un dat begev sik, as sin Amtstied ut weer, gung he hen in sin Hus.

24. Un na de Dag’ war sin Fru Elisabeth swanger, un verbarg sik fief Monat lang, un sprok:

25. Also hett mi de HErr dahn in de Dag’, as He mi ansehn hett, dat He de Schand mank de Lüd vun mi neem.

26. Un in den sößten Monat war de Engel Gabriel schickt vun GOtt in en Stadt in Galiläa, de heet Nazareth,

27. To en Jungfru, de vertrut weer mit en Mann, mit Namen Joseph, vun David sin Hus, un de Jungfru heet Maria. Luk. 2, 5. Matth. 1, 18.

28. Un de Engel keem to ehr rin, un sprok: Wes’ gröt’, du Holdselige! De HErr is mit di, du Gebenedeite mank de Fruens!

29. As se em awer seeg, verfehr se sik öwer sin Red, un dach: Wat is dat för en Gruß?

30. Un de Engel sprok to ehr: Wes’ nich bang, Maria, du hest Gnad bi GOtt funn’.

31. Süh, du warrst swanger warrn in dat Lief, un en Söhn to Welt bringen, den Sin Namen schast du JEsus heeten. Jes. 7, 14. Matth. 1, 21.

32. De ward grot un en Söhn vun den Allerhöchsten nennt warrn, un GOtt de HErr ward Em den Stohl vun Sin Vader geven. Jes. 9, 7. 2. Sam. 7, 12.

33. Un He ward en König sien öwer Jakob Sin Hus ewig, un up Sin Königriek ward keen Enn sien. Dan. 4, 31. 7, 14. Mich. 4, 7.

34. Do sprok Maria to den Engel: Woans schall dat togahn? alldewiel ik vun keen Mann weet?

35. De Engel antwort, un sprok to ehr: De hillige GEist ward öwer di kamen, un de Kraft vun den Höchsten ward di öwerschatten. Darum ok dat Hillige, dat vun di gebarn ward, ward GOttes Söhn nennt warrn. Matth. 1, 18. 20. Dan. 9, 24.

36. Un süh, Elisabeth, din Blotsfründin, is ok swanger mit en Söhn in ehr Öller un geiht in den sößten Monat, de in Verrop steiht, dat se unfruchtbar is. Jes. 54, 6.

37. Denn bi GOtt is keen Ding unmöglich. 1. Mos. 18, 14. Hiob. 42, 2. Ps. 135, 5. 6. Jer. 32, 17. 27. Zach. 8, 6. Luk. 18, 27. Röm. 4, 21.

38. Maria awer sprok: Süh, ik bün den HErrn Sin Magd, mi gescheh, as du seggt hest. Un de Engel scheed vun ehr.

39. Maria awer stunn up in de Dag’ un gung mit Il in dat Gebirg na de Stadt Juda. Jos. 21, 11.

40. Un keem in Zacharias sin Hus un gröt Elisabeth.

41. Un dat begev sik, as Elisabeth Maria ehrn Gruß hör, hüpp dat Kind in ehr Lief. Un[94] Elisabeth war vull vun den hilligen GEist.

42. Un reep lut, un sprok: Gebenedeiet büst du mank de Fruens, un gebenedeiet is de Frucht vun din Lief. v. 28. Richt. 5, 24.

43. Un wa kummt mi dat her, dat min HErr Sin Moder to mi kummt?

44. Süh, as ik de Stimm vun din Gruß hör, hüpp dat Kind mit Freuden in Min Lief.

45. Un, o selig büst du, de du glovt hest! Denn dat ward wahr makt warrn, dat di seggt is vun den HErrn. Luk. 11, 21. Joh. 20, 29.

46. Un Maria sprok: Min Seel erhevt den HErrn, 2. Mos. 15, 2.

47. Un min Geist freut sik an GOtt, min HEiland. 1. Sam. 2, 1. Hab. 3, 18.

48. Denn He hett Sin elende Magd ansehn. Süh, vun nu af an ward mi selig priesen alle Kinneskinner. Ps. 113, 5. 6. 1. Mos. 30, 13.

49. Denn He hett grote Ding’ an mi dahn, de dar mächtig is, un den Sin Namen hillig is.

50. Un Sin Barmhartigkeit wahrt ümmer vun een Geslecht to dat annere bi de, de Em fürchten doht. 2. Mos. 20, 6. 34, 6. 7. Ps. 25, 6. Ps. 100, 5. Ps. 103, 13. 17.

51. He övt Gewalt mit Sin Arm, un terstreut, de hoffardig sünd in de Gedanken vun ehr Hart. Jes. 51, 9. 52, 10. 2. Sam. 22, 28. Ps. 89, 11. Obad. v. 3. 4. 1. Pet. 5, 5.

52. He stött de Gewaltigen vun den Stohl, un erhevt den Elenden. Ps. 147, 6. 1. Sam. 2, 7. 8. 2. Sam. 6, 21. 22. Hiob. 5, 11.

53. De Hungrigen füllt He mit Göder, un lett de Rieken lerrig. Ps. 34, 11. 107, 7. Matth. 5, 3. 6. Joh. 10, 11. Eph. 1, 3.

54. He denkt an de Barmhartigkeit, un helpt Sin Deener Israel up. 5. Mos. 7, 7. 8. Jes. 30, 18. Jer. 31, 20. Jes. 41, 8.

55. As He redt hett to unsen Vader Abraham un sin Samen ewig. 1. Mos. 17, 7. 19. 18, 18.

56. Un Maria blev bi ehr bi dree Monat; darna kehr se wedder um na Hus.

57. Un för Elisabeth keem ehr Tied, dat se gebärn schull, un se broch en Söhn to Welt.

58. Un ehr Nawers un Blotsfrünn hörn, dat de HErr grote Barmhartigkeit an ehr dahn harr, un freuten sik mit ehr.

59. Un dat begev sik up den achten Dag, keemen se, dat Kind to besnieden, un heeten em na sin Vader Zacharias. 1. Mos. 17, 12. 3. Mos. 12, 3.

60. Awer sin Moder antworte, un sprok: Keenfalls, he schall Johannes heeten.

61. Un se sproken to ehr: Is doch Nüms in din Fründschap, de so heeten deiht.

62. Un se winkten sin Vader, wa he em wull heeten laten.

63. Un he verlang en Tafel, schrev un sprok: He heet Johannes. Un se wunnerten sik all.

64. Un sogliek war sin Mund un sin Tung updahn, un he sprok, un lavte GOtt. Mark. 7, 35.

65. Un dar keem en Furcht öwer alle Nawers; un düsse Geschicht[95] war ruchbar up dat ganze jüdische Gebirg.

66. Un all, de dat hörn, neemen dat to Harten, un sproken: Wat, meenst du, wat will ut dat lütt Kind warrn? Denn den HErrn Sin Hand weer mit em. Ezech. 1, 3. 3, 22.

67. Un sin Vader Zacharias war vull vun den hilligen GEist, prophezie, un sprok: 2. Pet. 1, 21.

68. Lavt wes’ de HErr, Israel Sin GOtt, denn He hett besöcht un erlöst Sin Volk. Ps. 41, 14. Ps. 72, 18. Matth. 1, 21.

69. Un hett uns upricht en Horn vun dat Heil in Sin Deener David sin Hus. Ps. 132, 17.

70. As He vör Tieden redt hett dörch Sin hillige Propheten ehrn Mund: Jes. 35, 4. Jer. 23, 6.

71. Dat He uns retten dä vun unse Fiende, un vun all de ehr Hand, de uns haßt. Ps. 106, 10.

72. Un de Barmhartigkeit bewiest unse Vaders, un dach an Sin hilligen Bund, 1. Mos. 17, 7. 3. Mos. 26, 42.

73. Un an den Eed, den He sworen hett unsen Vader Abraham, uns to geven; 1. Mos. 22, 16. Mich. 7, 20.

74. Dat wi, erlöst ut uns’ Fiend ehr Hand, Em deent ahn Furcht unse Leven lang, Gal. 1, 4. Tit. 2, 12. 14. Ebr. 9, 14.

75. In Hilligkeit un Gerechtigkeit, de Em gefällig is. Kol. 1, 22.

76. Un du, lütt Kind, warrst en Prophet vun den Höchsten heeten; du warrst vör den HErrn hergahn, dat du Sin Weg bereit makst, Matth. 3, 3.

77. Un Erkenntnis vun dat Heil gevst Sin Volk, de dar is in de Vergevung vun ehr Sünn. Jer. 31, 34.

78. Dörch de hartliche Barmhartigkeit vun unsen GOtt, dörch weke uns besöcht hett de Upgang ut de Hög, 4. Mos. 24, 17. Mal. 4, 2.

79. Up dat He erschien de, de dar sitten doht in de Düsternis un Schatten vun den Dod, un richt unse Föt up den Weg to den Freden. Jes. 9, 2.

80. Un dat lütt Kind wuß un war stark in Geist, un weer in de Wüstenie, bet dat he schull hervörtreden vör dat Volk Israel.

Dat 2. Kapitel.

1. Dat begev sik awer to de Tied, dat en Gebot vun den Kaiser Augustus utgung, dat de ganze Welt inschatzt war.

2. Un düsse Schatzung weer de allereerste, un gescheeg to de Tied, as Cyrenius Landpleger in Syrien weer.

3. Un jedermann gung hen, dat he sik inschatzen leet, jedereen in sin Stadt.

4. Do mak sik ok Joseph up, ut Galiläa, ut de Stadt Nazareth, in dat jüdische Land, na de Stadt Davids, de dar heet Bethlehem, darum, dat he vun dat Hus un Geslecht Davids weer. Mich. 5, 1.

5. Up dat he sik inschatzen leet mit Maria, sin vertrute Fru. De weer swanger. Luk. 1, 27.

6. Un as se dar weern, keem de Tied, dat se gebärn schull.

7. Un se broch ehrn eersten Söhn[96] to Welt, un wickel Em in Windeln, un lä Em in en Krüff, denn se harrn sunst keen Platz in de Harbarg. Matth. 1, 25.

8. Un dar weern Harrn in desülve Gegend up dat Feld bi de Herden, de höden des Nachts ehr Herden.

9. Un süh, den HErrn Sin Engel trä to se, un de Klarheit vun den HErrn lüch um se, un se weern heel bang.

10. Un de Engel sprok to se: West nich bang, seht, ik verkünnig ju grote Freud, de alle Lüd wedderfahrn ward:

11. Denn ju is hüt de HEiland gebarn, de dar is Christus, de HErr in de Stadt Davids.

12. Un dat hebbt ton Teken: Ji ward finnen dat Kind in Windeln wickelt un in en Krüff liggen.

13. Un gliek darup weern dar bi den Engel de veelen himmlischen Heerscharen, de lavten GOtt, un sproken: Dan. 7, 10.

14. Ehre wes’ GOtt in de Hög, un Freden up de Eer, un de Minschen en Wolgefalln! Jes. 57, 19. Luk. 19, 38. Eph. 2, 14. 17.

15. Un as de Engeln vun se na den Himmel fohrn, sproken de Harrn unner enanner: Lat uns nu gahn na Bethlehem, un de Geschicht sehn, de dar geschehn is, de uns de HErr kund dahn hett. 2. Mos. 3, 3.

16. Un se keemen flink, un funn beide, Maria un Joseph, darto dat Kind in de Krüff liggen. Matth. 2, 11.

17. As se dat awer sehn harrn, breeden se dat Wort ut, wat to ehr vun düt Kind seggt weer.

18. Un alle, vör de dat keem, wunnerten sik öwer de Red, de se de Harrn seggt harrn.

19. Maria awer beheel all düsse Wör’, un beweg se in ehr Hart.

20. Un de Harrn kehrten wedder um, priesen un lavten GOtt um Allns, wat se hört un sehn harrn, as denn to se seggt weer.

21. Un as acht Dag um weern, dat dat Kind besneden war; dar war Sin Namen nennt JEsus, as He nennt weer vun den Engel, ehr He in Moderlief empfangen war. 1. Mos. 17, 12. Luk. 1, 31.

22. Un as de Dag’ vun ehr Reinigung na dat Gesetz Moses keemen, brochen se Em na Jerusalem, up dat se Em öwerantwort den HErrn; 3. Mos. 12, 2.

23. As denn schreven steiht in den HErrn Sin Gesetz: Alle Mannslüd, de tom eersten de Moder brickt, schall den HErrn hilligt heeten. 2. Mos. 13, 2. 22, 29.

24. Un dat se geven dat Opfer, na dem, as dar seggt is, in dat Gesetz vun den HErrn, een paar Turtelduven oder twee junge Duven. 3. Mos. 12, 8.

25. Un süh, en Minsch weer to Jerusalem, mit Namen Simeon, un desülve Minsch weer fromm un gottesfürchtig, töv up Israel sin Trost, un de hillige GEist weer in em. 1. Mos. 5, 29.

26. Un em weer en Antwort warn vun den hilligen GEist,[97] he schull den Dod nich sehn, he harr denn tovör den HErrn Sin Christus sehn.

27. Un he keem up Anregung vun den hilligen GEist in den Tempel. Un as de Öllern dat Kind JEsus in den Tempel brochten, dat se för Em dän, as man pleggt na dat Gesetz to dohn,

28. Do neem he Em up sin Arm, un lavte GOtt, un sprok:

29. HErr, nu letst Du Din Deener in Freden fahrn, as Du seggt hest. 1. Mos. 46, 30.

30. Denn min Ogen hebbt Din HEiland sehn,

31. Weken Du tobereit hest för alle Völker. Jes. 11, 10. 49, 6.

32. En Licht, hell to maken de Heiden, un ton Pries vör Din Volk Israel. Jes. 42, 6. 49, 6.

33. Un Sin Vader un Moder wunnerten sik öwer dat, wat vun Em seggt war.

34. Un Simeon segen se, un sprok to Maria, Sin Moder: Süh, düsse ward sett to en Dalfall un Upstahn vun veele in Israel, un to en Teken, dat wedderspraken ward. Jes. 8, 14. 28, 16. Matth. 21, 42. Röm. 9, 33.

35. (Un dar ward en Swerdt dörch din Seel gahn), up dat veele Harten ehr Gedanken apenbar ward.

36. Un dar weer en Prophetin, Hanna, en Dochter vun Phanuel, vun dat Geslecht Aser, de weer hoch to Jahren, un harr levt söven Jahr mit ehrn Mann na ehr Jungfernschaft,

37. Un weer nu en Wetfru bi veer un tachentig Jahr, de verleet nümmer den Tempel, deente GOtt mit Beden un Fasten Dag un Nacht. 1. Tim. 5, 5. 1. Sam. 1, 22.

38. Desülve trä ok hento to desülve Stunn, un pries den HErrn, un red vun Em to alle, de up de Erlösung to Jerusalem tövten.

39. Un as se dat Allns vullbrocht harrn na den HErrn Sin Gesetz, kehrten se wedder torügg na Galiläa to ehr Stadt Nazareth.

40. Awer dat Kind wuß, un war stark in den GEist, vull Wiesheit; un GOtt Sin Gnad weer bi Em.

41. Un Sin Öllern gungen alle Jahr na Jerusalem up dat Osterfest. 2. Mos. 34, 23. 5. Mos. 16, 16.

42. Un as He twölf Jahr old weer, gungen se rup na Jerusalem, as dat bi dat Fest so Bruk weer.

43. Un as de Dag’ to Enn weern, un se wedder to Hus gungen, blev dat Kind JEsus in Jerusalem, un Sin Öllern wussen dat nich.

44. Se meenten awer, He weer mank de Gesellschaft, un keemen en Dagsreis, un söchten Em mank de Frünnen un Bekannten.

45. Un as se Em nich finnen dän, gungen se wedder na Jerusalem, un söchten Em.

46. Un dat begev sik na dree Dag’, funn se Em in den Tempel sitten merrn mank de Lehrers, dat He se tohör un se frog.

47. Un alle, de Em tohörn,[98] wunnerten sik öwer Sin Verstand un öwer Sin Antwort. Matth. 7, 28. Mark. 1, 22.

48. Un as se Em sehn dän, verfehrten se sik. Un Sin Moder sprok to Em: Min Söhn, warum hest Du uns dat dahn? Süh, Din Vader un ik hebbt Di mit Smarten söcht. 1. Mos. 12, 18.

49. Un He sprok to se: Wat is dat, dat ji Mi söcht hebbt? Weet ji nich, dat Ik sien mutt in dat, wat Min Vader Sin is?

50. Un se verstunn dat Wort nich, dat He mit se reden dä.

51. Un He gung mit se hendal un keem na Nazareth, un weer se unnerdahn. Un Sin Moder beheel all düsse Wör in ehr Hart. v. 19. 1. Mos. 37, 11.

52. Un JEsus neem to an Wiesheit, Öller un Gnad bi GOtt un de Minschen. 1. Sam. 2, 26.

Dat 3. Kapitel.

1. In dat föfteinste Jahr vun Kaiser Tiberius sin Regeerung, as Pontius Pilatus Landpleger in Judäa weer, un Herodes en Veerfürst in Galiläa, un sin Broder Philippus en Veerfürst in Ituräa, un in de Gegend Trochonitis, un Lysanias en Veerfürst in Abilene;

2. As Hannas un Kaiphas Hohepresters weern, do keem Befehl vun GOtt an Johannes, Zacharias sin Söhn, in de Wüstenie.

3. Un he keem in de Gegend um den Jordan, un predig de Döp vun de Buß to Vergevung vun de Sünden; Matth. 3, 1. 2. Mark. 1, 4.

4. As schreven steiht in dat Bok vun den Prophet Jesaias sin Red, de dar seggt: Dar is en Stimm vun en Prediger in de Wüstenie: Makt den HErrn Sin Weg bereit, un makt Sin Stege eben! Jes. 40, 3.

5. Alle Sluchten schüllt vull warrn, un alle Bargen un Hügel schüllt sied makt warrn, un wat krumm is, schall grad warrn, un wat uneben is, schall en eben Weg warrn.

6. Un all Fleesch ward den HEiland GOttes sehn. Jes. 52, 10.

7. Do sprok he to dat Volk, dat herrut keem, dat dat sik vun Em döpen leet: Ji Adderngetücht, wer hett ju denn wiest, dat ji den tokünftigen Torn entlopen ward? Matth. 3, 7.

8. Seht to, doht rechtschapen Frücht vun de Buß, un nehmt ju nich vör, to seggen: Wi hebbt Abraham ton Vader. Denn ik segg ju: GOtt kann Abraham ut düsse Steen Kinner upwecken.

9. De Äx is all de Böm an de Wuddel leggt. Weke Bom nich gude Frucht bringt, de ward afhaut un in dat Füer smeten. Matth. 3, 10.

10. Un dat Volk frog em, un sprok: Wat schüllt wi denn dohn?

11. He antworte, un sprok to se: Wer twee Röck hett, de gef den, de keen hett, un wer Spies hett, de doh ok so. 1. Joh. 3, 17.

12. Dar keemen ok de Töllners, dat se sik döpen leeten, un sproken[99] to em: Meister, wat schüllt wi denn dohn?

13. He sprok to se: Föddert nich mehr, as fastsett is. Matth. 21, 31.

14. Do frogen em ok de Kriegslüd, un sproken: Wat schüllt wi denn dohn? Un he sprok to se: Doht Nüms Gewalt un Unrecht, un lat ju begnögen mit ju Löhnung. 3. Mos. 19, 13.

15. As awer dat Volk in den Irrdom weer, un dachen alle in ehrn Harten vun Johannes, ob he vellicht Christus weer,

16. Antworte Johannes un sprok to alle: Ik döp ju mit Water. Dar kummt awer en Starken na mi, den ik nich nog bün, dat ik de Reems vun Sin Schoh uplösen doh. De ward ju mit den hilligen GEist un mit Füer döpen. Matth. 3, 11.

17. In Den Sin Hand is de Wörpschüffel, un He ward Sin Döschdeel fegen, un ward den Weeten in Sin Schün sammeln, un dat Kaff ward He mit ewig Füer verbrennen.

18. Un veel anners mehr vermahn un verkünnig he dat Volk.

19. Herodes awer, de Veerfürst, as he vun em straft war, wegen Herodias, sin Broder sin Fru, un wegen all dat Böse, dat Herodes dohn dä; Mark. 6, 17.

20. Um dat Allns lä he Johannes gefangen. Matth. 11, 2.

21. Un dat begev sik, as sik all dat Volk döpen leet, un JEsus ok döfft weer un beden dä, dat de Himmel sik updä; Matth. 3, 16. Mark. 1, 10. Joh. 1, 32.

22. Un de hillige GEist fahr hendal in liefliche Gestalt up Em, as en Duv; un en Stimm keem ut den Himmel, de sprok: Du büst Min leve Söhn, an den Ik en Wolgefalln hef.

23. Un JEsus gung in dat dörtigste Jahr, un war holn för en Söhn vun Joseph, de dar weer en Söhn vun Eli,

24. De weer en Söhn vun Matthat, de weer en Söhn vun Levi, de weer en Söhn vun Melchi, de weer en Söhn vun Janna, de weer en Söhn vun Joseph,

25. De weer en Söhn vun Mattathia, de weer en Söhn vun Amos, de weer en Söhn vun Nahum, de weer en Söhn vun Esli, de weer en Söhn vun Nange,

26. De weer en Söhn vun Maath, de weer en Söhn vun Mattathia, de weer en Söhn vun Semei, de weer en Söhn vun Joseph, de weer en Söhn vun Juda,

27. De weer en Söhn vun Johanna, de weer en Söhn vun Resia, de weer en Söhn vun Zerobabel, de weer en Söhn vun Salathiel, de weer en Söhn vun Neri,

28. De weer en Söhn vun Melchi, de weer en Söhn vun Addi, de weer en Söhn vun Kosam, de weer en Söhn vun Elmodam, de weer en Söhn vun Her,

29. De weer en Söhn vun Jose, de weer en Söhn vun Eliezer, de weer en Söhn vun Jorem, de weer en Söhn vun Matthat, de weer en Söhn vun Levi,

[100]

30. De weer en Söhn vun Simeon, de weer en Söhn vun Juda, de weer en Söhn vun Joseph, de weer en Söhn vun Jonam, de weer en Söhn vun Eliakim,

31. De weer en Söhn vun Melea, de weer en Söhn vun Menam, de weer en Söhn vun Mattathan, de weer en Söhn vun Nathan, de weer en Söhn vun David, 2. Sam. 5, 14.

32. De weer en Söhn vun Jesse, de weer en Söhn vun Obed, de weer en Söhn vun Boas, de weer en Söhn vun Salmon, de weer en Söhn vun Nahasson, Ruth. 4, 22.

33. De weer en Söhn vun Aminadab, de weer en Söhn vun Aram, de weer en Söhn vun Esrom, de weer en Söhn vun Phares, de weer en Söhn vun Juda, 1. Mos. 29, 35.

34. De weer en Söhn vun Jakob, de weer en Söhn vun Isaak, de weer en Söhn vun Abraham, de weer en Söhn vun Tharah, de weer en Söhn vun Nachor, 1. Mos. 21, 2. 3. 1. Mos. 11, 26. 1. Chron. 1, 26. 27.

35. De weer en Söhn vun Saruch, de weer en Söhn vun Rahagu, de weer en Söhn vun Phaleg, de weer en Söhn vun Eber, de weer en Söhn vun Sala,

36. De weer en Söhn vun Cainan, de weer en Söhn vun Arphachsad, de weer en Söhn vun Sem, de weer en Söhn vun Noah, de weer en Söhn vun Lamech, 1. Mos. 11, 10. 5, 25.

37. De weer en Söhn vun Mathusalah, de weer en Söhn vun Enoch, de weer en Söhn vun Jared, de weer en Söhn vun Maleleel, de weer en Söhn vun Cainan,

38. De weer en Söhn vun Enoch, de weer en Söhn vun Seth, de weer en Söhn vun Adam, de weer vun GOtt. 1. Mos. 5, 3.

Dat 4. Kapitel.

1. JEsus awer, vull vun den hilligen GEist, keem wedder vun den Jordan, un war vun den GEist in de Wüstenie föhrt. Matth. 4, 1.

2. Un war veertig Dag’ lang vun den Düvel versöcht. Un He eet nicks in desülven Dag’. Un as desülven en Enn harrn, hunger Em darna. 2. Mos. 34, 28.

3. De Düwel awer sprok to Em: Büst Du GOtt Sin Söhn, so sprick to düssen Steen, dat he Brod ward.

4. Un JEsus antworte un sprok to em: Dar steiht schreven: De Minsch levt nich alleen vun dat Brod, sonnern vun en jedes Wort ut GOtt. 5. Mos. 8, 3.

5. Un de Düwel föhr Em up en hohen Barg, un wies Em alle Rieke in de ganze Welt in en Ogenblick.

6. Un sprok to Em: Düsse Macht will ik Di all geven, un ehr Herrlichkeit; denn se is mi öwergeven, un ik gev se, weken ik will.

7. Wenn Du nu mi wullt anbeden, so schall all dat Din wesen.

8. JEsus antworte em, un sprok: Mak di vun Mi weg, Satan! Dar steiht schreven: Du[101] schast GOtt, din HErrn, anbeden, un Em alleen deenen. 5. Mos. 6, 13. 10, 12. 20.

9. Un he föhr Em na Jerusalem, un stell Em up dat Dack vun den Tempel, un sprok to Em: Büst Du GOtt Sin Söhn, so smiet Di vun hier hendal;

10. Denn dar steiht schreven: He ward Sin Engeln befehln öwer Di, dat se Di bewahrt,

11. Un up de Hann dregt, up dat Du Din Fot nich an en Steen stöten magst. Ps. 91, 11.

12. JEsus antworte, un sprok to em: Dar is seggt: Du schast GOtt, din HErrn, nich versöken. 5. Mos. 6, 16.

13. Un as de Düvel alle Versökung to Enn brocht harr, week he en Tied lang vun Em.

14. Un JEsus keem wedder in den GEist sin Kraft in Galiläa, un dat Gerücht war lut vun Em dörch alle umliggen Örter. Matth. 4, 12. 23.

15. Un He lehr in ehr Scholen, un war vun Jedereen priest.

16. Un He keem na Nazareth, wo He uptrocken weer, un gung in de Schol na Sin Gewohnheit up den Sabbatdag un stunn up un wull lesen. Matth. 13, 54. Mark. 6, 1. Neh. 8, 4. 5.

17. Do war Em dat Bok vun den Prophet Jesaias hendahn. Un as He dat Bok umslog, funn He den Ort, dar schreven steiht:

18. Den HErrn Sin GEist is bi mi, darum wiel He mi salvt hett un utschickt, to verkünnigen dat Evangelium de Armen, to heeln de tonichtstötten Harten, to predigen de Gefangen, dat se los sien schüllt, un de Blinden dat Gesicht, un de, de tonicht sla’n sünd, dat se frie un los sien schüllt, Jes. 61, 1.

19. Un to predigen dat angenehme Jahr vun den HErrn. 3. Mos. 25, 10.

20. Un as He dat Bok tomak, gev He dat den Deener, un sett sik dal, un de Ogen vun alle, de in de Schol weern, seegen up Em.

21. Un He fung an, to se to seggen: Hüt is de Schrift erfüllt vör ju Ohrn.

22. Un se geven all Tügnis vun Em, un wunnerten sik öwer de holdseligen Wör’, de ut Sin Mund gungen, un sproken: Is dat nich Joseph sin Söhn? Matth. 13, 55. Mark. 6, 3. Joh. 6, 42.

23. Un He sprok to se: Ji ward frielich to Mi seggen dat Sprückwort: »Dokter, help Di sülvst,« denn wo grote Dinge hebben wi hört, de to Kapernaum geschehn sünd? Doh ok so hier in Din Vaderland. Matth. 4, 13.

24. He awer sprok: Wahrlich, Ik segg ju: Keen Prophet is angenehm in sin Vaderland. Matth. 13, 57. Mark. 6, 4. Joh. 4, 44.

25. Awer in de Wahrheit segg Ik ju: Dar weern veele Wetfruens in Israel to Elias sin Tied, as de Himmel toslaten weer dree Jahr un söß Monat, as dar en grote düre Tied weer in dat ganze Land; 1. Kön. 17, 1. 9. 18, 1. Jak. 5, 17.

26. Un to keen vun de war Elias schickt as alleen na Sarepta, in dat Sidonier-Land, to en Wetfru.

[102]

27. Un veele Utsätzige weern in Israel to den Prophet Elisa sin Tied, un dar war keen rein makt, as alleen Naemann ut Syrien. 2. Kön. 5, 14.

28. Un se warn upbrocht all, de in de Schol weern, as se dat hörten.

29. Un stunnen up, un stötten Em to de Stadt rut, un föhrten Em up en Rand vun den Barg, dar ehr Stadt up bu’t weer, dat se Em raf stötten.

30. Awer He gung merrn dörch se henweg, Joh. 8, 59.

31. Un keem na Kapernaum, in de Stadt vun Galiläa, un lehr se an de Sabbats. Matth. 4, 13. Mark. 1, 21. Joh. 2, 12.

32. Un se wunnerten sik öwer Sin Lehr; denn Sin Red weer gewaltig. Matth. 7, 28. 29. Matth. 22, 22. 23. Mark. 1, 22. Joh. 7, 46.

33. Un dar weer en Minsch in de Schol beseten mit en unreinen Düvel. Un de schreeg lut,

34. Un sprok: Hör up, wat hebbt wi mit Di to schaffen, JEsus vun Nazareth? Du büst kamen, uns to verdarven. Ik weet, wer Du büst, nämlich GOtt Sin Hillige. Mark. 1, 24. Luk. 1, 35.

35. Un JEsus bedroh em, un sprok: Wes’ still, un fahr vun em ut! Un de Düvel smeet em merrn mank se, un fahr vun em ut, un dä em keen Schaden.

36. Un en Furcht keem öwer se all, un reden mit enanner, un sproken: Wat is dat för en Ding? He befehlt mit Macht un Gewalt de unreinen Geister, un se fahrt ut.

37. Un Sin Rop war lut in alle Örter vun dat umliggende Land.

38. Un He stunn up ut de Schol, un keem in Simon sin Hus. Un Simon sin Husfru ehr Moder weer mit en hart Fever behaft, un se beden för ehr. Matth. 8, 14.

39. Un He trä to ehr, un befohl dat Fever, un dat verleet se. Un bald stunn se up un deen se.

40. Un as de Sünn unnergahn weer, brochen se all de, de dar Kranke mit allerlie Süken harrn, to Em. Un He lä up jeden de Hann, un mak se gesund. Matth. 8, 16. Mark. 1, 32.

41. Dar fahrn ok de Düvels vun veele ut, schregen, un sproken: Du büst Christus, GOtt Sin Söhn. Un He bedroh se, un leet se nich reden; denn se wussen, dat He Christus weer.

42. As dat awer Dag war, gung He rut an en Stä in de Wüstenie, un dat Volk söch Em, un keemen to Em, un heeln Em up, dat He nich vun se gung.

43. He awer sprok to se: Ik mutt ok anner Städte dat Evangelium predigen vun GOtt Sin Riek, denn darto bün Ik utschickt.

44. Un He predig in de Scholen vun Galiläa.

Dat 5. Kapitel.

1. Dat begev sik awer, as sik dat Volk to Em dräng, to hörn GOtt Sin Wort, un He stunn an den See Genezareth. Matth. 1, 16.

2. Un seeg twee Scheep an den[103] See stahn; de Fischers awer weern uttreden, un wuschen ehr Nett:

3. Trä He in een vun de Scheep, dat Simon sin weer, un be’ em, dat he dat en beten vun dat Land föhrn dä. Un He sett sik, un lehr dat Volk ut dat Schipp.

4. Un as He uphört harr to reden, sprok He to Simon: Fahr up de Hög, un smiet ju Nett ut, dat ji en Tog doht.

5. Un Simon antworte, un sprok to Em: Meister, wi hebbt de ganze Nacht arbeidt, un nicks fungen, awer up Din Wort will ik dat Nett utsmieten.

6. Un as se dat dän, fungen se en groten Hupen Fisch, un ehr Nett reet twei.

7. Un se winkten ehr Gesellen, de in dat anner Schipp weern, dat se keemen un hulpen se tehn. Un se keemen un fülln beide Scheep vull, also, dat se sinken dän.

8. As dat Simon Petrus seeg, full he JEsus to de Knee, un sprok: HErr, gah vun mi rut, ik bün en sündigen Minsch.

9. Denn em weer en Schrecken ankamen, un alle, de mit Em weern, öwer düssen Fischtog, den se mit eenanner dahn harrn.

10. Dessülvigen glieken ok Jakobus un Johannes, Zebedäus sin Söhns, Simon sin Gesellen. Un JEsus sprok to Simon: Wes’ nich bang, denn vun nu an warrst du Minschen fangen. Mark. 1, 17.

11. Un se föhrten de Scheep an dat Land, un verleeten Allns, un folgten Em na. Matth. 19, 27.

12. Un dat begev sik, as He in en Stadt weer, süh, dar weer en Mann vull Utsätzigkeit. As de JEsus seeg, full he up sin Angesicht, un be’ Em, un sprok: HErr, wullt Du, so kannst Du mi wol rein maken. Matth. 8, 2. Mark. 1, 40.

13. Un He streck de Hand ut, un beröhr em, un sprok: Ik will dat dohn, wes’ reinigt. Un alsbald gung de Utsätzigkeit vun em.

14. Un He befohl em, dat he dat Nüms seggen schull, sonnern gah hen, sä He, un wies’ di den Prester, un opfer för din Reinigung, as Moses gebaden hett, to en Tügnis. 3. Mos. 14, 2.

15. Dat Gerücht vun Em war noch mehr utbredt, un veel Volk keem tosamen, dat se Em hörten un dörch Em gesund warn vun ehr Krankheiten.

16. He awer week in de Wüstenie, un bed. Mark. 1, 35.

17. Un dat begev sik up en Dag, dat He lehrn dä. Un dar seeten de Pharisäers un Schriftgelehrten, de dar kamen weern ut alle Flecken in Galiläa un Judäa, un vun Jerusalem. Un de Kraft vun den HErrn gung vun Em, un hulp jedermann.

18. Un süh, enige Männer brochen en Minsch up en Bett, de harr de Jicht, un se söchten, wa se em rin brochten, un vör Em leggen dän. Matth. 9, 2. Mark. 2, 3. Apost. 9, 33.

19. Un as se vör dat Volk nich finnen kunnen, an wat för en Ort se em muchen rin bringen,[104] steegen se up dat Dack, un leeten em dörch de Teegelsteen dal mit dat Bett, merrn mank se vör JEsus.

20. Un as He ehrn Glov seeg, sprok He to em: Minsch, din Sünden sünd di vergeven. Jer. 5, 3. Luk. 7, 48.

21. Un de Schriftgelehrten un Pharisäers fungen an to denken, un sproken: Wer is de, dat He Gotteslästerung redt? Wer kann de Sünn vergeven, as alleen GOtt? Matth. 9, 3. Jes. 43, 25.

22. As awer JEsus ehr Gedanken marken dä, antworte He, un sprok to se: Wat denkt ji in ju Hart?

23. Wat is lichter to seggen: Di sünd din Sünden vergeven? oder to seggen: Stah up un gah? Matth. 9, 5.

24. Up dat ji awer weten doht, dat de Minschensöhn Macht hett up de Eer Sünden to vergeven, sprok He to den Jichtkranken: Ik segg di, stah up, un nimm din Bett up, un gah na Hus.

25. Un sogliek stunn he up vör ehr Ogen, un neem dat Bett up, dar he up legen harr, un gung na Hus, un pries GOtt.

26. Un se verfehrten sik all, un priesen GOtt, un warn heel bang, un sproken: Wi hebbt hüt sonnerbare Dinge sehn.

27. Un darna gung He rut, un seeg en Töllner, mit Namen Levi, an den Toll sitten, un sprok to em: Folg Mi na. Matth. 9, 9. Mark. 2, 14.

28. Un he verleet Allns, stunn up, un folg Em na.

29. Un düsse Levi mak en grote Mahltied in sin Hus, un veele Töllners un annere seeten mit Em to Disch. Matth. 9, 10.

30. Un de Schriftgelehrten un Pharisäers murrten öwer Sin Jüngers, un sproken: Warum eet ji mit de Töllners un Sünners? Luk. 7, 39.

31. Un JEsus antworte, un sprok to se: De Gesunden brukt den Dokter nich, sonnern de Kranken;

32. Ik bün kamen, to ropen de Sünners to Buße, un nich de Gerechten. Matth. 9, 13.

33. Se awer sproken to Em: Warum fast Johannes sin Jüngers so oft un bed so veel, desglieken de Pharisäers ehr Jüngers, awer Din Jüngers eet un drinkt? Matth. 9, 14. Mark. 2, 18.

34. He sprok awer to se: Ji künnt de Hochtiedslüd nich to dat Fasten drieven, so lang de Brüdigam bi se is.

35. De Tied ward awer kamen, dat de Brüdigam vun se nahm ward; denn ward se fasten.

36. Un He sä to se en Glieknis: Nüms sett en Lappen vun nie Dok up en ol Kleed, sunst ritt ok dat nie twei, un de Lappen vun dat nie schickt sik nich up dat ole.

37. Un Nüms deiht Most in ole Wienbälge, sunst territt de Most de Wienbälge, un ward vergaten, un de Wienbälge verdarvt.

38. Sonnern de Most schall man in nie Wienbälge dohn, so ward se alle beide beholn.

[105]

39. Un Nüms is, de vun den olen drinkt, un will bald den nien; denn he seggt: De ole is milder.

Dat 6. Kapitel.

1. Un dat begev sik up en Nasabbat, dat He dörch dat Korn gung, un Sin Jüngers reten Ahrn ut, un eten, un reven se mit de Hann. Matth. 12, 1. Mark. 2, 23.

2. Weke awer vun de Pharisäers sproken to se: Warum doht ji, dat sik nich schickt to dohn up de Sabbats?

3. Un JEsus antworte un sprok to se: Hebbt ji dat nich les’t, wat David dä, as em hunger, un de mit em weern?

4. Wo he in dat Gotteshus gung, un neem de Schaubröd, un eet se, un gev se ok de, de mit em weern; de doch Nüms eten dörft, as alleen de Presters. 1. Sam. 21, 6. 2. Mos. 29, 33. 3. Mos. 24, 9.

5. Un sprok to se: De Minschensöhn is en HErr, ok vun den Sabbat. Matth. 12, 8.

6. Dat gescheeg awer up en annern Sabbat, dat He gung in de Schol, un lehr. Un dar weer en Minsch, den sin rechte Hand verdrögt weer. Mark. 3, 1.

7. Awer de Schriftgelehrten un Pharisäers heeln up Em, ob He ok heeln war up den Sabbat, up dat se en Sak gegen Em funnen. Luk. 14, 1.

8. He mark awer ehr Gedanken, un sprok to den Minschen mit de verdrögte Hand: Stah up, un trä hervör! Un he stunn up, un trä darhen.

9. Do sprok JEsus to se: Ik frag ju, wat schickt sik to dohn up den Sabbat, wat Gudes oder Slechtes, dat Leven erholn oder verdarven?

10. Un He seeg se alltomal umher an, un sprok to den Minsch: Streck din Hand ut! Un he dä dat. Do war em sin Hand wedder torecht brocht, gesund as de annere.

11. Se awer warn ganz unsinnig, un besproken sik mit enanner, wat se Em dohn wulln.

12. Dat begev sik awer to de Tied, dat He gung up en Barg to beden, un He blev de Nacht öwer in dat Gebed to GOtt.

13. Un as dat Dag war, reep He Sin Jüngers, un wählte twölf vun se, weke He ok Apostel nennen dä: Luk. 9, 1. Mark. 3, 13. 14.

14. Simon, den He Petrus nenn dä, un Andreas, sin Broder, Jakobus un Johannes, Philippus un Bartholomäus,

15. Matthäus un Thomas, Jakobus, Alphäus sin Söhn, Simon, genannt Zelotes,

16. Judas, Jakobus sin Söhn, un Judas Ischarioth, de Verräther.

17. Un He gung raf mit se, un trä up en Platz in dat Feld, un de Hupen vun Sin Jüngers, un en grote Meng vun dat Volk ut dat ganze jüdische Land, un Jerusalem, un Tyrus un Sidon, an den See gelegen. Matth. 4, 25.

18. De dar kamen weern, Em[106] to hörn, un dat se heelt warn vun ehr Süken, un de vun unreine Geister umherdreven warn, de warn gesund.

19. Un all dat Volk wull Em beröhrn; denn dar gung Kraft vun Em, un heel se all.

20. Un He hev Sin Ogen up öwer Sin Jüngers, un sprok: Selig sünd ji Arme; denn dat Riek GOttes hört ju to. Matth. 5, 3.

21. Selig sünd ji, de ji hier hungert; denn ji schüllt satt warrn. Selig sünd ji, de ji hier weent; denn ji ward lachen. Offenb. 7, 16. Ps. 126, 5. 6. Jes. 61, 3.

22. Selig sünd ji, wenn ju de Lüd haßt, un ju afsonnert, un schellt ju, un veracht ju Namen, as en boshaftigen, wegen den Minschensöhn.

23. Freut ju denn un hüppt, denn seht, ju Lohn is grot in den Himmel. Desglieken dä’n ehr Vaders de Propheten ok.

24. Awer dargegen, wehe ju Rieken; denn ji hebbt ju Trost weg. Amos. 6, 1. Jak. 5, 1.

25. Wehe ju, de ji vull sünd; denn ju ward hungern. Wehe ju, de ji hier lacht; denn ji ward weenen un huln. Jes. 10, 16.

26. Wehe ju, wenn ju jedereen lavt. Desglieken dän ehr Vaders de falschen Propheten ok.

27. Awer Ik segg ju, de ji tohört: Leevt ju Fiende; doht de wohl, de ju hassen doht;

28. Segent de, de ju verflucht; bedt för de, de ju beleidigt.

29. Un wer di sleit up de een Back, den bee de anner ok an; un wer di den Mantel nimmt, den weiger ok nich, den Rock to geven.

30. Wer di beden deiht, den gif, un wer di dat Dine nimmt, dar födder dat nich wedder. 5. Mos. 15, 7.

31. Un as ji wüllt, dat ju de Lüd dohn schüllt, so doht ji ok se. Röm. 7, 12.

32. Un wenn ji leef hebbt, de ju leef hebbt, wat för Dank hebbt ji darvun? Denn de Sünners leeft ok, de se leef hebbt. Matth. 5, 46.

33. Un wenn ji ju Woldäders wol doht; wat för en Dank hebbt ji darvun? Denn de Sünners doht ok datsülve.

34. Un wenn ji lehnt, vun de ji höpt, wedder to nehmen; wat för en Dank hebbt ji darvun? Denn ok de Sünners lehnt de Sünners, up dat se Gliekes wedder nehmt. 3. Mos. 25, 35. Matth. 5, 42.

35. Doch awer leeft ju Fiende; doht wol un deent, dat ji nicks darför höpt, so ward ju Lohn grot wesen, un ward Kinner vun den Allerhöchsten wesen. Denn He is gütig ok öwer de Undankbaren un de Boshaften. Ps. 37, 26.

36. Darum west barmhartig, as ok ju Vader barmhartig is. 2. Mos. 34, 6. Ps. 103, 8. 13.

37. Richt nich, so ward ji ok nich richt. Verdammt nich, so ward ji ok nich verdammt. Vergevt, so ward ju vergeven. Röm. 2, 1.

38. Gevt, so ward ju geven. En vull, gedrückt, gerüttelt un öwerflödig Maat ward man in ju Schoot geven; denn grad[107] mit dat Maat, dar ji mit meet, ward man ju wedder meeten. Mark. 4, 24.

39. Un He sä se en Glieknis: Kann ok en Blinde en Blinden den Weg wiesen? Warn se nich alle beide in de Kuhl falln?

40. De Jünger is nich öwer sin Meister. Wenn de Jünger is as sin Meister, so is he vullkamen. Joh. 15, 20.

41. Wat sühst du awer en Splitter in din Broder sin Oog, un den Balken in din Oog warrst du nich wahr? Matth. 7, 3.

42. Oder wa kannst du seggen to din Broder: Hol still, Broder, ik will den Splitter ut din Oog trecken; un du sühst sülvst nich den Balken in din egen Oog? Du Heuchler, treck toeerst den Balken ut din Oog un süh denn to, dat du den Splitter ut din Broder sin Oog treckst. Matth. 7, 5.

43. Dat is keen gude Bom, de böse Frucht dricht, un keen böse Bom, de gude Frucht dricht.

44. En jede Bom ward an sin egen Frucht kennt. Denn man plückt keen Fiegen vun de Dornen, ok so plückt man keen Wiendruven vun de Dornbüsch.

45. En gude Minsch bringt wat Gudes hervör ut den guden Schatz vun sin Hart. Un en slechte Minsch bringt wat Böses hervör ut den bösen Schatz vun sin Hart. Denn wovun dat Hart vull is, darvun geiht de Mund öwer. Matth. 12, 35.

46. Wat heet ji Mi awer HErr, HErr, un doht nich, wat Ik ju segg? Matth. 7, 21.

47. Wer to Mi kummt, un hört Min Red un deiht se, den will Ik ju wiesen, wem he to verglieken is. Röm. 2, 13. Jak. 1, 22.

48. He is liek en Minsch, de en Hus bu’ un grav deep, un lä den Grund up den Fels. As awer en Water keem, do reet de Strom na dat Hus ran, un kunn dat nich bewegen; denn dat weer up den Felsen gründt.

49. Wer awer hört un nich deiht, de is liek en Minsch, de en Hus bu’ up de Eer ahn Grund, un de Strom reet to em ran, un dat full bald, un dat Hus kreeg en groten Reet.

Dat 7. Kapitel.

1. As He awer vör dat Volk utredt harr, gung He na Kapernaum.

2. Un de Knecht vun en Hauptmann, den he werth heel, leeg dodkrank. Matth. 8, 5.

3. As he awer vun JEsus hör, schick he de Öllsten vun de Juden to Em, un be’ Em, dat He keem un sin Knecht gesund maken dä.

4. As se awer to JEsus keemen, beden se Em mit Fliet, un sproken: He is werth, dat Du em dat erwiesen deihst.

5. Denn he hett uns Volk leef, un hett uns de Schol bu’t.

6. JEsus awer gung mit se hen. As se awer nu nich wiet vun dat Hus weern, schick de Hauptmann vun sin Frünn to Em, un leet Em seggen: Ach, HErr, bemöh Di nich, ik bün dat nich werth, dat Du unner min Dack geihst. Matth. 8, 8.

[108]

7. Darum hef ik ok mi sülvst nich würdig holn, dat ik to Di keem; sonnern sprek een Wort, so ward min Jung gesund.

8. Denn ok ik bün en Minsch, de Obrigkeit unnerdahn, un hef Kriegsknechts unner mi, un sprek to een: »Gah hen!« so geiht he hen, un to den annern: »Komm her!« so kummt he, un to min Knecht: »Doh dat!« so deiht he dat.

9. As awer JEsus dat hör, wunner He sik öwer em, un wenn’ sik um, un sprok to dat Volk, dat Em nafolgen dä: Ik segg ju, son Glov hef Ik in Israel nich funn’.

10. Un as de, weke utschickt weern, wedder na Hus keemen, funn’ se den kranken Knecht gesund.

11. Un dat begev sik darna, dat He in en Stadt mit Namen Nain gung, un veele vun Sin Jüngers gungen mit Em, un veel Volk.

12. As He awer neeg an dat Stadtdohr keem, süh, do drog man en Doden rut, de de enzige Söhn vun sin Moder weer; un se weer en Wetfru, un veel Volk ut de Stadt gung mit ehr. 1. Kön. 17, 17.

13. Un as de HErr se sehn dä, dä se Em leed, un He sprok to ehr: Ween nich! Matth. 9, 36. Jer. 31, 16.

14. Un trä hento, un röhr den Sarg an, un de Dregers stunnen still. Un He sprok: Jüngling, Ik segg di, stah up! Mark. 5, 41.

15. Un de Dode rich sik up, un fung an to spreken. Un He gev em sin Moder. 2. Kön. 4, 36.

16. Un dar keem se all en Furcht an, un priesen GOtt, un sproken: Dar is en grote Prophet unner uns upstahn, un GOtt hett Sin Volk besöcht.

17. Un düsse Red öwer Em war lut dörch dat ganze jüdische Land, un alle umliggen Länner.

18. Un dat Allns verkünnigten Johannes sin Jüngers em. Un he reep to sik twee vun sin Jüngers, Matth. 11, 2.

19. Un schick se to JEsus, un leet Em seggen: Büst Du, de dar kamen schall, oder schüllt wi up en annern töven?

20. As awer de Jüngers to Em kemen, sproken se: Johannes de Döper hett uns to Di schickt, un lett Di seggen: Büst Du, de dar kamen schall, oder schüllt wi up en annern töven?

21. To düsse Stunn awer mak He veele gesund vun Süken un Plagen un böse Geister, un veele Blinden schenk He dat Gesicht.

22. Un JEsus antwort un sprok to se: Gaht hen, un verkünnigt Johannes, wat ji sehn un hört hebbt: De Blinden seht, de Lahmen gaht, de Utsätzigen ward rein, de Doden staht up, un de Armen ward dat Evangelium predigt; Jes. 85, 5. Matth. 11, 5.

23. Un selig is, wer sik nich an Mi argern deiht. Matth. 11, 6.

24. As awer Johannes sin Baden torüggungen, fung JEsus an to reden to dat Volk vun Johannes: Wat sünd ji rut gahn in de Wüstenie to sehn? Wüllt ji en[109] Rohr sehn, dat vun den Wind bewegt ward? Matth. 11, 7.

25. Oder wat sünd ji rut gahn to sehn? Wüllt ji en Minsch sehn in weeke Kleder? Seht, de in herrliche Kleder un Lüsten levt, de sünd in de königliche Höf.

26. Oder wat sünd ji rutgahn to sehn? Wüllt ji en Prophet sehn? Ja, Ik segg ju, de dar mehr is as en Prophet.

27. He is dat, vun den schreven steiht: Süh, Ik schick Min Engel vör Din Angesicht her, de dar torecht maken schall Din Weg vör Di. Mal. 3, 1. Matth. 11, 10. Mark. 1, 2.

28. Denn Ik segg ju, dat unner de, de vun Fruens gebarn sünd, keen gröter Prophet is as Johannes de Döper; de awer lütter is in dat Riek GOttes, de is gröter as he.

29. Un all dat Volk, dat Em hörn dä, un de Töllners, geven GOtt Recht, un leten sik döpen mit Johannes sin Döp.

30. Awer de Pharisäers un Schriftgelehrten verachten GOtt Sin Rat gegen sik sülvst, un leten sik nich vun Em döpen. Apost. 13, 46.

31. Awer de HErr sprok: Wokeen schall Ik de Minschen vun düt Geslecht verglieken? Un wokeen sünd se to verglieken? Matth. 11, 16.

32. Se sünd to verglieken de Kinner, de up den Markt sitt un ropt gegen enanner, un sprekt: Wi hebbt vör ju fleut, un ji hebbt nich danzt; wi hebbt ju klagt, un ji hebbt nich weent.

33. Denn Johannes de Döper is kamen, un eet keen Brod, un drunk keen Wien; so seggt ji: He hett den Düvel. Matth. 3, 4.

34. De Minschensöhn is kamen, itt un drinkt; so seggt ji: Seht, de Minsch is en Freter un Wiensuper, en Fründ vun de Töllners un Sünners.

35. Un de Wiesheit mutt sik rechtfardigen laten vun all ehr Kinner. Matth. 11, 19.

36. Een vun de Pharisäers be’ Em awer, dat He mit em eten schull. Un He gung rin na den Pharisäer sin Hus, un sett Sik to Disch.

37. Un süh, en Fru weer in de Stadt, de weer en Sünnerin. As se vernehmen dä, dat He to Disch sitten dä in den Pharisäer sin Hus, broch se en Glas mit Salv.

38. Un trä vun achtern to Sin Föt, un ween, un fung an, Sin Föt to netten mit Thranen, un mit de Haar vun ehrn Kopp to drögen, un küß Sin Föt, un salv se mit Salv.

39. As awer dat de Pharisäer seeg, de Em laden harr, sprok he bi sik sülvst, un sä: Wenn düsse en Prophet weer, so wüß He, wer un wat vör en Wief dat is, de Em anröhrn deiht; denn se is en Sünnerin.

40. JEsus antworte, un sprok: Simon, Ik hef di wat to seggen. He awer sprok: Meister, segg an.

41. Dar weer en Wucherer, de harr twee Schuldners. De een weer schüllig fief hunnert Groschen, de anner föftig.

42. As se awer nicks harrn to betahln, schenk he dat alle beide.[110] Segg an: Wer vun se ward em am meisten leef hebben? Kol. 2, 13.

43. Simon antworte un sprok: Ik meen, den he am meisten schenkt hett. He awer sprok to em: Du hest recht ordeelt.

44. Un He wenn’ sik to dat Wief, un sprok to Simon: Sühst du düt Wief wol? Ik bün in din Hus kamen, du hest Mi keen Water geven to min Föt, düsse awer hett min Föt mit Thranen nett, un mit de Haar vun ehrn Kopp afdrögt. 1. Mos. 18, 4.

45. Du hest Mi keen Kuß geven; düsse awer, nadem se rin kamen is, hett nich aflaten, Min Föt to küssen. Röm. 16, 16.

46. Du hest Min Kopp nich mit Öl salvt; se awer hett Min Föt mit Salv salvt.

47. Darum segg Ik di: Ehr sünd veele Sünden vergeven, denn se hett veel leef hatt; weken awer wenig vergeven ward, de leeft wenig.

48. Un He sprok to ehr: Di sünd din Sünden vergeven. Matth. 9, 2.

49. Do fungen an, de mit Em to Disch sitten dän, un sproken to sik sülvst: Wer is düsse, de ok de Sünden vergift? Matth. 9, 3.

50. He awer sprok to dat Wief: Din Glov hett di holpen, gah hen mit Freden! Luk. 8, 48. 17, 19. Mark. 5, 34.

Dat 8. Kapitel.

1. Un dat begev sik darna, dat He reisen dä dörch Städte un Flecken, un predig un verkünnig dat Evangelium vun dat Riek GOttes, un de Twölf mit Em.

2. Darto enige Fruens, de He gesund makt harr vun de bösen Geister un Süken; nämlich Maria, de dar Magdalena heet, vun weke weern söven Düvels utfahrn, Mark. 15, 40. 16, 9.

3. Un Johanna, Chusa, den Pleger vun Herodes, sin Fru, un Susanna, un veele annere, de Em Handrekung dän vun ehr Göder.

4. As nu veel Volk bi enanner weer un ut de Städte to Em kemen, sprok He dörch en Glieknis: Matth. 13, 3. Mark. 4, 2.

5. Dar gung en Saimann rut, to sai’n sin Saat; un as he sai’, full wat an den Weg, un war tweiperrt, un de Vageln unner den Himmel freten dat up.

6. Un wat full up den Felsen, un as dat upgung, verdrög dat, darum, dat dat keen Saft harr.

7. Un wat full merrn mank de Dornen; un de Dornen gungen mit up, un heeln dat unner.

8. Un wat full up en gude Land; un dat gung up, un drog hunnertfältig Frucht. As He dat sä, reep He: Wer Ohrn hett to hörn, de hör to! 1. Mos. 26, 12.

9. Sin Jüngers awer frogen Em, un sproken, wat düt Glieknis weer.

10. He awer sprok: Ju is dat geven, to weeten dat Geheemnis vun GOtt Sin Riek; de annern awer in Glieknissen, dat se dat nich seht, ob se dat wol seht, un nich verstaht, ob se dat wol hört. Jes. 6, 9. 10. Matth. 13, 14. Mark. 4, 12. Joh. 12, 40. Apost. 28, 26.

[111]

11. Düt is awer dat Glieknis: De Saat is GOtt Sin Wort.

12. De awer an den Weg sünd, dat sünd, de dat hört; darna kummt de Düvel, un nimmt dat Wort vun ehr Hart, up dat se nich glovt un selig ward.

13. De awer up den Felsen, sünd de: wenn se dat hört, nehmt se dat Wort mit Freuden an; un de hebbt keen Wuddeln, en Tied lang glovt se, un to de Tied vun de Anfechtung fallt se af.

14. Dat awer mank de Dornen full, dat sünd de, de dat hört, un gaht hen unner de Sorgen, Riekdom un Wollust vun dat Leven, un erstickt, un bringt keen Frucht.

15. Dat awer up dat gude Land sünd de, de dat Wort hört un beholt in en fein gut Hart, un bringt Frucht in Geduld. Apost. 16, 14. Ebr. 10, 36.

16. Nüms awer stickt en Licht an, un deckt dat mit en Fatt to, oder sett dat unner en Bank; sonnern he sett dat up en Lüchter, up dat, wer rin geiht, dat Licht sehn deiht. Matth. 5, 15. Mark. 4, 21.

17. Denn dar is nicks verborgen, dat nich apenbar ward, ok nicks Heemlichs, dat nich bekannt war un an den Dag keem. Matth. 10, 26. Mark. 4, 22.

18. So seht nu darup, woans ji tohört. Denn wer dar hett, den ward geven, wer awer nich hett, vun den ward nahm, ok dat he meent to hebben. Matth. 13, 12.

19. Dar gungen awer hento Sin Moder un Sin Bröder, un kunnen vör dat Volk nich to Em kamen. Matth. 12, 46. Mark. 3, 31.

20. Un dat war Em anseggt: Din Moder un Din Bröder staht buten, un wüllt Di sehn. Mark. 3, 32.

21. He awer antworte, un sprok: Min Moder un min Bröder sünd düsse, de GOttes Wort hört un doht. Joh. 15, 14.

22. Un dat begev sik up een vun de Dag’, dat He in en Schipp trä mit samt Sin Jüngers. Un He sprok to se: Lat uns öwer den See fahrn, un se stötten vun Lann. Matth. 8, 23. Mark. 4, 36.

23. Un as se segeln dän, sleep He in. Un dar keem en Stormwind up den See, un de Waggen öwerfulln se, un se stunnen in grote Gefahr.

24. Do treden se to Em, un weckten Em up, un sproken: Meister, Meister, wi kamt um! Do stunn He up, un bedroh den Wind un de Waggen vun dat Water, un dat leet af un war still.

25. He sprok awer to se: Wo is ju Glov? Se fürchten sik awer, un wunnerten sik, un sproken unner enanner: Wer is düsse? Denn He befehlt den Wind un dat Water, un se sünd Em gehorsam. Matth. 8, 26.

26. Un se segelten fort in de Gegend vun de Gadarener, weke is grad öwer vun Galiläa. Matth. 8, 28. Mark. 5, 1.

27. Un as He utträ up dat Land, keem Em en Mann in de Möt ut de Stadt, de harr Düvels vun lange Tied her, un he trock[112] keen Kleder an, un blev in keen Hus, sonnern in de Dodenkulen.

28. As he awer JEsus seeg, schreeg he un full vör Em dal, un reep lut, un sprok: Wat hef ik mit Di to schaffen, JEsus, Du Söhn vun GOtt, den Allerhöchsten? Ik bed Di, Du wullst mi nich quälen. Matth. 8, 29.

29. Denn He befohl den unreinen Geist, dat he vun den Minsch utfahrn dä; denn he harr em lange Tied plagt. Un he weer mit Keden bunden un mit Fotfesseln anbunden, un he terreet de Bann’, un war vun den Düvel dreven in de Wüstenie.

30. Un JEsus frog em, un sprok: Wa heetst du? He sprok: Legion, denn dar weern veele Düvels in em fahrn.

31. Un se beden Em, dat He se nich in de Deep fahrn leet.

32. Dar weer awer darsülvst en grote Drift Sögen an de Weid up den Barg. Un se beden Em, dat He se Frielöv gev, in desülven to fahrn. Un He verlöv se dat.

33. Do fahrn de Düvels ut vun den Minsch, un fahrn in de Sögen, un de Drift störrt sik vun de steile Hög in den See, un versopen.

34. As awer de Harrn seegen, wat gescheeg, lepen se weg, un verkünnigten dat in de Stadt un in de Dörper.

35. Do gungen se rut to sehn, wat dar geschehn weer; un keemen to JEsus, un funn’ den Minsch, vun den de Düvels utfahrn weern, sitten to JEsus Sin Föt, antrocken un vernünftig, un se verfehrten sik.

36. Un de dat sehn harrn, verkünnigten se dat, woans de Besetene gesund warn weer.

37. Un de ganze Menge vun de umliggen Länner vun de Gadarener be’ Em, dat He vun se gung. Denn en grote Furcht weer se ankamen. Un He trä in dat Schipp, un kehr wedder um.

38. Do be’ Em awer de Mann, vun den de Düvels utfahrn weern, dat he much bi Em wesen. Awer JEsus leet em vun Sik, un sprok: Mark. 5, 18.

39. Gah wedder to Hus, un segg, wa grote Dinge GOtt an di dahn hett. Un he gung hen, un predig dörch de ganze Stadt, wa grote Dinge JEsus an em dahn harr.

40. Un dat begev sik, as JEsus wedder keem, neem Em dat Volk up, denn se tövten alle up Em.

41. Un süh, dar keem en Mann, mit Namen Jairus, de en Scholöbberste weer, full JEsus to Föt, un be’ Em, dat He wull in sin Hus kamen. Matth. 9, 18.

42. Denn he harr en eenzige Dochter bi twölf Jahr, de leeg up dat Letz. Un as He hengung, dräng Em dat Volk.

43. Un en Fru harr den Blodgang twölf Jahr hatt; de harr all ehr Hav un Gut an Dokters wendt, un kunn vun keen heelt warrn. Mark. 5, 25.

44. De trä vun achtern to Em, fat den Som vun Sin Kleed[113] an, un sogliek stunn de Blodgang still.

45. Un JEsus sprok: Wer hett Mi anfat? As se dat awer all leugnen, sprok Petrus, un de mit em weern: Meister, dat Volk drängt un drückt Di, un du seggst: Wer hett Mi anröhrt?

46. JEsus awer sprok: Mi hett jemand anröhrt; denn Ik föhl, dat en Kraft vun Mi utgahn is.

47. As awer de Fru seeg, dat dat nich verborgen weer, keem se mit Bevern, un full vör Em dal, un verkünnig dat vör all dat Volk, ut wat för en Orsak se Em anröhrt harr, un woans se weer so bald gesund warn.

48. He awer sprok to ehr: Hef guden Moth, Min Dochter, din Glov hett di holpen, gah hen mit Freden.

49. As He noch reden dä, keem een vun de Scholöbbersten sin Lüd, un sprok to Em: Din Dochter is storven, bemöh den Meister nich. Matth. 9, 18. Mark. 5, 35.

50. As awer JEsus dat hör, antwor’ He em, un sprok: Wes’ nich bang; glov blot, so ward se gesund. Mark. 5, 36.

51. As He awer in dat Hus keem, leet He Nüms rin gahn, as alleen Petrus, Jakobus un Johannes, un den Vader un de Moder vun dat Kind.

52. Se weenten awer all, un beklagten se. He awer sprok: Weent nich, se is nich storven, sonnern se slöpt.

53. Un se lachten Em ut; denn se wussen wol, dat se storven weer.

54. He awer drev se all rut, neem se bi de Hand, reep un sprok: Kind, stah up!

55. Un ehr Geist keem wedder, un se stunn sogliek up. Un He befohl, man schull ehr wat to eten geven.

56. Un ehr Öllern verfehrn sik. He awer befohl se, dat se Nüms sän, wat geschehn weer. Luk. 5, 14. Mark. 7, 36.

Dat 9. Kapitel.

1. He reep awer de Twölf tosamen, un gev se Gewalt un Macht öwer alle Düvels, un dat se Süken heeln kunn’, Matth. 10, 1. Mark. 6, 7.

2. Un schick se ut to predigen dat Riek GOttes, un de Kranken gesund to maken.

3. Un sprok to se: Ji schüllt nicks mit ju nehmen up den Weg, weder Stock, noch Tasch, noch Brod, noch Geld; ok schall dar een nich twee Röck hebben. Mark. 10, 9.

4. Un wo ji in en Hus gaht, dar blievt, bet ji vun dar treckt. Luk. 10, 5-7.

5. Un vun de, de ju nich upnehmt, dar gaht rut vun desülvige Stadt, un slaht ok den Stoff af vun ju Föt, to en Tügnis öwer se. Luk. 10, 11.

6. Un se gungen ut, un dörchtrocken de Flecken, predigten dat Evangelium, un maken gesund allerwegens.

7. Dar keem awer vör Herodes, den Veerfürsten, allns, wat dörch[114] Em gescheeg, un he weer besorgt, wiel vun enige seggt war: Johannes is vun de Doden wedder upstahn; Matth. 14, 1. Mark. 6, 14.

8. Vun enige awer: Elias is kamen; vun enige awer: Dar is een vun de olen Propheten wedder upstahn.

9. Un Herodes sprok: Johannes, den hef ik den Kopp afsla’n; wer is awer düsse, vun den ik so wat hörn doh? Un he wull Em sehn.

10. Un de Apostels keemen wedder, un vertelln Em, wa grote Dinge se dahn harrn. Un He neem se to sik, un gung afsiets in en Wüstenie bi de Stadt, de dar heet Bethsaida. Matth. 14, 13.

11. As düt dat Volk wies war, trock dat Em na; un He leet se to Sik, un sä se vun GOtt Sin Riek, un mak gesund, de dat nödig harrn. Awer de Dag fung an, up de Neeg to gahn.

12. Do treden to Em de Twölf, un sproken to Em: Lat dat Volk vun Di, dat se hengaht in de Flecken umher, un in de Dörper, dat se Harbarg un Spies finnt; denn wi sünd hier in de Wüstenie. Matth. 14, 15.

13. He awer sprok to se: Gevt ji se wat to eten. Se sproken: Wi hebbt nich mehr as fief Bröd un twee Fisch; dat wes’ denn, dat wi hengahn schüllt, un Spies kopen för so veel Volk.

14. (Denn dar weern bi fief dusend Mann.) He sprok awer to Sin Jüngers: Lat se sik setten schichtwies’, bi föftig un föftig.

15. Un se dän so, un setten sik all.

16. Do neem He de fief Bröd un twee Fisch, un seeg up na den Himmel, un dank darför, brok se, un gev se de Jüngers, dat se dat Volk vörleggen dän.

17. Un se eten, un warn all satt, un warn uphaven, wat se öwrig blev vun Krömen, twölf Körf vull. 2. Kön. 4, 44.

18. Un dat begev sik, as He alleen weer, un bed, un Sin Jüngers bi Em, frog He se, un sprok: Wat seggt de Lüd öwer Mi, dat Ik bün?

19. Se antworten un sproken: Se seggt, Du büst Johannes de Döper; weke awer, Du büst Elias; weke awer, dar is een vun de olen Propheten wedder upstahn. Matth. 14, 2. Mark. 6, 14.

20. He awer sprok to se: Wer seggt ji awer, dat Ik bün? Do antworte Petrus un sprok: Du büst GOtt Sin Christus. Matth. 16, 16. Mark. 8, 29. Joh. 1, 49.

21. Un He bedroh se, un befohl, dat se dat Nüms sä’n.

22. Un sprok: Denn de Minschensöhn mutt noch veel lieden, un verstött warrn vun de Öllsten un Hohenpresters, un Schriftgelehrten, un dod makt warrn, un an den drütten Dag wedder upstahn. Matth. 17, 22. 20, 17. 18.

23. Do sprok He to se all: Wer Mi folgen will, de verleugen sik sülvst, un nehm sin Krüz up sik däglich, un folg Mi na. Matth. 16, 24. Mark. 8, 34.

[115]

24. Denn wer sin Leven erholn will, de ward dat verleern; wer awer sin Leven verleert um Minetwilln, de ward dat erholn. Luk. 17, 33.

25. Un wat förn Nutzen harr de Minsch, wenn he de ganze Welt gewinnen dä, un verlor sik sülvst, oder dä sik sülvst Schaden?

26. Wer sik awer vör Mi un Min Wör’ schamt, vör den ward sik ok de Minschensöhn schamen, wenn He kamen ward in Sin un Sin Vaders un in de hilligen Engeln ehr Herrlichkeit. Matth. 10, 33. Mark. 8, 38. Luk. 12, 9. 2. Tim. 2, 12.

27. Ik segg ju awer wahrlich, dat enige sünd vun de, de hier staht, de den Dod nich smecken ward, bet dat se GOtt Sin Riek seht.

28. Un dat begev sik na düsse Reden bi acht Dag’, dat He to Sik nehm Petrus, Johannes un Jakobus, un gung up en Barg to beden. Matth. 17, 1. Mark. 9, 2.

29. Un as He bed, war de Gestalt vun Sin Angesicht anners, un Sin Kleed war witt, un glänz.

30. Un süh, twee Männer reden mit Em, weke weern Moses un Elias.

31. De erschienen in Klarheit, un reden vun den Utgang, weken He schull erfülln in Jerusalem.

32. Petrus awer un de mit em weern, weern vull Slap. As se awer upwaken dän, seegen se Sin Klarheit, un de twee Männer, de bi Em stunn’.

33. Un dat begev sik, as de vun Em wieken dän, sprok Petrus to Em: Meister, hier is gut wesen, lat uns dree Hütten maken, Di een, Moses een, un Elias een. Un he wuß nich, wat he reden dä.

34. As he awer düt reden dä, keem en Wolk, un öwerschatt se, un se verfehrn sik, as de Wolk se öwertrock.

35. Un dar keem en Stimm ut de Wolk, de sprok: Düt is Min leeve Söhn, den schüllt ji hörn. Matth. 3, 17. Mark. 1, 11. 9, 7.

36. Un indem son Stimm gescheeg, funnen se JEsus alleen. Un se versweegen dat, un verkünnigten Nüms in desülvigen Dag’, wat se sehn harrn.

37. Dat begev sik awer den Dag darna, as se vun den Barg keemen, keem se veel Volk in de Möt. Matth. 17, 14. Mark. 9, 14.

38. Un süh, en Mann mank dat Volk reep, un sprok: Meister, ik bed Di, beseh doch min Söhn; denn he is min eenzige Söhn.

39. Süh, de Geist grippt em, so schriggt he gliek, un he ritt em, dat he schümt, un mit grote Noth wiekt he vun em, wenn he em reten hett;

40. Un ik hef Din Jüngers beden, dat se em utdrieven schulln, un se kunn dat nich.

41. Do antworte JEsus, un sprok: O du unglövige un verkehrte Art, wa lang schall Ik bi ju wesen, un ju dulden? Bring din Söhn her.

42. Un as he to Em keem, reet em de Düvel, un quäl em. JEsus awer bedroh den unsaubern Geist,[116] un mak den Jungen gesund, un gev em sin Vader wedder.

43. Un alle Lüd verfehrn sik öwer GOtt Sin Herrlichkeit. As se sik awer all verwunnerten öwer Allns, wat He dä, sprok He to Sin Jüngers:

44. Fat ji mit ju Ohrn düsse Red; denn de Minschensöhn mutt öwerantwort warrn in de Minschen ehr Hann. Matth. 17, 22.

45. Awer dat Wort verstunn’ se nich, un dat weer vör se verborgen, dat se dat nich begrepen. Un se weern to bang, Em to fragen um datsülvige Wort.

46. Dar keem ok en Gedanke mank se: Wer mank se de Gröttste weer. Mark. 9, 34.

47. As awer JEsus de Gedanken vun ehr Harten sehn dä, greep He en Kind, un stell dat bi Sik.

48. Un sprok to se: Wer dat Kind upnimmt in Min Nam, de nimmt Mi ok up, un wer Mi upnimmt, de nimmt Den up, de Mi schickt hett. Wer awer de Lüttste is mank ju, de ward grot wesen. Matth. 10, 40. Joh. 13, 20.

49. Do antworte Johannes, un sprok: Meister, wi seegen een, de drev Düvels ut in Din Nam, un wi wehrn em, denn he folg Di nich mit uns. 4. Mos. 11, 27. Mark. 9, 38.

50. Un JEsus sprok to em: Wehrt em nich; denn wer nich wedder uns is, de is för uns. Luk. 11, 23. Matth. 12, 30.

51. Dat begev sik awer, as de Tied erfüllt weer, dat He schull vun hier nahmen warrn, richt He Sin Gesicht, stracks na Jerusalem to wanneln.

52. Un He schick Baden vör Sik hen; de gungen hen un keemen in en Flecken vun de Samariters, dat se Em Harbarg bestellten. Joh. 4, 4.

53. Un se neemen Em nich an, darum, dat He Sin Gesicht richt harr, to wanneln na Jerusalem.

54. As awer dat Sin Jüngers, Jakobus un Johannes, sehn dän, sproken se: HErr, wullt Du, so wüllt wi seggen, dat dar Füer vun den Himmel falln deiht, un se vertehrt, as Elias dä? 2. Kön. 1, 10. 12.

55. JEsus awer wenn’ Sik, un bedroh se, un sprok: Weet ji nich, wat för en Geist sin Kinner ji sünd?

56. De Minschensöhn is nich kamen, de Minschen ehr Seel to verdarven, sonnern to erholn. Joh. 3, 17. 12, 47.

57. Un se gungen in en annern Flecken. Dat begev sik awer, as se up den Weg weern, sprok een to Em: Ik will Di folgen, wo Du hengeihst. Matth. 8, 19.

58. Un JEsus sprok to Em: De Föß hebbt Kuhlen, un de Vageln unner den Himmel hebbt Nester: awer de Minschensöhn hett nich, wo He Sin Kopp henleggt.

59. Un He sprok to en annern: Folg Mi na! De sprok awer: HErr, gif mi Frielöv, dat ik tovör hengah un min Vader begrav.

60. Awer JEsus sprok to em:[117] Lat de Doden ehr Doden begraven, gah du awer hen, un verkünnig GOtt Sin Riek. Matth. 8, 22.

61. Un en anner sprok: HErr, ik will Di nafolgen, awer verlöv mi tovör, dat ik en Afscheed maken doh mit de, de in min Hus sünd. 1. Kön. 19, 20.

62. JEsus awer sprok to em: Wer sin Hand an de Plog leggt, un süht torügg, de is nich geschickt to GOtt Sin Riek. Spr. 26, 11. 2. Pet. 2, 20.

Dat 10. Kapitel.

1. Darna wähl de HErr anner söventig ut, un schick se je twee un twee vör sik her, in alle Städte un Örter, dar He henkamen wull;

2. Un sprok to se: De Aarn is grot, de Arbeiter awer sünd wenig; bed den HErrn vun de Aarn, dat He Arbeiters utschickt in Sin Aarn. Joh. 4, 35. Matth. 9, 37. 38.

3. Gaht hen, süh, Ik schick ju as de Lämmer merrn mank de Wülf. Matth. 10, 16. 23, 34.

4. Dregt keen Büdel, noch Tasch, noch Schoh, un gröt Nüms up de Strat. Matth. 10, 9.

5. Wo ji in en Hus kamt, dar sprekt toeerst: Freden wes’ mit ju!

6. Un wenn darsülvst en Kind vun den Freden sin ward, so ward ju Freden up em ruhn; wo awer nich, so ward ju Freden sik wedder to ju wennen.

7. In datsülvige Hus awer blievt, eet un drinkt, wat se hebbt. Denn en Arbeiter is sin Lohn werth. Ji schüllt nich vun een Hus na dat anner gahn. 5. Mos. 24, 14. Matth. 10, 10. 1. Cor. 9, 14.

8. Un wo ji in en Stadt kamt, un se ju annehmt, dar eet, wat ju vörsett ward. Matth. 10, 11.

9. Un makt de Kranken, de darsülvst sünd, gesund, un seggt se: GOtt Sin Riek is neeg to ju kamen.

10. Wo ji awer in en Stadt kamt, dar se ju nich annehmt, dar gaht rut up ehr Straten, un sprekt:

11. Ok den Stoff, de sik an uns hangt hett vun ju Stadt, sla’t wi af up ju. Doch schüllt ji weten, dat ju GOtt Sin Riek neeg west is. Matth. 10, 14.

12. Ik segg ju: Dat ward de Sodomer erdräglicher gahn an jenen Dag denn son Stadt.

13. Wehe di, Chorazin! Wehe di, Bethsaida! Denn weern de Daden to Tyrus un Sidon geschehn, de bi ju geschehn sünd, se harrn vör Tieden in Sack un in de Asch seten, un Buß dahn. Matth. 11, 21.

14. Doch dat ward Tyrus un Sidon erdräglicher gahn an dat jüngste Gericht, as ju.

15. Un du Kapernaum, de du bet an den Himmel erhaven büst, du warrst bet in de Höll runner stött warrn.

16. Wer ju hört, de hört Mi; un wer ju veracht, de veracht Mi; wer awer Mi veracht, de veracht Den, de Mi schickt hett. Matth. 10, 40. Joh. 13, 20.

17. De söventig awer keemen wedder mit Freuden, un sproken:[118] HErr, uns sünd ok de Düvels unnerdahn in Din Nam.

18. He sprok awer to se: Ik seeg wol den Satanas vun den Himmel falln, as en Blitz. Offenb. 12, 8. 9.

19. Seht, Ik hef ju Macht geven, to perrn up Slangen un Skorpionen, un öwer alle Fiendesgewalt; un ju ward nicks schaden künnen.

20. Doch darin freut ju nich, dat ju de Geister unnerdahn sünd, freut ju awer, dat ju Namen in den Himmel anschreven sünd. Phil. 4, 3.

21. To de Stunn freu Sik JEsus in den GEist, un sprok: Ik pries Di, Vader un HErr vun den Himmel un de Eer, dat Du so wat verborgen hest vör de Wiesen un Kloken, un hest dat de Unmünnigen apenbart. Ja, Vader, also weer dat wolgefällig vör Di. Matth. 11, 25.

22. Dat is Mi Allns öwergeven vun Min Vader. Un Nüms weet, wer de Söhn is, as alleen de Vader, noch wer de Vader is, as alleen de Söhn, un wakeen dat de Söhn will apenbarn. Matth. 11, 27. Joh. 1, 18. 6, 46.

23. Un He wenn’ Sik to Sin Jüngers, un sprok to se alleen: Selig sünd de Ogen, de dat seht, wat ji seht. 1. Kön. 10, 8. Matth. 13, 76.

24. Denn Ik segg ju: Veele Propheten un Könige wulln sehn, wat ji seht, un hebbt dat nich sehn, un hörn, wat ji hört, un hebbt dat nich hört. 1. Pet. 1, 10.

25. Un süh, dar stunn en Schriftgelehrten up, versöch Em, un sprok: Meister, wat mutt ik dohn, dat ik dat ewige Leven arv? Matth. 22, 35. Mark. 12, 28.

26. He awer sprok to Em: Wa steiht in dat Gesetz schreven? Woans lis’t du dar?

27. He antworte, un sprok: Du schast GOtt, Din HErr, leef hebben vun ganzen Harten, vun ganze Seel, vun allen Kräften, un vun ganzen Gemöt, un din Neegsten as di sülvst. 3. Mos. 19, 18. Mark. 12, 30. 31.

28. He awer sprok to em: Du hest recht antwort; doh dat, so warrst du leven. 3. Mos. 18, 5.

29. He awer wull sik sülvst rechtfardigen, un sprok to JEsus: Wer is denn min Neegste? 2. Mos. 2, 13.

30. Do antworte JEsus, un sprok: Dar weer en Minsch, de gung vun Jerusalem raf na Jericho, un full unner de Mörders; de trocken em ut, un slogen em, un gungen darvun, un leeten em halfdod liggen.

31. Dat begev sik awer vun ungefehr, dat en Prester desülve Strat raf trock, un as he em seeg, gung he vöröwer.

32. Desglieken ok en Levit, as he keem bi de Stä, un seeg em, gung he vöröwer.

33. En Samariter awer reis’, un keem darhen, un as he em sehn dä, jammer he em, Ezech. 16, 6.

34. Gung to em, verbunn em sin Wunden, un got dar Öl un Wien rin; un bör em up sin Thier, un broch em in de Harbarg, un pleg em.

35. An den annern Dag rei[119]s’ he, un trock rut twee Groschen un gev se den Werth, un sprok to em: Pleg em; un wenn du wat mehr utleggen warrst, will ik di dat betaln, wenn ik wedder kam.

36. Wat för een, dünkt di, de mank düsse dree de Neegste west is to den, de mank de Mörders fulln weer?

37. He sprok: De de Barmhartigkeit an em dä. Do sprok JEsus to em: So gah hen, un doh desglieken.

38. Dat begev sik awer, as se wannelten, gung He in en Flecken. Dar weer en Fru, mit Namen Martha, de neem Em up in ehr Hus. Joh. 11, 1. 12, 2. 3.

39. Un se harr en Swester, de heet Maria; de sett sik to JEsus Sin Föt, un hör Sin Red to. Apost. 22, 3.

40. Martha awer mak sik veel to schaffen, Em to deen’. Un se trä hento, un sprok: HErr, fragst Du nich darna, dat min Swester mi alleen deen’ lett? Segg ehr doch, dat se dat ok angrippt.

41. JEsus awer antworte, un sprok to ehr: Martha, Martha, du hest veel Sorg un Möh;

42. Eens awer is Noth. Maria hett dat gude Deel utwählt, dat schall nich vun ehr nahmen warrn. Ps. 27, 4. Matth. 6, 33.

Dat 11. Kapitel.

1. Un dat begev sik, dat He weer an en Ort un beden dä. Un as He uphört harr, sprok een vun Sin Jüngers to Em: HErr, lehr uns beden, as ok Johannes sin Jüngers lehr.

2. He awer sprok to se: Wenn ji beden doht, so sprekt: Uns’ Vader in den Himmel, Din Nam warr hilligt. Din Riek kam. Din Will gescheh up de Eer as in den Himmel. Matth. 6, 9.

3. Uns’ däglich Brod gev uns ümmerdar. 2. Mos. 16, 19. 21.

4. Un vergev uns unse Sünden; denn ok wi vergevt alle, de uns schüllig sünd. Un föhr uns nich in Versökung, sonnern erlös’ uns vun dat Övel.

5. Un He sprok to se: Wer is mank ju, de en Fründ hett, un gung to em um Merrnnacht, un sprok to em: Leeve Fründ, lehn mi dree Bröd.

6. Denn dar is min Fründ to mi kamen vun de Strat, un ik hef nich, dat ik em vörlegg.

7. Un de, weke darinnen weer, antwort em, un sprok: Mak mi keen Unruh; de Döhr is all toslaten, un min lütten Kinner sünd bi mi in de Kamer; ik kann nich upstahn un di geven.

8. Ik segg ju, un ob he nich upsteiht, un gift em, darum, dat he sin Fründ is; so ward he doch wegen sin Utverschamtheit upstahn, un em geven so veel as he brukt. Luk. 18, 5.

9. Un Ik segg ju ok: Bedt, so ward ju geven; sökt, so ward ji finn’; kloppt an, so ward ju updahn. Matth. 7, 7. Mark. 11, 24. Joh. 16, 23. 24.

10. Denn wer dar bedt, de nimmt, un wer dar söcht, de finnt,[120] un wer dar ankloppt, den ward updahn.

11. Wo bedt mank ju en Söhn den Vader um Brod, de em en Steen darför beeden deiht? un so he um en Fisch bedt, de em en Slang för den Fisch beeden deiht? Matth. 7, 9.

12. Oder wenn he um en Ei bedt, de em en Skorpion darför beeden deiht?

13. Wenn denn ji, de ji bös sünd, künnt ju Kinner gude Gaven geven, wa veel mehr ward de Vader in den Himmel den hilligen GEist geven de, de Em bedt.

14. Un He drev en Düvel ut, de weer stumm. Un dat gescheeg, as de Düvel utfahrn dä, do sprok de Stumme. Un dat Volk verwunner sik. Matth. 12, 22.

15. Weke awer mank se sproken: He drift de Düvels ut dörch Beelzebub, den Böwersten vun de Düvels. Matth. 12, 24.

16. De annern awer versöchten Em, un begehrten en Teken vun Em vun den Himmel. Matth. 12, 40.

17. He awer vernehm ehr Gedanken un sprok to se: En jede Riek, wenn dat mit sik sülvst uneens ward, dat ward wüst, un een Hus fallt öwer dat anner.

18. Is denn de Satanas ok mit sik sülvst uneens, woans will sin Riek bestahn? Denn ji seggt, Ik driev de Düvels ut dörch Beelzebub.

19. Wenn awer Ik de Düvels dörch Beelzebub utdriev, dörch wen drievt se ju Kinner ut? Darum ward se ju Richters wesen.

20. Wenn Ik awer dörch GOtt Sin Finger de Düvels utdriev, so kummt ja dat Riek GOttes to ju.

21. Wenn en Mann, de sik mit Waffen gut versehn hett, sin Palast bewahrt, so blift dat Sine mit Freden.

22. Wenn awer en Starkerer öwer em kummt, un öwerwindt em, so nimmt he em sin Harnisch, worup he sik verleet, un deelt den Rov ut. Kol. 2, 15.

23. Wer nich mit Mi is, de is wedder Mi; un wer nich mit Mi sammelt, de streut utenanner. Matth. 12, 30.

24. Wenn de unreine Geist vun den Minsch utfahrt, so dörchwannert he wüste Stä’n, söcht Ruh un findt se nich; so sprickt he: Ik will wedder umkehrn in min Hus, dar ik utgahn bün. Matth. 12, 43.

25. Un wenn he kummt, so findt he dat mit Bessens rein makt un smückt.

26. Denn geiht he hen, un nimmt söven Geister to sik, de arger sünd, as he sülvst; un wenn se rinkamt, wahnt se dar, un dat ward darna mit densülvigen Minschen arger, as vörher. Joh. 5, 14.

27. Un dat begev sik, as He düt reden dä, hev en Fru mank dat Volk ehr Stimm up, un sprok to Em: Selig is de Lief, de Di dragen hett, un de Bost, an de Du legen hest. Luk. 1, 28. 30. 48.

28. He awer sprok: Ja, selig sünd, de GOttes Wort hört un bewahrt. Matth. 7, 21.

29. Dat Volk awer dräng dar hento. Do fung He an, un sä: Düt is en bös Geslecht, se begehrt en Teken, un se ward keen Teken[121] geven, as alleen dat Teken vun den Prophet Jonas. Matth. 16, 4.

30. Denn gliek as Jonas weer en Teken för de Niniviten: also ward dat de Minschensöhn wesen för düt Geslecht. Jon. 2, 1.

31. De Königin vun Middag ward hervör treden vör dat Gericht mit de Lüd vun düt Geslecht, un ward se verdammen; denn se keem vun dat Enn vun de Welt, to hörn Salomo sin Wiesheit. Un seht, hier is mehr as Salomo. 1. Kön. 10, 1. 2. Chron. 9, 1. Matth. 12, 42.

32. De Lüd vun Ninive ward hervörtreden vör dat Gericht mit de Lüd vun düt Geslecht, un ward dat verdammen; denn se dän Buße na Jonas sin Predigt. Un seht, hier is mehr as Jonas. Jon. 3, 5. Matth. 12, 41.

33. Nüms stickt en Licht an, un sett dat an en heemlichen Ort, ok nich unner en Kornmaat; sonnern up en Lüchter, up dat, wer rin geiht, dat Licht sehn deiht. Mark. 4, 21.

34. Dat Oog is dat Licht vun den Lief. Wenn nu din Oog eenfoltig wesen ward, so is din ganze Lief licht. Wenn awer din Oog arg is, so is ok din Lief düster.

35. So seh darup, dat nich dat Licht in di Düsternis is.

36. Wenn nu din Lief ganz hell is, dat he keen Stück vun de Düsternis hett, so ward he ganz hell wesen, ward di hell maken as en hellen Blitz.

37. As He awer in de Red weer, be’ Em en Pharisäer, dat He mit em de Middagsmahltied eet. Un He gung rin, un sett Sik to Disch.

38. As dat de Pharisäer sehn dä, wunner he sik, dat He Sik nich vör dat Eten wuschen harr. Matth. 15, 2.

39. De HErr awer sprok to em: Ji Pharisäers holt dat Utwennige vun de Bekers un de Schöddeln rein, awer ju Inwenniges is vull Rov un Bosheit. Luk. 18, 11. 12. Matth. 15, 3. 23, 25. Mark. 7, 8.

40. Ji Narren, meent ji, dat dat binnen rein is, wenn dat buten rein is?

41. Doch gevt Almosen vun dat, dat dar is; süh, so is ju Allns rein.

42. Awer wehe ju Pharisäers, dat ji vun Pfeffermünz un Raute, un allerlie Grönkrut den Teinten nehmt, un gaht vör dat Gericht öwer, un vör GOttes Leef. Düt schull man dohn, un dat nich laten.

43. Wehe ju Pharisäers, dat ji geern baben an sitt in de Scholen, un wüllt gröt’ warrn up den Markt. Luk. 20, 46. Matth. 23, 6. Mark. 12, 39.

44. Wehe ju Schriftgelehrten un Pharisäers, ji Heuchlers, dat ji west gliek as de verdeckten Gräver, dar de Lüd öwer lopt un kennt se nich. Matth. 23, 27.

45. Do antworte een vun de Schriftgelehrten, un sprok to Em: Meister, mit de Wör’ beschimpst Du ok uns.

46. He awer sprok: Un wehe ok ju Schriftgelehrten! denn ji beladt de Minschen mit unerdrägliche Lasten, un ji röhrt se nich mit een Finger an. Jes. 10, 1. Matth. 23, 4. Apost. 15, 10.

[122]

47. Wehe ju! denn ji bu’t de Propheten ehr Gräver; ju Vaders awer hebbt se dod makt. Matth. 23, 29.

48. So betügt ji twar, un willigt in ju Vaders ehr Wark; denn maken se se dod, so bu’t ji ehr Gräver.

49. Darum sprickt GOtt Sin Wiesheit: Ik will Propheten un Apostels to se schicken, un vun düssen ward se weke dod maken un verfolgen. Matth. 10, 16.

50. Up dat förrert ward vun düt Geslecht dat Blod vun alle Propheten, dat vergaten is, siet de Grund vun de Welt leggt is.

51. Vun Abel sin Blot an bet up dat Blot vun Zacharias, de umkeem twischen den Altar un den Tempel. Ja, Ik segg ju: Dat ward förrert warrn vun düt Geslecht. Matth. 23, 35.

52. Wehe ju Schriftgelehrten! denn ji hebbt den Slötel to de Erkenntnis. Ji kamt nich rin, un ji wehrt de, de rin wüllt.

53. As He awer so wat to se seggen dä, fungen de Schriftgelehrten un Pharisäers an, hart up Em to drängen, un Em mit allerlie Fragen den Mund to stoppen.

54. Un luerten up Em, un söchten, ob se wat fangen kunnen ut Sin Mund, dat se en Sak wedder Em harrn. Weish. 2, 12.

Dat 12. Kapitel.

1. Dar leep dat Volk to, un keemen weke Dusend tosamen, so dat se sik unner enanner perrten. Do fung He an, un sä to Sin Jüngers: Ton eersten hödt ju vör de Pharisäers ehrn Suerdeeg, denn dat is de Heuchelie.

2. Dar is awer nicks verborgen, dat nich apenbar ward, un is nicks heemlich, dat man nich weeten ward.

3. Darum, wat ji in Düsternis seggt, dat ward man int Licht hörn; wat ji redt in dat Ohr in de Kamer, dat ward man up dat Dack predigen. Matth. 10, 27.

4. Ik segg ju awer, Min Frünn, west nich bang vör de, de den Lief dod makt, un darna nicks mehr dohn künnt. Jes. 8, 13. 51, 12.

5. Ik will ju awer wiesen, vör weke ji bang wesen schüllt: West bang vör Den, de, nadem He dod makt hett, ok Macht hett, to smieten in de Höll. Ja, Ik segg ju, vör Den west bang.

6. Verkofft man nich fief Lünken för twee Penning? Noch hett GOtt vun desülvigen nich een vergeten.

7. Ok sünd de Haar up ju Kopp all tellt. Darum west nich bang, denn ji sünd beter, as veele Lünken. Luk. 21, 18. 2. Sam. 14, 11.

8. Ik segg ju awer: Wer Mi bekennen deiht vör de Minschen, den ward ok de Minschensöhn bekennen vör GOtt Sin Engel. Matth. 10, 32.

9. Wer Mi awer verleugnet vör de Minschen, de ward verleugnet warrn vör GOtt Sin Engeln.

10. Un wer dar redt en Wort[123] wedder den Minschensöhn, den schall dat vergeven warrn; wer awer den hilligen GEist lästert, den schall dat nich vergeven warrn. Matth. 12, 31.

11. Wenn se ju awer föhrn ward in ehr Scholn, un vör de Obrigkeit un de Gewaltigen, so sorgt nich, wa oder wat ji antworten, oder wat ji seggen schüllt. Matth. 10, 19. Mark. 13, 11.

12. Denn de hillige GEist ward ju to desülvige Stunn lehrn, wat ji seggen schüllt.

13. Do sprok awer een vun dat Volk to Em: Meister, segg min Broder, dat he mit mi dat Arv deelt.

14. He awer sprok to em: Minsch, wer hett mi to en Richter oder Arvscheeder öwer ju sett?

15. Un sprok to se: Seht to, un hödt ju vör den Giez; denn Nüms levt darvun, dat he veel Göder hett. 1. Tim. 6, 9. 10.

16. Un He sä se en Glieknis, un sprok: Dar weer en rieken Mann, den sin Feld harr gut dragen.

17. Un He dach bi sik sülvst, un sprok: Wat schall ik dohn? Ik hef nich, dar ik min Frücht hensammeln kann.

18. Un sprok: Dat will ik dohn, ik will min Schüns afbreken, un se gröter bu’n, un will darin sammeln Allns, wat mi wussen is, un min Göder.

19. Un will seggen to min Seel: Leeve Seel, du hest en groten Vörrath up veele Jahrn; hef nu Ruh, itt un drink, un hef guden Moth. Sir. 11, 19.

20. Awer GOtt sprok to em: Du Narr, in düsse Nacht ward man din Seel vun di förrern; un wokeen sin ward dat wesen, wat du bereidet hest?

21. Also geiht dat, wer sik Schätze sammelt, un is nich riek in GOtt.

22. He sprok awer to Sin Jüngers: Darum segg Ik ju: Sorgt nich för ju Leven, wat ji eten schüllt, ok nich för ju Lief, wat ji antrecken schüllt. Matth. 6, 25.

23. Dat Leven is mehr, as de Spies, un de Lief mehr as de Kledung.

24. Seht up de Raven, se sai’t nich, se aarnt nich, se hebbt ok keen Kellers, noch Schüns; un GOtt nährt se doch. Wa veel awer sünd ji beter, as de Vageln! Ps. 147, 9.

25. Wer is mank ju, ob he ok darum sorgen deiht, de dar kunn ok een El lang to sin Gröte setten?

26. So ji denn dat Geringste nich vermögt, warum sorgt ji för dat annere?

27. Seht up de Lilln up dat Feld, wa se wasst; se arbeidt nich, so spinnt se ok nich. Ik segg ju awer: dat ok Salomo in all sin Herrlichkeit nich is kledt west as een vun de.

28. Wenn denn GOtt dat Gras, dat hüt up dat Feld steiht un morgen in den Aben smeten ward, so kleden deiht, wa veel mehr ward He ju kleden, ji Kleenglovigen!

[124]

29. Darum ok ji, fragt nicks darna, wat ji eten, oder wat ji drinken schüllt; west nich wankelmödig.

30. Na so wat Allns tracht de Heiden in de Welt; awer ju Vader weet dat wol, dat ji dat brukt. Matth. 6, 32.

31. Doch tracht na GOtt Sin Riek, so ward ju dat Allns tofalln.

32. West nich bang, du lütte Herde; denn dat is ju Vader Sin Wolgefalln, ju dat Riek to geven. Luk. 22, 29. Matth. 11, 26.

33. Verkopt, wat ji hebbt, un gevt Almosen. Makt ju Säcke, de nich old ward, en Schatz, de nümmer afnimmt in den Himmel, dar keen Deef tokummt, un den keen Motten fret. Luk. 18, 20.

34. Denn wo ju Schatz is, dar ward ju Hart ok wesen.

35. Lat ju Lenden umgürt wesen un ju Lichter brenn’; Jer. 1, 17. 1. Pet. 1, 13. Matth. 25, 1.

36. Un west gliek de Minschen, de up ehrn HErrn tövt, wenn He upbreken ward vun de Hochtied, up dat, wenn He kummt, un ankloppt, se Em bald upmakt.

37. Selig sünd de Knechts, de de HErr, wenn He kummt, waken findt. Wahrlich, Ik segg ju: He ward sik upschörten, un ward se to Disch setten, un vör se gahn un se deen. Joh. 13, 4.

38. Un wenn He kummt in de tweete Wacht, un in de drütte Wacht, un ward dat also finn; selig sünd düsse Knechten.

39. Dat schüllt ji awer weten, wenn en Husherr wüß, to weke Stunn de Deef kamen dä, so wak he, un leet nich in sin Hus breken. 1. Thess. 5, 2.

40. Darum west ji ok bereit; denn de Minschensöhn ward kamen to de Stunn, dar ji dat nich meent. Matth. 24, 44.

41. Petrus awer sprok to Em: HErr, seggst Du düt Glieknis to uns oder ok to alle?

42. De HErr awer sprok: Wat för en grot Ding is dat um en truen un kloken Husholer, den de HErr sett öwer Sin Lüd, dat he se to rechte Tied ehr Gebühr geven deiht! Matth. 24, 45.

43. Selig is de Knecht, den sin Herr findt also dohn, wenn he kummt.

44. Wahrlich, Ik segg ju, he ward em öwer all sin Göder setten.

45. Wenn awer desülve Knecht in sin Harten seggen ward: Min HErr vertreckt to kamen; un fangt an to sla’n de Knechts un Deerns, ok to eten un to drinken, un sik vull to supen,

46. So ward düsse Knecht sin HErr kamen an den Dag, wenn he sik dat nich versüht, un to de Stunn, de he nich weet, un ward em in Stücken tweirieten, un ward em sin Lohn geven mit de Unglövigen.

47. De Knecht awer, de sin Herrn sin Willen weet, un hett sik nich bereit holn, de ward veel Släg utstahn möten. Jak. 4, 17.

[125]

48. De dat awer nich weet, un hett doch dahn dat, wat Släg werth is, de ward wenig Släg kriegen. Denn weken veel geven is, bi den ward man veel söken; un weken veel befahln is, vun den ward man veel förrern.

49. Ik bün kamen, dat Ik en Füer anstek up de Eer: wat wull Ik leever, as dat dat all brenn dä!

50. Awer Ik mutt mi tovör döpen laten mit en Döp. Un wa is Mi so bang, bet se vullbrocht ward! Matth. 20, 22.

51. Meent ji, dat Ik herkamen bün, Freden to bringen up de Eer? Ik segg: Nee; sonnern Striet.

52. Denn vun nu af an ward fief in en Hus uneens wesen; dree gegen twee, un twee gegen dree.

53. De Vader ward gegen den Söhn wesen, un de Söhn gegen den Vader; de Moder gegen de Dochter, un de Dochter gegen de Moder; den Mann sin Moder gegen sin Fru, un den Söhn sin Fru gegen ehrn Mann sin Moder.

54. He awer sprok to dat Volk: Wenn ji en Wolk seht upgahn vun Westen, so sprekt ji bald: Dar kummt Regen, un dat geschüht so. Matth. 16, 2.

55. Un wenn ji seht den Südwind weihn, so seggt ji: Dat ward hitt warrn, un dat geschüht so.

56. Ji Heuchler, de Gestalt vun de Eer un den Himmel künnt ji unnersöken, warum unnersökt ji düsse Tied nich? Joh. 4, 35.

57. Warum richt ji nich an ju sülvst, wat recht is?

58. Wenn du awer mit din Weddersaker vör den Fürsten geihst, so doh Fliet up den Weg, dat du em los warrst, up dat he di nich etwa vör den Richter trecken deiht, un de Richter öwerlevert di den Stockmeister, un de Stockmeister smitt di in dat Gefängnis. Spr. 25, 8. Matth. 5, 25.

59. Ik segg di: Du warrst vun dar nich rut kamen, bet du den allerletzten Penning betahln deihst.

Dat 13. Kapitel.

1. Dar weern awer to desülve Tied weke darbi, de verkünnigten Em vun de Galiläer, de ehr Blod Pilatus mit ehr Opfer mengt harr.

2. Un JEsus antworte, un sprok to se: Meent ji, dat düsse Galiläer vör alle Galiläers Sünners west sünd, wiel se dat leden hebbt?

3. Ik segg: Nee; sonnern, wenn ji ju nich betert, ward ok ji all up glieke Wies umkamen. Ps. 7, 13.

4. Oder meent ji, dat de achtein, up weke de Thorn in Siloah full un se dod slog, mehr schüllig west sünd as alle Minschen, de in Jerusalem wahnt?

5. Ik segg: Nee; sonnern, wenn ji ju nich betert, ward ji alle up glieke Wies umkamen.

6. He sä se awer düt Glieknis: Dar harr Een en Fiegenbom, de weer plant in sin Wienbarg, un he keem, un söch Frucht darup, un funn se nich.

7. Do sprok he to den Wiengarner: Süh, ik bün nu dree[126] Jahr lang alle Jahr kamen, un hef Frucht söcht up düssen Fiegenbom, un finn se nich; hau em af, wat hinnert he dat Land?

8. He awer antworte un sprok to em: Herr, lat em noch düt Jahr stahn, bet dat ik um em grav, un em Mist geven doh,

9. Ob he wull Frucht bringen, wo nich, so hau em darna af.

10. Un He lehr in en Schol up den Sabbat.

11. Un süh, en Fru weer dar, de harr en Krankheitsgeist achtein Jahr, un se weer krumm, un kunn sik nich uprichten.

12. As JEsus se awer seeg, reep He se to sik un sprok to ehr: Fru, wes’ los vun din Krankheit.

13. Un lä de Hann up ehr. Un sogliek rich se sik up, un pries GOtt. Mark. 7, 32.

14. Do antworte de Scholöbberste, un war unwillig, dat JEsus up den Sabbat heel, un sprok to dat Volk: Dar sünd söß Dag, darin man arbeiden schall; in düsse kamt un lat ju heeln, un nich an en Sabbatdag.

15. Do antworte em de HErr, un sprok: Du Heuchler! Löst nich jedereen unner ju sin Ossen oder Esel vun de Krüff up den Sabbat, un bringt em to Water?

16. Schull awer nich löst warrn an den Sabbat düsse, de doch Abraham sin Dochter is, vun düsse Bande, de Satanas bunden hett nu wol achtein Jahr?

17. Un as He düt sä, mußten sik scham’ all, de Em towedder west weern; un all dat Volk freu sik öwer all de herrliche Daden, de vun Em geschehn.

18. He sprok awer: Womit is GOtt Sin Riek to verglieken? Un womit schall ik dat verglieken?

19. Dat is mit en Sempkorn to verglieken, dat en Minsch neem, un legg dat in sin Garn, un dat wuß un war en groten Bom, un de Vageln vun den Himmel wahn’ unner sin Twiegen. Matth. 13, 31. Mark. 4, 31.

20. Un awermals sprok He: Womit schall Ik GOtt Sin Riek verglieken?

21. Dat is mit en Suerdeeg to verglieken, den en Fru neem, un meng em mank dree Schepel Mehl, bet dat dat alltosam suer war. Matth. 13, 33.

22. Un He gung dörch Städte un Flecken, un lehr, un neem Sin Weg na Jerusalem.

23. Dar sprok awer een to Em: HErr, sünd dar wenige, de selig ward? He sprok to se:

24. Ringt darna, dat ji ingaht dörch de enge Port, denn veele ward, dat segg Ik ju, darna trachten, woans se rin kamt, un ward dat nich dohn künn. Matth. 7, 13. Phil. 3, 12.

25. Vun de Tied an, wenn de Husvader upstahn is, un de Döhr toslaten hett, dar ward ji denn anfangen, buten to stahn, un an de Döhr to kloppen, un seggen: »HErr, HErr, mak uns apen!« Un He ward antworten, un to ju[127] seggen: Ik kenn ju nich, wo ji her sünd!« Matth. 7, 23.

26. So ward ji denn anfangen to seggen: »Wi hebbt vör Di seten un drunken, un up de Straten hest Du uns lehrt.«

27. Un He ward seggen: »Ik segg ju, Ik kenn ju nich, wo ji her sünd; wiekt alle vun Mi, ji Öveldoers!« Matth. 7, 23. 25, 41. Ps. 6, 9.

28. Dar ward wesen Hulen un Tänklappern; wenn ji sehn ward Abraham, un Isaak, un Jakob, un alle Propheten in GOtt Sin Riek, ju awer rut stött.

29. Un dar ward kamen vun Osten un vun Westen, vun Norden un vun Süden, de to Disch sitten ward in GOtt Sin Riek.

30. Un süh, dar sünd weke, de de Letzten sünd, de ward de Eersten wesen, un sünd Eerste, de ward de Letzten wesen. Matth. 19, 30.

31. An densülvigen Dag keemen weke Pharisäers, un sproken to Em: Mak di rut, un gah vun hier; denn Herodes will Di dod maken.

32. Un He sprok to se: Gaht hen, un seggt düssen Foß: Süh, Ik drief Düvels ut, un mak gesund hüt un morgen, un an den drütten Dag warr Ik en Enn nehmen.

33. Doch mutt Ik hüt un morgen, un bi Dag darna wanneln; denn dat hört sik nich, dat en Prophet umkamen deiht buten vör Jerusalem.

34. Jerusalem, Jerusalem, de du dod makst de Propheten, un steenigst, de to di schickt ward, wa oft hef Ik din Kinner versammeln wullt, as en Hehn ehr Küken unner ehr Flünken, un ji hebbt nich wullt. Matth. 23, 37.

35. Seht, ju Hus schall ju wüste laten warrn. Denn Ik segg ju: Ji ward Mi nich sehn, bet dat Ik kam, dat ji seggen ward: Gelavt wes’, de dar kummt in den HErrn Sin Namen! Matth. 23, 38. Ps. 69, 26. Ps. 118, 26.

Dat 14. Kapitel.

1. Un dat begev sik, dat He keem in en Hogen vun de Pharisäers sin Hus up en Sabbat, dat Brod to eten; un se heeln up Em. Mark. 3, 2.

2. Un süh, dar weer en Minsch vör Em, de weer watersüchtig.

3. Un JEsus antworte, un sä to de Schriftgelehrten un Pharisäers, un sprok: Is dat ok recht, up den Sabbat to heeln?

4. Se awer swegen still. Un He greep em an, un heel em, un leet em gahn.

5. Un antworte, un sprok to se: Wokeen is mank ju, den sin Oß oder Esel in den Sot fallt, un he nich sogliek em ruttreckt up den Sabbatdag?

6. Un se kunn em darup wedder keen Antwort geven.

7. He sä awer en Glieknis to de Gäste, as He marken dä, wa se wählten, baben an to sitten, un sprok to se:

8. Wenn du vun Jemand nödigt[128] warrst to Hochtied, so sett di nich baben an, dat nich vellicht een, de höger stellt is, as du, vun em laden ward.

9. Un wenn denn kummt, de di un em laden hett, sprickt to di: »Wiek düssen;« un du mußt denn mit Scham unner an sitten.

10. Sonnern wenn du laden warrst, so gah hen, un sett di unneran, up dat, wenn dar kummt, de di laden hett, he to di sprickt: »Fründ, rück rup.« Denn warrst du Ehr hebben vör de, de mit di to Disch sitten doht.

11. Denn wer sik sülvst verhögt, de schall dal sett warrn; un wer sik sülvst siet makt, de schall verhögt warrn. Mark. 23, 12.

12. He sprok ok to den, de em laden harr: Wenn du en Middags- oder Abendmahltied makst, so lad nich din Frünn, noch din Bröder, noch din Blodsfrünn, noch din Nawers, de dar riek sünd; up dat se nich di vellicht wedder ladt, un dat di vergolten ward;

13. Sonnern wenn du en Mahltied maken deihst, so lad de Armen, de Kröpels, de Lahmen, de Blinden: Sir. 4, 1. 14, 13. Tob. 4, 7.

14. So büst du selig; denn se hebbt dat di nich to vergellen. Dat ward di awer vergollen warrn in de Uperstahung vun de Gerechten. Matth. 6, 4. Joh. 5, 29. 11, 24.

15. As awer een so wat hör, de mit to Disch seet, sprok he to Em: Selig is de, de dat Brod eeten deiht in GOtt Sin Riek.

16. He awer sprok to Em: Dar weer en Minsch, de mak en grot Abendeten, un lad veele darto. Spr. 9, 1-12.

17. Un schick sin Knechten ut to de Stunn vun dat Abendeten, de beden sünd to seggen: Kamt, denn Allns is fardig.

18. Un se fungen alle an, een na den annern sik to entschülligen. De eerste sprok to Em: Ik hef en Acker kofft, un mutt rut gahn, un em besehn; ik bed di, entschüllig mi.

19. Un de anner sprok: Ik hef fief Spann Ossen kofft, un ik gah nu hen, se to besehn; ik bed di, entschüllig mi.

20. Un de drütte sprok: Ik hef en Fru nahm, darum kann ik nich kamen.

21. Un de Knecht keem, un sä dat sin HErrn wedder. Do war de Husherr falsch, un sprok to sin Knecht: Gah nu rut up de Weg’ un Straten vun de Stadt, un bring de Armen, de Kröpels, un Lahmen, un Blinden rin.

22. Un de Knecht sprok: Herr, dat is geschehn, wat du befahln hest; dar is awer noch mehr Platz.

23. Un de Herr sprok to den Knecht: Gah rut up de Landstraten, un an de Tün, un nödig se, rin to kamen, up dat min Hus vull ward!

24. Ik segg ju awer, dat vun de Männer, de dar laden sünd, nich een min Abendeten smecken ward.

25. Dar gung awer veel Volk[129] mit Em, un He kehr Sik um, un sprok to se:

26. Wenn jemand to Mi kummt, un haßt nich sin Vader, Moder, Fru, Kinner, Bröder, Swester, ok darto sin egen Leven, de kann Min Jünger nich wesen. 5. Mos. 33, 9. Matth. 10, 37.

27. Un wer nich sin Krüz driggt, un folgt Mi na, de kann Min Jünger nich wesen.

28. Wer is dar awer mank ju, de en Thorn bu’n will, un sitt nich tovör, un öwersleiht de Kosten, ob he dat hett, dat uttoföhrn?

29. Up dat nich, wenn he den Grund leggt hett, un kann dat nich utföhrn, alle, de dat sehn doht, anfangt öwer em to spotten,

30. Un seggt: Düsse Minsch fung an to bu’n, un kunn dat nich utföhrn.

31. Oder wat för en König will sik in en Striet begeven gegen en annern König, un sitt nich tovör un hol Rath, ob he kunn mit tein Dusend gegen den gahn, de öwer em kummt mit twintig Dusend?

32. Wa nich, schickt he Baden, wenn de annere noch wiet af is, un bed um Freden.

33. Also ok jedereen vun ju, de nich afseggt Allns, dat he hett, kann nich Min Jünger wesen.

34. Dat Solt is en gut Ding; wenn awer dat Solt slecht ward, womit schall man solten? Matth. 5, 13. Mark. 9, 50.

35. Dat is weder up dat Land, noch in den Mist wat nütz, sonnern man ward dat wegsmieten. Wer Ohrn hett to hörn, de hör to. Luk. 8, 8.

Dat 15. Kapitel.

1. Dar keemen awer to Em allerlie Töllners un Sünners, dat se em hörn dän. Matth. 9, 10.

2. Un de Pharisäers un Schriftgelehrten murrten, un sproken: Düsse nimmt de Sünners an, un itt mit se. Luk. 7, 39.

3. He sä awer to se düt Glieknis, un sprok:

4. Weke Minsch is mank ju, de hunnert Schap hett, un wenn he darvun een verlüst, de nich lett de negenunnegentig in de Wüstenie, un geiht hen na dat verlaren, bet dat he dat finn deiht? Ezech. 34, 11. 16. Matth. 18, 12. Luk. 19, 10.

5. Un wenn he dat funn hett, so leggt he dat up sin Schuller mit Freuden.

6. Un wenn he to Hus kummt, röppt he sin Frünn un Nawers, un sprickt to se: Freut ju mit mi, denn ik hef min Schap funn, dat verlarn weer.

7. Ik segg ju: Also ward ok Freud wesen in den Himmel öwer Een Sünner, de Buße deiht, vör negenunnegentig Gerechte, de keen Buße brukt. Luk. 5, 32.

8. Oder, weke Fru is, de tein Groschen hett, wenn se een darvun verlüst, de nich en Licht anstickt, un dat Hus fegen deiht, un mit Fliet söcht, bet dat se em findt?

9. Un wenn se em funn hett, röppt se ehr Fründinnen un[130] Nawerschen, un sprickt: Freut ju mit mi; denn ik hef min Groschen funn, den ik verlarn harr.

10. Also ok, segg Ik ju, ward Freud wesen vör de Engeln GOttes öwer een Sünner, de Buße deiht.

11. Un He sprok: En Minsch harr twee Söhns;

12. Un de jüngste vun se sprok to den Vader: Gif mi, Vader, dat Deel vun de Göder, dat mi tohört. Un he deel dat Gut.

13. Un nich lang naher sammel de jüngste Söhn Allns tosam, un trock wiet öwer Land, un darsülvst broch he sin Gut dörch mit Prassen. Spr. 29, 3.

14. As he nu all dat Sine vertehrt harr, keem en grote düre Tied öwer datsülvige Land, un he fung an to darven.

15. Un gung hen, un hung sik an en Börger in dat Land, de schick em up sin Acker, de Sögen to höden.

16. Un he harr geern sin Buk mit Träbern füllt, de de Sögen eeten; awer Nüms gev se em.

17. Do keem he to sik sülvst, un sprok: Wa veel Daglöhners hett min Vader, de Brod in Öwerfloth hebbt, un ik kam um vör Hunger. Spr. 23, 21.

18. Ik will mi upmaken un to min Vader gahn, un to em seggen: Vader, ik hef sünnigt in den Himmel un vör di; Jer. 3, 12. Ps. 51, 6.

19. Un bün vun nu an nich mehr werth, dat ik din Söhn heet; mak mi as een vun din Daglöhners.

20. Un he mak sik up, un keem to sin Vader. As he awer noch wiet weg weer, seeg em sin Vader, un dat jammer em, leep hen, un full em um sin Hals, un küß em. 2. Sam. 14, 33.

21. De Söhn awer sprok to em: Vader, ik hef sünnigt in den Himmel un vör di, un bün nu nich mehr werth, dat ik din Söhn heet.

22. Awer de Vader sprok to sin Knechts: Bringt dat beste Kleed hervör un treckt dat em an, un gevt em en Fingerring an sin Hand, un Schoh an sin Föt;

23. Un bringt en Mastkalf her, un slacht dat, lat uns eten un vergnögt wesen;

24. Denn düsse min Söhn weer dod, un is wedder lebendig warn; he weer verlarn, un is funn warn. Un se fungen an, vergnögt to wesen. Eph. 2, 1. 5. Luk. 5, 14.

25. Awer de öllste Söhn weer up dat Feld, un as he neeg bi dat Hus keem, hör he dat Singen un dat Speeln;

26. Un reep to sik een vun de Knechts, un frog em, wat dat weer.

27. De awer sä em: Din Broder is kamen, un din Vader hett en Mastkalf slacht, wiel he em gesund wedder hett.

28. Do war he falsch, un wull nich rin gahn. Do gung sin Vader rut un be’ em.

[131]

29. He antworte awer, un sprok to den Vader: Süh, so veele Jahr deen ik di, un hef din Gebot noch nie öwertreden; un du hest mi to keen Tied en Bock geven, dat ik mit min Frünn vergnögt wesen kunn.

30. Nu awer düsse din Söhn kamen is, de sin Gut mit Horen vertehrt hett, hest du en Mastkalf slacht. Spr. 29, 3.

31. He awer sprok to em: Min Söhn, du büst all Tied bi mi, un Allns, wat min is, dat is din.

32. Du schust awer vergnögt un guden Moths wesen; denn düsse din Broder weer dod, un is wedder lebendig warn; he weer verlarn, un is wedder funn.

Dat 16. Kapitel.

1. He sprok awer ok to Sin Jüngers: Dar weer en rieken Mann; de harr en Husholer, de war vör em berüchtigt, as harr he em sin Göder umbrocht.

2. Un he leet em kamen, un sprok to em: Wa hör ik dat vun di? Doh Rekenschap vun din Husholn; denn du kannst vun nu an keen Husholer mehr wesen.

3. De Husholer awer sprok bi sik sülvst: Wat schall ik dohn? Min Herr nimmt dat Amt vun mi; graven kann ik nich, so scham ik mi to beddeln.

4. Ik weet wol, wat ik dohn will, wenn ik nu vun dat Amt sett warr, dat se mi in ehr Hüser nehmt.

5. Un he reep to sik alle, de sin Herr wat schüllig weern, un sprok to den eersten: Waveel büst du min Herr schüllig?

6. He sprok: Hunnert Tünn Öl. Un he sprok to em: Nimm din Bref, sett di hen, un schriev gau föftig.

7. Darna sprok he to den annern: Du awer, waveel büst du schüllig? He sprok: Hunnert Tünn Weeten. Un he sprok to em: Nimm din Bref un schriev tachendig.

8. Un de Herr lav den ungerechten Husholer, dat he klok dahn harr. Denn de Kinner vun düsse Welt sünd klöker as de Kinner vun dat Licht in ehr Art. Eph. 5, 9. 1. Thess. 5, 5.

9. Un Ik segg ju ok: Makt ju Frünn mit den ungerechten Mammon, up dat, wenn ji Noth lieden doht, se ju upnehmt in de ewigen Hütten. Matth. 6, 20. Luk. 19, 21. 1. Tim. 6, 19.

10. Wer in dat Geringste tru is, de is ok in dat Grote tru, un wer in dat Geringste unrecht is, de is ok in dat Grote unrecht.

11. Wenn ji nu in den ungerechten Mammon nich tru sünd, wer will ju dat Wahrhafte anvertrun?

12. Un wenn ji in dat Fremde nich tru sünd, wer will ju geven dat, wat ju egen is?

13. Keen Husknecht kann twee Herren deenen: entweder he ward den een hassen, un den annern leef hebben; oder ward een anhangen un den annern verachten. Ji künnt nich GOtt deenen un den Mammon. Matth. 6, 24. Jes. 56, 11.

14. Dat Allns hörn ok de[132] Pharisäers, de weern giezig, un spotten öwer Em. Matth. 23, 14.

15. Un He sprok to se: Ji sünd dat, de ji ju sülvst rechtfardigt vör de Minschen, awer GOtt kennt ju Harten; denn wat hoch is mank de Minschen, dat is en Gruel vör GOtt.

16. Dat Gesetz un de Propheten prophezeihn bet up Johannes, un vun de Tied an ward dat Riek GOttes dörch dat Evangelium predigt, un jedereen drängt sik mit Gewalt darin. Matth. 11, 13.

17. Dat is awer lichter, dat Himmel un Eer vergaht, as dat en Tüttel vun dat Gesetz falln deiht. Luk. 21, 33. Matth. 5, 18.

18. Wer sik scheeden deiht vun sin Fru, un en anner frien deiht, de brickt de Eh’; un wer de frien deiht, de vun ehrn Mann scheeden is, de brickt ok de Eh’. Matth. 5, 31.

19. Dar weer awer en rieken Mann, de sik in Purpur un wunnerschön Linn’ kleden dä, un alle Dag’ herrlich un in Freuden lev.

20. Dar weer awer en armen Mann, mit Namen Lazarus, de leeg vör sin Döhr vull Schwären.

21. Un begehr sik satt to eten vun de Kröm, de vun den Rieken sin Disch fulln; doch keemen de Hunn, un leckten em sin Schwären.

22. Dat begev sik awer, dat de arme Mann storv, un war vun de Engeln in Abraham sin Schot dragen. De Rieke awer storv ok un war begraven.

23. As he nu in de Höll un in de Qual weer, slog he sin Ogen up, un seeg Abraham vun wieden, un Lazarus in sin Schot,

24. Reep, un sprok: Vader Abraham, erbarm di öwer mi, un schick Lazarus her, dat he dat Üterste vun sin Finger in dat Water stippt, un min Tung köhlt; denn ik lie grote Pien in düsse Flamm. Jes. 66, 24.

25. Abraham awer sprok: Denk daran, Söhn, dat du din Gudes kregen hest in din Leven, un Lazarus dargegen hett dat Böse kregen; nu awer ward he tröst, un du warrst pienigt.

26. Un öwer dat Allns is twischen ju un uns en grote Kluft fast sett, dat de, de dar wulln vun hier raf fahrn to ju, künnt dat nich, un ok nich vun dar to uns röwer fahrn.

27. Do sprok he: So be’ ik di, Vader, dat du em schickst in min Vader sin Hus.

28. Denn ik hef noch fief Bröder, dat he se’t betügen deiht, up dat se nich ok kamt an düssen Ort vun de Qual.

29. Abraham sprok to em: Se hebbt Moses un de Propheten; lat se de hörn. Jes. 8, 20. Luk. 34, 16.

30. He awer sprok: Nee, Vader Abraham, sonnern wenn een vun de Doden to se gung, so warn se Buß dohn.

31. He awer sprok to em: Hörn se Moses un de Propheten nich, so ward se ok nich gloven, wenn een vun de Doden upstahn deiht.

[133]

Dat 17. Kapitel.

1. He sprok awer to Sin Jüngers: Dat is unmöglich, dat nich Argernis kamen ward; wehe awer den, dörch weken se kamt!

2. Dat weer em beter, dat man en Möhlsteen an sin Hals hangen, un em in de See smieten dä, as dat he Een vun düsse Lüttjen en Anstot gift. Matth. 18, 6. Mark. 9, 42.

3. Höd ju! Wenn din Broder an di sünnigen deiht, so straf em; un wenn he sik betert, so vergif em. 3. Mos. 19, 17. Matth. 18, 15.

4. Un wenn he söven Mal den Dag an di sünnigen dä, un söven Mal den Dag wedder keem to di, un spreken dä: »Dat deiht mi leed,« so schast du em vergeven.

5. Un de Apostels sproken to den HErrn: Mak unsen Glov stark! Mark. 9, 24.

6. De HErr awer sprok: Wenn ji Glov hebbt as en Sempkorn, un seggt to düssen Mulbeerbom: »Riet di ut, un sett di in de See!« so ward he ju gehorsam wesen.

7. Wer is mank ju, de en Knecht hett, de för em plögen, oder dat Veeh höden deiht, wenn he to Hus kummt vun dat Feld, dat he to em seggt: »Gah gliek hen, un sett di to Disch?«

8. Is dat nich so, dat he to em seggt: »Mak fardig, dat ik to Abend eten doh, bind en Schört vör, un bedeen mi, bet dat ik eten un drunken hef; darna schast du ok eten un drinken!«

9. Dankt he ok den Knecht, dat he dahn hett, wat em befahln weer? Ik meen dat nich.

10. Also ok ji, wenn ji Allns dahn hebbt, wat ju befahln is, so sprekt: »Wi sünd unnütze Knechts; wi hebbt dahn, wat wi to dohn schüllig weern.«

11. Un dat begev sik, as He na Jerusalem reisen dä, trock He merrn dörch Samaria un Galiläa. Joh. 4, 4.

12. Un as He in en Flecken keem, keemen em tein utsätzige Mannslüd entgegen, de stunn vun wieden,

13. Un se fungen an to schrien, un sproken: JEsu, leeve Meister, erbarm Di öwer uns! Ps. 107, 19.

14. Un as He se sehn dä, sprok He to se: Gaht hen, un lat ju sehn bi de Presters. Un dat gescheeg, as se hengungen, warn se rein. 2. Mos. 13, 2. 14, 2.

15. Een awer mank se, as he seeg, dat he gesund warn weer, kehr he um, un pries GOtt mit lude Stimm.

16. Un full dal up sin Angesicht to Sin Föt, un dank Em. Un dat weer en Samariter.

17. JEsus awer antworte un sprok: Sünd nich tein vun se rein warn? Wo sünd awer de Negen?

18. Hett sik sunst keen funn, de wedder umkehrn un GOtt de Ehr geven dä, as düsse Fremde?

19. Un He sprok to em: Stah up, gah hen, din Glov hett di holpen. Luk. 7, 50. 8, 48.

[134]

20. Do He awer fragt war vun de Pharisäers: Wannehr kummt GOtt Sin Riek? antworte He se un sprok: GOtt Sin Riek kummt nich as wat Üterliches. 1. Cor. 4, 20.

21. Man ward ok nich seggen: »Süh hier, oder, dar is dat.« Denn seht, GOtt Sin Riek is inwennig in ju. Matth. 24, 23. Mark. 13, 21.

22. He awer sprok to Sin Jüngers: De Tied ward kamen, dat ji ward begehrn to sehn een Dag vun den Minschensöhn, un ward Em nich sehn.

23. Un se ward to ju seggen: »Süh hier, süh dar.« Gaht nich hen un folgt ok nich. Matth. 24, 23. Mark. 13, 21. Luk. 21, 8.

24. Denn so as de Blitz baben vun den Himmel blitzt, un lücht öwer Allns, dat unner den Himmel is: so ward de Minschensöhn an Sin Dag wesen. Matth. 24, 27.

25. Tovör awer mutt He veel lieden, un verstött warrn vun düt Geslecht. Matth. 16, 21.

26. Un so as dat gescheeg to Noah sin Tieden: so ward dat ok geschehn in de Dag’ vun den Minschensöhn.

27. Se eeten, se drunken, se frieten un leeten sik frien bet up den Dag, as Noah in de Arch gung, un de Sündfloth keem, un broch se all um. 1. Mos. 7, 7.

28. Dessülven glieken as dat gescheeg to Lot sin Tieden. Se eeten, se drunken, se kofften, se verkofften, se planten, se bu’ten.

29. An den Dag awer, as Lot ut Sodom gung, do regen dat Füer un Swefel vun den Himmel un broch se all um. 1. Mos. 19, 15.

30. Up düsse Wies’ ward dat ok togahn an den Dag, wenn de Minschensöhn schall apenbart warrn.

31. An densülven Dag, wer up dat Dack is, un sin Husrat in dat Hus, de stieg nich dal, datsülve to haln. Dessülven glieken, wer up dat Feld is, de wenn’ nich um na dat, wat achter em is. Matth. 24, 17.

32. Denkt an Lot sin Fru! 1. Mos. 19, 26.

33. Wer sin Seel söcht to erholn, de ward se verleern, un wer se verleern ward, de ward ehr to dat Leven helpen. Matth. 10, 39. Mark. 8, 35. Luk. 9, 24.

34. Ik segg ju: In düsse Nacht ward twee up en Bett liggen; een ward annahmen, de anner ward verlaten warrn. Matth. 24, 40. 41.

35. Twee ward mahln mit enanner; de een ward annahmen, de anner ward verlaten warrn.

36. Twee ward up dat Feld wesen; een ward annahmen, un de anner ward verlaten warrn.

37. Un se antworten, un sproken to Em: HErr, wo dar? He awer sprok to se: Wo dat Aas is, dar sammelt sik de Adlers. Hiob. 39, 30. Habak. 1, 8. Matth. 24, 28.

Dat 18. Kapitel.

1. He sä se awer en Glieknis darvun, dat man alle Tied beden, un nich möd warrn schull; Röm. 12, 12. Kol. 4, 2. 1. Thess. 5, 17.

[135]

2. Un sprok: Dar weer en Richter in en Stadt, de weer nich bang vör GOtt, un schu sik vör keen Minsch.

3. Dar weer awer en Wetfru in desülvige Stadt, de keem to em, un sprok: Rett mi vun min Verfolger!

4. Un he wull lang nich. Darna dach he awer bi sik sülvst: Ob ik ok vör GOtt nich bang bün, noch mi vör keen Minsch schuen doh;

5. Wiel mi awer düsse Wetfru so veel Möh maken deiht, will ik se retten, up dat se nich toletzt kamen deiht un öwerlöppt mi. Luk. 11, 7. 8.

6. Do sprok de HErr: Hört hier, wat de ungerechte Richter seggen deiht!

7. Schull awer GOtt nich ok retten Sin Uterwählten, de Dag un Nacht to em ropt; un schull Geduld daröwer hebben?

8. Ik segg ju: He ward se retten in’t Korte. Doch wenn de Minschensöhn kamen ward, meenst du, dat He ok ward Glov finn up de Eer?

9. He sä awer to weke, de öwer sik sülvst de hoge Meenung harrn, dat se fromm weern, un verachten de annern, so en Glieknis:

10. Dar gungen twee Minschen rup in den Tempel, to beden: de een en Pharisäer, de anner en Töllner.

11. De Pharisäer stunn, un be’ bi sik sülvst also: Ik dank Di, GOtt, dat ik nich bün as anner Lüd, Röver, Ungerechte, Ehebreker, oder ok as düsse Töllner; Matth. 5, 20. Jes. 58, 2.

12. Ik fast twee Mal in de Week, un gev den Teinten vun Allns, dat ik hef.

13. Un de Töllner stunn vun feern, wull ok sin Ogen nich upheven to den Himmel; sonnern slog an sin Bost, un sprok: GOtt, wes’ mi Sünner gnädig! Ps. 51, 3.

14. Ik segg ju: düsse gung raf rechtfardigt in sin Hus vör den annern. Denn wer sik sülvst verhögen deiht, de ward erniedrigt warrn, un wer sik sülvst erniedrigt, de ward verhögt warrn. Luk. 14, 11. Jes. 66, 2. Matth. 23, 12. 1. Pet. 5, 5.

15. Se brochten ok junge Kinner to Em, dat He de Hand up se leggen schull. As dat awer de Jüngers segen, bedrohn se de. Jes. 49, 22. Matth. 19, 13. 14. Mark. 10, 13.

16. Awer JEsus reep se to Sik un sprok: Lat de lüttjen Kinner to Mi kamen, un wehrt se dat nich; denn GOtt Sin Riek is ehr.

17. Wahrlich, Ik segg ju: Wer nich GOtt Sin Riek nimmt as en Kind, de ward nich rin kamen. Mark. 10, 15.

18. Un dar frog Em en Öbberste, un sprok: Gude Meister, wat schall ik dohn, dat ik dat ewige Leven arven doh? Matth. 19, 16.

19. JEsus awer sprok to Em: Wat heetst du Mi gut? Nüms is gut, as alleen de eenige GOtt.

20. Du weetst de Gebote wol: Du schast nich ehebreken. Du schast nich dod maken. Du schast nich[136] stehlen. Du schast nich falsch Tügnis reden. Du schast din Vader un din Moder ehrn.

21. He awer sprok: Dat hef ik Allns holn vun min Jugend up.

22. As JEsus dat hör, sprok He to em: Eens fehlt di noch. Verkop Allns, wat du hest, un gif dat an de Armen, so warrst du en Schatz in den Himmel hebben; un kumm, un folg Mi na. Matth. 6, 20.

23. As he dat hörn dä, war he trurig; denn he weer heel riek.

24. As awer JEsus seeg, dat he trurig warn weer, sprok He: Wa swarlich ward de Rieken in GOtt Sin Riek kamen.

25. Dat is lichter, dat en Kameel dörch en Nadelöhr geiht, as dat en Rieke in GOtt Sin Riek kummt.

26. Do sproken, de dat hörn dän: Wer kann denn selig warrn?

27. He awer sprok: Wat bi de Minschen unmöglich is, dat is bi GOtt möglich. Hiob. 42, 2.

28. Do sprok Petrus: Süh, wi hebbt Allns verlaten, un sünd di nafolgt. Matth. 19, 27.

29. He awer sprok to se: Wahrlich, Ik segg ju: Dar is Nüms, de en Hus verlett, oder Öllern, oder Bröder, oder Fru, oder Kinner vun wegen GOtt Sin Riek, 5. Mos. 33, 9.

30. De dat nich veelfältig wedder kriegen deiht in düsse Tied, un in de tokünftige Welt dat ewige Leven. Hiob. 42, 12.

31. He awer neem to Sik de Twölf, un sprok to se: Seht, wi gaht rup na Jerusalem, un dat ward Allns vollendt warrn, dat schreven is dörch de Propheten vun den Minschensöhn. Matth. 17, 22.

32. Denn He ward öwerantwort warrn an de Heiden, un He ward verspott, un beschimpt, un bespiet warrn; Matth. 27, 2.

33. Un se ward Em geißeln, un dod maken, un an den drütten Dag ward He wedder upstahn.

34. Se awer verstunn nicks darvun, un de Red weer se verborgen, un se wussen nich, wat dar seggt weer. Luk. 9, 45.

35. Dat gescheeg awer, as He neeg to Jericho keem, seet en Blinde an den Weg un beddel. Matth. 20, 29. 30. Mark. 10, 46.

36. Do he awer hör dat Volk, dat dar hen gung, forsch he, wat dat weer.

37. Do verkünnigten se em, JEsus vun Nazareth gung dar vöröwer.

38. Un he reep un sprok: JEsus, David sin Söhn, erbarm Di öwer mi!

39. De awer vöran gungen, drohten em, he schull still swiegen. He awer schreeg veel luder: Du Söhn Davids, erbarm Di öwer Mi!

40. JEsus awer stunn still, un heet em to sik bringen. As se em awer neeg bi Em brochten, frog He em,

41. Un sprok: Wat wullt du, dat Ik di dohn schall? He sprok: HErr, dat ik sehn much.

42. Un JEsus sprok to em: Wes’ sehend! Din Glov hett Di holpen. Matth. 9, 22.

[137]

43. Un sogliek war he sehend, un folg Em na, un pries GOtt. Un all dat Volk, dat düt sehn dä, lav GOtt. Ps. 146, 8.

Dat 19. Kapitel.

1. Un He trock rin un gung dörch Jericho.

2. Un süh, dar weer en Mann, mit Namen Zachäus, de weer en Öbberste vun de Töllners, un weer riek;

3. Un wull geern JEsus sehn, wer He weer, un kunn nich vör dat Volk, denn he weer kleen vun Person. Joh. 12, 21.

4. Un he leep vöran, un steeg up in en Mulbeerbom, up dat he Em sehn kunn; denn dar schull He dörchkamen.

5. Un as JEsus keem an de Stä, seeg He up, un war em wahr, un sprok to em: Zachäus, stieg flink runner; denn Ik mutt hüt in din Hus inkehrn.

6. Un he steeg flink runner, un nehm Em up mit Freuden.

7. Do se dat sehn dän, murrten se all, dat He to en Sünner inkehrn dä.

8. Zachäus awer stunn up, un sprok to den HErrn: Süh, HErr, de Hälft vun min Göder gev ik de Armen, un wenn ik jemand bedragen hef, dat gef ik em veerfältig wedder. 2. Mos. 22, 1. Jes. 58, 6.

9. JEsus awer sprok to em: Hüt is düt Hus Heil wedderfahrn, alldewiel he ok Abraham sin Söhn is. Luk. 13, 16.

10. Denn de Minschensöhn is kamen, to söken un selig to maken, dat verlarn is. Matth. 9, 13. 18, 11. 1. Tim. 1, 15.

11. Do se Em tohörten, fahr He fort un sä wieder en Glieknis, darum, dat He neeg bi Jerusalem weer, un se meenten, dat Riek GOttes schull bald apenbart warrn;

12. Un sprok: En Edelmann trock wiet hen in en Land, dat he en Riek innehmen dä, un denn wedder kamen dä. Matth. 25, 14. Mark. 13, 34.

13. Düsse födder tein vun sin Knechts, un gev se tein Pund, un sprok to se: Handelt, bet dat ik wedderkam doh.

14. Sin Börgers awer weern em fiend, un schickten Baden na em, un leeten em seggen: Wi wüllt nich, dat düsse öwer uns herrschen deiht. Joh. 1, 11.

15. Un dat begev sik, as he wedder keem, nadem he dat Riek innahmen harr, heet he de Knechts föddern, de he dat Geld geven harr, darmit he wuß, wat jedereen handelt harr.

16. Do trä herto de Eerste, un sprok: Herr, din Pund hett tein Pund verdeent.

17. Un he sprok to em: Ei, du fromme Knecht, wiel du büst in dat Lüttste tru west, schast du Macht hebben öwer tein Städte. Matth. 25, 21. Luk. 16, 10.

18. De anner keem ok, un sprok: Herr, din Pund hett fief Pund dragen.

19. To den sprok he ok: Un du schast herrschen öwer fief Städte.

20. Un de drütte keem, un[138] sprok: HErr, süh dar, hier is din Pund, dat hef ik in en Sweetdok bewahrt;

21. Ik weer bang vör di; denn du büst en harden Mann: du nimmst, wat du nich leggt hest, un aarnst, wat du nich sai’t hest.

22. He sprok to em: Ut din Mund richt ik di, du Schalk. Wußt du, dat ik en harden Mann bün, un nehmen doh, wat ik nich leggt hef, un aarn doh, wat ik nich sai’t hef; 2. Sam. 1, 16. Matth. 12, 37.

23. Warum hest du denn min Geld nich in de Wesselbank dahn? Un wenn ik kamen weer, harr ik dat mit Zinsen föddert.

24. Un he sprok to de, de darbi stunnen: Nehmt dat Pund vun em, un gevt dat den, de tein Pund hett.

25. Un se sproken to em: Herr, he hett doch tein Pund.

26. Ik segg ju awer: Wer dar hett, den ward geven warrn; vun den awer, de nich hett, ward ok dat nahm warrn, wat he hett. Luk. 8, 18. Matth. 13, 12.

27. Doch jene, min Fiende, de nich wulln, dat ik öwer se herrschen schull, bringt her, un wörgt se vör min Ogen.

28. Un as He düt sä, trock He fort, un reis’ rup na Jerusalem. Mark. 10, 32.

29. Un dat begev sik, as He neeg bi Bethphage un Bethanien weer, un keem an den Ölbarg, schick He twee vun Sin Jüngers, Matth. 21, 1.

30. Un sprok: Gaht hen in den Flecken, de vör ju liggt, un wenn ji rin kamt, ward ji en Fahlen anbunnen finn, up dat noch nie keen Minsch seten hett. Makt dat los un bringt dat her.

31. Un wenn ju jemand fragt, warum ji dat losmaken doht, denn seggt also to em: De HErr brukt se.

32. Un de Gesandten gungen hen, un funnen, as He se seggt harr.

33. Do se awer dat Fahlen losmakten, sproken sin Herren to se: Warum makt ji dat Fahlen los?

34. Se awer sproken: De HErr brukt dat.

35. Un se brochten dat to JEsus, un lä’n ehr Kleder up dat Fahlen, un setten JEsus darup.

36. As He nu hentrock, bredten se ehr Kleder up den Weg.

37. Un as He neeg hento keem, un trock den Ölbarg hendal, fung de ganze Hupen vun Sin Jüngers an, mit Freuden GOtt to laven mit lude Stimm öwer alle Dahten, de se sehn harrn,

38. Un sproken: Lavt wes’, de dar kummt, en König, in den HErrn Sin Namen! Fred wes’ in den Himmel, un Ehr’ in de Hög! Joh. 12, 13. Luk. 2, 14.

39. Un weke vun de Pharisäers in dat Volk sproken to Em: Meister, straf doch din Jüngers.

40. He antworte, un sprok to se: Ik segg ju: Wo düsse warrn still swiegen, so ward de Steen schrien. Hab. 2, 11.

41. Un as He neeg hento keem, seeg He de Stadt an, un ween’ öwer se. 2. Kön. 8, 11. Joh. 11, 35.

[139]

42. Un sprok: Wenn du dat wußt, so warst du ok bedenken to düsse din Tied, wat to din Freden deent. Awer nu is dat vör din Ogen verborgen. 5. Mos. 32, 29. Hos. 14, 10.

43. Denn dar ward de Tied öwer di kamen, dat din Fiende ward um di un din Kinner mit di en Wagenburg slag’n, di belagern un alle Orten Angst maken;

44. Un ward di sleifen, un keen Steen up den annern laten, darum, dat du nich erkennt hest de Tied, darin du heemsöcht büst. 1. Kön. 9, 7. Jes. 29, 3. Jer. 26, 18. Mich. 3, 12. Matth. 24, 2. Mark. 13, 2.

45. Un He gung in den Tempel, un fung an uttodrieven, de darin verkofften un kofften. Matth. 21, 12. Mark. 11, 15.

46. Un sprok to se: Dar steiht schreven: Min Hus is en Bedhus, ji awer hebbt dat makt to en Mörderkul. Jes. 56, 7. Jer. 7, 11.

47. Un He lehr däglich in den Tempel. Awer de Hohenpresters un Schriftgelehrten, un de Vörnehmsten in dat Volk, stellten Em na, dat se Em umbrochten;

48. Un funn nich, woans se Em dohn schulln, denn all dat Volk hung Em an, un hör Em.

Dat 20. Kapitel.

1. Un dat begev sik up een vun de Dag’, as He dat Volk lehr in den Tempel, un predigen dä dat Evangelium, do treden to Em de Hohenpresters un Schriftgelehrten mit de Öllsten. Matth. 21, 23. Mark. 11, 27.

2. Un sän to Em, un sproken: Segg uns, ut wat för Macht deihst Du dat? Oder wer hett Di de Macht geven? Apost. 4, 7.

3. He awer antworte un sprok to se: Ik will ju ok en Wort fragen, seggt Mi dat:

4. Johannes sin Döp, weer se vun den Himmel, oder vun de Minschen?

5. Se awer dachten bi sik sülvst, un sproken: Seggt wi: »Vun den Himmel,« so ward He seggen: »Warum hebbt ji Em denn nich glovt?«

6. Seggt wi awer: »Vun de Minschen,« so ward uns all dat Volk steenigen, un se staht darup, dat Johannes en Prophet is.

7. Un se antworten, se wussen dat nich, wo se her weer.

8. Un JEsus sprok to se: So segg Ik ju ok nich, ut wat för Macht Ik dat doh.

9. He fung awer an, dat Volk to seggen düt Glieknis: En Minsch plant en Wienbarg, un dä em an de Wiengarners ut, un trock öwer Land en lange Tied. Ps. 80, 9. Jes. 5, 1. Matth. 21, 33. Mark. 12, 1.

10. Un to sin Tied schick he en Knecht to de Wiengarners, dat se em geven dän vun den Wienbarg sin Frucht. Awer de Wiengarners slogen em, un leeten em lerrig vun sik. 2. Chron. 36, 15. 16.

11. Un öwer dat schick he noch en annern Knecht hen. Se slogen awer densülvigen ok, un verhöhnten em, un leeten em lerrig vun sik. Matth. 22, 6.

[140]

12. Un öwer dat schick he den drütten hen; se awer verwundeten den ok, un stötten em rut.

13. Do sprok de HErr vun den Wienbarg: Wat schall ik dohn? Ik will min leeven Söhn henschicken; vellicht, wenn se den seht, ward se sik schuen.

14. As awer de Wiengarners den Söhn seegen, dachten se bi sik sülvst, un sproken: Dat is de Arv, lat uns den dod maken, up dat dat Arvgut unse ward. Ps. 2, 8. Ebr. 1, 2.

15. Un se stötten em rut vör den Wienbarg, un maken em dod. Wat ward nu de Herr vun den Wienbarg se dohn?

16. He ward kamen, un düsse Wiengarners umbringen, un sin Wienbarg an annere utdohn. As se dat hörten, sproken se: Dat fehl ok noch!

17. He awer seeg se an, un sprok: Wat is denn dat, dat schreven steiht: »De Steen, den de Bulüd wegsmeten hebbt, is to en Ecksteen warn; Matth. 21, 42.

18. Wer up düssen Steen falln deiht, de ward tweibreken; up weken he awer fallt, den ward he to Grus maken.«

19. Un de Hohenpresters un Schriftgelehrten trachten darna, woans se de Hand an Em leggen dän to düsse Stunn, un weern bang vör dat Volk; denn se verstunn, dat He up se dat Glieknis seggt harr.

20. Un se heeln up Em, un schickten Lurers ut, de sik stelln schulln, as weern se fromm, up dat se Em in de Red fungen, darmit se Em öwerantworten kunn de Obrigkeit un den Landpleger sin Gewalt. Matth. 22, 15. Mark. 12, 13.

21. Un se frogen Em, un sproken: Meister, wi weet, dat Du uprichtig reden un lehrn deihst, un Du achtst keen Minschen sin Ansehn, sonnern Du lehrst den Weg to GOtt recht. Matth. 22, 16.

22. Is dat recht, dat wi den Kaiser Koppgeld gevt oder nich?

23. He awer mark ehr List, un sprok to se: Wat versökt ji Mi?

24. Wiest Mi den Groschen, wokeen sin Bild un Öwerschrift hett he? Se antworten un sproken: Den Kaiser sin.

25. He awer sprok to se: So gevt den Kaiser, wat den Kaiser sin is, un GOtt, wat GOtt Sin is.

26. Un se kunn Sin Wort nich tadeln vör dat Volk; un verwunnerten Sik öwer Sin Antwort, un swegen still.

27. Do treden to Em weke vun de Sadducäers, de dar meent, dar is keen Uperstahung, un fragten Em, Matth. 22, 23.

28. Un sproken: Meister, Moses hett uns schreven: Wenn jemand sin Broder starven deiht, de en Fru hett, un starvt ahn Kinner, so schall sin Broder de Fru nehmen, un sin Broder Kinner tügen. 1. Mos. 38, 8. 5. Mos. 25, 5. Matth. 22, 24. Mark. 12, 19.

29. Nu weern söven Bröder. De eerste neem en Fru, un storv ahn Kinner.

[141]

30. Un de anner neem de Fru, un storv ok ahn Kinner.

31. Un de drütte neem ehr. Dessülvigen glieken alle söven, un leeten keen Kinner, un storven.

32. Toletzt na alle storv ok de Fru.

33. Nu in de Uperstahung, wokeen sin Fru ward se wesen mank de söven? Denn alle söven hebbt ehr ton Fru hatt.

34. Un JEsus antworte, un sprok to se: De Kinner vun düsse Welt friet un lat sik frien;

35. Weke awer würdig wesen ward, de anner Welt to kriegen, un de Uperstahung vun de Doden, de ward nich frien, noch sik frien laten.

36. Denn se künnt nu nich mehr starven; denn se sünd de Engeln gliek, un GOtt sin Kinner, wiel se Kinner sünd vun de Uperstahung. Matth. 22, 30. 1. Joh. 3, 2.

37. Dat awer de Doden uperstaht, hett ok Moses andüdt, bi den Busch, as he den HErrn heten deiht: Abraham sin GOtt, un Isaak sin GOtt, un Jakob sin GOtt. 2. Mos. 3, 6.

38. GOtt awer is nich en GOtt vun de Doden, sonnern vun de Lebennigen; denn se levt Em alle.

39. Do antworten weke vun de Schriftgelehrten, un sproken: Meister, Du hest recht seggt.

40. Un se dörften Em vun nu an nicks mehr fragen.

41. He awer sprok to se: Wa seggt se: Christus is David sin Söhn? Matth. 22, 42. Mark. 12, 35.

42. Un he sülvst, David, sprickt in dat Psalmbok: De HErr hett seggt to min HErrn: Sett Di to min rechte Hand, Ps. 110, 1. Matth. 22, 44.

43. Bet dat Ik legg Din Fiende ton Schemel vun Din Föt.

44. David nennt Em en HErr, woans is He denn sin Söhn?

45. Do awer all dat Volk tohören dä, sprok He to Sin Jüngers:

46. Nehmt ju in Acht vör de Schriftgelehrten, de in lange Kleder gahn wüllt, un sik geern gröten lat up dat Mark, un sitt geern baben an in de Scholen un öwer Disch. Luk. 11, 43. Matth. 23, 3. Mark. 12, 38.

47. Se fret de Wetfruns ehr Hüs’, un wendt lange Gebede vör. De ward desto swarer Verdammnis kriegen. Matth. 23, 14.

Dat 21. Kapitel.

1. He seeg awer up, un seeg de Rieken, wa se ehr Opfer in den Gotteskasten inlä’n. Mark. 12, 41.

2. He seeg awer ok en arme Wetfru, de legg twee Penning rin.

3. Un He sprok: Wahrlich, Ik segg ju: Düsse arme Wetfru hett mehr rinleggt as se all. 2. Cor. 8, 12.

4. Denn düsse all hebbt vun ehr Överflot rinleggt to GOtt Sin Opfer; awer se hett vun ehr Armot all ehr Nahrung, de se harr, inleggt.

[142]

5. Un as weke vun den Tempel seggen dän, dat he smückt weer mit fine Steen un Kleenode, sprok He: Matth. 24, 1. Mark. 13, 1.

6. Dar ward de Tied kamen, in de vun dat all, dat ji sehn doht, nich een Steen up den annern laten ward, de nich entwei braken ward. Luk. 19, 44. Jer. 26, 18. Mich. 3, 12.

7. Se fragten Em awer, un sproken: Meister, wannehr schall dat warrn? Un wat is dat Teken, wenn dat geschehn ward?

8. He awer sprok: Seht to, lat ju nich verföhrn. Denn veele ward kamen in Min Namen, un seggen: Ik bün dat, un: De Tied is herbi kamen. Folgt se nich na! Mark. 13, 22.

9. Wenn ji awer hörn ward vun Kriegen un Empörungen, so verfehrt ju nich; denn düt mutt tovör geschehn; awer dat Enn is nich so bald dar.

10. Do sprok He to se: Een Volk ward upstahn gegen dat anner, un een Riek gegen dat anner;

11. Un ward geschehn grote Erdbeven hier un dar, düre Tied un Pestilenz; ok ward Schrecknisse un grote Teken vun den Himmel geschehn.

12. Awer vör düt Allns ward se de Hann an ju leggen, un ju verfolgen, un ward ju öwerlevern in ehr Scholen un Gefängnisse, un vör Könige un Fürsten trecken um Min Namen willen. Matth. 24, 9. Mark. 13, 19.

13. Dat ward ju awer wedderfahrn to en Tügnis.

14. So nehmt nu to Harten, dat ji nich sorgen doht, woans ji ju verantworten schüllt. Matth. 10, 19.

15. Denn Ik will ju Mund un Wiesheit geven, weke nich schüllt wedderspreken mögen, noch wedderstahn all ju Gegenpart. Apost. 6, 10.

16. Ji ward awer öwerlevert warrn vun de Öllern, Bröder, Blotsfrünn un Frünn; un se ward weke mank ju dod maken. Mich. 7, 6. Apost. 7, 58.

17. Un ji ward haßt wesen vun jedereen um Min Namen willen. Matth. 10, 22. Mark. 13, 13.

18. Un een Haar vun ju Kopp schall nich umkamen. Matth. 10, 30.

19. Fat ju Seelen mit Geduld. 2. Chron. 15, 7. Ebr. 10, 36.

20. Wenn ji awer Jerusalem sehn ward, belagert mit en Heer, so markt, dat ehr Verwüstung herbi kamen is. Matth. 24, 15.

21. Alsdann, wer in Judäa is, de lop weg up de Bargen; un wer merrn darin is, de wiek rut; un wer up dat Land is, de kam nich rin.

22. Denn dat sünd de Dag’ vun de Rach, up dat erfüllt ward Allns, wat schreven steiht.

23. Wehe awer de Swangern un de Fruen, de Bost gevt, in düsse Dag’; denn dar ward grote Not up de Eer wesen, un en Torn öwer düt Volk.

24. Un se ward falln vun dat Swerdt, un gefangen föhrt unner alle Völker; un Jerusalem ward tonicht perrt warrn vun de[143] Heiden, bet dat de Heiden ehr Tied erfüllt ward. Röm. 11, 25.

25. Un dar ward Teken geschehn an de Sünn un den Maand un de Steerns; un up de Eer ward de Lüd bang wesen, un ward vertwiefeln, un de See un Waggen ward brusen. Jes. 13, 10. Matth. 24, 29. Ps. 46, 4.

26. Un de Minschen ward versmachten vör Furcht un vör Töven up de Dinge, de dar kamen schüllt up de Eer. Denn ok de Kräfte vun den Himmel ward sik bewegen. Jes. 64, 7. Ezech. 24, 23.

27. Un denn ward se sehn den Minschensöhn kamen in de Wolk, mit grote Kraft un Herrlichkeit. Dan. 7, 13.

28. Wenn awer düt anfangt to geschehn, so kiekt up, un hevt ju Ogen up, darum dat ju Erlösung sik naht. Röm. 8, 21. 23.

29. Un He sä se en Glieknis: Kiekt an den Fiegenbom un alle Böm. Matth. 24, 32.

30. Wenn se nu utslat, so seht ji dat an se, un markt, dat nu de Sommer neeg is.

31. Also ok ji, wenn ji düt Allns angahn seht, so weet, dat GOtt Sin Riek neeg is.

32. Wahrlich, Ik segg ju: Düt Geslecht ward nich vergahn, bet dat düt Allns geschüt. Matth. 24, 34.

33. Himmel un Eer ward vergahn, awer Min Wör vergaht nich. Luk. 16, 17. Ps. 102, 27. Jes. 51, 6. Matth. 5, 18. Jes. 40, 8.

34. Awer nehmt ju in acht, dat ju Harten nich beswert ward mit Freten un Supen, un mit Sorgen um de Nahrung, un düsse Dag kummt unverwahrns öwer ju; Röm. 13, 13. Gal. 5, 21. Eph. 5, 18.

35. Denn gliek as en Fallstrick ward he kamen öwer alle, de up de Eer wahnt. 1. Thess. 5, 3.

36. So west nu wacker alle Tied, un bedt, dat ji würdig warrn mögt, to entlopen düt all, dat geschehn schall, un to stahn vör den Minschensöhn.

37. Un He lehr bi Dag’ in den Tempel; in de Nacht awer gung He rut, un blev öwer Nacht an den Ölbarg. Joh. 8, 1. 2.

38. Un all dat Volk mak sik up to Em in den Tempel, Em to hörn.

Dat 22. Kapitel.

1. Dat weer awer neeg bi dat Fest vun de söten Bröd, dat dar Ostern heet.

2. Un de Hohenpresters un Schriftgelehrten trachten darna, woans se Em dod maken kunn, se weern awer bang vör dat Volk. Ps. 2, 2. Joh. 11, 47.

3. Awer de Satanas fahr in Judas, nennt Ischarioth, de dar weer ut de Tall vun de Twölf. Matth. 26, 14.

4. Un he gung hen, un sprok mit de Hohenpresters un mit de Hauptlüd, woans he Em se wull öwerlevern.

5. Un se warn froh, un versproken em Geld to geven.

6. Un he versprok sik, un söch Gelegenheit, dat he Em öwerlevern dä ahn Rumor.

[144]

7. Dar keem nu de Dag vun de söten Bröd, up den man opfern muß dat Osterlamm. Matth. 26, 17. Mark. 14, 12.

8. Un He schick Petrus un Johannes, un sprok: Gaht hen, makt uns dat Osterlamm fardig, up dat wi dat eten.

9. Se sproken awer to Em: Wo wullt Du, dat wi dat fardig makt?

10. He sprok to se: Süh, wenn ji na de Stadt rin kamt, ward ju en Minsch in de Möt kamen, de driggt en Waterkruk; folgt em na in dat Hus, dar he rin geiht.

11. Un seggt to den Husherrn: De Meister lett di seggen: Wo is de Harbarg, dar Ik mit Min Jüngers dat Osterlamm eten kann?

12. Un he ward ju en groten getafelten Saal wiesen; dar richt dat to.

13. Se gungen hen, un funn dat so, as He se seggt harr, un richten dat Osterlamm to. Luk. 19, 32.

14. Un as de Stunn keem, sett He sik dal, un de twölf Apostels mit Em. Matth. 26, 20.

15. Un He sprok to se: Mi hett vun Harten darna lengt, düt Osterlamm mit ju to eten, bevör Ik lieden doh.

16. Denn Ik segg ju, dat Ik vun nu af an nich mehr darvun eten warr, bet dat dat erfüllt ward in GOtt Sin Riek.

17. Un He neem den Kelch, dank, un sprok: Nehmt densülven, un deelt em mank ju;

18. Denn Ik segg ju: Ik warr nich drinken vun dat Gewächs vun den Wienstock, bet GOtt Sin Riek kamen deiht.

19. Un He neem dat Brod, dank, un brok dat, un gev dat se, un sprok: Dat is Min Lief, de för ju geven ward; dat doht to Min Gedächtnis. Matth. 26, 26. Mark. 14, 22. 1. Cor. 11, 23. 24.

20. Dessülven glieken ok den Kelch na dat Abendmahl, un sprok: Dat is de Kelch, dat nie Testament in Min Blot, dat för ju vergaten ward.

21. Doch süh, de Hand vun Min Verräter, is mit Mi öwer Disch.

22. Un twar de Minschensöhn geiht hen, as dat beslaten is. Doch wehe den Minsch, dörch den He verraden ward.

23. Un se fungen an to fragen mank sik sülvst, wokeen dat doch wol weer unner se, de dat dohn war?

24. Dar entstunn ok en Striet mank se, wer mank se schull för den Gröttsten holn warrn? Matth. 18, 1. Mark. 9, 34. Luk. 9, 46.

25. He awer sprok to se: De weltlichen Könige herrscht, un de Gewaltigen heet man gnädige Herrn: Matth. 20, 25. Mark. 10, 42.

26. Ji awer nich also; sonnern de Gröttste mank ju schall wesen as de Jüngste, un de Vörnehmste as en Deener. Luk. 9, 48. 1. Pet. 5, 3. 5. 6.

27. Denn wer is de Gröttste? De to Disch sitt, oder de deent? Is dat nich so, dat de to Disch[145] sitten deiht? Ik awer bün mank ju as en Deener. Matth. 20, 28. Joh. 13, 14. Phil. 2, 7.

28. Ji awer sünd dat, de ji bi Mi bleven sünd in Min Anfechtungs. Luk. 18, 28.

29. Un Ik will ju dat Riek vermaken, as Mi dat Min Vader vermakt hett; Luk. 12, 32. Offenb. 2, 28.

30. Dat ji eten un drinken schüllt bi Min Disch in Min Riek, un sitten up Stöhl, un richten de twölf Geslechter Israels. Matth. 19, 28.

31. De HErr awer sprok: Simon, Simon, süh, de Satan hett ju begehrt, dat he ju sichten mug, as den Weeten. 2. Cor. 2, 11. 1. Pet. 5, 8.

32. Ik awer hef för di beden, dat din Glov nich uphörn deiht. Un wenn du di namals bekehrn deihst, so mak din Bröder stark. Joh. 17, 11. 15. 20. Ps. 51, 15.

33. He awer sprok to Em: HErr, ik bün bereit, mit Di in dat Gefängnis un in den Dod to gahn.

34. He awer sprok: Petrus, Ik segg di, de Hahn ward hüt nich kreihn, bevör du dree mal leugnen deihst, dat du Mi kennst. Matth. 26, 34. Mark. 14, 30. 72.

35. Un He sprok to se: So oft as Ik ju utschickt hef ahn Büdel, ahn Tasch, un ahn Schoh, hebbt ji ok je Mangel hatt? Se sproken: Niemals keen. Ps. 23, 1. Ps. 33, 19. Ps. 34, 10. Matth. 10, 9.

36. Do sprok He to se: Awer nu, wer en Büdel hett, de nehm em, dessülven glieken ok de Tasch. Wer awer nich hett, de verkop sin Kleed, un kop en Swerdt.

37. Denn Ik segg ju: Dat mutt ok noch an Mi vullbrocht warrn, dat schreven steiht: »He is unner de Öweldoers rekent.« Denn wat vun Mi schreven is, dat hett en Enn. Jes. 53, 12.

38. Se sproken awer: HErr, süh, hier sünd twee Swerdten. He awer sprok to se: Dat is genog.

39. Un He gung rut na Sin Gewohnheit an den Ölbarg. Em folgten awer Sin Jüngers na an densülven Ort. Matth. 26, 30. Mark. 14, 26. Joh. 18, 1.

40. Un as He darhen keem, sprok He to se: Bedt, up dat ji nich in Anfechtung fallt. Matth. 6, 13.

41. Un He reet sik vun se af, so wiet as man mit en Steen smieten kann, un knee dal, un be’. Matth. 26, 39.

42. Un sprok: Vader, wullt Du, so nimm düssen Kelch vun Mi; doch nich Min, sonnern Din Will schall geschehn. Matth. 26, 39.

43. Dar erschien Em awer en Engel vun den Himmel, un stärk Em.

44. Un dat keem so wiet, dat He mit den Dod ringen dä, un be’ heftiger. Do war awer Sin Sweet as Blotsdruppen, de fulln up de Eer.

45. Un He stunn up vun dat Gebet, un keem to Sin Jüngers, un funn se slapen vör Trurigkeit;

46. Un sprok to se: Wat slapt ji? Staht up un bedt, dat ji nich in Anfechtung fallt.

47. As He awer noch reden dä, süh, de Schar, un een vun de[146] Twölf, nömt Judas, gung vör se her, un gung up JEsus to, um Em to küssen. Matth. 26, 47.

48. JEsus awer sprok to em: Judas, verradest du den Minschensöhn mit en Kuß? Matth. 26, 49.

49. As de awer, de um Em weern, seegen, wat dar warrn wull, sproken se to Em: HErr, schüllt wi mit dat Swerdt darmank slahn?

50. Un een vun se slog den Hohenprester sin Knecht, un hau em sin rechte Ohr af. Matth. 26, 51.

51. JEsus awer antwort, un sprok: Lat se doch so wieder maken. Un He röhr sin Ohr an, un heel em.

52. JEsus awer sprok to de Hohenpresters un Hauptlüd vun den Tempel, un de Öllsten, de to Em kamen weern: Ji sünd, as to en Mörder, mit Swerdten un mit Stangen utgahn. Matth. 26, 55. Mark. 14, 48.

53. Ik bün däglich bi ju in den Tempel west, un ji hebbt keen Hand an Mi leggt; awer düt is ju Stunn, un de Macht vun de Finsternis. Joh. 7, 30. Luk. 8, 20.

54. Se grepen Em awer, un föhrn Em af, un brochten Em in den Hohenprester sin Hus. Petrus awer folg von wieden. Matth. 26, 57. 58. Mark. 14, 53. Joh. 18, 13.

55. Do maken se en Füer an merrn in den Palast, un setten sik tosam, un Petrus sett sik mank se. Matth. 26, 69.

56. Do seeg em en Deenstdeern bi dat Füer sitten, un seeg em fast an, un sprok to em: Düsse weer ok mit Em.

57. He awer verleugen Em, un sprok: Deern, ik kenn Em nich.

58. Un na en lüttje Wiel seeg em en anner, un sprok: Du büst ok een vun de. Petrus awer sprok: Minsch, ik bün dat nich.

59. Un na en Wiel, bi en Stunn, bekräftig dat en anner, un sprok: Wahrlich, düsse weer ok mit Em; denn he is en Galiläer.

60. Petrus awer sprok: Minsch, ik weet nich, wat du seggst. Un gliek darup, as he noch so reden dä, kreih de Hahn. Matth. 26, 74.

61. Un de HErr kehr sik um, un seeg Petrus an. Un Petrus dach an den HErrn Sin Wort: Bevör de Hahn kreihn ward, warrst du mi dree mal verleugnen. Matth. 26, 34. 75. Mark. 14, 30. Joh. 13, 38.

62. Un Petrus gung rut, un ween bitterlich.

63. De Männer awer, de JEsus holn dän, verspotten Em, un slogen Em, Jes. 50, 6.

64. Deckten Sin Gesicht to, un slogen Em in dat Gesicht, un fragten Em, un sproken: Prophezei, wer is dat, de Di slahn dä?

65. Un veel anner Lästerwör sän se gegen Em.

66. Un as dat Dag war, versammelten sik de Öllsten vun dat Volk, de Hohenpresters un Schriftgelehrten, un föhrn Em rut vör ehrn Rath, Matth. 27, 1. Mark. 15, 1.

67. Un sproken: Büst Du Christus? Segg uns dat. He[147] sprok awer to se: Segg Ik ju dat, so glövt ji dat nich; Matth. 26, 63.

68. Frag Ik awer, so antwort ji nich, un lat Mi doch nich los.

69. Darum vun nu an ward de Minschensöhn sitten to de rechte Hand vun GOtt Sin Kraft. Matth. 24, 30. 26, 64. Mark. 14, 62.

70. Do sproken se all: Büst Du denn GOtt Sin Söhn? He sprok to se: Ji seggt dat, denn Ik bün dat.

71. Se awer sproken: Wat brukt wi wieder för Tügnis? Wi hebbt dat sülvst hört ut Sin Mund.

Dat 23. Kapitel.

1. Un de ganze Hupen stunn up, un föhrn Em vör Pilatus. Matth. 27, 2.

2. Un fungen an, Em to verklagen, un sproken: Düssen finnt wi, dat He dat Volk afwendt, un verbeedt, den Kaiser Zins to geven, un sprickt, He is Christus, en König.

3. Pilatus awer frog Em, un sprok: Büst Du de Juden ehr König? He antworte em, un sprok: Du seggst dat. Matth. 27, 11. Mark. 15, 2.

4. Pilatus sprok to de Hohenpreesters, un to dat Volk: Ik finn keen Schuld an düssen Minsch.

5. Se awer heeln an, un sproken: He hett dat Volk upregt darmit, dat He lehrt hett hier un dar in’t ganze jüdische Land, un hett in Galiläa anfungen bet hierher.

6. Do awer Pilatus Galiläa hörn dä, frog he, ob He ut Galiläa weer.

7. Un as he toweeten kreeg, dat He ünner Herodes sin Obrigkeit hör, schick he Em to Herodes, de in desülvigen Dag’ ok to Jerusalem weer. Luk. 3, 1.

8. As awer Herodes JEsus sehn dä, war he heel vergnögt, denn he harr Em all lang geern sehn; denn he harr veel vun Em hört, un höp, he war en Teken sehn.

9. Un he frog Em allerlei; He antworte em awer nicks.

10. De Hohenpreesters awer un Schriftgelehrten stunn un verklagten Em hart.

11. Awer Herodes mit sin Hoflüd veracht un verspott Em, lä Em en witt Kleed an, un schick Em wedder to Pilatus.

12. Up den Dag warn Pilatus un Herodes Frünn mit enanner; denn tovör weern se enanner fiend.

13. Pilatus awer reep de Hohenpreesters un de Öbbersten, un dat Volk tosam,

14. Un sprok to se: Ji hebbt düssen Minsch to mi brocht, as een, de dat Volk afwenden deiht. Un seht, ik hef Em vör ju verhört, un finn an den Minsch keen vun de Saken, de ji Em beschülligen doht; Matth. 27, 23. Joh. 18, 38.

15. Herodes ok nich; denn ik hef ju to em schickt, un seht, man hett nicks up Em brocht, dat den Dod werth is.

16. Darum will ik Em tüchtigen un los laten.

[148]

17. Denn he muß se een na Festgebruk los geven. Matth. 27, 15.

18. Do schreeg de ganze Hupen, un sprok: Fort mit düssen, un gif uns Barabbas los! Matth. 27, 22. 23.

19. Weke weer wegen en Uprohr, de in de Stadt geschehn weer, un wegen en Mord in dat Gefängnis smeeten.

20. Do reep Pilatus noch eenmal to se, un wull JEsus loslaten.

21. Se reepen awer un sproken: Krüzig, krüzig Em!

22. He awer sprok tom drütten Mal to se: Wat hett denn düsse Öwels dahn? Ik finn keen Schuld an Em, weßwegen He starven müß; darum will ik Em tüchtigen un loslaten.

23. Awer se leegen em an mit grot Geschrig, un verlangden, dat He krüzigt war. Un dat Geschrig vun se un de Hohenpresters neem öwerhand. Joh. 19, 12.

24. Pilatus awer urdeel, dat ehr Bitt geschehn dä;

25. Un leet den los, de wegen Uprohr un Mord in dat Gefängnis smeeten weer, um den se beden dän, awer JEsus öwergeev he ehrn Willen. Matth. 27, 26.

26. Un as se Em henföhrn dän, grepen se een, Simon vun Kyrene, de keem vun dat Feld; un se lä’n dat Krüz up em, dat he dat JEsus nadregen dä. Matth. 27, 32. Mark. 15, 21.

27. Dar folg Em awer na en grote Hupen Volk un Fruens, de klagten un beweenten Em.

28. JEsus awer dreih sik um to se, un sprok: Ji Döchter vun Jerusalem, weent nich öwer Mi, sonnern weent öwer ju sülvst, un öwer ju Kinner.

29. Denn süh, de Tied ward kamen, wo man seggen ward: Selig sünd de Unfruchtbaren, un de Liev, de nich gebaren hebbt, un de Böst, de nich sögt hebbt. Matth. 24, 19.

30. Denn ward se anfangen to seggen to de Bargen: Fallt öwer uns! un to de Hügel: Bedeckt uns! Jes. 2, 19. Hes. 10, 8. Offenb. 6, 16. Luk. 9, 6.

31. Denn wenn man dat deiht mit dat gröne Holt, wat will mit dat dröge warrn? Jer. 25, 29. 1. Pet. 4, 17.

32. Dar warn awer ok henföhrt twee anner Öweldäders, dat se mit Em afdahn warn. Jes. 53, 12. Joh. 19, 18.

33. Un as se keemen an de Stä, de dar heet Schädelstä, krüzigten se Em dar, un de Öweldäders mit Em, een to Rechten, un een to Linken. Matth. 27, 38. Mark. 15, 22. Joh. 19, 17.

34. JEsus awer sprok: Vader, vergiv se dat, denn se weet nich, wat se doht. Un se deelten Sin Kleder, un smeeten dat Lott darum. Matth. 5, 44. Ps. 22, 19.

35. Un dat Volk stunn, un seeg to. Un de Öbbersten un se verspotten Em, un sproken: He hett anner holpen, lat Em Sik Sülvst helpen, wenn He Christus is, de Uterwählte vun GOtt. Matth. 27, 39.

36. Dar verspotten Em ok de Kriegsknechts, treden to Em, un brochten Em Edig.

[149]

37. Un sproken: Büst Du de Juden ehr König, so help Di Sülbn.

38. Dar weer ok baben öwer Em de Öwerschrift schreven, mit griechische, un latinsche, un hebräische Bokstaven: Düt is de Juden ehr König. Matth. 27, 37.

39. Awer een vun de Öweldäders, de dar hangt weern, läster Em, un sprok: Büst Du Christus, so help Di Sülbn un uns.

40. Do antwort de anner, straf em, un sprok: Un du büst ok nich bang vör GOtt, de Du doch in glieke Verdammnis büst?

41. Un twar wi sünd dat mit recht, denn wi kriegt, wat unse Daten weert sünd; düsse awer hett nicks Unbilliges dahn.

42. Un sprok to JEsus: HErr, denk an mi, wenn Du in Din Riek kummst.

43. Un JEsus sprok to Em: Wahrlich, Ik segg di, hüt warrst du mit Mi in’t Paradies sien.

44. Un dat weer um de sößte Stunn, un dat war en Düsternis öwer dat ganze Land bet an de negente Stunn. Matth. 27, 45.

45. Un de Sünn verlor ehrn Schien, un de Vörhang in den Tempel reet midden entwei. 2. Mos. 36, 35.

46. Un JEsus reep lut, un sprok: Vader, Ik befehl Min GEist in Din Hann. Un as He dat seggt harr, verscheed He. Matth. 27, 50. Ps. 31, 6. Apost. 7, 58.

47. As awer de Hauptmann sehn dä, wat dar gescheeg, pries he GOtt, un sprok: Gewiß, Düsse is en frommen Mann west.

48. Un all dat Volk, dat darbi weer, un tokieken dä, as se seegen, wat dar gescheeg, slogen se an ehr Bost, un kehrten wedder um.

49. All Sin Verwandte awer stunn vun wieden, un de Fruns, de Em ut Galiläa nafolgt weern, un seegen dat Allns.

50. Un süh, en Mann, mit Namen Joseph, en Ratsherr, de weer en guden, frommen Mann. Matth. 27, 57. Mark. 15, 43. Joh. 19, 38.

51. De harr nich willigt in ehrn Rat un Handel, de weer vun Arimathia, de Juden ehr Stadt, de ok up GOtt Sin Riek töven dä.

52. De gung to Pilatus, un be’ um JEsus Sin Lieknam.

53. Un he neem Em af, wickel Em in Linnen, un lä Em in en Graf, dat in Felsen uthaut weer, darin noch Nüms legen harr.

54. Un dat weer de Rüstdag, un de Sabbat brok an. Matth. 27, 62.

55. Dar folgden awer de Fruns na, de mit Em kamen weern ut Galiläa, un beseegen dat Graf, un woans Sin Lieknam henleggt war.

56. Se kehrten awer um, un makten Spezerien un Salven torecht; den Sabbat öwer awer weern se still na dat Gesetz.

Dat 24. Kapitel.

1. Awer an een vun de Sabbats, heel fröh, keemen se na dat Graf, un drogen de[150] Spezerie, de se fardig makt harrn, un weke mit se. Matth. 28, 1.

2. Se funn awer den Steen afwöltert vun dat Graf;

3. Un gungen rin, un funn den HErrn JEsus Sin Lieknam nich.

4. Un as se daröwer bekümmert weern, süh, do treden twee Mannslüd mit blanke Kleder to se. Joh. 20, 12. Apost. 1, 10.

5. Un se verfehrn sik, un keken dal na de Eer. Do sproken se to se: Wat sökt ji den Lebennigen bi de Doden?

6. He is nich hier, He is upstahn. Denkt daran, wat He ju seggen dä, as He noch in Galiläa weer,

7. Un sprok: De Minschensöhn mutt öwergeven warrn in de Sünners ehr Hann, un krüzigt warrn, un an den drütten Dag upstahn. Matth. 17, 22.

8. Un se dachten an Sin Wör.

9. Un se gungen wedder vun dat Graf, un verkünnigten dat Allns de Elv, un de annern alltosamen.

10. Dat weer awer Maria Magdalena, un Johanna, un Maria Jakobi, un anner mit se, de düt de Apostels seggen dän.

11. Un dar düchten se ehr Wör grad, as weern dat Märken, un glövten se nich.

12. Petrus awer stunn up, un leep na dat Graf, un buck sik rin, un seeg de linnen Döker alleen liggen, un gung darvun; un he wunner sik, woans dat togung.

13. Un süh, twee vun se gungen densülven Dag in en Flecken, de weer vun Jerusalem sößtig Stadien wiet, den sin Namen heet Emmaus. Mark. 16, 12.

14. Un se sproken mit enanner vun all düsse Geschichten.

15. Un dat gescheeg, as se so reden dän, un befragten sik mit enanner, keem JEsus to se ran, un gung mit se. Matth. 18, 20.

16. Awer ehr Ogen warn toholn, dat se Em nich kennen dä’n.

17. He awer sprok to se: Wat sünd dat för Reden, de ji twischen ju verhandeln doht unnerwegs, un sünd trurig?

18. Do antworte de een, mit Namen Kleophas, un sprok to Em: Büst Du alleen unner de Frömden to Jerusalem, de nich weet, wat in düsse Dag’ darin geschehn is?

19. Un He sprok to se: Wat denn? Se awer sproken to Em: Dat vun JEsus vun Nazareth, weke weer en Prophet, mächtig vun Daten un Worten, vör GOtt un all dat Volk; Matth. 21, 11.

20. Wa Em unse Hohenpresters un Öbbersten öwergeven hebbt, dat He to den Dod verurdeelt un krüzigt is.

21. Wi awer höpen, He schull Israel erlösen. Un öwer dat Allns is hüt de drütte Dag, dat düt geschehn is.

22. Ok hebbt uns bang makt weke Fruns vun de Unsen, de sünd fröh bi dat Graf west, Matth. 28, 8. Mark. 16, 10. Joh. 20, 1. 18.

23. Hebbt Sin Lieknam nich funn, kamt un seggt, se hebbt[151] en Gesicht vun de Engeln sehn, de segg hebbt, dat He leven dä.

24. Un enige mank uns gungen hen na dat Graf, un funn dat so, as de Fruens seggt harrn, awer Em funn se nich.

25. Un He sprok to se: O, ji dösigen Lüd un trag vun Harten, to gloven all dat, wat de Propheten seggt hebbt.

26. Muß nich Christus düt lieden, un to Sin Herrlichkeit ingahn? Jes. 50, 6.

27. Un He fung an vun Moses un alle Propheten, un lä se alle Schriften ut, de vun Em seggt weern. 1. Mos. 3, 15. Hiob. 19, 25. Ps. 8, 6. Ps. 16, 9. 10. Ps. 22, 1. Jes. 53, 1. Hos. 6, 1.

28. Un se keemen neeg to den Flecken, dar se hengungen; un He stell sik an, as wull He wieder gahn.

29. Un se nödigten Em, un sproken: Blief bi uns, denn dat will Abend warrn, un de Dag geiht to Enn. Un He gung rin, bi se to blieven. 1. Mos. 19, 3.

30. Un dat gescheeg, as He mit se to Disch sitten dä, neem He dat Brod, dank, brok dat, un gev se dat.

31. Do warn ehr Ogen apen dahn, un se warn Em künnig. Un He verswunn vör se.

32. Un se sproken unner enanner: Brenn uns’ Hart nich in uns, as He mit uns reden dä ünnerwegens, as He uns de Schrift utleggen dä?

33. Un se stunn up to desülvige Stunn, kehrten wedder um na Jerusalem, un funn de Elv versammelt, un de bi se weern,

34. Weke sproken: De HErr is wahrhaftig upstahn, un Simon hett Em sehn. 1. Cor. 15, 4. 5.

35. Un se vertelln se, wat up den Weg geschehn weer, un woans He se künnig warn weer an dat, as He dat Brod brok.

36. As se awer darvun sproken, trä He sülvst, JEsus, merrn mank se, un sprok to se: Freden wes’ mit ju! Mark. 16, 14.

37. Se verfehrn sik awer, un weern bang, meenten, se seegen en Geist.

38. Un He sprok to se: Wat sünd ji so bang? Un warum kamt son Gedanken in ju Harten? Matth. 4, 40.

39. Kiekt Min Hann an, un Min Föt, Ik bün dat Sülven; föhlt Mi an, un seht; denn en Geist hett nich Fleesch un Knaken, as ji seht, dat Ik hef. Joh. 20, 20. 27.

40. Un as He dat seggen dä, wies’ He se Hann un Föt.

41. As se awer noch nich glovten vör Freuden, un sik verwunnerten, sprok He to se: Hebbt ji hier wat to eten?

42. Un se län Em en Stück vun braden Fisch un Honnig vör. Joh. 21, 10.

43. Un He neem dat un eet vör se.

44. He sprok awer to se: Dat sünd de Reden, de Ik to ju seggen dä, as Ik noch bi ju weer; denn dat mutt Allns erfüllt warrn, wat vun Mi schreven is[152] in dat Gesetz Moses, in de Propheten, un in de Psalmen.

45. Do mak He se den Verstand apen, dat se de Schrift verstahn dän,

46. Un sprok to se: Also is dat schreven, un also muß Christus lieden, un upstahn vun de Doden an den drütten Dag, v. 27. Ps. 22, 7. 16.

47. Un predigen laten in Sin Namen Buß un Vergebung vun de Sünden ünner alle Völker, un anfangen to Jerusalem.

48. Ji awer sünd Tügen vun dat All.

49. Un süh, Ik will up ju senden de Verheißung vun Min Vader. Ji awer schüllt in de Stadt Jerusalem blieven, bet dat ji andahn ward mit Kraft ut de Höch. Joh. 15, 26. Luk. 16, 17. Apost. 1, 4.

50. He föhr se awer rut bet na Bethanien, un hev de Hann up, un segen se. Apost. 1, 12.

51. Un dat gescheeg, as He se segen, scheed He vun se, un fahr up na den Himmel. Mark. 16, 19.

52. Se awer be’n Em an, un kehrten wedder na Jerusalem torügg mit grote Freud;

53. Un weern alle Tied in den Tempel, priesen un lavten GOtt.


Evangelium St. Johannis.

Dat 1. Kapitel.

1. To Anfang weer dat Wort, un dat Wort weer bi GOtt, un GOtt weer dat Wort. 1. Mos. 1, 1. 1. Joh. 1, 1. 2. 5, 20.

2. Datsülve weer to Anfang bi GOtt. Spr. 8, 22.

3. Alle Ding’ sünd dörch datsülve makt, un ahn datsülve is nicks makt, wat makt is. Ps. 33, 6. Kol. 1, 16. 17. Ebr. 1, 2.

4. In Em weer dat Leven, un dat Leven weer dat Licht för de Minschen. Joh. 5, 26. 12, 46.

5. Un dat Licht schient in de Düsternis, un de Düsternis hebbt dat nich begrepen. Joh. 8, 12. 9, 5. 12, 46.

6. Dar war en Minsch vun GOtt schickt, de Johannes heeten dä. Matth. 3, 1. Joh. 11, 10. Mark. 1, 2.

7. Desülve keem to’n Tügnis, dat he vun dat Licht tügen dä, up dat se all dörch Em glovten.

8. He weer nich dat Licht, sonnern dat he tüg vun dat Licht.

9. Dat weer dat wahrhaftige Licht, dat alle Minschen hell maken deiht, de in düsse Welt kamt.

10. Dat weer in de Welt, un de Welt is dörch datsülve makt; un de Welt kenn dat nich. 1. Mos. 1, 1. Ebr. 1, 2. Joh. 11, 3.

11. He keem in Sin Egendom, un Sin Lüd neemen Em nich up.

12. So veel Em awer upneemen, de gev He Macht, GOtt Sin Kinner to warrn, de an Sin Namen gloven dän. Röm. 8, 15. Gal. 3, 26.

13. Weke nich vun dat Geblöt, noch vun dat Fleesch sin Will, noch vun en Mann sin Will;[153] sonnern vun GOtt gebarn sünd. 1. Joh. 5, 4. Jak. 1, 18.

14. Un dat Wort war Fleesch, un wahn ünner uns, un wi seegen Sin Herrlichkeit, en Herrlichkeit as vun den eengebornen Söhn vun den Vader, vull Gnad un Wahrheit. Jes. 7, 14. Matth. 1, 16. Luk. 1, 31. 2, 7. Jes. 40, 5. Matth. 17, 2. 2. Pet. 1, 16. 17. Jes. 60, 1.

15. Johannes tügt vun Em, röpt un sprickt: Düsse weer dat, vun Den Ik seggt hef: Na mi ward kamen, de vör mi west is, denn He weer fröher as ik. Matth. 3, 11. Mark. 1, 7.

16. Un vun Sin Füll hebbt wi all nahmen Gnad öwer Gnad. Kol. 1, 19. 2, 9.

17. Denn dat Gesetz is dörch Moses geven; de Gnad un Wahrheit is dörch JEsus Christus warn. 2. Mos. 20, 1.

18. Nüms hett GOtt jemals sehn. De eengeborne Söhn, de in den Vader Sin Schoot is, de hett uns dat verkünnigt. 2. Mos. 33, 20. 1. Joh. 4, 12. 1. Tim. 6, 16. Luk. 10, 22. Joh. 6, 46.

19. Un düt is Johannes sin Tügnis, as de Juden vun Jerusalem Presters un Leviten schicken dä’n, dat se em frogen: Wer büst Du?

20. Un he bekenn un leugne nich, un he bekenn: Ik bün nich Christus.

21. Un se frogen em: Wat denn? Büst du Elias? He sprok: Ik bün dat nich. Büst du en Prophet? Un he antwort: Nee. 5. Mos. 18, 15. Matth. 16, 14.

22. Do sproken se to em: Wat büst du denn? Up dat wi Antwort geven de, de uns schickt hebbt. Wat seggst du vun di sülvst?

23. He sprok: Ik bün de Stimm vun en, de in de Wüst röpt: »Makt den HErrn Sin Weg torecht;« as de Prophet Jesaias seggt hett. Jes. 40, 3. Matth. 3, 3. Mark. 1, 3.

24. Un de schickt weern, de weern vun de Pharisäers;

25. Un se frogen em, un sproken to em: Warum döffst du denn, wenn du nich Christus büst, noch Elias, noch en Prophet?

26. Johannes antwort se, un sprok: Ik döp ju mit Water; awer He is midden mank ju treden, den ji nich kennt. Matth. 3, 11. Mark. 1, 7. Luk. 3, 16.

27. De is dat, de na mi kamen ward, weke vör mi west is, för den ik nich weert bün, dat ik Sin Schohreemen uplösen doh.

28. Düt gescheeg to Bethabara up gündsiet vun den Jordan, wo Johannes döpen dä.

29. Den annern Dag süht Johannes JEsus to sik kamen, un sprickt: Süh, dat is GOtt Sin Lamm, dat de Welt ehr Sünden dregen deiht. 2. Mos. 12, 3.

30. Düsse is dat, vun Den ik seggt hef: Na mi kummt en Mann, de vör mi west is: denn He weer fröher as ik.

31. Un ik kenn Em nich; sonnern up dat He bekannt war in Israel, darum bün ik kamen to döpen mit Water.

32. Un Johannes tüg, un sprok: Ik seeg, dat de GEist[154] rünner fahrn dä as en Duv vun den Himmel, un bleev up Em. Matth. 3, 16. Mark. 1, 10. Luk. 3, 21. 22.

33. Un ik kenn Em nich; awer de mi schicken dä to döpen mit Water, desülve sprok to mi: Öwer weken du sehn warrst den GEist rünner fahrn, un up em blieven, desülve is dat, de mit den hilligen GEist döpen deiht. Apost. 1, 5.

34. Un ik seeg dat, un tüg, dat düsse GOtt Sin Söhn is.

35. Den annern Dag stunn Johannes awermals dar, un twee vun sin Jüngers.

36. Un as he JEsus gahn seeg, sprok he: Süh, dat is GOtt Sin Lamm. 2. Mos. 12, 3.

37. Un twee vun sin Jüngers hörn em reden, un folgden JEsus na.

38. JEsus awer kehr sik um, un seeg se nafolgen, un sprok to se: Wat sökt ji? Se awer sproken to Em: Rabbi, (dat heet up dütsch: Meister), wo büst Du to Harbarg?

39. He sprok to se: Kamt un seht dat. Se keemen, un seegen dat, un bleeven densülven Dag bi Em. Dat weer awer um de teinte Stunn.

40. Een vun de twee, de vun Johannes hörn, un JEsus nafolgden, weer Andreas, Simon Petrus sin Broder. Matth. 4, 18.

41. Düsse funn toeerst sin Broder Simon, un sprickt to em: Wi hebbt den Messias funnen (dat heet up dütsch: de Gesalvde).

42. Un föhr em to JEsus. As JEsus em sehn dä, sprok He: Du büst Simon, Jonas sin Söhn, du schast Kephas heeten (dat heet up dütsch: en Fels). Matth. 16, 18.

43. An den annern Dag wull JEsus wedder na Galiläa gehn, un findt Philippus, un sprickt to em: Folg Mi na.

44. Philippus awer weer vun Bethsaida, ut Andreas un Petrus ehr Stadt.

45. Philippus findt Nathanael, un sprickt to em: Wi hebbt Den funnen, vun weken Moses in dat Gesetz, un de Propheten schreven hebbt, JEsus, Josephs Söhn vun Nazareth. 1. Mos. 49, 10. 5. Mos. 18, 18. Jes. 7, 14. 40, 11. 58, 2. Jer. 23, 5. Ez. 34, 23. Dan. 9, 24. Matth. 2, 23.

46. Un Nathanael sprok to em: Wat kann vun Nazareth Gudes kamen? Philippus sprickt to em: Kumm un seh dat.

47. JEsus seeg Nathanael to sik kamen, un sprickt vun em: Süh, en rechte Israelit, in den keen Falsch is. Ps. 32, 2.

48. Nathanael sprickt to Em: Woher kennst Du mi? JEsus antworte, un sprok: Bevör di Philippus ropen dä, as du ünner den Figenbom weerst, seeg Ik di.

49. Nathanael antworte, un sprickt to Em: Rabbi, Du büst GOtt Sin Söhn, Du büst de König vun Israel. Matth. 14, 33. 16, 16. Mark. 8, 29.

50. JEsus antworte un sprok to em: Du glövst, wiel Ik di seggt hef, dat Ik di ünner den Figenbom sehn hef; du warrst noch Gröteres as dat sehn.

51. Un sprickt to em: Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju, vun nu an[155] ward ji den Himmel apen sehn, un de Engeln GOttes up un dal fahrn up den Minschensöhn. 1. Mos. 28, 12.

Dat 2. Kapitel.

1. Un an den drütten Dag war en Hochtied to Kana in Galiläa; un JEsus Sin Moder weer ok dar.

2. JEsus awer un Sin Jüngers warn ok up de Hochtied beden.

3. Un as dar nich genog Wien weer, sprickt JEsus Sin Moder to Em: Se hebbt keen Wien.

4. JEsus sprickt to ehr: Wief, wat hef Ik mit di to dohn? Min Stunn is noch nich kamen. 2. Sam. 16, 10.

5. Sin Moder sprickt to de Deeners: Wat He ju seggt, dat doht. 1. Mos. 41, 55.

6. Dar weern awer söß steenern Waterfät sett, na den Gebruk vun de Juden ehr Reinigung; un in en jede gungen twee oder dree Emer vull. Mark. 7, 3.

7. JEsus sprickt to se: Füllt de Fät mit Water. Un se füllten se bet baben an.

8. Un He sprickt to se: Geet dat nu ut, un bringt dat den Schaffer. Un se brochten dat.

9. As awer de Schaffer den Wien, de Water west weer, pröven dä, un nich wuß, woher he keem, (de Deeners awer wußten dat, de dat Water ingaten harrn,) röpt de Schaffer den Brüdigam,

10. Un sprickt to em: Jedereen gift toeerst den guden Wien, un wenn se veel drunken hebbt denn den ringern; du hest den guden Wien bet nu beholn. 1. Mos. 43, 34. Hagg. 1, 6.

11. Dat is dat eerste Teken, dat JEsus dä, geschehn to Kana in Galiläa, un apenbar Sin Herrlichkeit. Un Sin Jüngers glövten an Em.

12. Darna trock He dal na Kapernaum, He, Sin Moder, Sin Bröder un Sin Jüngers, un bleven nich lang darsülvst.

13. Un de Juden ehr Ostern weer neeg bi, un JEsus trock up na Jerusalem.

14. Un funn in den Tempel sitten, de dar Ossen, Schap un Duven to Verkop harrn, un de Weslers. Matth. 21, 12. Mark. 11, 15.

15. Un He mak en Geißel ut Tauen, un dreev se all ut den Tempel rut, mitsamt de Schap un Ossen, un schütt de Weslers dat Geld weg, un stött de Dischen um;

16. Un sprok to de, weke de Duven to Verkop harrn: Dregt dat vun hier weg, un makt nich Min Vader Sin Hus to en Kopmannshus.

17. Sin Jüngers awer dachten daran, dat dar schreven steiht: De Iwer för Din Hus hett mi freten. Ps. 69, 10.

18. Do antworten nu de Juden, un sproken to Em: Wat wiest Du uns för en Teken, dat Du so wat dohn dörfst?

19. JEsus antworte un sprok to se: Terbrekt düssen Tempel, un an den drütten Dag will Ik em upbu’n. Matth. 26, 61. 27, 40. Mark. 14, 58. 15, 29.

[156]

20. Do sproken de Juden: Düsse Tempel is in sößunveertig Jahr upbu’t, un Du wullt em in dree Dag’ wedder upbu’n?

21. He awer sprok vun den Tempel vun Sin Lief. Kol. 2, 9.

22. As He nu upstahn weer vun de Doden, dachten Sin Jünger daran, dat He düt seggt harr, un se glövten de Schrift, un de Red, de JEsus seggt harr. Luk. 24, 8. Ps. 16, 10.

23. As He awer to Jerusalem weer in de Ostern up dat Fest, glövten veele an Sin Nam, as se de Teken sehn dän, de He dä.

24. Awer JEsus vertru Sik se nich an, denn He kenn se all.

25. Un bruk nich, dat jemand Tügnis geven dä, vun en Minsch; denn He wuß wol, wat in den Minschen weer. Ps. 10, 7.

Dat 3. Kapitel.

1. Dar weer awer en Minsch mank de Pharisäers, mit Namen Nikodemus, en Öbberste mank de Juden;

2. De keem to JEsus bi de Nacht, un sprok to Em: Meister, wi weet, dat Du büst en Lehrer vun GOtt kamen; denn Nüms kann de Teken dohn, de Du deihst, dat wes’ denn, dat GOtt mit em is.

3. JEsus antworte, un sprok to em: Wahrlich, wahrlich, Ik segg di: Dat wes’ denn, dat jemand vun nien gebarn ward, so kann he GOtt Sin Riek nich sehn.

4. Nikodemus sprickt to Em: Woans kann en Minsch gebarn warrn, wenn he old is? Kann he ok wedder in sin Moder ehrn Lief gahn, un gebarn warrn?

5. JEsus antworte: Wahrlich, wahrlich, Ik segg di: Dat wes’ denn, dat jemand gebarn ward ut dat Water un den GEist, so kann he nich in GOtt Sin Riek kamen. Ezech. 36, 25. 27. Eph. 5, 26. Ebr. 10, 22.

6. Wat vun dat Fleesch gebarn ward, dat is Fleesch, un wat vun den GEist gebarn ward, dat is Geist. 1. Mos. 5, 3. Röm. 3, 23.

7. Wunner di nich, dat Ik di seggt hef: Ji möt vun nien gebarn warrn.

8. De Wind weiht, wo he will, un du hörst sin Susen wol; awer du weest nich, vun woher he kummt, un wo he henfahrt. So is en jeder, de ut den GEist gebarn is. Ps. 135, 7. Pred. 11, 5.

9. Nikodemus antwort un sprok to Em: Wa mag so wat togahn? Ezech. 36, 26.

10. JEsus antwort un sprok to em: Büst du en Meister in Israel, un weest dat nich?

11. Wahrlich, wahrlich, Ik segg di: Wi redt, dat wi weet, un tügt, dat wi sehn hebbt, un ji nehmt uns’ Tügnis nich an.

12. Glövt ji nich, wenn Ik ju vun irdische Dinge seggen doh; wa ward ji denn glöven, wenn Ik ju vun himmlische Dinge seggen war? Weish. 9, 16.

13. Un Nüms fahrt na den Himmel as alleen de, de vun den Himmel dal kamen is, nämlich de Minschensöhn, de in den Himmel is. Ps. 47, 6. Eph. 4, 9.

14. Un gliek as Moses in de[157] Wüstenie en Slang verhögt hett, also mutt de Minschensöhn verhögt warrn. 4. Mos. 28, 8. 9.

15. Up dat all, de an Em glovt, nich verlarn ward, sonnern dat ewige Leven hebbt. Mark. 16, 16. Luk. 19, 10.

16. Also hett GOtt de Welt leef hatt, dat He Sin eengeborn Söhn geven hett, up dat alle, de an Em gloven doht, nich verlarn ward, sonnern dat ewige Leven hebbt. Röm. 5, 8. 8, 32. 1. Joh. 3, 16. 4, 9.

17. Denn GOtt hett Sin Söhn nich schickt in de Welt, dat He de Welt richten dä, sonnern dat de Welt dörch Em selig warrn schall.

18. Wer an Em glövt, de ward nich richt; wer awer nich glövt, de is all richt; denn he glövt nich an GOtt Sin eengeborn Söhn Sin Namen.

19. Dat is awer dat Gericht, dat dat Licht in de Welt kamen is; un de Minschen harrn de Düsternis mehr leef as dat Licht. Denn ehr Werke weern bös.

20. Wer Öwel deiht, de haßt dat Licht, un kummt nich an dat Licht, up dat sin Werke nich straft ward. Eph. 5, 13.

21. Wer awer de Wahrheit deiht, de kummt an dat Licht, dat sin Werke apenbar ward; denn se sünd in GOtt dahn. Eph. 5, 8. 9.

22. Darna keem JEsus un Sin Jüngers in dat jüdische Land, un He harr darsülvst Sin Wesen mit se un döff.

23. Johannes awer döff ok noch to Enon, neeg bi Salim; denn dar weer veel Water, un se keemen darhen, un leeten sik döpen. 1. Sam. 9, 4.

24. Denn Johannes weer noch in dat Stockhus leggt. Matth. 14, 3. Luk. 3, 19. 20.

25. Do keem en Frag up mank Johannes sin Jüngers un de Juden öwer de Reinigung;

26. Un se keemen to Johannes, un sproken to em: Meister, de bi di weer up de günd Siet vun den Jordan, vun den du tügt hest, süh, de döfft, un jedereen kummt to Em. Matth. 3, 13. 3, 11.

27. Johannes antwort, un sprok: En Minsch kann sik nicks nehmen, dat ward em denn geven vun den Himmel. Ebr. 5, 4.

28. Ji sülvst sünd min Tügen, dat Ik seggt hef: Ik bün nich Christus, sonnern bün vör Em her schickt.

29. Wer de Brut hett, de is de Brüdigam; de Fründ awer nun den Brüdigam steiht un hört Em to, un freut sik heel öwer den Brüdigam Sin Stimm. Düsse min Freud is nu erfüllt. Matth. 9, 15.

30. He mutt wassen, ik awer mutt afnehmen. 2. Sam. 3, 1.

31. De vun baben her kummt, is öwer Alle. Wer vun de Eer is, de is vun de Eer, un redt vun de Eer. De vun den Himmel kummt, de is öwer Alle,

32. Un gift Tügnis vun dat, wat he sehn un hört hett; un Sin Tügnis nimmt Nüms an.

33. Wer dat awer annimmt, de[158] versegelt dat, dat GOtt wahrhaftig is.

34. Denn weken GOtt schickt hett, de redt GOtt Sin Wör; denn GOtt gift den GEist nich na dat Maat. Ps. 45, 3. 8.

35. De Vader hett den Söhn leef, un hett Em Allns in Sin Hand geven. Matth. 11, 27.

36. Wer an den Söhn glöven deiht, de hett dat ewige Leven. Wer den Söhn nich glöven deiht, de ward dat Leven nich sehn, sonnern GOtt Sin Torn blift öwer em. Mark. 16, 16. 1. Joh. 5, 10.

Dat 4. Kapitel.

1. As nu de HErr erfahrn dä, dat vör de Pharisäers kamen weer, dat JEsus mehr Jüngers mak un döpen dä, as Johannes,

2. (Obgliek JEsus sülvst nich döpen dä, sonnern Sin Jüngers);

3. Verleet He dat Land Judäa, un trock wedder na Galiläa.

4. He muß awer dörch Samaria reisen.

5. Do keem He in en Stadt vun Samaria, de heet Sichar, neeg bi dat Stück Land, dat Jakob sin Söhn Joseph geev. 1. Mos. 48, 22. Jes. 24, 32.

6. Dar weer awer darsülvst Jakob Sin Born. As nu JEsus möd weer vun de Reis’, sett He sik up den Born; un dat weer um de sößte Stunn.

7. Dar kummt en Fru vun Samaria, Water to haln. JEsus sprickt to ehr: Gif Mi to drinken.

8. Denn Sin Jüngers weern in de Stadt gahn, dat se Spies kofften.

9. Sprickt nu de samaritische Fru to Em: Wa biddest Du vun mi to drinken, do Du doch en Jud büst, un ik en samaritische Fru? Denn de Juden hebbt keen Gemeenschap mit de Samariters.

10. JEsus antworte un sprok to ehr: Wenn du GOtt Sin Gav kennen dä’st, un wer De is, de to di seggt: Gif Mi to drinken; du warst Em be’n, un He war di lebennig Water geven.

11. Sprickt to Em de Fru: HErr, hest Du doch nicks, wo Du mit utfülln kannst, un de Born is deep; woher hest Du denn lebennig Water?

12. Büst Du mehr, as unse Vader Jakob, de uns düssen Born geven hett; un he hett darut drunken, un sin Kinner, un sin Veh.

13. JEsus antworte, un sprok to ehr: Wer düt Water drinkt, de ward wedder döstig warrn,

14. Wer awer vun dat Water drinkt, dat Ik em geven doh, de ward ewiglich nich döstig warrn; sonnern dat Water, dat Ik em geven warr, dat ward in em en Born to dat Water warrn, dat in dat ewige Leven quellen deiht.

15. Sprickt de Fru to Em: HErr, gif mi düt Water, up dat ik nich döstig warr, dat ik nich herkamen muß, Water to haln.

16. JEsus sprickt to ehr: Gah hen, rop din Mann, un kumm her.

17. De Fru antwort, un sprok to Em: Ik hef keen Mann.[159] JEsus sprickt to ehr: Du hest recht seggt: »Ik hef keen Mann.«

18. Fief Männer hest du hatt, un den du nu hest, de is nich din Mann. Dar hest du recht seggt.

19. De Fru sprickt to Em: HErr, ik seh, dat du en Prophet büst.

20. Unse Vaders hebbt up düssen Barg anbedt, un ji seggt, Jerusalem is de Stä, dar man anbeden schall. 5. Mos. 12, 5. 6. 11. 1. Kön. 8, 29. 9, 3.

21. JEsus sprickt to ehr: Fru, glöv mi, de Tied kummt, dat ji weder up düssen Barg, noch to Jerusalem ward den Vader anbeden.

22. Ji weet nich, wat ji anbeden doht; wi weet awer, wat wi anbeden doht; denn dat Heil kummt vun de Juden. 2. Kön. 17, 29. Jes. 2, 3. Luk. 24, 47.

23. Awer de Tied kummt, un is nu all, dat de wahrhaftigen Anbeder ward den Vader anbeden in den Geist un in de Wahrheit; denn de Vader will son hebben, de Em also anbedt.

24. GOtt is en GEist, un de Em anbedt, möt Em in den Geist un in de Wahrheit anbeden. 2. Cor. 3, 17.

25. Sprickt de Fru to Em: Ik weet, dat de Messias kummt, de dar Christus heeten deiht. Wenn Desülvige kamen ward, so ward He uns dat Allns verkünnigen.

26. JEsus sprickt to ehr: Ik bün dat, de mit di reden deiht.

27. Un öwer dat keemen Sin Jüngers, un se wunnerten sik, dat He mit de Fru spreken dä. Doch sprok Nüms: Wat fragst Du? oder: Wat redst Du mit ehr?

28. Do leet de Fru ehr Fatt stahn, un gung hen in de Stadt, un sprok to de Lüd:

29. Kamt, seht en Minsch, de mi seggt hett Allns, wat ik dahn hef, ob He nich Christus is?

30. Do gungen se ut de Stadt, un keemen to Em.

31. Ünnerdeß nödigten Em de Jüngers, un sproken: Rabbi, itt.

32. He awer sprok to se: Ik hef en Spies to eten, dar weet ji nicks vun. Ps. 19, 11.

33. Do sproken de Jüngers ünner enanner: Hett Em een wat to eten brocht?

34. JEsus sprickt to se: Min Spies is de, dat Ik Den Sin Willen doh, de Mi schickt hett, un vollbring Sin Wark. Ps. 40, 9. Joh. 17, 4.

35. Seggt ji nich sülvst: Dat sünd noch veer Monat, so kummt de Aarn? Seht, Ik segg ju: Hevt ju Ogen up, un kiekt in dat Feld; denn dat is all witt to de Aarn. Matth. 9, 37. Luk. 10, 2.

36. Un wer dar meihn deiht, de kriggt Lohn, un sammelt Frucht to dat ewige Leven, up dat sik tosamen freuen, de dar sei’t, un de dar meiht.

37. Denn hier is de Spruch wahr: Düsse sei’t, de annere meiht.

38. Ik hef ju schickt, to meihn, dat ji nich arbeidt hebbt; annere hebbt arbeidt, un ji sünd in ehr Arbeid kamen.

39. Dar glövten awer an Em veele vun de Samariters ut düsse[160] Stadt, um de Fru ehr Red’ willen, de dar betüg: He hett mi seggt Allns, wat ik dahn hef.

40. As nu de Samariters to Em keemen, beden se Em, dat He bi se blieven dä, un He bleev twee Dag’ dar.

41. Un veel mehr glövten wegen Sin Wort.

42. Un sproken to de Fru: Wi glövt vun nu an nich um din Red’ willen, wi hebbt sülvst hört un insehn, dat düsse wahrlich is Christus, de Welt ehr HEiland.

43. Awer na twee Dag’ trock He ut vun dar, un trock na Galiläa. Matth. 4, 12.

44. Denn He Sülbn, JEsus, tüg, dat en Prophet bi em to Hus nicks gellen deiht. Matth. 13, 57. Mark. 6, 4.

45. As He nu na Galiläa keem, neemen Em de Galiläer up, de sehn harrn Allns, wat He to Jerusalem up dat Fest dahn harr. Denn se weern ok to dat Fest kamen.

46. Un JEsus keem awermals na Kana in Galiläa, wo He dat Water to Wien makt harr.

47. Un dar weer en Königschen, den sin Söhn leeg krank to Kapernaum. Düsse hör, dat JEsus keem ut Judäa na Galiläa, un gung hen to Em, un be’ Em, dat He hendal keem, un hölp sin Söhn; denn he weer dodkrank.

48. Un JEsus sprok to em: Wenn ji nich Teken un Wunner seht, so glövt ji nich. 1. Cor. 1, 22.

49. De Königsche sprok to Em: HErr, kumm hendal, bevör min Kind starven deiht.

50. JEsus sprickt to Em: Gah hen, din Söhn levt. De Minsch glöv dat Wort, dat JEsus to em seggen dä, un gung hen. 1. Kön. 17, 23.

51. Un as he hendal gung, keemen em sin Knechts in de Möt, verkünnigten em, un sproken: Din Kind levt.

52. Do forscht he vun se de Stunn, in weke dat beter mit em warn weer. Un se sproken to em: Güstern um de sövente Stunn verleet dat Fewer em.

53. Do mark de Vader, dat dat um de Stunn weer, in weke JEsus to em seggt harr: Din Söhn levt. Un he glöv mit sin ganze Hus.

54. Dat is nu dat anner Teken, dat JEsus dä, as He ut Judäa in Galiläa keem.

Dat 5. Kapitel.

1. Darna weer en Fest vun de Juden, un JEsus trock rup na Jerusalem.

2. Dar is awer to Jerusalem bi dat Schapdohr en Diek, de heet up Ebräisch Bethesda, un hett fief Vörhüs’,

3. In weke leegen veele Kranke, Blinde, Lahme, Jichtige; de tövten, bet sik dat Water bewegen dä.

4. Denn to sin Tied fahr en Engel dal in den Diek, un beweg dat Water. Weke nu as de eerste, nadem dat Water bewegt weer,[161] rin stiegen dä, de war gesund, mit wat för en Sük he ok behaft weer.

5. Darsülvst weer awer en Minsch, de harr achtundörtig Jahr krank legen.

6. As JEsus em liggen seeg, un vernöm, dat he so lang legen harr, sprickt He to em: Wullt du gesund warrn?

7. De Kranke antwort Em: HErr, ik hef keen Minsch, de mi in den Diek laten deiht, wenn dat Water sik bewegt; un wenn ik kamen doh, so stiggt en anner vör mi rin.

8. JEsus sprickt to em: Stah up, nimm din Bett, un gah hen!

9. Un sogliek war de Minsch gesund, un neem sin Bett, un gung hen. Dat weer awer düsse Dag de Sabbat.

10. Do sproken de Juden to den, de gesund warn weer: Dat is hüt Sabbat, dat schickt sik nich för di, dat Bett to dregen. Jer. 17, 21. Luk. 6, 2.

11. He antwort se: De mi gesund makt hett, de sprok to mi: »Nimm din Bett, un gah hen!«

12. Do frogen se em: Wer is de Minsch, de to di seggt hett: »Nimm din Bett, un gah hen?«

13. De awer gesund warn weer, wuß nich, wer He weer; denn JEsus weer weg gahn, as so veel Volk an den Ort weer.

14. Darna funn em JEsus in den Tempel, un sprok to em: Süh to, du büst gesund warn; sündig vun nu an nich mehr, darmit di nich noch wat Slimmeres drapen deiht.

15. De Minsch gung hen, un verkünnig dat de Juden, dat JEsus dat weer, de em gesund makt harr.

16. Darum verfolgten de Juden JEsus un söchten Em dod to maken, dat He so wat dahn harr up den Sabbat.

17. JEsus awer antwort se: Min Vader wirkt bet to düsse Stunn, un Ik wirk ok.

18. Darum stellten Em de Juden nu veel mehr na, dat se Em dod makten, dat He nich alleen den Sabbat breken, sonnern ok seggen dä, dat GOtt Sin Vader weer, un Sik mit GOtt gliek maken dä.

19. Do antwort JEsus, un sprok to se: Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: De Söhn kann nicks vun Em Sülbn dohn, denn wat He süht den Vader dohn; denn wat desülve deiht, dat deiht gliekfalls ok de Söhn.

20. De Vader awer hett den Söhn leef, un wies’t Em Allns, wat He deiht, un ward Em noch gröttere Warke wiesen, dat ji ju wunnern ward.

21. Denn gliek as de Vader de Doden upwecken un lebennig maken deiht, so makt ok de Söhn lebennig, weke He will.

22. Denn de Vader richt Nüms, sonnern all Gericht hett He den Söhn öwergeven.

23. Up dat se all den Söhn ehrt, as se den Vader ehrt. Wer den Söhn nich ehrt, de ehrt[162] ok den Vader nich, de Em schickt hett. 1. Joh. 2, 23.

24. Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Wer Min Wort hörn deiht, un glövt Den, de Mi schickt hett, de hett dat ewige Leven, un kummt nich in dat Gericht, sonnern he is vun den Dod to dat Leven hendörch drungen. Joh. 3, 18. 36. Joh. 6, 40. 47. 8, 51. Röm. 8, 24. 1. Joh. 3, 14.

25. Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Dar kummt de Stunn, un is nu all dar, dat de Doden ward GOtt Sin Söhn Sin Stimm hörn; un de se hörn ward, de ward leven. Joh. 11, 43. 44.

26. Denn gliek as de Vader dat Leven hett in Sik Sülbn, so hett He den Söhn geven to hebben dat Leven in Em Sülbn.

27. Un hett Em Macht geven, ok dat Gericht to holn, darum, dat He de Minschensöhn is.

28. Wunnert ju daröwer nich. Denn dar kummt de Stunn, in weke alle, de in de Dodenkulen sünd, ward Sin Stimm hörn;

29. Un ward hervör gahn, de dar Gudes dahn hebbt, to de Uperstahung to dat Leven, de awer Öwels dahn hebbt, to de Uperstahung to dat Gericht. Dan. 12, 2.

30. Ik kann nicks vun Mi Sülbn dohn. So as Ik hörn doh, so richt Ik, un Min Gericht is recht; denn Ik sök nich Min Willen, sonnern den Vader Sin Willen, de Mi schickt hett.

31. Wenn Ik vun Mi Sülbn tügen doh, so is Min Tügnis nich wahr.

32. En anner is dat, de vun Mi tügen deiht, un Ik weet, dat dat Tügnis wahr is, dat He vun Mi tügen deiht. Matth. 3, 17.

33. Ji hebbt henschickt to Johannes, un he tüg vun de Wahrheit.

34. Ik awer nehm nich Tügnis vun Minschen; sonnern düt segg Ik, darmit ji selig ward.

35. He weer en Licht, dat brennen un schienen deiht; ji awer wulln en lütte Wiel vergnögt sien vun sin Licht.

36. Ik awer hef en grötter Tügnis, as Johannes Sin Tügnis; denn de Warke, de Mi de Vader geven hett, dat Ik se vullenden doh, düsse Warke, de Ik doh, tügt vun Mi, dat Mi de Vader schickt hett. Joh. 1, 33. 3, 2. 7, 31.

37. Un de Vader, de Mi schickt hett, desülve hett vun Mi tügt. Ji hebbt niemals weder Sin Stimm hört, noch Sin Gestalt sehn; Matth. 3, 17.

38. Un Sin Wort hebbt ji nich in ju wahnen. Denn ji glövt Den nich, Den He schickt hett.

39. Sökt in de Schrift, denn ji meent, ji hebbt dat ewige Leven darin; un se is dat, de vun Mi tügen deiht. Jes. 34, 16. 1. Tim. 4, 13.

40. Un ji wüllt nich to Mi kamen, dat ji dat Leven hebbt.

41. Ik nehm keen Ehr vun de Minschen. Ebr. 5, 5. 1. Thess. 2, 6.

42. Awer Ik kenn ju, dat ji nich GOtt Sin Leev in ju hebbt.

43. Ik bün kamen in Min Vader Sin Nam, un ji nehmt[163] Mi nich an. Wenn en anner in sin egen Nam kamen ward, den ward ji annehmen.

44. Wa künnt ji glöven, de ji Ehr vun enanner nehmen doht? Un de Ehr, de vun GOtt alleen is, sökt ji nich. Röm. 2, 29.

45. Ji schüllt nich meenen, dat Ik ju bi den Vader verklagen warr. Dar is een, de ju verklagen deiht, Moses, up den ji höpen doht. 5. Mos. 32, 1.

46. Wenn ji Moses glövt, so glövt ji Mi ok; denn he hett vun Mi schreven. 1. Mos. 3, 15. 22, 18. 49, 10.

47. Wenn ji awer sin Schriften nich glöven doht, wa ward ji denn Min Wort glöven?

Dat 6. Kapitel.

1. Darna fahr JEsus weg öwer den See an de Stadt Tiberias in Galiläa.

2. Un veel Volk trock Em na, dat se de Teken sehn dä’n, de He an de Kranken dä.

3. JEsus awer gung rup up en Barg, un sett Sik darsülvst mit Sin Jüngers.

4. Dat weer awer neeg bi Ostern, de Juden ehr Fest. 3. Mos. 23, 5.

5. Do hev JEsus Sin Ogen up, un seeg, dat veel Volk to Em keem, un sprickt to Philippus: Wo kopt wi Brod, dat düsse eten doht? Matth. 14, 15. Mark. 6, 34.

6. (Dat sä He awer, em to versöken; denn He wuß wol, wat He dohn wull.)

7. Philippus antwort Em: För twee hunnert Groschen Brod is nich genog mank se, dat jeder vun se en beten kriegen kann.

8. Sprickt to Em een vun Sin Jüngers, Andreas, Simon Petrus sin Broder:

9. Dar is en Jung, de hett fief Gastenbröd, un twee Fisch; awer wat is dat ünner so veele?

10. JEsus awer sprok: Makt, dat sik dat Volk lagern deiht. Dar weer awer veel Gras an den Ort. Do lagerten sik bi fief dusend Mann. Matth. 14, 19.

11. JEsus awer neem de Bröd, dankte, un geev se de Jüngers, de Jüngers awer de, de sik lagert harrn; des glieken ok vun de Fisch, so veel as se wulln.

12. As se awer satt weern, sprok He to Sin Jüngers: Sammelt de öwrigen Kröm, dat nicks umkamen deiht. Mark. 8, 8.

13. Do sammelten se, un makten twölf Körv vull mit Kröm vun de fief Gastenbröd, de öwrig bleven weern vun de, de eten harrn.

14. As nu de Minschen dat Teken seegen, dat JEsus dä, sproken se: Dat is wahrlich de Prophet, de in de Welt kamen schall.

15. As JEsus nu marken dä, dat se kamen warn, un Em griepen, dat se Em to’n König maken dä’n, mak He Sik awermals darvun up den Barg, He ganz alleen.

16. Up den Abend awer gungen de Jüngers dal an den See.

17. Un treden in dat Schipp, un keemen öwer den See na Kapernaum. Un dat weer all[164] düster warn, un JEsus weer nich to se kamen. Matth. 14, 22. Mark. 6, 45.

18. Un de See war upwöhlt vun en groten Wind. Ps. 107, 25.

19. As se nu rudert harrn, bi fief un twintig oder dörtig Stadien, seegen se JEsus up den See darher gahn, un neeg an dat Schipp kamen; un se weern bang. Matth. 14, 25.

20. He awer sprok to se: Ik bün dat, wes’t nich bang.

21. Do wulln se Em in dat Schipp nehmen; un gliek darup weer dat Schipp an dat Land, dar se henföhrten.

22. An den annern Dag seeg dat Volk, dat up düsse Siet vun den See stunn, dat keen anner Schipp dar weer, as blot dat, dar Sin Jüngers inträ’n weern, un dat JEsus nich mit Sin Jüngers in dat Schipp trä’n weer, sonnern alleen Sin Jüngers weern wegföhrt.

23. Dar keemen awer anner Scheep vun Tiberias neeg to de Stä, dar se dat Brod eten harrn dörch den HErrn Sin Dankseggung.

24. As nu dat Volk sehn dä, dat JEsus dar nich weer, noch Sin Jüngers, treden se ok in de Scheep, un keemen na Kapernaum, un söchten JEsus.

25. Un as se Em funnen up de anner Siet vun den See, sproken se to Em: Rabbi, wannehr büst Du herkamen?

26. JEsus antworte se, un sprok: Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju, ji sökt Mi nich darum, dat ji Teken sehn hebbt; sonnern dat ji vun dat Brod eten hebbt, un sünd satt warn.

27. Arbeit nich för dat Eten, dat vergänglich is, sonnern för dat, wat dar blift, in dat ewige Leven, weke ju de Minschensöhn geven ward; denn Em hett GOtt de Vader betügt.

28. Do sproken se to Em: Wat schüllt wi dohn, dat wi GOttes Wark makt?

29. JEsus antworte, un sprok to se: Dat is GOtt Sin Wark, dat ji an Den glöven doht, den He schickt hett. Eph. 1, 19. Phil. 1, 6. 1. Joh. 3, 23.

30. Do sproken se to Em: Wat deihst Du denn för en Teken, up dat wi seht, un glövt Di? Wat makst Du?

31. Unse Vaders hebbt Manna eten in de Wüste, as schreven steiht: He geev se Brod vun den Himmel to eten. 2. Mos. 16, 13. 14. Neh. 9, 15. Ps. 78, 24. Weish. 16, 20.

32. Do sprok JEsus to se: Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Moses hett ju nich Brod vun den Himmel geven; sonnern Min Vader gift ju dat rechte Brod vun den Himmel.

33. Denn düt is GOtt Sin Brod, dat vun den Himmel kummt, un gift de Welt dat Leven.

34. Do sproken se to Em: HErr, gif uns jümmer so’n Brod.

35. JEsus awer sprok: Ik bün dat Levensbrod. Wer to Mi kummt, de ward nich hungern, un[165] wer an Mi glövt, de ward nümmermehr döstig. Jes. 55, 1. Sir. 24, 28. Joh. 4, 14. 7, 37.

36. Awer Ik hef ju dat seggt, dat ji Mi sehn hebbt, un glövt doch nich.

37. Allns, wat Mi Min Vader geven deiht, dat kummt to Mi; un wer to Mi kummt, den war Ik nich rut stöten.

38. Denn Ik bün vun den Himmel kamen, nich, dat Ik Min Willen doh, sonnern Den Sin, de Mi schickt hett.

39. Dat is awer den Vader Sin Will, de Mi schickt hett, dat Ik nicks verleern doh vun Allns, dat He Mi geven hett, sonnern dat Ik dat upwecken doh up den jüngsten Dag.

40. Dat is awer Den Sin Will, de Mi schickt hett, dat, wer den Söhn süht, un glövt an Em, dat ewige Leven hebben schall; un Ik war em upwecken up den jüngsten Dag. Luk. 14, 14.

41. Do murrten de Juden daröwer, dat He sä: »Ik bün dat Brod, dat vun den Himmel kamen is.«

42. Un sproken: Is düsse nich JEsus, Joseph sin Söhn, den Sin Vader un Moder wi kennen doht? Wa sprickt He denn: »Ik bün vun den Himmel kamen?« Luk. 4, 22.

43. JEsus antworte, un sprok to se: Murrt nich ünner enanner.

44. Nüms kann to Mi kamen, dat wes’ denn, dat em trecken deiht de Vader, de Mi schickt hett, un Ik warr em upwecken up den jüngsten Dag. Jer. 31, 3.

45. Dar steiht schreven in de Propheten: »Se ward alle vun GOtt ünnerwies’t sien.« Wer dat nu hört vun den Vader, un lehrt dat, de kummt to Mi. Jes. 54, 13. Jer. 31, 33.

46. Nich, dat jemand den Vader sehn hett, ahn de vun den Vader is, de hett den Vader sehn.

47. Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Wer an Mi glöven deiht, de hett dat ewige Leven.

48. Ik bün dat Levensbrod.

49. Ju Vaders hebbt Manna eten in de Wüstenie, un sünd storven. 2. Mos. 16, 15. 4. Mos. 11, 7. Ps. 78, 24. 1. Cor. 10, 5.

50. Düt is dat Brod, dat vun den Himmel kamen deiht, up dat, wer darvun itt, nich starvt.

51. Ik bün dat lebennige Brod, vun den Himmel kamen. Wer vun düt Brod eten ward, de ward leven in Ewigkeit. Un dat Brod, dat Ik geven warr, is Min Fleesch, dat Ik geven warr för de Welt ehr Leven. Ebr. 10, 5. 10.

52. Do streden de Juden ünner enanner, un sproken: Woans kann düsse uns Sin Fleesch to eten geven?

53. JEsus sprok to se: Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Ward ji nich eten den Minschensöhn Sin Fleesch, un drinken Sin Blot, so hebbt ji keen Leven in ju.

54. Wer Min Fleesch eten deiht, un drinkt Min Blot, de hett dat[166] ewige Leven, un Ik warr em an den jüngsten Dag upwecken.

55. Denn Min Fleesch is de rechte Spies, un Min Blot is de rechte Drunk.

56. Wer Min Fleesch eten deiht, un drinkt Min Blot, de blift in Mi, un Ik in em. Joh. 15, 4. 1. Joh. 3, 24. 4, 13.

57. So as Mi schickt hett de lebennige Vader, un Ik leven doh den Vader Sin wegen; so, wer Mi eten deiht, desülvige ward ok leven um Mint willen.

58. Düt is dat Brod, dat vun den Himmel kamen is, nich as ju Vaders hebbt Manna eten, un sünd storven. Wer düt Brod eten deiht, de ward leven in Ewigkeit.

59. Düt sä He in de Schol, as He lehrn dä to Kapernaum.

60. Veele nu vun Sin Jüngers, de dat hörn, sproken: Dat is en harte Red’, wokeen kann de hörn?

61. As JEsus awer bi Sik Sülbn marken dä, dat Sin Jüngers daröwer murrten, sprok He to se: Nehmt ji daran Anstot?

62. Wa will dat warrn, wenn ji sehn ward den Minschensöhn upfahrn darhen, wo He fröher weer? Joh. 3, 13. Mark. 16, 19. Luk. 24, 51. Eph. 4, 8.

63. De Geist is dat, de dar lebennig maken deiht, dat Fleesch is nicks nütz. De Wör’, de Ik reden doh, de sünd Geist un sünd Leven. 2. Cor. 3, 6.

64. Awer dar sünd weke mank ju, de glövt nich. Denn JEsus wuß vun Anfang wol, weke nich glöven dä’n, un wer Em verraden war.

65. Un He sprok: Darum hef Ik ju seggt: Nüms kann to Mi kamen, wenn em dat nich vun Min Vader geven is.

66. Vun dar an gungen veele vun Sin Jüngers torügg, un wannelten nich mehr mit Em.

67. Do sprok JEsus to de Twölf: Wüllt ji ok weggahn?

68. Do antwort Em Simon Petrus: HErr, wohen schüllt wi gahn? Du hest Wör’ vun dat ewige Leven; Joh. 6, 63. Matth. 7, 29. Apost. 5, 20.

69. Un wi hebbt glövt un insehn, dat Du büst Christus, den lebennigen GOtt Sin Söhn. Joh. 1, 49. 11, 27. Matth. 16, 16. Mark. 8, 29.

70. JEsus antwort em: Hef Ik nich twölf vun ju erwählt? un een vun ju is en Düvel. Luk. 6, 13. Joh. 8, 44.

71. He sprok awer vun Judas Simon Ischarioth. Düsse hett Em naher verraden, un weer een vun de Twölf.

Dat 7. Kapitel.

1. Darna trock JEsus umher in Galiläa; denn He wull nich in Judäa umher trecken, darum, dat de Juden Em na dat Leven stahn dä’n.

2. Dar weer awer in Korten de Juden ehr Fest, de Loofhütten. 3. Mos. 23, 34.

3. Do sproken Sin Bröder to Em: Vertreck vun hier, un gah öwer na Judäa, up dat ok Din[167] Jüngers sehn de Warke, de Du deihst. Matth. 12, 46. Mark. 3, 31. Apost. 1, 14.

4. Wer frie up den Plan sien will, de handelt nich heemli. Deihst Du so wat, so apenbar Di vör de Welt.

5. Denn ok Sin Bröder glövten nich an Em. Ps. 69, 9.

6. Do sprickt JEsus to se: Min Tied is noch nich kamen; ju Tied awer is alltied.

7. De Welt kann ju nich hassen; Mi awer haßt se, denn Ik tüg vun se, dat ehr Warke bös sünd.

8. Gaht ji rup up düt Fest. Ik will noch nich rupgahn up düt Fest; denn Min Tied is noch nich erfüllt.

9. As He awer düt to se seggt harr, blev He in Galiläa.

10. As awer Sin Bröder rup gahn weern, do gung He ok rup to dat Fest, nich apenbar, sonnern ganz heemli.

11. Do söchten Em de Juden up dat Fest, un sproken: Wo is De?

12. Un dar weer en grot Mummeln öwer Em mank dat Volk. Enige sproken: He is fromm. De annern awer sproken: Nee, sonnern He verföhrt dat Volk. Joh. 9, 16. 10, 19. Matth. 21, 46.

13. Nüms awer sprok frie vun Em, wiel se bang weern vör de Juden. Joh. 9, 22. 12, 42. 19, 38.

14. Awer merrn in dat Fest gung JEsus rup in den Tempel, un lehr.

15. Un de Juden wunnerten sik, un sproken: Wa kann Düsse de Schrift, da He se doch nich lehrt hett? Matth. 13, 54. Mark. 6, 3.

16. JEsus antwort se, un sprok: Min Lehr is nich Min, sonnern Den Sin, de Mi schickt hett.

17. Wenn jemand will Den Sin Willn dohn, de ward wies warrn, ob düsse Lehr vun GOtt is, oder ob Ik vun Mi Sülbn reden doh. Joh. 3, 21. 8, 31. 32. 47.

18. Wer vun sik sülbn reden deiht, de söcht sin egen Ehr; wer awer Den Sin Ehr söcht, De em schickt hett, de is wahrhaftig, un keen Ungerechtigkeit is an em. Joh. 5, 41.

19. Hett ju nich Moses dat Gesetz geven? Un Nüms mank ju deiht dat Gesetz? Warum sökt ji Mi dod to maken? 2. Mos. 24, 3. 4. Apost. 7, 53.

20. Dat Volk antwort, un sprok: Du hest den Düvel; wer söcht Di dod to maken? Joh. 8, 48. 52.

21. JEsus antwort, un sprok: En eenzig Wark hef Ik dahn, un dat wunnert ju alle.

22. Moses hett ju darum de Besniedung geven, nich, dat se vun Moses kummt, sonnern vun de Vaders; doch besniedt ji den Minsch an den Sabbat. 1. Mos. 17, 10.

23. Wenn en Minsch de Besniedung annimmt an den Sabbat, up dat Moses sin Gesetz nich braken war, sünd ji denn fünsch up Mi, dat Ik den ganzen Minsch hef an den Sabbat gesund makt? Joh. 5, 9.

[168]

24. Richt nich na dat Ansehn, sonnern richt en recht Gericht. 5. Mos. 1, 16. 17.

25. Do sproken enige vun Jerusalem: Is dat nich De, den se söchten dod to maken?

26. Un süh dar, He sprickt frie, un se seggt Em nicks. Erkennt unse Öbbersten nu seker, dat He gewiß Christus is?

27. Doch wi weet, wo Düsse her is; wenn awer Christus kamen ward, ward Nüms weten, wo He her is.

28. Do reep JEsus in den Tempel, lehr, un sprok: Ja, ji kennt Mi, un weet, wo Ik her bün; un vun Mi Sülbn bün Ik nich kamen, sonnern dar is en Wahrhaftigen, de Mi schickt hett, weken ji nich kennen doht.

29. Ik kenn Em awer; denn Ik bün vun Em, un He hett Mi schickt. Joh. 8, 55. Matth. 11, 27.

30. Do söchten se Em to griepen; awer Nüms lä de Hand an Em, denn Sin Stunn weer noch nich kamen. Joh. 8, 20. Luk. 22, 53.

31. Awer veele mank dat Volk glövten an Em, un sproken: Wenn Christus kamen ward, ward He ok mehr Teken dohn, as Düsse deiht? Joh. 8, 30. 20, 30. 31. 21, 25.

32. Un dat keem vör de Pharisäers, dat dat Volk so wat vun Em munkel. Do schickten de Pharisäers un Hohenpresters Knechts ut, dat se Em griepen dän.

33. Do sprok JEsus to se: Ik bün noch en lüttje Wiel bi ju, un denn gah Ik hen to Den, de Mi schickt hett.

34. Ji ward Mi söken, un nich finn; un dar, wo Ik bün, künnt ji nich henkamen. Joh. 8, 21.

35. Do sproken de Juden unner enanner: Wo will Düsse hengahn, dat wi Em nich finn schüllt? Will He mank de Griechen gahn, de hier un dar verstreut wahnt, un de Griechen lehrn?

36. Wat is dat för en Red, dat He seggt: »Ji ward Mi söken, un nich finn; un wo Ik bün, dar künnt ji nich henkamen?«

37. Awer an den letzten Dag vun dat Fest, de am herrlichsten weer, trä JEsus up, reep un sprok: Wer dar döstig is, de schall to Mi kamen, un drinken. 3. Mos. 23, 36.

38. Wer an Mi glöven deiht, as de Schrift seggt, vun den sin Lief ward Stroms vun lebennig Water fleeten. Jes. 44, 3. Joel. 3, 1.

39. Dat sä He awer vun den GEist, weken de kriegen schulln, de an Em glöven dän; denn de heilige GEist weer noch nich dar, denn JEsus weer noch nich verklärt.

40. Veele nu vun dat Volk, de düsse Red hörn dän, sproken: Düsse is wahrlich de Prophet. 5. Mos. 18, 15.

41. De annern sproken: Dat is Christus. Enige awer sproken: Schall Christus ut Galiläa kamen? Joh. 1, 46.

42. Sprickt nich de Schrift vun David sin Samen, un ut den Flecken Bethlehem, wo David weer, schall Christus kamen? Ps. 132, 11. Mich. 5, 1. Matth. 2, 5. 6. 22, 42.

43. Up düsse Wies’ war en Striet mank dat Volk öwer Em.

[169]

44. Dar wulln Em awer weke griepen, awer Nüms lä de Hand an Em.

45. De Knechts keemen to de Hohenpresters un Pharisäers. Un de sproken to se: Warum hebbt ji Em nich brocht?

46. De Knechts antworten: Dar hett nie en Minsch so redt, as düsse Minsch. Matth. 7, 28.

47. Do antworten se de Pharisäers: Sünd ji ok verföhrt?

48. Glövt ok irgend en Öbberste oder Pharisäer an Em?

49. Sonnern dat Volk, dat nicks vun dat Gesetz weten deiht, is verflucht.

50. Sprickt to se Nikodemus, de bi de Nacht to Em kamen weer, weke een mank se weer:

51. Richtet unse Gesetz ok en Minsch, bevör man Em verhören un erkennen deiht, wat he deiht? 2. Mos. 23, 1. 3. Mos. 19, 15. 5. Mos. 17, 8. 19, 15.

52. Se antworten un sproken to Em: Büst du ok en Galiläer? Sök un süh to, ut Galiläa steiht keen Prophet up.

53. Un en jeder gung also to Hus.

Dat 8. Kapitel.

1. JEsus awer gung an den Ölbarg.

2. Un fröh an den Morgen keem He wedder in den Tempel, un all dat Volk keem to Em; un He sett Sik, un lehr se.

3. Awer de Schriftgelehrten un Pharisäers brochten en Fru to Em, de bi Ehebrekerie fat kregen weer, un stelln se in de Merr hen.

4. Un sproken to Em: Meister, düsse Fru is to fat kregen up frische Dat in Ehebrekerie;

5. Moses awer hett uns in dat Gesetz befahln, so een to steenigen, wat seggst Du? 3. Mos. 20, 10. 5. Mos. 22, 22. Ezech. 16, 38. 40.

6. Dat sproken se awer, Em to versöken, up dat se en Sak wedder Em harrn. Awer JEsus buck Sik dal un schrev mit den Finger up de Eer.

7. As se nu bibleven, Em to fragen, rich He Sik up, un sprok to se: Wer mank ju ahn Sünn is, de smiet den eersten Steen up se. Röm. 2, 1.

8. Un buck Sik wedder dal, un schrev up de Eer.

9. As se awer dat hörn dä’n, gungen se rut (vun ehr Geweten öwerföhrt) een na den anner, vun de Öllsten an bet to de Geringsten. Un JEsus war alleen laten, un de Fru in de Merr stahn. Röm. 2, 22.

10. JEsus awer rich Sik up, un as He Nüms sehn dä, as de Fru, sprok He to ehr: Fru, wo sünd se, din Verklägers? Hett di Nüms verdammt?

11. Se awer sprok: HErr, Nüms. JEsus awer sprok: So verdamm Ik di ok nich; gah hen, un sündig vun nu an nich mehr. Luk. 9, 56. Joh. 5, 14.

12. Do redt JEsus awermals to se, un sprok: Ik bün de Welt ehr Licht; wer Mi nafolgt, de ward nich wanneln in Düsternis, sonnern ward dat Licht vun dat Leven hebben. Jes. 9, 2. 42, 6. 7. 49, 6. Joh. 1, 5. 9.

[170]

13. Do sproken de Pharisäers to Em: Du tügst vun Di Sülbn; Din Tügnis is nich wahr.

14. JEsus antwort, un sprok to se: Wenn Ik vun Mi Sülbn tügen war, so is Min Tügnis wahr; denn Ik weet, vun wo Ik kamen bün, un wohen Ik gahn doh; ji awer weet nich, vun wo Ik kamen bün, un wo Ik hengahn doh.

15. Ji richtet na dat Fleesch, Ik richt Nüms.

16. Wenn Ik awer richten doh, so is Min Ordel recht, denn Ik bün nich alleen; sonnern Ik un de Vader, de Mi schickt hett.

17. Ok steiht in ju Gesetz schreven, dat twee Minschen ehr Tügnis wahr is. 5. Mos. 17, 6. 19, 15. Matth. 18, 16. 2. Cor. 13, 1. Ebr. 10, 28.

18. Ik bün dat, de Ik vun Mi Sülbn tügen doh, un de Vader, de Mi schickt hett, tügt ok vun Mi.

19. Do sproken se to Em: Wo is Din Vader? JEsus antwort: Ji kennt weder Mi, noch Min Vader: wenn ji Mi kennen dä’n, so warn ji ok Min Vader kennen.

20. Düsse Wör’ sprok JEsus an den Gotteskasten, as He in den Tempel lehrn dä, un Nüms greep Em, denn Sin Stunn weer noch nich kamen. Joh. 7, 30. Luk. 22, 53.

21. Do sprok JEsus nochmals to se: Ik gah weg, un ji ward Mi söken, un in ju Sünde starven; wo Ik hengahn doh, dar künnt ji nich henkamen.

22. Do sproken de Juden: Will He Sik denn Sülbn umbringen, wiel He sprickt: »Wo Ik hengahn doh, dar künnt ji nich henkamen?«

23. Un He sprok to se: Ji sünd vun ünnen her, Ik bün vun baben her; ji sünd vun düsse Welt, Ik bün nich vun düsse Welt.

24. So hef Ik ju seggt, dat ji starven ward in ju Sünden; denn wenn ji nich glöven doht, dat Ik dat bün, so ward ji starven in ju Sünden. Mark. 16, 16.

25. Do sproken se to Em: Wer büst Du denn? Un JEsus sprok to se: Grad dat, wat Ik vun Anfang an to ju seggt hef.

26. Ik hef veel vun ju to reden un to richten; awer de Mi schickt hett, is wahrhaftig, un wat Ik vun Em hört hef, dat red Ik vör de Welt.

27. Se verstunnen awer nich, dat He se vun den Vader seggen dä.

28. Do sprok JEsus to se: Wenn ji den Minschensöhn erhöhen ward, denn ward ji erkennen, dat Ik dat bün, un nicks vun Mi Sülbn doh, sonnern, as Mi Min Vader lehrt hett, so red Ik.

29. Un de Mi schickt hett, is mit Mi. De Vader lett Mi nich alleen; denn Ik doh ümmer, wat Em gefallen deiht.

30. As He düt reden dä, glövten veele an Em.

31. Do sprok nu JEsus to de Juden, de an Em glöven dä’n: Wenn ji blieven ward in Min[171] Red, so sünd ji Min rechte Jüngers; Joh. 7, 17. 15, 10. 14.

32. Un ward de Wahrheit erkenn, un de Wahrheit ward ju frie maken.

33. Do antworten se Em: Wi sünd Abraham sin Samen, un sünd niemals jemand sin Knechts west; wa seggst Du denn: »Ji schüllt frie warrn?«

34. JEsus antwort se, un sprok: Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Wer Sünn deiht, de is de Sünn ehr Knecht. Röm. 6, 16. 20. 2. Pet. 2, 19. 1. Joh. 3, 8.

35. De Knecht awer blift nich ewiglich in dat Hus; de Söhn blift ewiglich. 1. Mos. 21, 10.

36. Wenn ju de Söhn nu frie maken deiht, so sünd ji recht frie. Röm. 6, 18. 22. 1. Cor. 7, 22. Gal. 5, 1.

37. Ik weet wol, dat ji Abraham sin Samen sünd; awer ji sökt Mi dod to maken, denn Min Red gefallt ju nich. Matth. 3, 9.

38. Ik red, wat Ik vun Min Vader sehn hef; so doht ji, wat ji vun ju Vader sehn hebbt.

39. Se antworten, un sproken to Em: Abraham is uns’ Vader. Sprickt JEsus to se: Wenn ji Abraham sin Kinner weern, so dän ji Abraham sin Warke. Matth. 3, 9. Luk. 3, 8.

40. Nu awer sökt ji Mi dod to maken: so en Minsch, de Ik ju de Wahrheit seggt hef, de Ik vun GOtt hört hef; dat hett Abraham nich dahn. Ps. 10, 9. Ps. 119, 151. 160.

41. Ji doht ju Vader sin Warke. Do sproken se to Em: Wi sünd nich unehelich gebarn; wi hebbt en Vader, GOtt.

42. JEsus sprok to se: Wenn GOtt ju Vader weer, so warn ji Mi leef hebben: denn Ik bün nich vun Mi Sülbn kamen, sonnern He hett Mi schickt.

43. Warum kennt ji denn Min Sprak nich? Denn ji künnt ja Min Wort nich hörn.

44. Ji sünd vun den Vader, den Düvel, un na ju Vader sin Lust wüllt ji dohn. Desülve is en Mörder vun Anfang her, un is nich bestahn in de Wahrheit; denn de Wahrheit is nich in em. Wenn he Lögen reden deiht, so redt he vun sin egen; denn he is en Lögner, un en Vader to de Lögen. 1. Joh. 3, 8. 1. Mos. 3, 4. Ps. 17, 4. 2. Pet. 2, 4. Jud. v. 6. 1. Kön. 22, 22.

45. Mi awer, wiel Ik de Wahrheit seggen doh, glövt ji nich.

46. Wer mank ju kann Mi en Sünn nawiesen? Wenn Ik ju awer de Wahrheit seggen doh, warum glövt ji Mi nich? Jes. 53, 9. 2. Cor. 5, 21. 1. Pet. 2, 22.

47. Wer vun GOtt is, de hört GOtt Sin Wort: darum hört ji nich, denn ji sünd nich vun GOtt. Joh. 10, 27. 1. Joh. 4, 6.

48. Do antworten de Juden, un sproken to Em: Hebbt wi nich recht, dat Du en Samariter büst, un hest den Düvel?

49. JEsus antwort: Ik hef keen Düvel, sonnern Ik ehr Min Vader, un ji verunehrt Mi.

50. Ik sök nich Min Ehr; dar is awer Een, de se söken un richten deiht. Joh. 5, 30. 41.

[172]

51. Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Wenn jemand Min Wort holn ward, de ward den Dod nich sehn up ewig. Joh. 6, 40. 47.

52. Do sproken de Juden to Em: Nu erkennt wi, dat Du den Düvel hest. Abraham is storven, un de Propheten, un Du sprickst: Wenn jemand Min Wort holn deiht, de ward den Dod nich smecken up ewig?

53. Büst Du mehr as uns’ Vader Abraham, de storven is? un de Propheten sünd ok storven. Wat makst Du ut Di Sülbn?

54. JEsus antwort: Wenn Ik Mi Sülbn ehrn doh, so is Min Ehr nicks. Dar is awer Min Vader, de Mi ehrn deiht, vun Den ji seggt, He is ju GOtt;

55. Un kennt Em nich. Ik awer kenn Em, un wenn Ik seggen war: Ik kenn Em nich, so war Ik en Lögner gliek as ji sünd. Awer Ik kenn Em, un hol Sin Wort. Joh. 7, 28.

56. Abraham, ju Vader, war froh, dat he Min Dag sehn schull, un he seeg em, un freu sik.

57. Do sproken de Juden to Em: Du büst noch keen föftig Jahr old, un hest Abraham sehn?

58. JEsus sprok to se: Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Bevör denn Abraham war, bün Ik.

59. Do neemen se Steen up, dat se na Em smieten dän. Awer JEsus gung se ut den Weg, un gung to den Tempel rut. Joh. 10, 31. Luk. 4, 30.

Dat 9. Kapitel.

1. Un JEsus gung vöröwer, un seeg een, de blind gebarn weer.

2. Un Sin Jüngers frogen Em, un sproken: Meister, wer hett sündigt, düsse, oder sin Öllern, dat he is blind gebarn? Luk. 13, 2.

3. JEsus antwort: Dar hett weder düsse sündigt, noch sin Öllern; sonnern dat GOtt Sin Warke an em apenbar warn.

4. Ik mutt Den Sin Warke dohn, de Mi schickt hett, so lang dat Dag is; dar kummt de Nacht, wo Nüms arbeiden kann.

5. Wiel Ik bün in de Welt, bün Ik de Welt ehr Licht.

6. As He düt seggt harr, spieg He up de Eer, un mak en Dreck ut Spie, un smeer den Dreck up den Blinden sin Ogen.

7. Un sprok to Em: Gah hen na den Diek Siloah (dat is up dütsch: een, de utschickt is), un wasch di. Do gung he hen, un wusch sik, un keem, un kunn sehn. Neh. 3, 15.

8. De Nawers, un de em vörher sehn harrn, dat he en Bettler weer, sproken: Is düsse nich, de dar sitten un betteln dä? Apost. 3, 2. 10.

9. Weke sproken: »Dat is he«; weke awer: »He süht em ähnlich.« He sülbn awer sprok: Ik bün dat.

10. Do sproken se to em: Woans sünd din Ogen updahn?

11. He antwort, un sprok: De Minsch, de JEsus heeten deiht, mak en Dreck, un smeer em up min Ogen, un sprok: Gah hen[173] na den Diek Siloah, un wasch di. Ik gung hen, un wusch mi, un kunn sehn.

12. Do sproken se to em: Wo is He? He sprok: Ik weet nich.

13. Do föhrn se den, de tovör blind weer, to de Pharisäers.

14. (Dat weer awer Sabbat, as JEsus den Dreck mak, un sin Ogen apen maken dä.)

15. Do frogen se em nochmals, ok de Pharisäers, woans he weer sehend warn? He sprok to se: Dreck lä He mi up de Ogen, un ik wusch mi, un ik kann nu sehn.

16. Do sproken weke vun de Pharisäers: De Minsch is nich vun GOtt, wiel He den Sabbat nich holn deiht. De annern awer sproken: Wa kann en sündig Minsch so’n Teken dohn? Un dar war en Striederie mank se.

17. Se sproken nochmals to den Blinden: Wat seggst du vun Em, dat He din Ogen updahn hett? He awer sprok: He is en Prophet.

18. De Juden glövten nich vun em, dat he blind west, un sehend warn weer, bet dat se reepen de Öllern to den, de sehend warn weer,

19. Frogen se, un sproken: Is dat ju Söhn, vun den ji seggen doht, he is blind gebarn? Wa kann he denn nu sehn?

20. Sin Öllern antworten se, un sproken: Wi weet, dat düsse unse Söhn is, un dat he blind gebarn is.

21. Wa he nu awer sehn kann, weet wi nich, oder wer em hett sin Ogen updahn, weet wi ok nich. He is old genog, fragt em, lat em sülbn för sik reden.

22. Düt sä’n sin Öllern, denn se weern bang vör de Juden. Denn de Juden harrn sik all vereenigt, wenn jemand Em för Christus bekennen dä, dat de in den Bann dahn war. Joh. 7, 13. 12, 42.

23. Darum sproken sin Öllern: He is old nog, fragt em.

24. Do reepen se to’n annern Mal den Minsch, de blind west weer, un sproken to em: Gif GOtt de Ehr. Wi weet, dat düsse Minsch en Sünder is. Jes. 7, 19.

25. He antwort, un sprok: Is He en Sünder, dat weet ik nich; eens weet ik wol, dat ik blind weer, un kann nu sehn.

26. Do sproken se nochmals to em: Wat dä He di? Woans dä He din Ogen apen?

27. He antwort se: Ik hef ju dat all seggt; hebbt ji dat nich hört? Wat wüllt ji dat noch mal hörn? Wüllt ji ok Sin Jüngers warrn?

28. Do fluchten se em, un sproken: Du büst Sin Jünger; wi awer sünd Moses Sin Jüngers.

29. Wi weet, dat GOtt mit Moses redt hett; vun düssen awer weet wi nich, vun wo He her is.

30. De Minsch antwort, un sprok: Dat is en wunnerlich Ding, dat ji nich weten doht, wo He her is, un He hett doch min Ogen updahn.

31. Wi weet awer, dat GOtt de Sünders nich hörn deiht, sonnern wenn jemand gottsfürchtig is,[174] un deiht Sin Willen, den hört He. Hiob. 27, 9. 35, 13. Ps. 66, 18. Spr. 15, 29. 28, 9. Jes. 1, 15.

32. Vun de Welt an is dat nich hört, dat jemand een, de blind up de Welt kamen is, de Ogen updahn hett.

33. Weer düsse nich vun GOtt, He kunn nicks dohn.

34. Se antworten un sproken to em: Du büst ganz in Sünden gebarn, un lehrst uns? Un se stötten em rut.

35. Dat keem vör JEsus, dat se em rut stött harrn. Un as He em finden dä, sprok He to em: Glövst du an GOtt Sin Söhn?

36. He antwort un sprok: HErr, wokeen is dat, up dat ik an Em glöven doh?

37. JEsus sprok to em: Du hest Em sehn, un De mit di reden deiht, De is dat.

38. He awer sprok: »HErr, Ik glöv«; un be’ Em an.

39. Un JEsus sprok: Ik bün to dat Gericht up düsse Welt kamen, up dat, de dar nich seht, ward sehn künnen, un de dar seht, blind ward. Matth. 13, 13.

40. Un düt hörten weke vun de Pharisäers, de bi Em weern, un sproken: Sünd wi denn ok blind? 2. Kön. 17, 9.

41. JEsus sprok to se: Wern ji blind, so harrn ji keen Sünde; nu ji awer sprekt: »Wi künnt sehn,« blift ju Sünde.

Dat 10. Kapitel.

1. Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Wer nich to de Döhr rin geiht na den Schapstall, sonnern stiggt annerswo rin, de is en Deef un en Mörder.

2. De awer to de Döhr rin geiht, de is en Harr to de Schap.

3. Vör em makt de Döhrwächters de Döhr apen, un de Schap hört sin Stimm, un he röpt sin Schap mit Namen, un föhrt se rut. Jes. 43, 1.

4. Un wenn he sin Schap hett utlaten, geiht he vör se her, un de Schap folgt em na, denn se kennt sin Stimm.

5. En Fremden awer folgt se nich na, sonnern lopt vun em; denn se kennt den Fremden sin Stimm nich.

6. Düssen Spruch sä JEsus to se; se verstunnen awer nich, wat dat weer, wat He to se seggen dä.

7. Do sprok JEsus wedder to se: Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Ik bün de Döhr to de Schap.

8. Alle, de vör Mi kamen sünd, dat sünd Deev un Mörders west; awer de Schap hebbt up se nich hört. Jes. 23, 3.

9. Ik bün de Döhr, wenn jemand dörch Mi ingahn deiht, de ward selig warrn, un ward rin- un rutgahn, un Weid’ finden.

10. En Deef kummt nich, denn dat he stehlen, wörgen un umbringen deiht.

11. Ik bün kamen, dat se dat Leven un vull up hebben schüllt. Ps. 23, 1. Jes. 40, 11.

12. Ik bün en gude Harr. En gude Harr lett sin Leven för de Schap. En, de meed is awer, de nich Harr is, den de Schap nich tohört, süht den Wolf kamen, un[175] verlett de Schap, un löpt weg; un de Wolf gript de Schap, un jagt se utenanner. Ps. 23, 1. Ps. 80, 2. Jes. 40, 11. Ezech. 44, 11-23. 37, 24. 1. Pet. 2, 25.

13. De awer, de meed is, löpt weg; denn he is meed, un kümmert sik nich um de Schap.

14. Ik bün en gude Harr, un kenn de Minigen, un bün bekannt bi de Minigen. 1. Tim. 2, 19.

15. So as Mi Min Vader kennen deiht, un Ik kenn den Vader. Un Ik lat Min Leven för de Schap.

16. Un Ik hef noch anner Schap, de sünd nich ut düssen Stall. Un desülven mutt Ik herföhrn, un se ward Min Stimm hörn, un ward een Heer un een Harr warrn. Ezech. 37, 23. Mich. 2, 12. Apost. 2, 39.

17. Darum hett Min Vader Mi leef, dat Ik Min Leven laten doh, up dat Ik dat wedder nehm.

18. Nüms nimmt dat vun Mi, sonnern Ik lat dat vun Mi Sülbn. Ik hef Macht, dat to laten, un dat wedder to nehmen. So’n Gebot hef Ik kregen vun Min Vader.

19. Do war awermals en Striet mank de Juden um düsse Wör’.

20. Veele mank se sproken: He hett den Düvel, un is unsinnig; wat hört ji Em an?

21. De annern sproken: Dat sünd nich Wör’ vun en Besetenen; kann de Düvel ok de Blinden ehr Ogen updohn?

22. Dar weer awer dat Fest to dat Andenken an de Tempel-Inweihung to Jerusalem, un dat weer Winter.

23. Un JEsus gung umher in den Tempel, in Salomo sin Vörhus. 1. Kön. 6, 3.

24. Do keemen de Juden um Em rum, un sproken to Em: Wa lang höllst Du uns’ Seelen up? Büst Du Christus, so segg uns dat frie herut.

25. JEsus antwort se: Ik hef ju dat seggt, un ji glövt nich. De Warke, de Ik doh in Min Vader Sin Namen, de gevt Tügnis vun Mi.

26. Awer ji glövt nich; denn ji sünd Min Schap nich, as Ik ju seggt hef.

27. Denn Min Schap hört Min Stimm, un Ik kenn se, un se folgt Mi.

28. Un Ik gef se dat ewige Leven; un se ward ni un nümmer umkamen, un Nüms ward se Mi ut Min Hand rieten.

29. De Vader, de se Mi geven hett, is grötter as Allns; un Nüms kann se ut Min Vader Sin Hand rieten.

30. Ik un de Vader sünd een.

31. Do neemen de Juden awermals Steen up, dat se Em steenigen dä’n.

32. JEsus antwort se: Ik hef gude Warke bi ju dahn, vun Min Vader; wegen wat för en Wark mank düsse steenigt ji Mi?

33. De Juden antworten Em, un sproken: Wegen dat gude Wark steenigt wi Di nich, sonnern wegen de Gotteslästerung, un dat Du en Minsch büst, un makst Di Sülbn to en GOtt.

[176]

34. JEsus antwort se: Steiht nich schreven in ju Gesetz: »Ik hef seggt: Ji sünd Götter?« Ps. 82, 6.

35. Wenn He de »Götter« nennen deiht, to weke dat Wort GOttes gescheeg; un de Schrift kann doch nich braken warrn:

36. Sprekt ji denn to Den, den de Vader hilligt un in de Welt schickt hett: »Du lästerst GOtt,« darum, dat Ik segg: »Ik bün GOtt Sin Söhn?«

37. Doh Ik Min Vader Sin Warke nich, so glövt Mi nich.

38. Doh Ik se awer, so glövt doch de Warke, wenn ji Mi nich glöven wüllt, up dat ji erkennen un glöven doht, dat de Vader in Mi is, un Ik in Em.

39. Se söchten awermals Em to griepen, awer He entgung se ut ehr Hann,

40. Un trock wedder hen up de anner Siet vun den Jordan an den Ort, dar Johannes vörher döfft harr, un bleev dar.

41. Un veele keemen to Em, un sproken: Johannes dä keen Teken; awer Allns, wat Johannes vun düssen seggt hett, dat is wahr.

42. Un Veele vun de, de dar weern, glövten an Em.

Dat 11. Kapitel.

1. Dar leeg awer een krank, mit Namen Lazarus, vun Bethanien, in den Flecken vun Maria un ehr Swester Martha.

2. (Maria awer weer de, de den HErrn salvt harr mit Salv, un Sin Föt afdrögt mit ehr Haar, desülve ehr Broder Lazarus leeg krank.) Matth. 26, 7.

3. Do schickten sin Schwestern to Em, un leeten Em seggen: HErr, süh, den Du leef hest, de liggt krank.

4. As JEsus dat hörn dä, sprok He: De Krankheit is nich to den Dod, sonnern to GOtt Sin Ehr, dat de Söhn GOttes dardörch ehrt ward.

5. JEsus awer harr Martha leef, un ehr Swester, un Lazarus.

6. As He nu hörn dä, dat he krank weer, bleev He twee Dag’ an den Ort, wo He weer.

7. Darna sprickt He to Sin Jüngers: Lat uns wedder na Judäa trecken.

8. Sin Jüngers sproken to Em: Meister, damals wulln de Juden Di steenigen, un Du wullt wedder darhen trecken?

9. JEsus antwort: Sünd nich an den Dag twölf Stunn? Wer bi Dag wanneln deiht, de stött sik nich; denn he süht de Welt ehr Licht. Joh. 9, 4. Luk. 13, 32.

10. Wer awer bi de Nacht wanneln deiht, de stött sik: denn dar is keen Licht in em. Joh. 12, 35.

11. Düt sä He, un darna sprickt He to se: Lazarus, uns’ Fründ, slöppt; awer Ik gah hen, dat Ik em upwecken doh. Matth. 9, 24.

12. Do sproken Sin Jüngers: HErr, slöppt he, so ward dat beter mit em.

13. JEsus awer sä vun sin Dod; se meenten awer, He sprok vun den natürlichen Slap.

[177]

14. Do sä JEsus se dat frie rut: Lazarus is storven;

15. Un Ik bün froh wegen ju, dat Ik nich dar west bün, up dat ji glöven doht; awer lat uns to em gahn.

16. Do sprok Thomas, de dar nömt is Tweschen, to de Jüngers: Lat uns mitgahn, dat wi mit Em starven doht.

17. Do keem JEsus, un funn em, dat he all veer Dag’ in dat Graf legen harr.

18. (Bethanien awer weer neeg bi Jerusalem, bi föftein Stadien.)

19. Un veele Juden weern to Martha un Maria kamen, se to trösten öwer ehrn Broder.

20. As Martha nu hörn dä, dat JEsus keem, geiht se Em in de Möt; Maria awer bleev to Hus sitten.

21. Do sprok Martha to JEsus: HErr, weerst Du hier west, min Broder weer nich storven;

22. Awer Ik weet ok noch, dat, wat Du beden deihst vun GOtt, dat ward Di GOtt geven.

23. JEsus sprickt to ehr: Din Broder schall upstahn.

24. Martha sprickt to Em: Ik weet wol, dat he upstahn ward in de Uperstahung an den jüngsten Dag. Joh. 5, 29. 6, 40. Luk. 14, 14.

25. JEsus sprickt to ehr: Ik bün de Uperstahung un dat Leven. Wer an Mi glövt, de ward leven, wenn he ok starvt.

26. Un wer dar leven un an Mi glöven deiht, de ward nümmermehr starven. Glövst du dat?

27. Se sprickt to Em: HErr, ja, ik glöv, dat Du büst Christus, GOtt Sin Söhn, de in de Welt kamen is. Joh. 6, 69.

28. Un as se dat seggt harr, gung se hen, un reep ehr Swester Maria heemlich, un sprok: De Meister is dar, un röppt di.

29. As se dat hörn dä, stunn se flink up, un keem to Em.

30. Denn JEsus weer noch nich in den Flecken kamen, sonnern weer noch an den Ort, wo Em Martha in de Möt kamen weer.

31. De Juden, de bi ehr in dat Hus weern, un se trösten dä’n, as se seegen, dat Maria flink upstunn un rut gung, folgden se ehr na, un sproken: Se geiht na dat Graf, dat se dar weenen deiht.

32. As nu Maria keem darhen, wo JEsus weer, un Em sehn dä, full se to Sin Föt, un sprok to Em: HErr, weerst Du hier west, min Broder weer nich storven.

33. As JEsus se weenen seeg, un de Juden ok weenen, de mit ehr keemen, war He heel bewegt in Sin GEist, un heel trurig,

34. Un sprok: Wo hebbt ji em henleggt? Se sproken to Em: HErr, kumm un seh dat.

35. Un JEsus gungen de Ogen öwer. Luk. 19, 41.

36. Do sproken de Juden: Süh, wa hett He em so leef hatt!

37. Weke awer mank se sproken: He hett den Blinden de Ogen updahn, kunn He denn nich maken, dat ok düsse nich starven dä?

[178]

38. JEsus awer war nochmals bewegt in Sik Sülbn, un keem to dat Graf. Dat weer awer en Kluft, un en Steen darup leggt. Matth. 27, 60.

39. JEsus sprok: Nehmt den Steen af. Sprickt to Em Martha, den Doden sin Swester: HErr, he stinkt all, denn he hett veer Dag’ legen.

40. JEsus sprickt to ehr: Hef Ik di nich seggt, wenn du glöven warst, schullst du GOtt Sin Herrlichkeit sehn? Röm. 6, 4.

41. Do neemen se den Steen af, wo de Dode liggen dä. JEsus awer hev Sin Ogen up, un sprok: Vader, Ik dank Di, dat Du Mi erhört hest; Mark. 7, 34.

42. Doch Ik weet, dat Du Mi ümmer hörn deihst; sonnern wegen dat Volk, dat umher steiht, segg Ik dat, up dat se glöven doht, dat Du Mi schickt hest. Joh. 12, 30.

43. As He dat seggt harr, reep He lud: Lazarus, kumm rut!

44. Un de Dode keem rut, bun’n mit Liekendöker, an Föt un Hann, un sin Gesicht todeckt mit en Sweetdok. JEsus sprickt to se: Lös’t em dat up, un lat em gahn.

45. Veele nu vun de Juden, de to Maria kamen weern, un seegen, wat JEsus dä, glövten an Em.

46. Weke awer vun se gungen hen to de Pharisäers, un sä’n se, wat JEsus dahn harr.

47. Do versammelten de Hohenpresters un de Pharisäers en Rat, un sproken: Wat doht wi? Düsse Minsch deiht veele Teken. Matth. 26, 3. Luk. 22, 2.

48. Lat wi Em so, so ward alle an Em glöven. So kamt denn de Römer, un nehmt uns Land un Lüd.

49. Een awer mank se, Kaiphas, de düt Jahr Hoheprester weer, sprok to se: Ji weet nicks,

50. Bedenkt ok nicks; dat is uns beter, en Minsch kummt um för dat Volk, as dat dat ganze Volk verdarven deiht.

51. Düt awer sprok he nich vun sik sülbn; sonnern, wiel dat he düt Jahr Hoheprester weer, prophezeih he. Denn JEsus schull starven för dat Volk,

52. Un nich för dat Volk alleen; sonnern dat He GOtt Sin Kinner, weke terstreut weern, tosamen broch. Joh. 10, 16. Eph. 2, 16.

53. Vun den Dag an beraden se, woans se Em dod maken wulln.

54. JEsus awer gung nich mehr frie umher mank de Juden, sonnern gung weg in en Gegend neeg bi de Wüste in en Stadt mit Namen Ephraim, un harr dar Sin Wesen mit Sin Jüngers.

55. Dar weer awer neeg de Juden ehr Ostern; un dar gungen veele rup ut de Gegend vör Ostern na Jerusalem, dat se sik vun ehr Sünn rein maken dä’n. 2. Chron. 30, 17.

56. Dar stunnen se, un frogen na JEsus, un sproken mit enanner in den Tempel: Wat meent ji, dat He nich kummt up dat Fest?

57. Awer de Hohenpresters un[179] de Pharisäers harrn en Gebot utgahn laten, wenn jemand wuß, wo He weer, dat he dat angeben dä, up dat se Em greepen.

Dat 12. Kapitel.

1. Söß Dag’ vör Ostern keem JEsus na Bethanien, wo Lazarus weer, de Verstorbene, den JEsus upweckt harr vun de Doden. Matth. 26, 6. Mark. 14, 3.

2. Darsülbst maken se Em en Abendmahltied, un Martha wahr up, Lazarus awer weer een vun de, de mit Em to Disch sitten dän.

3. Do neem Maria en Pund Salv vun unverfälscht, köstlich Nardenöl, un salv JEsus Sin Föt, un drög mit ehr Haar Sin Föt; dat Hus awer war vull vun den Geruch vun de Salv. Mark. 14, 3.

4. Do sprok een vun Sin Jüngers, Judas, Simon sin Söhn, Ischariothes, de Em naher verraden dä: Matth. 26, 8.

5. Warum is düsse Salv nich verkofft för dree hunnert Groschen, un de Armen geven?

6. Dat sä he awer nich, dat he wat na de Armen fragen dä; sonnern he weer en Deef, un harr den Büdel, un drog, wat geven war.

7. Do sprok JEsus: Lat se mit Freden; düt hett se uphaben to den Dag vun Min Begräbnis.

8. Denn Arme hebbt ji all Tied bi ju; awer Mi hebbt ji nich all Tied. 5. Mos. 15, 11. Matth. 26, 11.

9. Do kreeg veel Volk vun de Juden to weeten, dat He dar weer, un keemen, nich alleen um JEsus willen, sonnern dat se ok Lazarus sehn dän, den He vun de Doden upweckt harr.

10. Awer de Hohenpresters trachten darna, dat se ok Lazarus dod maken dän.

11. Denn um sin willen gungen veele Juden hen, un glövten an JEsus.

12. As an den annern Dag veel Volk, dat up dat Fest kamen weer, hör, dat JEsus na Jerusalem kamen wull, Matth. 21, 8. Mark. 11, 8.

13. Neemen se Palmtwiegen, un gungen rut Em in de Möt, un schreegen: Hosianna! Gelavt wes’, de dar kummt in den HErrn Sin Namen, en König vun Israel! Ps. 118, 25. 26. Matth. 23, 39. Mark. 11, 8. 9. Luk. 19, 37. 38.

14. JEsus awer kreeg en jungen Esel, un He rei’ darup; as denn schreven steiht: Matth. 21, 7.

15. »Wes’ nich bang, du Dochter Zion, süh, din König kummt reden up en Eselsfahlen.« Zach. 9, 9. Jes. 62, 11. Matth. 21, 5.

16. Düt verstunn awer Sin Jüngers vörher nich; sonnern as JEsus verklärt war, do dachten se daran, dat düt vun Em schreven weer, un se Em düt dahn harrn.

17. Dat Volk awer, dat mit Em weer, as He Lazarus ut dat Graf reep, un em vun de Doden upwecken dä, pries lud de Dath.

18. Darum gung Em ok dat Volk in de Möt, as se hörn dän, dat He son Teken dahn harr.

19. De Pharisäers awer sproken unner enanner: Ji seht, dat ji nicks utrichten doht, süh, alle Welt löppt Em na.

[180]

20. Dar weern awer enige Griechen mank de, de rup kamen weern, dat se anbeden dän up dat Fest. 1. Kön. 8, 41.

21. De treden to Philippus, de vun Bethsaida ut Galiläa weer, beden em, un sproken: Herr, wi wulln JEsus geern sehn.

22. Philippus kummt, un seggt dat Andreas, un Philippus un Andreas sän dat wieder to JEsus.

23. JEsus awer antwort se, un sprok: De Tied is kamen, dat de Minschensöhn verklärt ward.

24. Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Wenn dat Weetenkorn nich in de Eer fallt, un starven deiht, so blift dat alleen; wenn dat awer starven deiht, so bringt dat veele Korns. 1. Cor. 15, 36. 37.

25. Wer sin Leven leef hett, de ward dat verleern; un wer sin Leven up düsse Welt hassen deiht, de ward dat erholn to dat ewige Leven. Matth. 10, 39. Luk. 17, 33.

26. Wer Mi deenen will, de folg Mi na; un wo Ik bün, dar schall Min Deener ok sien. Un wer Mi deenen ward, den ward Min Vader ehrn. Joh. 14, 3. 1. Sam. 2, 30.

27. Nu is Min Seel trurig. Un wat schall Ik seggen? Vader, help Mi ut düsse Stunn? Doch darum bün Ik in düsse Stunn kamen. Matth. 26, 38.

28. Vader, verherrlich Din Nam. Do keem en Stimm vun den Himmel: »Ik hef Em verherrlicht, un will Em nochmal herrlich maken.«

29. Do sprok dat Volk, dat darbi stunn un tohörn dä: Dat dunnert. De annern sproken: Dar sprickt en Engel mit Em.

30. JEsus antwort un sprok: Düsse Stimm is nich um Min willen geschehn, sonnern um ju willen.

31. Nu geiht dat Gericht öwer de Welt; nu ward de Fürst vun düsse Welt rutstött warrn.

32. Un Ik, wenn Ik verhögt warr vun de Eer, so will Ik se all to Mi trecken.

33. Dat sä He awer, um antodüden, wat för en Dod He starven war.

34. Do antwort Em dat Volk: Wi hebbt hört in dat Gesetz, dat Christus ewiglich blieven deiht, un wa seggst Du denn: »De Minschensöhn mutt verhögt warrn?« Wer is düsse Minschensöhn? Ps. 110, 4.

35. Do sprok JEsus to se: Dat Licht is noch en lütten Ogenblick bi ju. Wannelt, so lang as ji dat Licht hebbt, dat ju de Düsternis nich öwerfalln deiht. Wer in de Düsternis wannelt, de weet nich, wo he hengeiht. Joh. 1, 9. 8, 12. 11, 10.

36. Glövt an dat Licht, wiel ji dat hebbt, up dat ji Kinner vun dat Licht sünd. Eph. 5, 9.

37. Düt sprok JEsus un gung weg, un versteek Sik vör se. Un obgliek He son Teken vör se dä, glövten se doch nich an Em.

38. Up dat erfüllt war de Spruch vun den Prophet Jesaias, den he seggt: »HErr, wer glövt unse[181] Predigt? Un wen is den HErrn Sin Arm apenbart?« Jes. 53, 1. Röm. 10, 16.

39. Darum kunn’ se nich glöven, denn Jesaias seggt awermals: Jes. 6, 9. 10. Luk. 8, 10.

40. »He hett ehr Ogen blind makt, un ehr Hart verstockt, dat se mit de Ogen nich seht, noch mit dat Hart verstahn doht, un sik bekehrn, un Ik se helpen doh.«

41. Düt sä Jesaias, as he Sin Herrlichkeit seeg, un vun Em reden dä. Jes. 6, 1.

42. Doch veele vun de Öbbersten glövten an Em; awer wegen de Pharisäers bekennten se dat nich, up dat se nich in den Bann dahn warn.

43. Denn se harrn leever de Ehr bi de Minschen, as de Ehr bi GOtt.

44. JEsus awer reep un sprok: Wer an Mi glöven deiht, de glövt nich an Mi, sonnern an Den, de Mi schickt hett. 1. Pet. 1, 21.

45. Un wer Mi süht, de süht den, de Mi schickt hett.

46. Ik bün kamen in de Welt, as en Licht, up dat, wer an Mi glöven deiht, nich in Düsternis blift.

47. Un wer Min Wör’ hört, un nich glöven deiht, den warr Ik nich richten; denn Ik bün nich kamen, dat Ik de Welt richt, sonnern, dat Ik de Welt selig maken doh.

48. Wer Mi verachten, un Min Wör’ nich upnehmen deiht, de hett all, de em richten deiht; dat Wort, dat Ik spraken hef, dat ward em richten an den jüngsten Dag.

49. Denn Ik hef nich vun Mi Sülbn spraken; sonnern de Vader, de Mi schickt hett, de hett Mi en Gebot geven, wat Ik dohn un reden schall.

50. Un Ik weet, dat Sin Gebot is dat ewige Leven. Darum, wat Ik reden doh, dat red Ik so, as Mi de Vader seggt hett.

Dat 13. Kapitel.

1. Vör dat Osterfest awer, as JEsus erkennen dä, dat Sin Tied kamen weer, dat He ut düsse Welt gahn dä to den Vader, gliek as He de Sinen leef harr, de in de Welt weern, so harr He se leef bet an dat Enn. Matth. 26. Mark. 14, 1. Luk. 22, 1.

2. Un na dat Abend-Eten, as all de Düvel harr den Judas Simonis Ischarioth in dat Hart geven, dat he Em verraden schull,

3. Wuß JEsus, dat Em de Vader Allns in Sin Hann geven harr, un dat He vun GOtt kamen weer, un to GOtt gung:

4. Stunn He up vun dat Abend-Eten, lä Sin Kleder af, un neem en Schört, un bun se um.

5. Darna got He Water in en Schaal, fung an, de Jüngers ehr Föt to waschen, un drög se mit de Schört af, de He um harr.

6. Do keem He to Simon Petrus; un de sprok to Em: HErr, schust Du min Föt waschen?

7. JEsus antwort un sprok to em: Wat Ik doh, dat weest du nu nich; du warrst dat awer naher erfahren.

8. Do sprok Petrus: Nie un nümmer schast Du mi de Föt waschen. JEsus antwort em: War Ik[182] di nich waschen, so hest du keen Deel an Mi.

9. Sprickt to Em Simon Petrus: HErr, nich de Föt alleen, sonnern ok de Hann un den Kopp.

10. Sprickt JEsus to em: Wer wuschen is, de brukt nicks, as de Föt to waschen, sonnern he is ganz rein. Un ji sünd rein; awer nich alle. Joh. 15, 3.

11. Denn He wuß Sin Verräder wol, darum sprok He: Ji sünd nich alle rein.

12. As He nu ehr Föt wuschen harr, neem He Sin Kleder, un sett Sik wedder dal, un sprok awermals to se: Weet ji, wat Ik ju dahn hef?

13. Ji nennt Mi Meister un HErr, un seggt recht daran; denn Ik bün dat ok. Matth. 23, 8. 10.

14. Wenn nu Ik, ju HErr un Meister, ju de Föt wuschen hef: so schüllt ji ju ok ünner enanner de Föt waschen.

15. En Bispil hef Ik ju geven, dat ji doht, as Ik ju dahn hef. 1. Pet. 2, 21. 1. Joh. 2, 6.

16. Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: De Knecht is nich grötter as sin Herr, noch de Apostel grötter, as de em schickt hett. Joh. 15, 20. Matth. 10, 24.

17. Wenn ji düt nu weten doht, selig sünd ji, wenn ji dat doht.

18. Nich segg Ik vun ju all. Ik weet, weke Ik utwählt hef. Sonnern dat de Schrift erfüllt ward: »De Min Brod eten deiht, de perrt Mi mit de Föt.« Ps. 41, 10.

19. Ik segg ju dat nu, bevör dat geschehn deiht, up dat ji glöven doht, wenn dat geschehn is, dat Ik dat bün.

20. Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Wer den upnehmen deiht, den Ik em schicken warr, de nimmt Mi up; wer Mi awer upnehmen deiht, de nimmt Den up, de Mi schickt hett. Matth. 10, 40. Luk. 9, 48. 10, 16. 1. Thess. 4, 8.

21. As JEsus düt seggt harr, war He trurig in den Geist, un tüg un sprok: Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Een mank ju ward Mi verraden. Matth. 26, 20. 21.

22. Do seegen sik de Jüngers ünner enanner an, un se warn unruhig, vun weken He reden dä.

23. Dar weer awer een mank Sin Jüngers, de to Disch sitten dä an JEsus Sin Bost, den JEsus leef harr.

24. Den wink Simon Petrus, dat he utforschen schull, wokeen dat weer, vun den He seggt harr.

25. Denn desülve leeg an JEsus Sin Bost, un he sprok to Em: HErr, wokeen is dat?

26. JEsus antwort: De is dat, den Ik den Happen Brod instippen un geven doh. Un He stipp den Happen in, un geev em Judas Simonis Ischarioth. Matth. 26, 23.

27. Un na den Happen fahr de Düvel in em. Do sprok JEsus to em: Wat du deihst, dat doh bald.

28. Dat awer wuß Nüms an den Disch, woför He em dat seggen dä.

29. Weke meenten, wiel Judas den Büdel harr, dat JEsus to em spreken dä: »Koop, wat uns nödig is up dat Fest;« oder, dat he de Armen wat geven schull.

[183]

30. As he nu den Happen nahmen harr, gung he gliek rut. Un dat weer Nacht.

31. As he awer rut gahn weer, sprok JEsus: Nu is de Minschensöhn verklärt, un GOtt is verklärt in Em.

32. Is GOtt verklärt in Em, so ward Em ok GOtt verklären in Em Sülbn, un ward Em bald verklären. Joh. 12, 23. 17, 1.

33. Leeve Kinner, Ik bün noch en lütte Wiel bi ju. Ji ward Mi söken; un, as Ik to de Juden seggen dä, wo Ik hengahn doh, dar künnt ji nich henkamen. Joh. 7, 34. 8, 21.

34. Un Ik segg ju nu: En nie Gebot gev Ik ju, dat ji ju ünner enanner leef hebben doht, as Ik ju leef hatt hef, up dat ok ji ju enanner leef hebbt. Mark. 12, 31.

35. Darbi ward jedereen erkenn, dat ji Min Jüngers sünd, wenn ji Leev ünner enanner hebbt.

36. Sprickt Simon Petrus to Em: HErr, wo geihst Du hen? JEsus antwort em: Wo Ik hengahn doh, darhen kannst du Mi düt Mal nich folgen; awer du warrst Mi naher mal folgen. Joh. 7, 43. 21, 18. 19.

37. Petrus sprickt to Em: HErr, warum kann Ik Di düt Mal nich folgen? Ik will min Leven för Di laten.

38. JEsus antwort em: Schust du din Leven för Mi laten? Wahrlich, wahrlich, Ik segg di: De Hahn ward nich kreihn, bet du Mi dree Mal verleugnet hest. Mark. 14, 30. 72. Luk. 22, 34.

Dat 14. Kapitel.

1. Un He sprok to Sin Jüngers: Ju Hart mutt nich bang warrn. Glövt ji an GOtt, so glövt ji ok an Mi.

2. In Min Vader Sin Hus sünd veele Wahnungen. Wenn dat nich so weer, war Ik ju seggen: Ik gah hen, ju de Stä fardig to maken.

3. Un wenn Ik ok hengahn doh, ju de Stä fardig to maken, will Ik doch wedder kamen, un ju to Mi nehmen, up dat ji sünd, wo Ik bün. Joh. 12, 26. 17, 24.

4. Un wo Ik hengahn doh, dat weet ji, un den Weg weet ji ok.

5. Sprickt to Em Thomas: HErr, wi weet nich, wo Du hengeihst, un wa künnt wi den Weg weten?

6. JEsus sprickt to em: Ik bün de Weg un de Wahrheit un dat Leven; Nüms kummt to den Vader, denn dörch Mi. Ebr. 9, 8. Eph. 2, 18. 3, 12. Ebr. 7, 25. 10, 19. 2. Cor. 3, 4. 1. Pet. 1, 21.

7. Wenn ji Mi kenn dän, so müssen ji ok Min Vader kenn. Un vun nu an kennt ji Em, un hebbt Em sehn.

8. Sprickt to Em Philippus: HErr, wies’ uns den Vader, so sünd wi tofreden.

9. JEsus sprickt to Em: So lang bün Ik bi ju, un du kennst Mi nich? Philippus, wer Mi sehn deiht, de süht den Vader. Wat sprickst Du denn: »Wies’ uns den Vader?«

10. Glövst du nich, dat Ik in den Vader bün, un de Vader[184] in Mi is? De Wör’, de Ik to ju reden doh, de red Ik nich vun Mi Sülbn. De Vader awer, de in Mi wahn deiht, de deiht de Warke.

11. Glövt Mi, dat Ik in den Vader bün, un de Vader in Mi is, wo nich, so glövt doch wegen de Warke.

12. Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Wer an Mi glöven deiht, de ward de Warke ok dohn, de Ik doh, un ward grötter, as düsse, dohn, denn Ik gah to den Vader.

13. Un wat ji beden ward in Min Nam, dat will Ik dohn, up dat de Vader ehrt ward in den Söhn. Mark. 11, 24.

14. Wat ji beden ward in Min Nam, dat will Ik dohn.

15. Hebbt ji Mi leef, so holt Min Gebote. Joh. 15, 10. 1. Joh. 5, 3.

16. Un Ik will den Vader beden, un He schall ju en annern Tröster geven, dat He bi ju blift up ewig,

17. Den GEist vun de Wahrheit, den de Welt nich kriegen kann; denn se süht Em nich, un kennt Em nich. Ji awer kennt Em; denn He blift bi ju, un ward in ju wesen. Weish. 1, 5. Joh. 7, 39.

18. Ik will ju nich Waisen sien laten; Ik kam to ju. Jer. 51, 5.

19. Dat is noch en lütte Wiel, so ward Mi de Welt nich mehr sehn. Ji awer schüllt Mi sehn; denn Ik lev, un ji schüllt ok leven.

20. An densülven Dag ward ji insehn, dat Ik in Min Vader bün, un ji in Mi, un Ik in ju. Joh. 17, 21. 22.

21. Wer Min Gebote hett, un se holn deiht, de is dat, de Mi leef hett. Wer Mi awer leef hett, de ward vun Min Vader leevt warrn, un Ik war em leef hebben, un Mi em apenbarn. Sir. 12, 18.

22. Sprickt to Em Judas, nich de Ischarioth: HErr, wat is dat, dat Du uns Di wullt apenbarn, un nich de Welt?

23. JEsus antwort, un sprok to em: Wer Mi leef hett, de ward Min Wort holn, un Min Vader ward em leef hebben, un Wi ward to em kamen un Wahnung bi em nehmen. v. 21. Joh. 13, 34. Spr. 8, 17. Eph. 3, 17.

24. Wer awer Mi nich leef hett, de hällt Min Wör’ nich. Un dat Wort, dat ji hörn doht, is nich Min, sonnern den Vader Sin, de Mi schickt hett.

25. Düt hef Ik to ju redt, wiel Ik bi ju west bün.

26. Awer de Tröster, de heilige GEist, den Min Vader schicken ward in Min Nam, de ward ju dat Allns lehrn, un ju erinnern an all dat, wat Ik ju seggt hef.

27. Den Freden lat Ik ju, Min Freden gev Ik ju. Nich gev Ik ju, as de Welt geven deiht. Ju Hart verfehr sik nich, un wes’ nich bang. Phil. 4, 7.

28. Ji hebbt hört, dat Ik ju seggt hef: »Ik gah hen, un kam wedder to ju.« Wenn ji Mi leef harrn, so harrn ji ju freut, dat Ik seggt hef: »Ik gah to den[185] Vader;« denn de Vader is grötter as Ik.

29. Un nu hef Ik ju dat seggt, bevör dat geschehn deiht, up dat, wenn dat nu geschehn ward, dat ji glöven doht.

30. Ik warr vun nu an nich mehr veel mit ju reden, denn dar kummt de Fürst vun düsse Welt, un findt nicks an Mi.

31. Awer, up dat de Welt erkennen deiht, dat Ik den Vader leef hef, un dat Ik so doh, as Mi de Vader gebaden hett, staht up, un lat uns vun hier gahn. Joh. 10, 18.

Dat 15. Kapitel.

1. Ik bün de wahre Wienstock, un Min Vader is de Wiengarner.

2. En jede Wienrev an Mi, de nich Frucht bringt, ward He wegnehmen; un en jede, de Frucht bringt, ward He rein maken, dat se mehr Frucht bringen deiht.

3. Ji sünd nu rein um dat Wort willen, dat Ik to ju seggt hef.

4. Blievt in Mi, un Ik bliev in ju. Gliek as de Wienrev keen Frucht bringen kann vun sik sülbn, wenn se nich an den Wienstock blift; also ok ji nich, wenn ji nich in Mi blieven doht.

5. Ik bün de Wienstock, ji sünd de Wienreven. Wer in Mi blieven deiht, un Ik in em, de bringt veel Frucht; denn ahn Mi künnt ji nicks dohn. 2. Cor. 3, 5.

6. Wer nich in Mi blieven deiht, de ward wegsmeten, gliek as en Wienrev, un verdrögt, un man sammelt se, un smitt se in dat Füer, un mutt brennen. Matth. 3, 10.

7. Wenn ji in Mi blieven doht, un Min Wort in ju, so ward ji beden, wat ji wüllt, un dat ward ju warrn. Mark. 11, 24.

8. Darin ward Min Vader ehrt, dat ji veel Frucht bringen doht, un Min Jüngers ward.

9. Gliek as Mi Min Vader leef hett, also hef Ik ju leef. Blievt in Min Leev.

10. Wenn ji Min Gebot holt, so blievt ji in Min Leev, gliek as Ik Min Vader Sin Gebote holn doh, un bliev in Sin Leev.

11. Düt re’ Ik to ju, up dat Min Freud in ju blieven deiht, un ju Freude vullkamen ward.

12. Dat is Min Gebot, dat ji ju ünner enanner leef hebbt, gliek as Ik ju leef hef. Mark. 12, 31.

13. Nüms hett gröttere Leev as de, dat he sin Leven lett för sin Frünn. Joh. 3, 16. 10, 12.

14. Ji sünd Min Frünn, wenn ji doht, wat Ik ju gebeeden doh. Joh. 8, 31.

15. Ik segg ju vun nu an nich, dat ji Knechts sünd; denn en Knecht weet nich, wat sin Herr deiht. Ju awer hef Ik seggt, dat ji Frünn sünd; denn Allns, wat Ik hef vun Min Vader hört, hef Ik ju kund dahn.

16. Ji hebbt Mi nich utwählt, sonnern Ik hef ju utwählt, un anordnet, dat ji hengaht, un Frucht bringt, un ju Frucht blieven[186] deiht, up dat, wenn ji den Vader beden doht in Min Namen, He ju dat gift. Matth. 28, 19.

17. Dat befehl Ik ju, dat ji ju ünner enanner leef hebbt.

18. Wenn ju de Welt hassen deiht, so weet ji, dat se Mi vör ju haßt hett. Joh. 7, 7.

19. Weert ji vun de Welt, so harr de Welt dat Ehrige leef; wiel ji awer nich vun de Welt sünd, sonnern Ik ju vun de Welt utwählt hef, darum haßt ju de Welt. 1. Joh. 4, 5. Joh. 17, 14.

20. Denkt an Min Wort, dat Ik ju seggt hef: De Knecht is nich grötter as sin Herr. Hebbt se Mi verfolgt, so ward se ju ok verfolgen; hebbt se Min Wort holn, so ward se ju Wort ok holn. Matth. 10, 24. Luk. 6, 40. Joh. 13, 16.

21. Awer dat Allns ward se ju dohn um Min Namen willen; denn se kennt Den nich, de Mi schickt hett.

22. Wenn Ik nich kamen weer, un harr se dat seggt, so harrn se keen Sünn; nu awer künnt se nicks vörwenden, ehr Sünn to entschülligen.

23. Wer Mi hassen deiht, de haßt ok Min Vader.

24. Harr Ik nich de Warke dahn mank se, de keen anner dahn hett, so harrn se keen Sünn; nu awer hebbt se dat sehn, un haßt doch beide, Mi un Min Vader.

25. Up dat erfüllt ward de Spruch, in ehr Gesetz schreven: »Se haßt Mi ahn Orsak.« Ps. 35, 19. Ps. 69, 5.

26. Wenn awer de Tröster kamen ward, den Ik ju schicken warr vun den Vader, de GEist vun de Wahrheit, de vun den Vader utgahn deiht, de ward tügen vun Mi. Joh. 14, 26. Luk. 24, 49. Apost. 1, 4.

27. Un ji ward ok tügen; denn ji sünd vun Anfang bi Mi west. Apost. 1, 8. 5, 32.

Dat 16. Kapitel.

1. Düt hef Ik to ju redt, dat ji ju nich argert.

2. Se ward ju in den Bann dohn. Dar kummt awer de Tied, dat, wer ju dod makt, meenen ward, he deiht GOtt en Deenst darmit. Matth. 10, 17. Matth. 24, 9. Mark. 13, 9. Luk. 21, 12.

3. Un düt ward se ju darum dohn, dat se weder Min Vader noch Mi kennen doht.

4. Awer düt hef Ik to ju redt, up dat, wenn de Tied kamen ward, dat ji daran denkt, dat Ik ju dat seggt hef. Düt awer hef Ik ju vun Anfang nich seggt; denn Ik weer bi ju.

5. Nu awer gah Ik hen to Den, de Mi schickt hett, un Nüms mank ju fragt Mi: Wo geihst Du hen?

6. Sonnern, wiel Ik düt to ju redt hef, is ju Hart vull vun Trurigkeit warn.

7. Awer Ik segg ju de Wahrheit: Dat is gut för ju, dat Ik hengahn doh. Denn wenn Ik nich hengahn dä, so kummt de Tröster nich to ju. Wenn Ik awer hengahn doh, will Ik Em to ju schicken. Joh. 8, 46. 14, 16. 26.

8. Un wenn Desülbe kamen deiht, ward He de Welt strafen,[187] wegen de Sünn, un wegen de Gerechtigkeit, un wegen dat Gericht;

9. Wegen de Sünn, dat se nich an Mi glövt;

10. Wegen de Gerechtigkeit awer, dat Ik to den Vader gahn doh, un ji Mi vun nu an nich seht;

11. Wegen dat Gericht, dat de Fürst vun düsse Welt richtet is. Joh. 12, 31. 14, 30.

12. Ik hef ju noch veel to seggen; awer ji künnt dat nu nich dregen. 1. Cor. 3, 1.

13. Wenn awer de anner, de GEist vun de Wahrheit, kamen ward, de ward ju den Weg in alle Wahrheit föhrn. Denn He ward nich vun Em Sülbn reden; sonnern wat He hörn ward, dat ward He reden; un wat tokünftig is, dat ward He ju verkünnigen. Joh. 14, 26. 1. Joh. 2, 17.

14. Desülve ward Mi verklären; denn vun dat Minige ward He dat nehmen, un ju verkünnigen.

15. Allns wat de Vader hett, dat is Min. Darum hef Ik seggt: He ward dat vun dat Minige nehmen, un ju verkünnigen. Joh. 17, 10.

16. Na en lütte Wiel ward ji Mi nich sehn; un awer na en lütte Wiel ward ji Mi sehn; denn Ik gah to den Vader. Joh. 7, 33. 13, 33.

17. Do sproken weke mank Sin Jüngers ünner enanner: Wat is dat, dat He to uns seggen deiht: »Na en lütte Wiel ward ji Mi nich sehn, un awer na en lütte Wiel ward ji Mi sehn, un dat Ik to den Vader gahn doh?«

18. Do sproken se: Wat is dat, dat He seggen deiht: »Na en lütte Wiel? Wi weet nich, wat He spreken deiht.

19. Do mark JEsus, dat se Em fragen wulln, un sprok to se: Darvun fragt ji ünner enanner, dat Ik seggt hef: Na en lütte Wiel ward ji Mi nich sehn, un awer na en lütte Wiel ward ji Mi sehn?

20. Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Ji ward weenen un hulen, awer de Welt ward sik freun; ji awer ward trurig sien, doch ju Trurigkeit schall to Freud warrn.

21. En Fru, wenn se gebären deiht, so is se trurig, denn ehr Stunn is kamen: wenn se awer dat Kind gebaren hett, denkt se nich mehr an de Angst, vun wegen de Freud, dat de Minsch to Welt gebaren is. 1. Mos. 3, 16. Jes. 26, 17.

22. Un ji hebbt nu ok Trurigkeit; awer Ik will ju wedder sehn, un ju Hart schall sik freun, un ju Freud schall Nüms vun ju nehmen. Jes. 35, 10.

23. Un an densülvn Dag ward ji Mi nicks fragen. Wahrlich, wahrlich, Ik segg ju: Wenn ji den Vader wat beden ward in Min Nam, so ward He ju dat geven. Joh. 14, 20. Mark. 11, 24.

24. Bet hierher hebbt ji um nicks beden in Min Nam. Bedt, so ward ji nehmen, dat ju Freud vullkamen is. Joh. 15, 11.

25. Düt hef Ik to ju redt dörch Glieknisse. Dar kummt awer de Tied, dat Ik nich mehr[188] dörch Glieknisse mit ju reden warr, sonnern ju frie herut verkünnigen vun Min Vader.

26. An densülbn Dag ward ji beden in Min Nam. Un Ik segg ju nich, dat Ik den Vader för ju beden will. Joh. 14, 20.

27. Denn He Sülbn, de Vader, hett ju leef, darum, dat ji Mi leef hebbt, un glöven doht, dat Ik vun GOtt utgahn bün. Joh. 14, 21. 17, 8. 25.

28. Ik bün vun den Vader utgahn, un in de Welt kamen; wedderum verlat Ik de Welt, un gah to den Vader. Joh. 13, 3.

29. Sprekt to Em Sin Jüngers: Süh, nu redest Du frie herut, un seggst keen Glieknisse.

30. Nu weet wi, dat Du alle Dinge weten deihst, un brukst nich, dat Di een fragen deiht. Darum glövt wi, dat Du vun GOtt utgahn büst. Joh. 21, 17.

31. JEsus antwort se: Glövt ji nu?

32. Seht, de Stunn kummt, un is all kamen, dat ji terstreut ward, jedereen in dat Sine, un ward Mi alleen laten; awer Ik bün nich alleen, denn de Vader is bi Mi. Zach. 13, 7. Matth. 26, 31. Mark. 14, 27. Joh. 8, 16.

33. Düt hef Ik mit ju redt, dat ji in Mi Freden hebbt. In de Welt hebbt ji Angst; awer wes’t man still, Ik hef de Welt öwerwunden. Joh. 14, 27. Röm. 5, 1. Eph. 2, 14. Kol. 1, 20. Jes. 35, 4.

Dat 17. Kapitel.

1. Düt sä JEsus, un hev Sin Ogen up na den Himmel, un sprok: Vader, de Stunn is dar, dat Du Din Söhn verklären deihst, up dat Din Söhn Di ok verklärt.

2. Gliek as Du Em Macht geven hest öwer allns Fleesch, up dat He dat ewige Leven geven deiht alle, de Du Em geven hest. Matth. 11, 27.

3. Dat is awer dat ewige Leven, dat se Di, dat Du alleen wahre GOtt büst, un den Du schickt hest, JEsus Christus, erkennen doht.

4. Ik hef Di verklärt up de Eer, un vullbrocht dat Wark, dat Du Mi upgeven hest, dat Ik dat dohn schall. Joh. 4, 34.

5. Un nu verklär Mi, Du Vader, bi Di Sülbn, mit de Klarheit, de Ik bi Di harr, bevör de Welt weer. Joh. 1, 1. 8, 58. 10, 30.

6. Ik hef Din Nam apenbart de Minschen, de Du Mi vun de Welt geven hest. Se weern Din, un Du hest se Mi geven, un se hebbt Din Wort beholn.

7. Nu weet se, dat Allns, wat Du Mi geven hest, vun Di is.

8. Denn de Wör’, de Du Mi geven hest, hef Ik se geven; un se hebbt dat annahmen, un wahrhaftig insehn, dat Ik vun Di utschickt bün, un se glövt, dat Du Mi schickt hest. Joh. 16, 27. 30.

9. Ik be’ vör se, un be’ nich vör de Welt, sonnern vör de, de Du Mi geven hest; denn se sünd Din. Joh. 6, 37.

10. Un Allns, wat Min is, dat is Din, un wat Din is, dat is Min; un Ik bün in se verklärt. Joh. 16, 15.

[189]

11. Un Ik bün nich mehr in de Welt, se awer sünd in de Welt, un Ik kam to Di. Hilli Vader, erhol se in Din Nam, de Du Mi geven hest, dat se eens sünd, gliek as Wi. Joh. 10, 30.

12. Solang as Ik bi se weer in de Welt, erheel Ik se in Din Nam. De Du Mi geven hest, de hef Ik bewahrt, un is keen vun se verlarn, ahn dat verlarn Kind, up dat de Schrift erfüllt war. Joh. 6, 39. Ps. 109, 8.

13. Nu awer kam Ik to Di, un re’ düt in de Welt, up dat se in sik hebbt Min Freud vullkamen. Joh. 15, 11.

14. Ik hef se geven Din Wör, un de Welt haßt se; denn se sünd nich vun de Welt, as denn Ik ok nich vun de Welt bün.

15. Ik be’ nich, dat Du se vun de Welt nehmen schast, sonnern dat Du se bewahrn deihst vör dat Öwel. 2. Thess. 3, 3.

16. Se sünd nich vun de Welt, gliek as Ik ok nich vun de Welt bün.

17. Hillig se in Din Wahrheit, Din Wort is de Wahrheit. Joh. 8, 40.

18. Gliek as Du Mi schickt hest in de Welt, so schick Ik se ok in de Welt.

19. Ik hillig Mi Sülbn för se, up dat ok se hillig makt sünd in de Wahrheit. 1. Cor. 1, 2. 30. Ebr. 2, 11.

20. Ik be’ awer nich alleen för se, sonnern ok för de, de dörch ehr Wort an Mi glöven ward, Joh. 20, 31.

21. Up dat se alle eens sünd, gliek as Du, Vader, in Mi, un Ik in Di; dat ok se in Uns eens sünd, up dat de Welt glöven deiht, dat Du Mi schickt hest. Gal. 3, 28.

22. Un Ik hef se geven de Herrlichkeit, de Du Mi geven hest, dat se eens sünd, gliek as Wi eens sünd. Apost. 4, 32.

23. Ik bün in se, un Du in Mi, up dat se vullkamen sünd in eens, un de Welt erkenn’ deiht, dat Du Mi schickt hest, un se leef hest, gliek as Du Mi leef hebben deihst. 1. Cor. 6, 17.

24. Vader, Ik will, dat, wo Ik bün, ok de bi Mi sünd, de Du Mi geven hest, up dat se Min Herrlichkeit seht, de Du Mi geven hest; denn Du hest Mi leef hatt, bevör de Welt gründt war. Joh. 12, 26.

25. Gerechte Vader, de Welt kennt Di nich; Ik awer kenn Di un düsse erkennt, dat Du Mi schickt hest.

26. Un Ik hef se Din Nam apenbart, un will se em apenbarn, up dat de Leev, mit de Du Mi leef hebben deihst, wes’ in se, un Ik in se.

Dat 18. Kapitel.

1. Do JEsus düt redt harr, gung He ut mit Sin Jüngers öwer de Bek Kidron; dar weer en Garn, dar gung JEsus un Sin Jüngers in. Matth. 26, 36. Mark. 14, 32. 2. Sam. 15, 23.

2. Judas awer, de Em verraden dä, wuß den Ort ok; denn JEsus keem öfters dar mit Sin Jüngers tosam. Luk. 21, 37.

[190]

3. As nu Judas mit sik nahmen harr den Hupen, un de Hohenpresters un Pharisäers ehr Deeners, kummt he darhen mit Fackeln, Lampen, un Waffen. Matth. 26, 47.

4. As nu JEsus weten dä Allns, dat Em tostöten schull, gung He rut, un sprok to se: Wen sökt ji?

5. Se antworten Em: JEsus vun Nazareth. JEsus sprickt to se: Ik bün dat. Judas awer, de Em verraden dä, stunn ok bi se.

6. As nu JEsus to se sprok: »Ik bün dat,« weeken se torügg, un fulln dal up de Eer.

7. Do frog He se nochmal: Wen sökt ji? Se awer sproken: JEsus vun Nazareth.

8. JEsus antwort: Ik hef ju seggt, dat Ik dat bün. Sökt ji denn Mi, so lat düsse gahn.

9. (Up dat dat Wort erfüllt war, wat He seggen dä: »Ik hef keen vun de verlarn, de Du Mi geven hest.«)

10. Do harr Simon Petrus en Swerdt, un he trock dat ut, un slog na den Hohenprester sin Knecht, un hau em sin rechte Ohr af; un de Knecht heet Malchus. Matth. 26, 51. Mark. 14, 47. Luk. 22, 50.

11. Do sprok JEsus to Petrus: Stek din Swerdt an sin Stä. Schall Ik den Kelch nich drinken, den Mi Min Vader geven hett? Matth. 20, 22. Ps. 110, 7.

12. Dat Volk awer, un de Oberhauptmann, un de Juden ehr Deeners neemen JEsus, un bunn’ Em. Matth. 26, 57. Mark. 14, 53.

13. Un föhrn Em toeerst to Hannas, de weer Kaiphas sin Fru ehr Vader, de düt Jahr Hoheprester weer. Matth. 26, 57. Mark. 14, 53. Luk. 22, 54.

14. Dat weer awer Kaiphas, de de Juden raden dä, dat weer gut, dat en Minsch umbrocht war för dat Volk. Joh. 11, 50.

15. Simon Petrus awer folg JEsus na, un en anner Jünger. Düsse Jünger weer den Hohenprester bekannt, un gung mit JEsus rin in den Hohenprester sin Pallast.

16. Petrus awer stunn buten vör dat Dohr. Do gung de anner Jünger, de den Hohenprester bekannt weer, rut, un sprok mit de Dohrwächtersch, un föhr Petrus rin. Matth. 26, 69.

17. Do sprok de Deern, de Dohrwächtersch, to Petrus: Büst du nich ok een vun düssen Minschen Sin Jüngers? He sprok: Ik bün dat nich.

18. Dar stunn awer de Knechten un Deeners, un harrn en Füer vun Holtkahln anmakt, denn dat weer kold, un se warmden sik. Petrus awer stunn bi se, un warm sik.

19. Awer de Hoheprester frog JEsus na Sin Jüngers un na Sin Lehr.

20. JEsus antwort em: Ik hef frie öffentlich redt vör de Welt. Ik hef alle Tied lehrt in de Schol un in den Tempel, dar alle Juden tosamen kamt, un hef nicks int Verborgene redt. Luk. 2, 46. 4, 14. 15. Joh. 7, 14. 26.

21. Wat fragst du Mi darna? Frag de darna, de hört hebbt,[191] wat Ik to se redt hef: süh, desülbn weet, wat Ik seggt hef.

22. As He awer dat reden dä, geev een vun de Deeners, de darbi stunn, JEsus en Slag int Gesicht un sprok: Schast Du den Hohenprester so antworten? 1. Kön. 22, 24.

23. JEsus antwort: Hef Ik öwel redt, so bewies’, dat dat bös is; hef Ik awer recht redt, warum sleist du Mi denn?

24. Un Hannas schick Em bun’n to den Hohenprester Kaiphas.

25. Simon Petrus awer stunn un warm sik. Do sproken se to em: Büst du nich een vun Sin Jüngers? He leugnen dat awer, un sprok: Ik bün dat nich. Matth. 26, 58. 69.

26. Sprickt een vun den Hohenprester sin Knechts, en Fründ vun den, den Petrus dat Ohr afhaut harr: Seeg ik di nich in den Garn bi Em?

27. Do leugnen Petrus nochmals; un alsbald kreih de Hahn.

28. Do föhrn se JEsus vun Kaiphas vör dat Richthus. Un dat weer fröh Morgens. Un se gungen nich in dat Richthus, up dat se nich unrein warn, sonnern Ostern eten kunn’. Matth. 27, 2. Mark. 15, 1.

29. Do gung Pilatus to se rut, un sprok: Wat bringt ji vör Klag’ gegen düssen Minsch?

30. Se antworten un sproken to Em: Weer düsse nich en Öweldäder, wi harrn Em di nich utlevert.

31. Do sprok Pilatus to se: So nehmt ji Em hen, un richt Em na ju Gesetz. Do sproken de Juden to Em: Wi dörft Nüms dod maken; Joh. 19, 6.

32. (Up dat erfüllt war JEsus Sin Wort, dat He sä, as He andüden dä, wat för en Dod He starven war.) Matth. 20, 19. Mark. 10, 33. Luk. 18, 32.

33. Do gung Pilatus wedder rin in dat Richthus, un reep JEsus, un sprok to Em: Büst Du de Juden ehr König? Matth. 27, 11. Luk. 23, 3.

34. JEsus antwort: Redst du dat vun di sülbn? oder hebbt anner di dat vun Mi seggt?

35. Pilatus antwort: Bün ik en Jud? Din Volk un de Hohenpresters hebbt Di mi öwerlevert. Wat hest Du dahn?

36. JEsus antwort: Min Riek is nich vun düsse Welt. Weer Min Riek vun düsse Welt, Min Deeners warn darför kämpfen, dat Ik de Juden nich öwerlevert war; awer nu is Min Riek nich vun hier. Joh. 6, 15.

37. Do sprok Pilatus to Em: So büst Du doch en König? JEsus antwort: Du seggst dat, Ik bün en König. Ik bün darto gebarn un in de Welt kamen, dat Ik de Wahrheit betügen schall. Wer ut de Wahrheit is, de hört Min Stimm. 1. Tim. 6, 13.

38. Sprickt Pilatus to Em: Wat is Wahrheit? Un as he dat seggt harr, gung he wedder rut to de Juden, un sprickt to se: Ik finn keen Schuld an Em. Matth. 27, 23. Mark. 15, 14. Luk. 23, 14.

39. Ji hebbt awer en Gewohnheit, dat ik ju een up Ostern los[192] geven doh; wüllt ji nu, dat ik ju de Juden ehrn König los geven schall? Matth. 27, 15.

40. Do schreegen se wedder alltosam, un sproken: Nich düssen, sonnern Barabbas! Barabbas awer weer en Mörder. Matth. 27, 20. Mark. 15, 11. Luk. 23, 18.

Dat 19. Kapitel.

1. Do neem Pilatus JEsus, un geißel Em. Matth. 27, 26. 27. Mark. 10, 34. 15, 15.

2. Un de Kriegsknechts flochten en Kron vun Dorn, un setten se up Sin Kopp, un trocken Em en Purpurkleed an. Matth. 27, 29.

3. Un sproken: Wes’ gröt’, leeve Judenkönig! un slogen Em int Gesicht. Matth. 26, 67.

4. Do gung Pilatus wedder rut, un sprok to se: Seht, ik föhr Em rut to ju, dat ji erkennen doht, dat ik keen Schuld an Em finn doh.

5. Also gung JEsus rut, un drog en Dornkron un en Purpurmantel. Un he sprok to se: Seht, wat is dat en Minsch!

6. As Em de Hohenpresters un de Deeners seegen, schreegen se, un sproken: Krüzig! krüzig! Pilatus sprickt to se: Nehmt ji Em hen, un krüzigt Em; denn ik finn keen Schuld an Em.

7. De Juden antworten em: Wi hebbt en Gesetz, un na dat Gesetz schall He starven; denn He hett Sik Sülbn to GOtt Sin Söhn makt. 3. Mos. 24, 15. 16. 5. Mos. 18, 20.

8. As Pilatus dat Wort hörn dä, kreeg he noch mehr Angst;

9. Un gung wedder rin in dat Richthus, un sprickt to JEsus: Woher büst Du? Awer JEsus geev em keen Antwort. Joh. 18, 33.

10. Do sprok Pilatus to Em: Sprickst Du nich mit mi? Weest Du nich, dat ik Macht hef, Di to krüzigen, un Macht hef, Di los to geven?

11. JEsus antwort: Du harrst keen Macht öwer Mi, wenn se di nich vun baben geven weer; darum, de Mi di öwerlevert hett, de hett gröttere Sünn.

12. Vun dar an söch Pilatus, woans he Em los laten kunn. De Juden awer schreegen, un sproken: Lettst du düssen los, so büst du den Kaiser sin Fründ nich; denn wer sik to’n König maken deiht, de is gegen den Kaiser.

13. As Pilatus dat Wort hörn dä, föhr he JEsus rut, un sett sik up den Richtstohl, an de Stä, de dar heet Steendeel’ up Hebräisch awer Gabbatha.

14. Dat weer awer de Rüstdag up Ostern, um de sößte Stunn. Un he sprickt to de Juden: Seht, dat is ju König!

15. Se schreegen awer: Weg, weg mit Den! Krüzig Em! Sprickt Pilatus to se: Schall ik ju König krüzigen? De Hohenpresters antworten: Wi hebbt keen König, as den Kaiser.

16. Do öwergev he Em, dat He krüzigt war. Se neemen awer JEsus, un föhrn Em hen.

17. Un He drog Sin Krüz, un gung rut na de Stä, de dar heet:[193] Schädelstä, wat heet up Hebräisch: Golgatha. Matth. 27, 33.

18. Dar krüzigten se Em, un mit Em twee annere up jede Sied vun Em een, JEsus awer merrn mank.

19. Pilatus awer schreev en Öwerschrift un sett se up dat Krüz, un weer schreven: »JEsus vun Nazareth, de Juden ehr König!«

20. Düsse Öwerschrift les’ten veele Juden; denn de Stä, dar JEsus krüzigt war, weer neeg bi de Stadt. Un dat weer schreven in hebräische, griechische un latinsche Sprak.

21. Do sproken de Juden ehr Hohenpresters to Pilatus: Schriev nich: »De Juden ehr König,« sonnern, dat He seggt hett: »Ik bün de Juden ehr König.«

22. Pilatus antwort: Wat ik schreven hef, dat hef ik schreven.

23. De Kriegsknechts awer, as se Christus krüzigt harrn, neemen se Sin Kleder, un maken veer Deele, en jeden Kriegsknecht een Deel, darto den Rock. De Rock awer weer nich neiht, vun baben an wevt dörch un dörch. Matth. 27, 35. Mark. 15, 24.

24. Do sproken se ünner enanner: »Lat uns den nich tweisnieden, sonnern darum lotten, wer em hebben schall,« up dat erfüllt war de Schrift, de dar seggt: »Se hebbt Min Kleder mank sik deelt, un hebbt um Min Rock dat Lott smeten.« Düt dän de Kriegsknechten.

25. Dar stunn awer bi dat Krüz JEsus Sin Moder, un Sin Moder ehr Swester, Maria, Kleophas sin Fru, un Maria Magdalena.

26. As nu JEsus Sin Moder seeg, un den Jünger, de darbi stunn, den He leef harr, sprickt He to Sin Moder: Fru, süh, dat is din Söhn!

27. Darna sprickt He to den Jünger: Süh, dat is din Moder! Un vun de Stunn an neem de Jünger se to sik.

28. Darna, as JEsus weten dä, dat Allns vullbrocht weer, up dat de Schrift erfüllt war, sprickt He: Ik bün döstig!

29. Dar stunn en Fatt vull Etig. Se awer füllten en Swamm mit Etig, un lä’n den um en Ysop, un heeln Em dat an den Mund. Ps. 69, 22.

30. As nu JEsus den Etig to Sik nahm harr, sprok He: »Dat is vullbrocht,« un leet den Kopp dalhangen, un weer dod.

31. De Juden awer, wiel dat Rüstdag weer, dat de Lieknams nich den Sabbat öwer an dat Krüz blieven dän, (denn düsse Sabbatsdag weer en grote Fierdag) beden se Pilatus, dat ehr Been braken, un se afnahm warn.

32. Do keemen de Kriegsknechts, un broken den eersten de Been, un denn den annern, de mit em krüzigt weer.

33. As se awer to JEsus keemen, as se seegen, dat He all dod weer, broken se Em de Been nich;

34. Sonnern een vun de Kriegsknechten mak Sin Sied apen mit en Lanz, un gliek darup keem Blot un Water rut.

[194]

35. Un de dat sehn hett, de hett dat betügt, un sin Tügnis is wahr; un desülve weet, dat he de Wahrheit seggen deiht, up dat ok ji glöven doht.

36. Denn düt is geschehn, dat de Schrift erfüllt war: »Ji schüllt Em keen Knaken entwei breken.« 2. Mos. 12, 46.

37. Un noch eenmal sprickt en anner Schrift: »Se ward sehn, in weken se staken hebbt.« Zach. 12, 10. Offenb. 1, 7.

38. Darna be’ Joseph vun Arimathia, de en Jünger vun JEsus weer, Pilatus, doch heemlich ut Furcht vör de Juden, dat he much JEsus Sin Lieknam afnehm. Un Pilatus verlöv em dat. Deswegen keem he, un neem JEsus Sin Lieknam af.

39. Dar keem awer ok Nikodemus, de vörmals bi de Nacht to JEsus kam weer, un broch Myrrhen un Aloe mank enanner, bi hunnert Pund. Joh. 3, 2. Matth. 2, 11.

40. Do neemen se JEsus Sin Lieknam, un bun’n Em in linnen Döker mit Spezerien, as de Juden to begraven pleggt.

41. Dar weer awer an de Stä, wo He krüzigt war, en Garn, un in den Garn en nie Graf, in dat vörher noch Nüms leggt weer.

42. Darhen lä’n se JEsus, wegen de Juden ehrn Rüstdag, wiel dat Graf neeg bi weer.

Dat 20. Kapitel.

1. An enn vun de Sabbats kummt Maria Magdalena fröh, as dat noch düster weer, na dat Graf, un süht, dat de Steen vun dat Graf weg weern. Matth. 28, 1. Mark. 16, 1. Luk. 24, 1.

2. Do löppt se, un kummt to Simon Petrus, un to den annern Jünger, den JEsus leef harr, un sprickt to se: Se hebbt den HErrn wegnahm ut dat Graf, un wi weet nich, wo se Em henleggt hebbt.

3. Do gung Petrus un de anner Jünger rut, un keemen an dat Graf. Luk. 24, 12.

4. De beiden leepen awer tosamen, un de anner Jünger leep vörut, flinker as Petrus, un keem toeerst na dat Graf.

5. Kiekt rin, un süht dat Linnen leggt; he gung awer nich rin.

6. Do keem Simon Petrus em na, un gung rin in dat Graf, un süht dat Linnen leggt,

7. Un dat Sweetdok, dat JEsus um den Kopp bun’n weer, nich bi dat Linnen leggt, sonnern up de Sied tosamen wickelt an en besonnern Ort. Joh. 11, 44.

8. Do gung ok de anner Jünger rin, de toeerst na dat Graf kamen weer, un seeg, un glöv dat.

9. Denn se wussen de Schrift noch nich, dat He vun de Doden upstahn muß.

10. Do gungen de Jüngers wedder na Hus.

11. Maria awer stunn vör dat Graf, un ween buten. As se nu weenen dä, kiek se na dat Graf rin,

12. Un süht twee Engels mit witte Kleder sitten, een to’n Kopp-Enn, den annern to Föten,[195] wo se JEsus Sin Lieknam henleggt harrn. Matth. 28, 5. 6. Mark. 16, 5.

13. Un desülbn sproken to se: Fru, wat weenst du? Se sprickt to se: Se hebbt min HErrn wegnahm, un ik weet nich, wo se Em henleggt hebbt.

14. Un as se dat seggen dä, dreih se sik rum, un süht JEsus stahn, un wuß nich, dat dat JEsus weer. Matth. 28, 9. Mark. 16, 9.

15. Sprickt JEsus to se: Fru, wat weenst du? Wen söchst du? Se meent, dat weer de Garner, un sprickt to em: Herr, hest du Em wegdragen, so segg mi, wo hest du Em henleggt? so will ik Em haln.

16. Sprickt JEsus to se: Maria! Do dreih se sik um, un sprickt to Em: Rabbuni, dat heet Meister.

17. Sprickt JEsus to se: Fat Mi nich an; denn Ik bün noch nich upfahrn to Min Vader. Gah awer hen to Min Bröders, un segg se: Ik fahr up to Min Vader un to ju Vader, to Min GOtt un to ju GOtt. Ps. 22, 23. Ebr. 2, 11. 12.

18. Maria Magdalena kummt, un verkünnigt de Jüngers: Ik hef den HErrn sehn, un düt hett He to Mi seggt. Mark. 16, 10. 1. Mos. 32, 30.

19. An den Abend awer vun densülbn Sabbat, as de Jüngers versammelt un de Döhrn slaten weern ut Furcht vör de Juden, keem JEsus, un trä midden rin, un sprok to se: Freden wes’ mit ju! Luk. 24, 36.

20. Un as He dat seggen dä, leet He se de Hann un Sin Sied sehn. Do warn de Jüngers froh, dat se den HErrn seegen. 1. Joh. 1, 1.

21. Do sprok JEsus awermals to se: Freden wes’ mit ju! Gliek as Mi de Vader schickt hett, so schick Ik ju. Jes. 61, 1. Joh. 17, 18.

22. Un as He dat seggen dä, blas’ He se an, un sprickt to se: Nehmt hen den hilligen GEist!

23. Weken ji de Sünden erlaten doht, de sünd se erlaten, un weken ji se beholn doht, de sünd se beholn. Matth. 16, 19. 18, 18.

24. Thomas awer, een vun de Twölf, de dar heet Tweschen, weer nich bi se, as JEsus keem.

25. Do sä’n de annern Jüngers to em: Wi hebbt den HErrn sehn. He awer sprok to se: Dat wes’ denn, dat ik in Sin Hann sehn doh de Nagelmals, un legg min Hann in Sin Sied, will Ik dat nich glöven. Joh. 19, 34.

26. Un na acht Dag’ weern awermals Sin Jüngers darbinnen, un Thomas mank se. Kummt JEsus, as de Döhrn toslaten weern, un tritt merrn rin, un sprickt: Freden wes’ mit ju!

27. Darna sprickt He to Thomas: Gif din Finger her, un süh Min Hann an; un gif din Hand her, un legg se in Min Sied; un wes’ nich unglövig, sonnern glövig.

28. Thomas antwort, un sprok to Em: Min HErr, un Min GOtt! 1. Kön. 18, 39.

29. Sprickt JEsus to em: Wiel du Mi sehn hest, Thomas,[196] so glövst du. Selig sünd, de nich seht, un doch glövt. 1. Pet. 1, 8.

30. Ok veele anner Teken dä JEsus vör Sin Jüngers, de nich schreven sünd in düt Bok.

31. Düsse awer sünd schreven, up dat ji glöven doht, JEsus is de Christ, GOtt Sin Söhn, un dat ji dörch de Glov dat Leven hebbt in Sin Nam. 1. Joh. 5, 13.

Dat 21. Kapitel.

1. Darna apenbar JEsus Sik awermals Sin Jüngers an den See bi Tiberias. He apenbar Sik awer also.

2. Dar weern bi enanner Simon Petrus, un Thomas, de dar heet Tweschen, un Nathanael, vun Kana ut Galiläa, un Zebedäus sin Söhns, un annere twee vun Sin Jüngers.

3. Sprickt Simon Petrus to se: Ik will hen to fischen gahn. Se sproken to em: So wüllt wi mit di gahn. Se gungen rut, un stegen gliek in dat Schipp, un in düsse Nacht fungen se nicks. Luk. 5, 5.

4. As dat awer nu Morgen war, stunn JEsus an dat Öwer; awer de Jüngers wussen nich, dat dat JEsus weer. Joh. 20, 14. Luk. 24, 16.

5. Sprickt JEsus to se: Kinner, hebbt ji nicks to eten? Se antworten Em: Nee.

6. He awer sprok to se: Smiet dat Nett ut up de rechte Sied vun dat Schipp, so ward ji fin’n. Do smeeten se ut, un kunn dat Nett nich trecken, wiel dat so vull Fisch weer. Luk. 5, 4.

7. Do sprickt de Jünger, den JEsus leef harr, to Petrus: Dat is de HErr. As Simon Petrus hörn dä, dat de HErr dat weer, gört he dat Hemd um sik (denn he weer nakelt), un smeet sik in den See.

8. De annern Jüngers awer keemen up dat Schipp (denn se weern nich wiet vun’n Land, sonnern ungefehr twee hunnert Eln wiet af,) un trocken dat Nett mit de Fisch.

9. As se nu utstiegen dä’n up dat Land, seegen se Köhln leggt, un Fisch darup, un Brod.

10. Sprickt JEsus to se: Bringt her vun de Fisch, de ji nu fungen hebbt.

11. Simon Petrus steeg rin, un trock dat Nett up dat Land, vull grote Fisch, hunnert un dree un föftig. Un obgliek dar so veele weern, reet dat Nett doch nich twei.

12. Sprickt JEsus to se: Kamt un holt de Mahltied. Nüms awer mank de Jüngers dörf Em fragen: Wer büst Du? Denn se wussen, dat de HErr dat weer.

13. Do kummt JEsus, un nimmt dat Brod, un gift se dat, desglieken ok de Fisch.

14. Dat is nu dat drütte Mal, dat JEsus Sik Sin Jüngers apenbart hett, nadem He vun de Doden upstahn is.

15. As se nu de Mahltied holn harrn, sprickt JEsus to Simon Petrus: Simon Johanna, hest du Mi leever as Mi düsse hebbt? He sprickt to Em: Ja, HErr, Du weest, dat ik Di leef hef. Sprickt He to em: Weide Min Lämmer.

[197]

16. Sprickt He to’n annern Mal to em: Simon Johanna, hest du Mi leev? He sprickt to Em: Ja, HErr, Du weest, dat ik Di leev hev. Sprickt He to em: Weide Mien Schap. Apost. 20, 28. 1. Pet. 5, 2. 4.

17. Sprickt He to’n drüdden Mal to em: Simon Johanna, hest du Mi leev? Petrus wör trurig, dat He to’n drüdden Mal to em seggen dä: »Hest du Mi leev?« un sprok to Em: HErr, Du weest alle Dinge, Du weest, dat ik Di leev hev. Sprickt JEsus to em: Weide Mien Schap. Joh. 16, 30. Sir. 42, 19. Bar. 3, 32.

18. Wahrlich, wahrlich, Ik segg Di: As du jünger weerst, görtest du di sülvst, un wanneltest, wo du hen wullst; wenn du awer old warst, warst du dien Hand utstrecken, un en annerer ward di de Gört umdohn, un föhren, wo du nich hen wullt. 2. Pet. 1, 14.

19. Dat sä He aver, um antodüden, mit wat för enen Dod he GOtt priesen wür. As He dat aver seggt har, sprickt He to em: Folge Mi na.

20. Petrus aver dreih sik üm, un seeg den Jünger folgen, den JEsus leev har, de ok an Sien Bost bi dat Abendeeten legen, un seggt har: HErr, wer is dat, de Di verraden deiht? Joh. 13, 23.

21. As Petrus düssen seeg, sprickt he to JEsu: HErr, wat schall awer düsse?

22. JEsus sprickt to em: So Ik will, dat he blieven deiht, bet dat Ik kamen doh, wat geiht dat di an? Folge du Mi na.

23. Do gung en Red’ ut mank de Bröders: Düsse Jünger starvt nich. Un JEsus sprok nich to em: »He starvt nich,« sonnern: »So Ik will, dat he blieven deiht, bet Ik kamen doh, wat geiht dat di an?«

24. Düt is de Jünger, de vun düsse Dinge tügen deiht, un hett düt schreven. Un wi weeten, dat sien Tügnis wahrhaftig is. Joh. 15, 27.

25. Dar sünd ock veel annere Dinge, de JEsus dahn hett, de, so se schulln een na dat annere beschreven warden, glöv ik, de Welt wor de Böker nich begriepen, de to beschrieven weern.


De Apostelgeschicht vun den heiligen Lukas schreben.

Dat 1. Kapitel.

1. De eerste Bericht hev ik di twor geven, leeve Theophile, vun all dat, wat JEsus anfung, beides, to dohn un to reden.

2. Bet an den Dag, dar He upnahmen wör, nahdem He de Apostels, de He utwählt har, dörch den heiligen GEist Befehl dahn har.

3. Weke He Sik nah Sienen Leiden lebendig wiest hett, dörch männie Erwiesungen un let Sik sehn mank ehr veerdig Dag’ lang[198] un sprok mit ehr vun dat GOttes Riek. Luk. 17, 20. 21. Röm. 14, 17.

4. Un as He se versammelt har, befohl He ehr, dat se nich vun Jerusalem wieken dä’n, sonnern töven dä’n up den Vadder Sien Verheetung, de ji hebben hört (sprok He) vun Mi. Joh. 15, 26.

5. Denn Johannes hett mit Water döfft, ji awer schüllt mit den heiligen GEist döfft warden, nich lang na düsse Dag’. Kap. 11, 16. 13, 24. 19, 4. Matth. 3, 11.

6. De awer so tosamen kamen weeren, fragden Em un sproken: HErr, warst Du up düsse Tid wedder uprichten dat Riek Israel? Luk. 24, 21.

7. He sprok awer to ehr: Dat hört sik för jug nich to weeten Tid oder Stunn, weke de Vadder Siene Macht vörbeholen hett.

8. Sonnern ji ward den heiligen GEist Siene Kraft kriegen, de up jug kamen ward, un ji ward Miene Tügen sien to Jerusalem un in ganz Judäa un Samaria un bet an dat Enn vun de Eer.

9. Un as He dat seggt har, wur He uphaben tosehends, un en Wolk nehm Em up vör ehre Ogen weg. Luk. 24, 51.

10. Un as se Em nahsehn dä’n to den Himmel föhren, süh, dar stunnen bi ehr twee Männer in witte Kleder. Luk. 24, 4. Joh. 20, 12.

11. Weke ock seggen dä’n: Ji Männer vun Galiläa, wat staht ji hier und kiekt na den Himmel rup? Düsse JEsus, de vun jug is upnahmen to den Himmel, ward kamen, as ji Em sehn hevt to den Himmel fahren. Luk. 21, 27. 1. Thess. 4, 16.

12. Do kehrten se um na Jerusalem vun den Barg, de do heeten deiht de Oelbarg, weke is dicht bi Jerusalem un liggt enen Sabbath-Wegs darvun. Luk. 24, 50-52.

13. Un as se to Hus kamen dä’n, stegen se up den Söller, wo sik uphöllen Petrus un Jakobus, Johannes un Andreas, Philippus un Thomas, Bartholomäus un Matthäus, Jakobus, Alphäi Söhn, un Simon Zelotes un Judas Jakobi. Matth. 10, 2.

14. Düsse all weern ümmer bi enanner, eenmödig mit Beden un Flehen, mitsamt de Fruens, un Maria, JEsus Siene Moder, un Sien Bröder. Kap. 2, 1. 42. 4, 24.

15. Un in de Dag’ träd up Petrus mank de Jüngers un sprok: (dat weer awer de Schaar vun de Namen tohopen bi hunnert un twintig).

16. Ji Männer un Bröder, düsse Schrift muß erfüllt warden, weke tovör de heilige GEist seggt hett dörch David sienen Mund, vun Judas, de en Vörgänger weer vun de de JEsum fangen dä’n. Ps. 41, 10.

17. Denn he weer mit uns tellt, un har düt Amt mit uns överkamen. Luk. 6, 16.

18. Düsse hett erworben den Acker vör den ungerechten Lohn un sik uphängt un is midden intwei bosten un siene Ingeweide sünd all rutschüdd. Matth. 27, 5.

19. Un dat is kund worden[199] Alle de in Jerusalem wahnen dohn, also dat desülbige Acker nennt ward up ehre Sprak, Hakeldama, dat is Blodacker. Matth. 27, 7-9.

20. Denn dat steiht schreben in dat Psalmbok: »Ehr Hüsung müß Wüstenie warden un dar schall nüms sien, de darin wahnen deiht« un: »Sien Bisdom schall en annere kriegen.« Ps. 69, 26. 109, 8.

21. So mutt nu een mank düsse Männer, de bi uns west sünd de ganze Tid över, dar de HErr JEsus mank uns is ut un in gahn,

22. Vun Johannes siene Döp an, bet up den Dag, do He vun uns nahmen is, en Tüg vun Siene Uperstahung warden.

23. Un se stellden twee, Joseph, de ock Barsabas heeten deiht, mit den Tonamen Just, un Matthias.

24. Beden un spröken: HErr, aller Harten Kündiger, wies uns, wokeen Du utwählt hest vun düsse twee. Ps. 7, 10.

25. Up dat eener kriegen mag düssen Deenst un Apostelamt, darvun Judas avweken is, dat he hengüng an sienen Ort.

26. Un se schmeeten dat Lot över se un dat Lot füll up Matthias un he war todeelt to de elven Apostels. Spr. 16, 33.

Dat 2. Kapitel.

1. Un as de Dag vun de Pingsten erfüllt weer, weeren se alle eenmödig tosamen. Kap. 1, 14.

2. Un dat geschehg en Brusen vun den Himmel, as en gewaltige Wind brusen deiht, un nehm in dat ganze Hus, wo se in sitten dä’n.

3. Un man seeg an ehr de Tungen verdehlt, as weeren se fürig. Un He sett’te Sik up enen jeden vun ehr. Matth. 3, 11.

4. Un wörn alle vull vun den heiligen GEist un fungen an to predigen mit annere Tungen, nahdem de GEist ehr geven dä uttospreken. Kap. 1, 5. 10, 44. 11, 15. 19, 1.

5. Do weeren aver Juden, de to Jerusalem wahnen dä’n, de weeren gottsfürchtige Lüd, ut allerlei Volk, dat ünner den Himmel is. Kap. 13, 26.

6. As nu düsse Stimm geschehg, keem de Menge tosamen un verfehren sik, denn jeder een hör dat se mit sien Sprak reden dä’n.

7. Se verfehrn sik awer alle, wunnerten sik un spröken mank enanner: Seht doch, sünd nich düsse alle de do reden dohn, ut Galiläa?

8. Woans hörn wi denn, jeden een sien Sprak, in weke wi gebohrn sünd?

9. Parther un Meder un Elameter un de wi wahnen dohn in Mesopotamien, un in Judäa, un Kappadocien, Pontus un Asien.

10. Phrygien un Pamphylien, Egypten un an de Enn’n vun Lybien bi Kyrene un Utlänners vun Rom,

11. Juden un Judengenaten, Kreter un Araber, wi hörn se mit unse Tungen GOtt Siene groten Daden reden.

12. Se verfehrten sik awer alle[200] un sproken, de een to den annern: Du, wat will dat warden?

13. De annern awer harn ehren Spaß darut un sproken: Se sünd vull vun söten Wien!

14. Do trä Petrus up mit de Elven, leet sien Stimme hörn un redte to ehr: Ji Juden, leeve Männer un Alle, de ji to Jerusalem wahnen doht, dit si jug kund dahn, un lat miene Worde to jug Ohren ringahn.

15. Denn düsse sünd nich bedrunken, as ji glöven doht, sintemal dat is de drüdde Stunn vun den Dag.

16. Sonnern dat is et, dat dörch den Propheten Joel tovör seggt is: Joel. 3, 1.

17. Un dat schall geschehn in de letzten Dage, sprickt GOtt, Ik will utgeten vun Mienen GEist up alles Fleesch; un jug Söhns un jug Döchter schülln prophezeien un jug Jünglings schülln Gesichte sehn un jug Öllsten schülln Dröm hebben.

18. Un up Mien Knechts un Miene Deerns will Ik densülbigen Dag vun Mienen GEist utgeten un se schülln prophezeien;

19. Un Ik will Wunner dohn baben in den Himmel, un Teken unnen up de Eer, Blod un Füer un Rookdamp.

20. De Sünn schall sik verkehrn in Düsternis, un de Maand in Blod, ehr denn den HErrn Sien grote un apenbarliche Dag kamen deiht.

21. Un schall geschehn, wokeen den HErrn Sienen Namen anropen deiht, de schall selig warden. Röm. 10, 13.

22. Ji Männer vun Israel hört düsse Worde: JEsus vun Nazareth, den Mann vun GOtt, mank jug mit Dahten un Wunners un Teken bewiest, weke GOtt dörch Em dä mank jug (as ji ock sülvst weten doht);

23. Densülbigen (nahdem He ut GOtt Sienen bedachtem Rat un Vörsehung jug övergeven weer) hevt ji nahmen dörch de Ungerechten ehre Hänn un Em anslagen un dod makt. Kap. 4, 28. Luk. 22, 22.

24. Den hett GOtt upweckt un wegnahmen de Wehdag vun den Dod, nahdem dat unmöglich weer, dat He schull vun Em holen warden.

25. Denn David sprickt vun Em: Ik hev den HErrn alltid vörsett vör mien Angesicht, denn He is to mien rechte Sid, up dat ik nich wanken doh. Ps. 16, 8.

26. Dorum is mien Hart fröhlich un miene Tung freut sik, denn ock mien Fleesch ward ruhen in de Hoffnung;

27. Denn du warst mien Seel nich in de Höll laten, ock nich togeven, dat dien Heilige de Verwesung sehen deiht.

28. Du hest mi kund dahn de Weg to dat Leven, Du warst mi vull maken mit Freud vör Dien Angesicht.

29. Ji Männer, leeve Bröder, lat mi fri reden to jug vun den Erzvadder David: He is storven un begraven un sien Grav is bi uns bet up düssen Dag. Kap. 13, 36. 1. Kön. 2, 10.

[201]

30. Dar he nun en Prophet weer, un weten dä, dat em GOtt toseggt harr mit eenen Eed, dat vun de Frucht vun siene Lenden schull up sienen Stohl sitten: Ps. 89, 4. 5.

31. Hett he dat tovör sehn un redt vun Christus Sien Uperstahung, dat Sien Seel nich in de Höll laten is un Sien Fleesch de Verwesung nich sehen hett. Kap. 13, 35. Ps. 16, 10.

32. Düssen JEsus hett GOtt uperweckt, darvun sünd wi alle Tügen.

33. Nu He dörch GOtt Siene Rechte verhöget is, un kregen hett vun den Vadder de Verheißung, dat He den heiligen GEist hebben schull, hett He dit utgaten wat ji sehn un hören doht.

34. Denn David is nich to den Himmel upfahren. He sprickt awer: De HErr hett seggt to mienen HErrn: »Sett Di to Miene rechde Hand, Matth. 22, 44.

35. Bet dat Ik Diene Fiende leggen doh to den Schemel vun Dien Föt.«

36. So schall denn dat ganze Hus Israel gewis weten, dat GOtt düssen JEsum, Den ji krüzigt hebbt, to eenen HErrn un Christ makt hett.

37. Do se aver dat hören dä’n, gung ehr dat dörch dat Hart un sproken to Petro, un to de annern Aposteln: Ji Männer, leeve Bröder, wat schüllen wi dohn? Kap. 9, 6. 16, 30.

38. Petrus sprok to ehr: Doht Buße un lat sik jeder een döpen up den Namen JEsu Christi to de Vergebung vun sien Sünnen; so wardet ji de Gav vun den heiligen GEist kriegen. Matth. 3, 2. Apost. 19, 6.

39. Denn jug un jug Kinner gelt düsse Tosag un alle de, de wiet weg sünd, weke GOtt, unser HErr, herto ropen ward. Joel. 3, 5.

40. Ock mit veele annere Worde betügte he un ermahnte un sprok: Lat jug helpen vun düsse unarigen Lüd.

41. De nu sien Word gern annehmen dä’n, leten sik döpen, un wörn hento dahn an den Dag bi dree dusend Seelen.

42. Se bleven aver beständig in de Apostel ehr Lehr un in de Gemeenschaft, un in dat Brodbreken un in dat Gebed. Kap. 1, 14. 2, 1.

43. Dar keem ock alle Seelen Furcht an un geschehgen veele Wunner un Teken dörch de Apostel.

44. Alle aver, de glövig worden weeren, weeren bi enanner un höllen alle Dinge gemeensam.

45. Ehre Göder un ehr Egendom verköfften se un deelten se ut mank alle as jeder een dat nödig har.

46. Un se weeren däglich un ümmer bi enanner eenmödig in den Tempel un broken dat Brod hen un her in de Hüser, Kap. 20, 7.

47. Neemen de Spies un lavten GOtt mit Freuden un eenfäldigen Harten un harn Gnade bi dat ganze Volk. De HErr aver dä hento däglich, de do selig wören, to de Gemeen.

[202]

Dat 3. Kapitel.

1. Petrus aver un Johannes gungen mit enanner rup in den Tempel, um de negende Stunn, do man plegde to beden.

2. Un do weer en Mann, lahm vun Mudderliev, de let sik drägen, un se setten em däglich vör de Döhr vun den Tempel, de do heten deiht de schöne, up dat he beddeln dä dat Almosen vun de, de in den Tempel gahn dä’n. Kap. 8, 7. 14, 8.

3. Do he nu sehn dä Petrum un Johannem, dat se wullen to den Tempel rin gahn, bede he üm en Almosen.

4. Petrus awer seeg em an mit Johannes un sprok: Kiek uns an!

5. Un he kek se an, tövte, dat he wat vun ehr kriegen dä.

6. Petrus awer sprok: Sülver un Gold hev ik nich; wat ik awer hev, dat gev ik di, in den Namen JEsu Christi vun Nazareth, stah up un gah umher. Kap. 14, 9. 10.

7. Un he grep em bi de rechte Hand un richt em up. Alsobald stunnen sien Been un Enkel fast. Matth. 8, 15. Kap. 9, 25.

8. Sprung up, kunn gahn un stahn un gung mit ehr in den Tempel, gung umher un sprung un lavte GOtt. Joh. 35, 6.

9. Un alles Volk seeg em umher gahn un GOtt laven.

10. Se kennten em ock, dat he dat weer de um Almosen wegen säten har vör de schöne Döhr vun den Tempel; un se wurn vull Wunnern un Entsetten över dat wat em wedderfahren weer.

11. As aver düsse Lahme, de nu gesund weer, sik to Petrus un Johannes holen dä, leep all dat Volk to ehr in de Hall, de do heet Salomo’s un wunnerten sik. Kap. 5, 12.

12. As Petrus dat sehn dä, antworde he dat Volk: Ji Lüd vun Israel, wat wunnert ji jug daröver? Oder wat kiekt ji up uns, as harren wi düssen umher gahn makt dörch unse egen Kraft oder Verdeenst?

13. Abraham un Isaak un Jakob ehr GOtt, unse Vadders ehr GOtt, hett Sien Kind JEsus verklärt, weken ji överantwordet un anklagt hebbt vör Pilato, as desülvige urdeelen dä Em los to laten. Kap. 5, 30. 2. Mos. 3, 6. 15. 16. Apost. 2, 23. 7, 52.

14. Ji aver klagdet den Heiligen un Gerechten an, un förrert dat man jug den Mörder schenken dä; Matth. 27, 20. 21.

15. Aver den Levensfürsten hebbt ji dod makt. Den hett GOtt upweckt vun de Doden, darvun sünd wi Tügen. Kap. 2, 24. 32. 4, 10. 10, 40. 13, 30. 34. 17, 31. Röm. 4, 24. 8, 11. 1. Cor. 6, 14. 15. 4, 15. 2. Cor. 4, 14.

16. Un dörch den Gloven an Sienen Namen, hett He an düssen, den ji sehn un kennen doht, bestätigt Sienen Namen; un de Glov dörch Em hett geven düssen Gesundheit vör jug Ogen.

17. Nu, leeve Bröder, ik weet, dat ji dat dörch Unwetenheit dahn hebbt, as ock jug Böversten.

[203]

18. GOtt aver, wat He dörch all Sien Propheten ehren Mund tovör verkündigt hett, woans Christus lieden schull, hett dat also utföhrt.

19. So doht nu Buß un bekehrt jug, dat jug Sünnen vertilgt warden. Kap. 2, 38.

20. Up dat de Erquickungstid kamen deiht vun den HErr Sien Angesicht, wenn He schicken ward Den, De jug nu tovör predigt ward, JEsum Christum. Joh. 35, 10. Dan. 7, 22. 27. Röm. 8, 21. Offenb. 20, 6.

21. Weke mutt den Himmel innehmen bet up de Tid, do wedder herstellt ward Alles, wat GOtt redet hett dörch all Sien heilige Propheten ehr Mund, vun de Welt an.

22. Denn Moses hett seggt to de Vadders: Eenen Propheten ward jug de HErr, jug GOtt, upwecken ut jug Bröder, gliek as mi, den schüllt ji hören in alles dat he to jug seggen ward;

23. Un dat ward geschehn, wat för en Seel densülvigen Propheten nich hören ward, de schall uttilgt warden ut dat Volk. 5. Mos. 18, 15.

24. Un alle Propheten vun Samuel an un naher, so veel as do redet hebbt, de hebben vun düsse Dage verkündigt.

25. Ji sünd Kinner vun de Propheten un vun den Bund, den GOtt makt hett mit jug Vadders, as He sprok to Abraham: Dörch dienen Samen schüllen segent warden alle Völker up de Eer. 1. Mos. 12, 3.

26. För jug toeerst hett GOtt uperweckt Sien Kind JEsus, un hett Em to jug schickt jug to segnen, dat jeder een sik bekehren schall vun sien Bosheit. Kap. 13, 46.

Dat 4. Kapitel.

1. As se aver to dat Volk reden dä’n, treden to ehr de Preesters un de Hauptmann vun den Tempel un de Sadducäer; Luk. 22, 4. 52.

2. (De argerte dat, dat se dat Volk lehrden un an JEsu Sien Bispill de Uperstahung vun den Doden verkündigen dä’n);

3. Un län de Hänn an se un setten se in bet up den Morgen, denn dat weer bald Abend.

4. Aver veele mank de, de dat Word tohörten, worden glövig, un weer de Tall vun de Mannslüd bi fief dusend. Kap. 2, 47.

5. As dat nu Morgen weer, versammelden sik ehre Böversten un Öllsten, un Schriftgelehrten na Jerusalem,

6. Hannas, de Hohepreester, un Kaiphas un Johannes, un Alexander un so veel as ehrer weeren vun dat Hohepreestergeschlecht; Kap. 5, 17. Luk. 3, 2.

7. Un stellden se vör sik un frogen se: Ut wat för en Gewalt oder in wat för enen Namen hebbt ji dat dahn? Matth. 21, 23.

8. Petrus, vull nun den heiligen GEist, sprok to ehr: Ji Böversten vun dat Volk un ji Öllsten vun Israel!

9. So wi hüt richdet warden över düsse Woldat an den kranken Minschen, dörch weke he gesund worden is; Joh. 10, 32.

[204]

10. So wes jug un all dat Volk vun Israel kund dahn, dat in den Namen vun JEsus Christus vun Nazareth, weken ji krüzigt hebbt, den GOtt vun de Doden upweckt hett, steit düsse allhier vör jug gesund. Kap. 3, 15.

11. Dat is de Steen, vun jug Bulüd wegschmeten, de to den Ecksteen worden is. Matth. 21, 42.

12. Un is in kenen annern Heil un is ock keen annere Nam de Minschen geven, darin wi schüllen selig warden. Matth. 1, 21.

13. Se sehn awer an Petrus un Johannes ehre Freudigkeit un verwunnerten sik; denn se weeren gewiß, dat se ungelehrde Lüd un Laien weeren un kennten se ock wull, dat se mit JEsu west weeren.

14. Se sehn awer den Minschen, de gesund worden weer, bi ehr stahn un harren nicks dargegen to reden. Kap. 3, 8. 9.

15. Do heeten se se rut gahn ut den Rat un handelten mit enanner un sproken:

16. Wat wüllen wi düsse Minschen dohn? Denn dat Teken dörch se geschehen, is kund un apenbar alle, de to Jerusalem wahnen, un wi künnen dat nich avstriden.

17. Aver darmit dat nich wieder inrieten deiht mank dat Volk, lat uns ernstlich se bedräuen, dat se vun nu av an kenen Minschen vun düssen Namen seggen dohn.

18. Un repen se un gebaden ehr, dat se sik nu un nümmer hören leeten un in JEsus Sienen Namen lehren dä’n.

19. Petrus aver un Johannes antworden un sproken to ehr: Richdet ji sülvst ob dat vör GOtt recht is, dat wi jug mehr gehorchen dohn, as GOtt? Kap. 5, 29.

20. Wi künnt dat ja nich laten, dat wi nich reden schüllen, wat wi sehn un hört hebben.

21. Aver se dräuten ehr un leeten se gahn un funnen nich, woans se se pienigten um dat Volk sien willen; denn se lavten alle GOtt över dat, wat geschehen weer.

22. Denn de Minsch weer över veertig Jahr old, an den düt Teken vun Gesundheit geschehen weer.

23. Un as man se har gahn laten, keemen se to de ehrigen un verkündigten ehr, wat de Hohenpreesters un Öllsten to ehr seggt harn.

24. Do se dat hören dä’n, höven se ehre Stimm up eendrächtiglich to GOtt un sproken: HErr, de Du büst de GOtt, de Himmel un Eer, un dat Meer, un alles wat darin is, makt hest; Röm. 15, 6. 1. Mos. 1, 1. Jes. 37, 16.

25. De Du dörch David, Dienen Knecht sienen Mund seggt hest: Worum empören sik de Heiden un nehmen de Völker sik vör, wat umsunst is? Ps. 2, 1.

26. De Könige vun de Eer treden tosamen un de Fürsten versammeln sik tohop gegen den HErrn un gegen Sienen Christ.

27. Wahrlich ja, se hebben sik versammelt över Dien heiliges Kind JEsum, weken Du salvt[205] hest, Herodes un Pontius Pilatus, mit den Heiden un dat Volk Israel;

28. To dohn, wat Diene Hand un Dien Rat tovör bedacht hett, dat geschehen schull. Kap. 2, 23.

29. Un nu, HErr, süh an ehr Toren un giv Diene Knechte mit alle Freudigkeit to reden Dien Word. Kap. 13, 46. 14, 3.

30. Un streck Dien Hand ut, dat Gesundheit un Teken un Wunner geschehen dohn dörch Dien heiliges Kind JEsum Sienen Namen.

31. Un do se bedet harn, beweg sik de Stell, wo se versammelt weeren; un warn alle vull vun den heiligen GEist un redten dat Word vun GOtt mit Freudigkeit. Kap. 2, 2. 16, 26.

32. De Tal aver vun de Glövigen weer en Hart un en Seel; ock sä keener vun siene Göder, dat se sien weeren, sonnern dat weer ehr alles gemeensam. Kap. 1, 14.

33. Un mit grote Kraft geven de Apostel Tügnis vun den HErrn JEsum Siene Uperstahung, un weer grote Gnad bi ehr all. Kap. 1, 22. 2, 24.

34. Do weer ock keener mank ehr, de Mangel har, denn so veele as do vun ehr weeren, de Ackers oder Hüser harn, verköfften se desülvigen un bröchden dat Geld vun dat verköffte God. Kap. 2, 45.

35. Un lä’n dat to de Apostels ehre Föt, un man gev jeder enen wat he bruken dä. 5. Mos. 15, 11. Joh. 58, 7.

36. Joses awer, mit Tonamen vun de Apostels nennt Barnabas (dat heet en Söhn vun den Trost) vun Geschlecht en Levit ut Cypern,

37. De har eenen Acker, un verkoffte em un brochde dat Geld un lä dat to de Apostel ehre Föt.

Dat 5. Kapitel.

1. En Mann aver, mit Namen Ananias, mitsammt sien Fru Sapphira, verkoff siene Göder.

2. Un neem wat vun dat Geld weg, mit Weeten vun sien Fru un brochde enen Deel, un lä dat to de Apostel ehre Föt. Kap. 4, 37.

3. Petrus awer sprok: Anania, worum hett de Satan dien Hart nahmen, dat du den heiligen GEist leegen deihst un wat vun dat Geld vör den Acker bi Sid brochst? Joh. 13, 2.

4. Harst du em doch wol behollen kunnt, as du em harst, un as he verkofft weer, weer dat ock in diene Gewalt. Worum hest du denn so wat in dien Hart vörnahmen? Du hest nich Minschen, sonnern GOtt belagen.

5. Do awer Ananias düsse Worde hören dä, full he dal un gev den Geist up. Un dar keem en grote Furcht över alle, de düt hören dä’n.

6. De jungen Lüd awer stunnen up un dä’n em bi de Siet un drogen em rut un begraven em. 3. Mos. 10, 4. 5.

7. Un dat begeev sik na en Wiel, bi dree Stunn keem sien Fru rin, un wuß nich wat geschehen weer.

[206]

8. Awer Petrus rede se an: Segg mi, hebbt ji den Acker so düer verkofft? Se sprok: Ja, so düer.

9. Petrus awer sprok to ehr: Worum sünd ji denn eens wurden, to versöken den GEist vun den HErrn? Sieh, de Föt von de, de dienen Mann begraben hebben, sünd vör de Döhr un warden di rutdrägen.

10. Un alsobald full se to sien Föt un gev den Geist up. Do keemen de jungen Lüd un funnen se dod, drogen se rut un begraven se bi ehren Mann.

11. Un do keem en grote Furcht över de ganze Gemeen un över alle, de dat hörn dä’n.

12. Do geschehn awer veele Teken un Wunner in dat Volk dörch de Apostel ehre Hänn, un weeren alle in de Halle Salomo’s endrächdig.

13. Vun de annern awer dörffte sik keener to ehr dohn, sonnern dat Volk höll veel vun ehr.

14. Do warn awer immer mehr hento dahn, de do glöven dä’n an den HErrn, en grote Tal vun Mannslüd un Fruenslüd. Kap. 2, 47.

15. Also dat se de Kranken up de Strat rut drägen dä’n un leggden se up Bedden un Bahren, up dat, wenn Petrus keem, sien Schatten enige vun ehr överschatten dä. Kap. 19, 11. 12.

16. Do keemen ock herto veele vun de umliggenden Stä nah Jerusalem un brochden de Kranken un de, weke vun unsaubere Geister pienigt weeren, un warn alle gesund.

17. Do stunn awer up de Hohepreesters un alle, de mit em weeren, dat heet vun Sekte de Sadducäer, un weern vull Iwer.

18. Un län de Hänn an de Apostel un schmeeten se in dat gemeene Gefängnis.

19. Awer den HErrn Sien Engel mak in de Nacht de Döhr vun dat Gefängnis apen un föhr se rut un sprok: Kap. 12, 7.

20. Gaht hen un tredt up un redet in den Tempel to dat Volk alle Worde vun düt Leven. Joh. 12, 50.

21. Do se düt hört harn, gungen se fro in den Tempel un lehrden. De Hohepreester awer keem un de mit em weeren, un repen tosamen den Rat un alle Öllsten vun de Kinner Israel un schickten hen na dat Gefangenhus, se to haln. Kap. 4, 5.

22. De Deeners awer keemen dar un funnen se nich in dat Gefangenhus, keemen wedder un verkündigten,

23. Un sproken: Dat Gefangenhus funnen wi verslaten mit allen Fliet, un de Wächders buten stahn vör de Döhren, awer do wi updä’n, funnen wi nüms darin.

24. Do düsse Red hören dä’n de Hohepreester un de Hauptmann vun den Tempel un annere Hohepreesters, verfehrten se sik un fragden sik, wat doch dat warden wull.

25. Do keem eener an, de verkündigte ehr: Seht, de Lüd, de ji in dat Gefängnis schmeeten[207] hebbt, sünd in den Tempel, stahn un lehrn dat Volk.

26. Do gung hen de Hauptmann mit de Deeners un halt se, nich mit Gewalt, denn se weeren bang vör dat Volk, dat se nich steenigt wör.

27. Un as se se bringen dä’n, stellden se se vör den Rad. Un de Hohepreester frag se,

28. Un sprok: Hebbt wi jug nich mit Ernst gebaden, dat ji nich schüllt lehrn in düssen Namen? Un seht, ji hebbt Jerusalem vull makt mit jug Lehr un wüllt düssen Minschen sien Blod över uns bringen. Kap. 4, 18. 2, 23.

29. Petrus awer antworde un de Apostel un sproken: Man mutt GOtt mehr gehorchen, as de Minschen. Kap. 4, 10. Dan. 6, 10.

30. Unse Vadders ehr GOtt hett JEsum uperweckt, weken ji dod makt un an dat Holt hangt hebbt. Kap. 3, 15.

31. Den hett GOtt dörch Sien rechte Hand erhöget to enen Fürsten un HEiland to geven Israel Buße un Vergevung vun de Sünnen. Kap. 2, 33.

32. Un wi sünd Siene Tügen över düsse Worde, un de heilige GEist, weken GOtt geven hett de, weke Em gehorchen dohn. Luk. 24, 48. Joh. 15, 26. 27.

33. Do se dat hörn dä’n, gung ehr dat dörch dat Hart un dachten se dod to maken.

34. Do stunn aver up in den Rat en Pharisäer, mit Namen Gamaliel, en Schriftgelehrte, hoch hullen vun all dat Volk un heet de Apostel en beden rut dohn. Kap. 22, 3.

35. Un sprok to ehr: Ji Männer vun Israel, nehmt jug wol in Acht vör düsse Minschen, wat ji dohn schüllt.

36. Vör düsse Dag’ stunn up Theudas un gev vör, he wär wat un hungen an em en Hupen Lüd, bi veer hunnert; de is dod slagen, un alle, de em tofallen dä’n, sünd ut enanner jagt un to nicks worden.

37. Darna stunn up Judas ut Galiläa, in de Dag’ vun de Inschätzung un mak veel Volk avtrünnig achter sik her; un he is ock umkamen, un alle, de em tofallen dä’n, sünd ut enanner jagt.

38. Un nu segg ik jug: Lat av vun düsse Minschen un lat se fahren. Is de Rat oder dat Wark ut de Minschen, so ward dat ünnergahn. Matth. 15, 13.

39. Is dat aver ut GOtt, so künnt ji dat nich dämpen, up dat ji nich erfunnen warn as de gegen GOtt strieden wülln. Kap. 9, 5.

40. Do fullen se em to un repen de Aposteln, leten se utpitschen un gebaden ehr, se schulln nich reden in JEsus Sienen Namen un leten se gahn.

41. De gungen aver fro vun den Rat sien Angesicht, dat se würdig west weeren, um Sienes Namen’s willen Schann to lieden. Matth. 5, 10. 12. 1. Pet. 4, 13.

42. Un hörten nich up, alle Dag’ in den Tempel, un hen un her in Hüser to lehrn un to[208] predigen dat Evangelium vun JEsus Christus.

Dat 6. Kapitel.

1. In de Dag’ awer, as de Jünger veele worden weern, leet sik en Murmeln hörn mank de Griechen gegen de Ebräer, dorum, dat ehr Wittfruen översehn in de dägliche Spiesung.

2. Do repen de twölf de Hupen vun de Jüngers tosamen un sproken: Dat döcht nicks, dat wi dat Word GOttes nalaten un to Disch deenen dohn.

3. Dorum, ji leeven Bröder, seht mank jug na söben Männer, de enen goden Rop hebbt, un vull vun den heiligen GEist un vun Weisheit sünd, weke wi bestellen mögen to düsse notwendigen Warke. 1. Tim. 3, 7. 8.

4. Wi aver wülln nich avlaten vun dat Gebet un vun dat Amt vun dat Word.

5. Un de Red gefüll den ganzen Hupen wol; un se erwählden Stephanum, enen Mann vull vun Gloven un vun den heiligen GEist, un Philippus, un Pochorum, un Nikanor, un Timon, un Parmenam, un Nikolaum, den Judengenossen vun Antiochia. Kap. 8, 5.

6. Düsse stellden se vör de Apostel un bedten un lä’n de Hänn up ehr. Kap. 1, 24.

7. Un GOttes Word neem to un de Tall vun de Jünger war heel grot in Jerusalem. Do warn ock veele Preesters den Gloven gehorsam. Kap. 19, 20.

8. Stephanus awer vull vun Gloven un Kraft, dä Wunner un Teken mank dat Volk.

9. Do stunnen etliche up vun de School, de do heet vun de Libertiner, un vun de Kyrener, un vun de Alexanderer, un vun de, de ut Cilicien un Asien weeren un befrogen sik mit Stephanus.

10. Un se kunnen nich wedderstahn de Weisheit un den Geist, ut weken he reden dä.

11. Do richteten se to etliche Männer, de sproken: Wi hebben em hört Lästerworde reden gegen Mosen un GOtt.

12. Un bewegden dat Volk un de Schriftgelehrten; un tredten herto un reeten em hen, un föhrten em vör den Rat;

13. Un stellten falsche Tügen up, de sproken: Düsse Minsch hört nich up, Lästerworde to reden gegen düsse hillige Stell un gegen dat Gesetz. 1. Kön. 21, 13.

14. Denn wi hebben em seggen hört: JEsus vun Nazareth ward düsse Stell zerstören un ännern de Sitten, de Moses uns geven hett.

15. Un se keken an alle, de in den Rat sitten dä’n un seegen sien Angesicht, as enen Engel sien Angesicht.

Dat 7. Kapitel.

1. Do sprok de Hohepreester: Is dat also?

2. He awer sprok: Leeve Bröder un Vadders, hört to. De GOtt vun de Herrlichkeit leet Sik sehen unsern[209] Vadder Abraham as he noch in Mesopotamien weer, ehr he in Haran wahnen dä;

3. Un sprok to em: Gah rut ut dien Land un vun diene Fründschaft un treck in en Land, dat Ik di wiesen will. 1. Mos. 12, 1.

4. Do gung he ut de Chaldäer ehr Land un wahnde in Haran. Un vun dar, as sien Vadder storven weer, brocht He em över in düt Land, do ji nu in wahnen doht. 1. Mos. 12, 5. 15, 7.

5. Un gev em keen Arvdeel darin, ock nich eenen Fot breed, un versprok em, He wull em dat geven to besitten un sienen Samen na em, as he noch keen Kind har. 1. Mos. 12, 7. 13, 15. 15, 18.

6. Awer GOtt sprok also: Dien Samen ward en Fremdling sien in en fremdes Land, un se warden em deenstbar maken, un övel behanneln veer hunnert Jahr. 1. Mos. 15, 13. 2. Mos. 12, 40.

7. Un dat Volk, dat se deenen warden, will Ik richden, sprickt GOtt, un darna warden se uttrecken un Mi deenen an düsse Stä.

8. Un gev em den Bund vun de Beschniedung. Un he tügede Isaak, un beschneed em an den achden Dag, un Isaak den Jakob un Jakob de twölf Erzvadders. 1. Mos. 17, 10. 21, 2. 23, 26. 29, 31. 30, 5.

9. Un de Erzvadders weeren up Joseph neidisch un verkofften em in Egypten, aver GOtt weer mit em. 1. Mos. 37, 28. 39, 1.

10. Un rett em ut all sien Drövsal un gev em Gnad’ un Weisheit vör den König Pharao in Egypten, de sett em in as Fürsten över Egypten un över sien ganzes Hus. 1. Mos. 41, 40.

11. Do keem aver en düre Tid över dat ganze Land Egypten un Kanaan un en grote Drövsal un unse Vadders funnen keen Spies.

12. Jakob aver hörde, dat in Egypten Korn weer un schickte unse Vadders ut dat erste Mal. 1. Mos. 42, 1.

13. Un dat annere Mal war Joseph bekannt vun Bröders un wör Pharao Joseph sien Geschlecht apenbar. 1. Mos. 45, 4.

14. Joseph awer schickte hen un leet haln sienen Vadder un siene ganze Fründschaft, fiefunsöventig Seelen. 1. Mos. 45, 9. 10.

15. Un Jakob trock dal na Egypten un blev dar dod, he un unse Vadders. 1. Mos. 46, 1. 49, 33.

16. Un sünd röver brocht na Sichem un leggt in dat Grav, dat Abraham kofft hett vör Geld vun de Kinner Hemors to Sichem. 1. Mos. 23, 16. 17. Joh. 24, 32.

17. Do nu sik de Tid vun de Tosag de GOtt Abraham schworn har, nahen dä, wuß dat Volk un vermehr sik in Egypten,

18. Bet dat en anner König upkeem, de nicks vun Joseph weeten dä.

19. Düsse dreev Hinnerlist mit unse Geschlecht un behandelte unse Vadders övel un befohl, dat man de jungen Kinner wegschmieten muß, dat se nich lebendig bleeven.

20. To de Tid war Moses geborn un weer en fienes Kind vör GOtt un war dree Monat lang ernährt in sien Vadder sien Hus. 2. Mos. 2, 2. Ebr. 11, 23. 1. Sam. 16, 12.

[210]

21. As he awer utsett worden weer, neem em Pharao sien Dochter up un trock em up as ehren Söhn. 1. Mos. 2, 10.

22. Un Moses war lehrt in all de Egypter ehr Weisheit un weer düchdig in Warken un Worden.

23. Do he awer veertig Jahr old weer, dacht he to besöken sien Bröder, de Kinner Israel. 2. Mos. 2, 11.

24. Un seeg eenen Unrecht lieden, do hölp he den un rächde den, den Leed geschehn dä un slog den Egypter dod.

25. He meen awer, sien Bröder schullen verstahn, dat GOtt dörch sien Hand ehr Heil geven dä, awer se verstunnen dat nich.

26. Un den annern Dag keem he to ehr as se sik mit enanner strieden dä’n un hannelte mit ehr, dat se Freden maken, un sprok: Leeve Männer, ji sünd Bröder, worum deiht eener den annern Unrecht? 2. Mos. 2, 13.

27. De awer sienen Neegsten Unrecht dä, stött em vun sik un sprok: Wokeen hett di över uns sett to den Böversten un Richter?

28. Wullt du mi ock dod maken, as du güstern den Egypter dod makt hest?

29. Moses awer leep weg över düsse Red un war fremd in dat Land Midian, dor tügete he twee Söhns. 2. Mos. 2, 15.

30. Un över veertig Jahr erschien em in de Wüstenie up den Barg Sinai den HErrn Sien Engel, in en Füerflamm in den Busch. 2. Mos. 3, 2. 5. Mos. 3, 16.

31. Do Moses awer dat sehn dä, wunnerte he sik över düt Gesicht. As he awer hento gung, um to sehn, geschehg den HErrn Sien Stimm to em:

32. Ik bün dien Vadders GOtt, Abraham sien GOtt, un Isaak un Jakob ehr GOtt, Moses awer fung an to bevern un dörf dar nich hen kieken. 2. Mos. 3, 6. 15, 16. Matth. 22, 32.

33. Awer de HErr sprok to em: Treck de Schoh ut vun diene Föt, denn de Stä wo du stahn deihst, is hilliges Land. 2. Mos. 3, 5.

34. Ik hev wol sehn Mien Volk, dat in Egypten is, siene Lieden un hev ehr Süfzer hört, un bün raf kamen se to redden. Un nu kumm her, Ik will di na Egypten schicken. 2. Mos. 3, 10.

35. Düssen Moses, weken se anklagen dä’n un sproken: Wokeen hett di to den Böversten oder Richter sett? Den hett GOtt schickt as enen Böversten un Erlöser, dörch den Engel, de em in den Busch erschienen dä, sien Kraft. 2. Mos. 2, 14.

36. Düsse föhr se rut un dä Wunner un Teken in Egypten, in dat rode Meer, un in de Wüstenie, veertig Jahr. 2. Mos. 7, 10. 14, 21.

37. Düt is Moses, de to de Kinner Israels seggt hett: Enen Propheten ward jug de HErr, jug GOtt, erwecken ut jug Bröder, gliek as mi, den schüllt ji hören. 5. Mos. 18, 15.

38. Düsse is dat, de in de Gemeen in de Wüstenie mit den Engel weer, de mit em reden d[211]ä’n up den Barg Sinai, un mit unse Vadders, düsse kreeg dat lebendige Word, uns to geven. 2. Mos. 19, 3.

39. Weken nich wulln gehorsam warden jug Vadders, sonnern stödden em vun sik un kehrden sik torüch mit ehre Harten na Egypten,

40. Un sproken to Aaron: Mak uns Götter, de vör uns hengahn doht, denn wi weeten nich, wat düssen Moses, de uns ut dat Land Egypten föhrt hett, wedderfahrn is. 2. Mos. 32, 1.

41. Un makten en Kalv to de Tid un opferten den Avgott Opfer un weern vergnögt över de Warke vun ehr Hänn.

42. Awer GOtt kehr Sik um un gev se darhen, dat se deenen dä’n dat Heer vun den Himmel; as denn schreben steiht in dat Bok vun de Propheten: Hebbt ji vun dat Hus Israel de veertig Jahr in de Wüstenie Mi ock jemals opfert Opfer un Veh? Jer. 19, 13. Amos. 5, 25.

43. Un ji neemen Moloch sien Hütt an un de Sterns vun jug GOtt Remphan, de Biller, de ji makt harn, se antobeden, un Ik will jug wegschmieten up jensiet Babylonien.

44. Unse Vadders harn de Hütt vun dat Tügnis in de Wüstenie, as He ehr dat anbefahlen har, do He to Moses reden dä, dat he se maken schull na dat Vörbild, dat he sehn har. 2. Mos. 25, 40. 26, 30.

45. Weke unse Vadders ock annehmen dä’n un brochten se mit Josua in dat Land, dat de Heiden inne harn, weke GOtt utstöten dä vör dat Angesicht vun unse Vadders, bet to David siene Tid. Joh. 3, 14.

46. De funn Gnad bi GOtt un bed, dat he en Hütt finnen much den GOtt Jakobs. 2. Sam. 7, 2. Ps. 132, 5.

47. Salomon awer bute em en Hus. 1. Kön. 6, 1.

48. Awer de Allerhöchste wahnt nich in Tempels, de mit Hänn makt sünd, as de Prophet spreken deiht:

49. De Himmel is Mien Stohl un de Eer de Fotbank vun Mien Föt; wat wüllt ji Mi denn för en Hus bu’n sprickt de HErr, oder weke is de Stä vun Mien Ruh? Ps. 11, 4. Jes. 66, 1.

50. Hett nich Mien Hand dat alles makt?

51. Ji Halsstarrigen un Unbeschneedenen an Harten un Ohren, ji wedderstrevt alltid den heiligen GEist, as jug Vadders, so ock ji. 2. Mos. 32, 9.

52. Wokeen Propheten hebbt jug Vadders nich verfolgt un se dod makt, de do tovör verkündigen dä’n de Tokunft vun düssen Gerechden, den Sien Verräders un Mörders ji nu worden sünd. 2. Chron. 36, 16. Matth. 23, 31.

53. Ji hebbt dat Gesetz kregen dörch de Engel ehr Geschäft un hebbt dat nich hollen. 2. Mos. 20, 1.

54. Do se dat hören dä’n, gung ehr dat dörch dat Hart un se beten de Tähnen tosamen över em.

55. As he awer vull vun den heiligen GEist weer, keek he up gen Himmel un seeg GOtt Sien[212] Herrlichkeit un JEsus stahn to de rechde Hand GOttes, un sprok: Seht, ik seh den Himmel apen un des Minschen Söhn to de Rechden GOttes stahn. 2. Tim. 4, 7. 8.

56. Se schreegen awer lut, un höllen ehr Ohren to un störmten eenmödiglich up em in, stötten em to de Stadt rut un steenigten em.

57. Un de Tügen lä’n ehr Kleeder av to enen Jüngling sien Föt, de Saulus heeten dä. Kap. 22, 20.

58. Un steenigten Stephanus, lut ropen dä un sprok: HErr JEsus, nimm mienen Geist up! 1. Kön. 21, 13. Ebr. 11, 37. Ps. 31, 6.

59. He full awer up siene Knee dal un schreeg lut: HErr, beholl ehr düsse Sünn nich! Un as he dat seggt har, schlöp he in. Luk. 22, 23.

Dat 8. Kapitel.

1. Saulus awer har Wohlgefallen an sienen Dod. To de Tid fung awer en grote Verfolgung över de Gemeen to Jerusalem an, un mit Utnahme vun de Apostel gungen se alle utenanner in de Länder Judäa un Samaria. Kap. 7, 57.

2. Awer hillige Männer begravten Stephanus un drogen Leed över em.

3. Saulus awer terstörte de Gemeen, gung hen un her in de Hüser un trock rut Mannslüd un Fruenslüd un överantworde se in dat Gefängnis. Kap. 7, 57. 9, 1. 13, 21. 22, 4.

4. De nu terstreut weeren, gungen umher un predigten dat Word. Kap. 11, 19.

5. Philippus awer keem raf in en Stadt in Samaria un predigte ehr vun Christus. Kap. 6, 5.

6. Dat Volk awer hörte eenmödiglich un flietig to, wat Philippus sä, un seegen de Teken, de he dä.

7. Denn de unreinen Geister fohrten rut ut veele Beseetene mit groten Geschrie, ock veele Gichtbrüchige un Lahme warn gesund makt. Mark. 16, 17.

8. Un war en grote Freud in desülvige Stadt. Joh. 4, 40.

9. Do weer awer en Mann, mit Namen Simon, in desülvige Stadt, de tovör Toverie dreev un dat samaritische Volk bezaubern un vörgeven dä, he weer wat Grotes.

10. Un se seegen alle up em, beide, Lütte un Grote, un sproken: De is de Kraft vun GOtt, de do grot is.

11. Se seegen awer dorum up em, dat he se lange Tid mit sien Toverie betovert har.

12. Do se awer Philippus siene Predigten glöven dä’n vun dat Riek GOttes un vun den Namen JEsu Christi, leeten se sik döpen, beide, Mannslüd un Fruenslüd. Matth. 28, 19.

13. Do war ock Simon glövig un leet sik döpen un holl sik to Philippus. Un as he seeg de Teken un de Daten, de do geschehn dä’n, verwunnerte he sik.

14. Do awer de Apostel hörten to Jerusalem, dat Samaria dat[213] Wort GOttes annahmen har, schickten se to ehr Petrus un Johannes.

15. Weke, do se dal keemen, bäden se över ehr, dat se den hilligen GEist kregen.

16. Denn He weer noch nich up se fullen, sonnern se weeren blot döfft in den Namen JEsu Christi.

17. Do läden se de Hänn up se un se kregen den hilligen GEist.

18. Do awer Simon sehn dä, dat de heilige GEist geven war, wenn de Apostel de Hann upläden, bo he ehr Geld an.

19. Un sprok: Gevt mi ok de Macht, dat, so ik jemand de Hann uplegg, desülvige de heilige GEist kriegen deiht.

20. Petrus awer sprok to em: Du schast verdammt sin mit dien Gold, dat du meenen deihst, GOtt Sien Gav ward dörch Geld erlangt! Matth. 10, 8.

21. Du warst weder Andeel noch Arvdeel hebben an düt Wort, denn dien Hart is nich rechtschaffen vör GOtt.

22. Darum doh Buße vör düsse dien Bosheit, un bä GOtt, dat di vergeven ward dien Hart sien Argheit.

23. Denn ik seh dat, du büst vull vun bittere Gall un erfüllt mit Ungerechtigkeit. 5. Mos. 29, 18.

24. Do antworde Simon un sprok: Bädet ji den HErrn vör mi, dat darvun nicks över mi kummt, wovun ji seggt hebbt.

25. Se awer, as se betüget un redet harn den HErrn Sien Wort, kehrten se wedder um na Jerusalem un predigten dat Evangelium in veele samaritische Flecken.

26. Awer den HErrn Sien Engel redte to Philippus un sprok: Stah up un gah gegen Middag, up de Strat, de vun Jerusalem dal na Gaza geiht, de dar eensam is.

27. Un he stunn up un gung hen. Un süh, en Mann ut dat Mohrenland, en Kämmerer, un Gewaldiger vun de Königin Kandaze in dat Mohrenland, weke weer över all ehr Schatzkamern, de weer kamen na Jerusalem, antobäden. Zeph. 3, 10.

28. Un trock wedder nah Hus un seet up sien Wagen un lees’ den Propheten Jesaias.

29. De GEist awer sprok to Philippus: Gah hento un mak di bi düssen Wagen.

30. Do leep Philippus hento un hörde, dat he den Propheten Jesaias lesen dä, un sprok: Versteihst du ok, wat du lesen deihst?

31. He awer sprok: Wi kann ik dat, wenn mi nüms anleiden deiht? Un vermahnte Philippus, dat he upstiegen un sik bi em hensetten dä.

32. De Inhalt awer vun de Schrift, de he lesen dä, weer düsse: He is as en Schap to de Schlachbank föhrt, un still as en Lamm vör sienen Scheerer, also hett he nich updahn sienen Mund. Joh. 53, 7.

33. In sien Niedrigkeit is sien Gericht erhaben; wokeen ward awer sienes Levens Läng’ utspreken?[214] Denn sien Leven is vun de Eer wegnahmen.

34. Do antworde de Kämmerer Philippus un sprok: Ik bä di, vun wen redt de Prophet dat? Vun em sülvst oder vun wen anners?

35. Philippus awer dä sienen Mund up un fung vun düsse Schrift an un predigte em dat Evangelium vun Christo.

36. Un as se de Strat entlang trocken, keemen se an en Water, un de Kämmerer sprok: Süh, dar is Water, wat hinnert dat, dat ik mi döpen lat?

37. Philippus awer sprok: Glovst du vun ganzen Harten, so kann dat wol angahn. He antworde un sprok: Ik glov, dat JEsus Christus GOttes Söhn is. Matth. 16, 16.

38. Un he leet den Wagen holen un se stegen av in dat Water, beide, Philippus un de Kämmerer, un he döfft em.

39. As se awer rup stiegen dä’n ut dat Water, rückte den HErrn Sien GEist Philippus weg un de Kämmerer seeg em nich mehr; he trock awer fröhlich sien Strat.

40. Philippus awer war funnen to Asdod un wannerte munter un predigte alle Städe dat Evangelium, bet dat he keem na Cäsarien. Kap. 21, 8.

Dat 9. Kapitel.

1. Saulus awer schnov noch mit Dräuen un Morden gegen den HErrn Sien Jünger, un gung to den Hohenpreester, Kap. 26, 9.

2. Un bä em um Brev na Damaskus an de Scholen, up dat, so he etliche düssen Weg finnen dä, Mannslüd un Fruens, he se bunden föhrte na Jerusalem.

3. Un as he up den Weg weer un dicht bi Damaskus keem, umlüchte em mit eenen Mal en Licht vun den Himmel. Kap. 22, 6. 1. Cor. 15, 8.

4. Un he full up de Eer un hörte en Stimm, de sprok to em: Saul, wat verfolgst du mi?

5. He awer sprok: HErr, wer büst du? De HErr sprok: Ik bün JEsus, den du verfolgen deihst. Dat ward di suer warn, gegen den Stöker achter ut to slagen. Kap. 5, 39.

6. Un he sprok mit Bevern un Zagen: HErr, wat wist Du, dat ik dohn schall? De HErr sprok to em: Stah up un gah in de Stadt, dar ward man di seggen, wat du dohn schast. Kap. 10, 6.

7. De Männer awer, de mit em reisen dä’n, stunnen un beverten vör Angst, denn se hörten Sien Stimm un seegen nüms.

8. Saulus awer richt sik up vun de Eer, un as he siene Ogen updä, seeg he nüms. Se neemen em awer bi de Hand un föhrden em na Damaskus.

9. Un he kunn dree Dag nicks sehen un eet nich un drunk nich.

10. Do weer awer en Jünger to Damaskus mit Namen Ananias; to den sprok de HErr in en Gesicht: Ananias! Un he sprok: Hier bün ik, HErr.

11. De HErr sprok to em:[215] Stah up un gah hen in de Strat, de do heet de grade un frag in Juda sien Hus na en Mann, mit Namen Saul vun Tarsen; he bädet,

12. Un hett sehn in dat Gesicht enen Mann, mit Namen Ananias, to em rin kamen un de Hand up em leggen, dat he wedder sehend war.

13. Ananias awer antworde: HErr, ik hev vun veele hört vun düssen Mann, wi veel Övels he Diene Hilligen to Jerusalem dahn hett.

14. Un he hett hier Macht vun de Hohenpreesters to binden alle, de Dienen Namen anropen doht.

15. De HErr sprok to em: Gah hen, denn düsse is Mi en uterwähltes Warktüg, dat he Mienen Namen drägen schall vör de Heiden, un vör de Könige un vör de Kinner Israel. Kap. 22, 21.

16. Ik will em wiesen, wo veel he lieden mutt um Mienes Namens willen. 2. Cor. 11, 23.

17. Un Ananias gung hen un keem in dat Hus un lä de Hand up em un sprok: Leeve Broder Saul, de HErr, de di erschienen is up den Weg, as du herkeemst, hett mi schickt, up dat du wedder sehn kannst un mit den heiligen GEist erfüllt warst.

18. Un gliek darup full dat vun siene Ogen as Schuppen dal un he kunn wedder sehn.

19. Un stunn up, leet sik döpen un neem Spies to sik un stärkte sik. Saulus awer weer enige Dage bi de Jünger to Damaskus.

20. Un gliek darup predigte he Christum in de Scholen, dat desülvige GOtt Sien Söhn weer.

21. Do verfehrten sik awer alle, de dat hören dä’n un sproken: Is dat nich de, de to Jerusalem verfolgen dä alle, de düssen Namen anropen dä’n? Un weer he nich darum hieher kamen, dat he se bunden föhren dä vör de Hohenpreesters? Kap. 1, 14. 8, 1. 27, 10.

22. Saulus awer war je länger je mehr kräftiger un drev de Juden, de to Damaskus wahnen dä’n, in de Eng un bewieste dat, dat düsse is de Christ.

23. Un na veele Dag höllen de Juden eenen Rat, dat se em ut den Weg maken dä’n. 2. Cor. 11, 32.

24. Awer dat war Saulus kund makt, dat se em nahstellen dä’n. Se passen awer Dag un Nacht up an de Dohrn, dat se em dod maken dä’n.

25. Do neemen em de Jünger bi de Nacht un dä’n em dörch de Muer un leeten em in en Korv dal.

26. Do awer Paulus na Jerusalem kamen dä, versöch he, sik an de Jüngers to maken; un se wurren alle bang vör em un glövten nich, dat he en Jünger weer.

27. Barnabas awer neem em to sik un föhrde em to de Apostels un vertell ehr, woans he up den Weg den HErrn sehn har, un dat He mit em redt har, un dat he to Damaskus den Namen JEsu fri predigt har. Kap. 26, 22. 23.

[216]

28. Un he gung en Wiel bi ehr ut un in to Jerusalem un predigte den HErrn JEsus Sienen Namen fri.

29. He redte awer ok un befrog sik mit de Griechen. Awer se stellten em na, dat se em dod maken dä’n.

30. As dat de Bröders hören dä’n, föhrten se em na Cäsarien raf un schickten em na Tarsus. Kap. 11, 25.

31. So har nu de Gemeen Freden dörch ganz Judäa un Galiläa un Samaria un bute sik un wandelte in de Furcht vör den HErrn un war erfüllt mit Trost vun den heiligen GEist.

32. Dat gescheeg awer, do Petrus allerwegen dörchtrecken dä, dat he ok to de Hilligen keem, de to Lydda wahnen dä’n.

33. Darsülbst funn he en Mann, mit Namen Äneas, de har acht Jahr lang to Bett legen, de weer jichtkrank.

34. Un Petrus sprok to em: Änea, JEsus Christus makt di gesund, stah up un mak dien Bett. Un gliek stunn he up.

35. Un em seegen alle, de to Lydda un Sarona wahnen dä’n, de bekehrten sik to den HErrn.

36. To Joppe awer weer en Jüngerin, mit Namen Tabea (wat vetdütscht heet en Reh) de weer vull vun gode Warke un Almosen, de se dä. Ps. 41, 2.

37. Dat begeev sik awer to desülvige Tied, dat se krank war un dod blieven dä. Do wuschen se desülvige un lä’n se up den Söller.

38. Do nu awer Lydda dicht bi Joppe is, un as de Jünger hören dä’n, dat Petrus darsülbst weer, schickten se to em un vermahnten em, dat he sik dat nich verdreeten leet, to ehr to kamen.

39. Petrus awer stunn up un keem mit ehr. Un as he dar ankamen weer, föhrten se em rup up den Söller un alle Wittfruens keemen um em rum, weenten un wiesten em de Röck un Kleder, weke de Rehe maken dä, dewiel se bi ehr weer.

40. Un as Petrus se alle rutdreben har, full he up siene Knee un kehrte sik na den Liknam un sprok: Tabea, stah up! Un se dä ehre Ogen apen, un as se Petrus sehn dä, sette se sik wedder hen. Mark. 5, 41. Luk. 7, 14.

41. He awer gev ehr de Hand un rich se up un reep de Hilligen un de Wittfruens un öwerlever ehr se wedder lebendig.

42. Un dat war kund dörch ganz Joppe un veele worden glövig an den HErrn. Joh. 8, 30. 10, 42.

43. Un dat gescheeg, dat he lange Tid in Joppe blieven dä bi enen Simon, de en Garver weer. Kap. 10, 6.

Dat 10. Kapitel.

1. Do weer awer en Mann to Cäsarea, mit Namen Cornelius, en Hauptmann vun de Schaar, de do heeten dä de Welsche. Matth. 8, 5.

2. Gottselig un gottesfürchtig, mit samt sien ganzes Hus un gev dat Volk veele Almosen un bä immer to GOtt. Dan. 4, 24.

[217]

3. Do seeg he in en Gesicht dütlich, um de negende Stunn up den Dag, en Engel vun GOtt to em ringahn, de sprok to em: Corneli!

4. He awer seeg em an, verfehr sik un sprok: HErr, wat is dat? He awer sprok to em: Dien Gebäd un dien Almosen sünd rupkamen vör GOtt, dat He an di dacht hett.

5. Un nu schick Lüd na Joppe un lat Simon, mit den Tonamen Petrus herhalen.

6. Weke is to Harbarg bi en Garver Simon, den sien Hus an de See liggen deiht, de ward di seggen, wat du dohn schast. Kap. 9, 43. 2, 37. 9, 6.

7. Un as de Engel, de mit Cornelius reden dä, weg gahn weer, reep he twee vun siene Husknechts un eenen gottesfürchtigen Kriegsknecht vun de, de ümmer um em weern.

8. Un vertellte ehr alles, un schickte se na Joppe.

9. Den annern Dag, as düsse up den Weg weeren un dicht bi de Stadt keemen, steeg Petrus rup na den Söller, um to bäden, um de sößte Stunn.

10. He weer awer hungrig un wull wat eten. As se em awer wat torecht maken dä’n, war he entzückt,

11. Un seeg den Himmel updahn un dal to em fahren en Fatt, as en grotes linnenes Dok, an de veer Ennen tosamen bunnen, un dat war dal laten up de Eer; Luk. 13, 29. Apost. 11, 5.

12. Darin weern allerhand veerfötige Tiere vun de Eer, un wille Tiere, un Gewörm, un Vagels, as se ünner den Himmel levt.

13. Un do gescheeg en Stimm to em: Stah up, Petrus, schlachte un itt!

14. Petrus awer sprok: O nee, HErr, denn ik hev noch niemals wat Gemeenes oder Unreines eten. Ezech. 4, 14. 3. Mos. 11, 7. 13. 23.

15. Un de Stimm sprok to’n annern Mal to em: Wat GOtt rein makt hett, dat mak du nich gemeen. Matth. 15, 11.

16. Un dat gescheeg dreemal, un dat Fatt war wedder upnahmen na den Himmel.

17. As awer Petrus sik in sik sülvst bekümmern dä, wat dat Gesicht weer, dat he sehn har, süh, do frogen de Lüd, de Cornelius avschickt harr, na Simon sienen Hus un stunnen vör de Döhr;

18. Reepen un forschten, ob Simon, mit den Tonamen Petrus, dar to Harbarg weer?

19. Indem awer, as sik Petrus besinnen dä över dat Gesicht, sprok de GEist to em: Süh, de Männer sökt di;

20. Awer stah up, stieg dal, treck mit ehr un twiefle nich, denn Ik hev se schickt.

21. Do steeg Petrus dal to de Männer, de vun Cornelius to em schickt weern, un sprok: Süh, dat bün ik, den ji söken doht, wat is dat för en Sak, darum ji hier sünd?

22. Se awer sproken: Cornelius, de Hauptmann, en frommen un hilligen Mann, weke ok in goden[218] Rop steiht bi dat ganze Judenvolk, hett en Befehl kregen vun den hilligen Engel, dat he di schull förrern laten in sien Hus un vun di de richtigen Worde hören.

23. Do reep he se rin un beharbargte se. Den annern Dag trock Petrus ut mit ehr, un etliche Bröder vun Joppe gungen mit em.

24. Un den annern Dag keemen se rin na Cäsarea. Cornelius awer tövte up se un reep tosamen siene Blotsverwandten un Frünnen.

25. Un as Petrus keem, gung Cornelius em entgegen un full to siene Föt dal un bä em an.

26. Petrus awer richde em up un sprok: Stah up, ik bün ok en Minsch. Offenb. 19, 10.

27. Un as he em grötet har, gung he rin un funn veele, de tosamen kamen weeren.

28. Un he sprok to ehr: Ji weet wat för en ungewohntes Ding dat is för en jüdischen Mann, sik avtogeven mit en Fremden, oder gar to em to kamen, awer GOtt hett mi wiest kenen Minschen gemeen oder unrein to heeten. Joh. 4, 9.

29. Darum hev ik mi nich weigert her to kamen, as ik förrert bün. So frag ik jug nu, warum ji mi hebbt förrern laten.

30. Cornelius sprok: Ik hev veer Dage fastet bet up düsse Stunn un um de negende Stunn bä ik in mien Hus. Un süh, do trä in en helles Kleed en Mann vör mi hen,

31. Un sprok: Cornelius, dien Gebäd is erhört un an diene Almosen is dacht worden vör GOtt.

32. So schick nu na Joppe un lat her ropen en Mann mit Namen Simon, de den Tonamen Petrus föhren deiht, weke is to Harbarg in den Garver Simon sien Hus an de See; de ward di, wenn he kummt, dat seggen.

33. Do schickte ik in desülvige Stunn to di, un du hest recht dahn, dat du herkamen büst. Nu sünd wi alle hier gegenwärtig vör GOtt, to hören alles, wat di vun GOtt befahlen is.

34. Petrus awer dä sienen Mund up un sprok: Nu erfahre ik wahrhaftig, dat GOtt nich de Person ansehn deiht: 5. Mos. 10, 17. 1. Sam. 16, 7. 2. Chron. 19, 7. Hiob. 34, 19. Weish. 16, 8. Sir. 35, 15. Röm. 2, 11. Gal. 2, 6. Eph. 6, 9. 1. Pet. 1, 17.

35. Sonnern in allerlei Volk, wer Em fürchten un recht dohn deiht, de is Em angenehm. Jes. 56, 6.

36. Ji weet wol vun de Predigt, de GOtt to de Kinner Israel schickt hett un hett verkündigen laten den Freden dörch JEsum Christum (weke is en HErr över alles), Matth. 28, 18. Röm. 10, 9.

37. De dörch dat ganze jüdische Land geschehen is un anfungen in Galiläa na de Döp, de Johannes predigen dä: Matth. 4, 12.

38. Woans GOtt densülvigen JEsum vun Nazareth salvet hett mit den heiligen GEist un Kraft, de umher trocken is un hett wol dahn un gesund makt alle, de[219] vun den Düvel överwältiget weeren, denn GOtt weer mit Em. Ps. 45, 8. Jes. 61, 1.

39. Un wi sünd Tügen vun all dat, wat He dahn hett in dat jüdische Land un to Jerusalem. Den hebbt se dod makt un an en Holt hängt. Kap. 1, 8. 22. 2, 22. 32.

40. Densülvigen hett GOtt upweckt vun de Doden den drüdden Dag un Em laten apenbar warden. Kap. 3, 15. 26.

41. Nich vör all dat Volk, sonnern vör uns, de vörher erwählten Tügen vun GOtt, de wi mit Em eten un drunken hebbt, nahdem He is upstahn vun de Doden. Joh. 15, 27. 20, 19. 26.

42. Un He hett uns gebaden to predigen dat Volk un to tügen, dat He is verordnet vun GOtt en Richter över de Lebendigen un de Doden. 2. Tim. 4, 1.

43. Vun düssen geven alle Propheten Tügnis, dat dörch Sienen Namen alle, de an Em glöven doht, Vergevung vun de Sünnen kriegen schüllt. Jes. 53, 5. 6. Jer. 31, 34. Ezech. 34, 16. Dan. 9, 24. Hos. 1, 7. 13, 14. Mich. 7, 18.

44. Do Petrus noch düsse Worde reden dä, full de heilige GEist up alle, de dat Wort anhören dä’n. Kap. 4, 31. 8, 17.

45. Un de Glövigen ut de Beschniedung, de mit Petro kamen weeren, entsetten sik, dat ok up de Heiden de Gav vun den heiligen GEist utgaten weer. Jes. 60, 5.

46. Denn se hörten, dat se mit Tungen reden un GOtt hoch priesen dä’n. Do antworde Petrus:

47. Kann ok Jemand dat Water wehren, dat düsse nich döfft warden, de den heiligen GEist kregen hebbt, grade so as wi? Kap. 8, 36.

48. Un befohl se to döpen in den HErrn JEsu Sienen Namen. Do beden se em, dat he etliche Dage bi ehr blieven dä. Joh. 4, 40.

Dat 11. Kapitel.

1. Dat keem awer vör de Apostel un Bröder, de in dat jüdische Land weeren, dat ok de Heiden harn GOttes Wort annahmen. Eph. 3, 1.

2. Un as Petrus rup keem na Jerusalem, streden mit em, de ut de Beschniedung weeren.

3. Un sproken: Du büst ingahn to de Männer, de Vörhut hebbt un hest mit ehr eten.

4. Petrus awer fung an un vertellte ehr dat een na enanner her un sprok:

5. Ik weer in de Stadt Joppe in dat Gebäd un war entzückt un seeg en Gesicht, nämlich, en Fatt dal fahren, as en grotes linnenes Laken mit veer Ecken un dal laten vun den Himmel un keem bet to mi.

6. Darin seeg ik un war gewahr un seeg veerfötige Tiere vun de Eer, un wille Tiere, un Gewörm, un Vagels as se ünner den Himmel levt.

7. Ik hörde awer en Stimm, de sprok to mi: Stah up, Petrus, schlacht un itt!

8. Ik awer sprok: O nee, HErr, denn dar is niemals wat Gemeenes[220] oder Unreines in mienen Mund gahn. 3. Mos. 11, 2.

9. Awer de Stimm antworde mi to en anner Mal vun den Himmel: Wat GOtt rein makt hett, dat mak du nich gemeen.

10. Dat gescheeg awer dreemal un war alles wedder rup na den Himmel trocken.

11. Un süh, vun de Stunn an stunn dree Männer vör dat Hus, wo ik in weer, vun Cäsarea na mi schickt.

12. De GEist awer sprok to mi, ik schull mit ehr gahn un nich twiefeln. Dar keemen awer mit mi düsse söß Bröder un wi gungen na den Mann sien Hus rin.

13. Un he verkündigte uns, woans he sehn har enen Engel in sien Hus stahn, de to em spraken har: Schick Männer na Joppe un lat förrern den Simon, mit den Tonamen Petrus.

14. De ward di Worde seggen, dörch weke du selig warst un dien ganzes Hus. Kap. 10, 6.

15. Indem ik awer anfung to reden, full de heilige GEist up se, eben so as up uns to Anfang. Kap. 2, 4. 10, 44.

16. Do dach ik an den HErrn Sien Wort, as He sä: Johannes hett mit Water döfft, ji awer schüllt mit den heiligen GEist döfft warden. Kap. 1, 5. Matth. 3, 11.

17. So nu GOtt ehr glieken Gloven geven hett as ok uns, de do glöven doht an den HErrn JEsum Christum wat för een weer ik, dat ik GOtt wehren kunn?

18. Do se dat hören dä’n, schwegen se still un lavten GOtt un sproken: So hett GOtt ok de Heiden Buße geven to dat Leven.

19. De awer verstreut weern in de Dröfsal, de över Stephanus kamen weer, gungen umher bet na Phönicien un Cypern un Antiochien un redeten dat Wort to nüms as alleen to de Juden. Kap. 8, 1.

20. Do weern awer etliche mank ehr, Lüd vun Cypern un Kyrene, de keemen na Antiochien un redeten ok to de Griechen un predigten dat Evangelium vun den HErrn JEsu.

21. Un den HErrn Siene Hand weer mit ehr un en grote Tall wör glövig un bekehr sik to den HErrn. Kap. 2, 47.

22. Awer düsse Red vun ehr keem vör de Ohren vun de Gemeen to Jerusalem, un se schickten Barnabas, dat he hengung bet na Antiochien.

23. As düsse henkamen weer, un GOtt Siene Gnade sehn dä, war he vergnögt un ermahnte se alle, dat se mit fasten Harten bi den HErrn blieven wullen.

24. Denn he weer en frommen Mann, vull vun den heiligen GEist un vun Gloven. Un dar war en grotes Volk den HErrn todahn.

25. Barnabas awer trock ut na Tarsus, Saulus wedder to söken.

26. Un do he em finnen dä, föhrte he em na Antiochien. Un se bleven bi de Gemeen en ganzes Jahr un lehrden veel Volk; darum worden de Jünger in Antiochien toeerst Christen heeten. Gal. 2, 11.

[221]

27. In desülvigen Dagen keemen Propheten vun Jerusalem na Antiochien. Kap. 13, 1. 15, 32.

28. Un een mank ehr, mit Namen Agabus, stunn up un kündigte dörch den GEist en grote düre Tied an, de do kamen schull över den ganzen Eerdkreis, weke kamen dä ünner den Kaiser Claudius. Kap. 21, 10.

29. Awer mank de Jünger beslöten jeder een, darna as he kunn, to schicken en Unnerstüttung an de Bröder, de in Judäa wahnen dä’n. Röm. 15, 26.

30. As se denn ok däden un schickten dat an de Öllsten dörch de Hand vun Barnabas un Saul. Kap. 12, 25.

Dat 12. Kapitel.

1. Um desülvige Tied lä de König Herodes de Hand an enige vun de Gemeen um se to pienigen.

2. He mak awer dod Jakobus, Johannes sienen Broder, mit dat Schwert.

3. Un as he seeg, dat de Juden dat wol gefull, fohr he fort un fung Petrus ok. Dat weern awer grad de Dag’ vun de söten Brode.

4. As he em nu griepen dä, lä he em in dat Gefängniß, un överantworde em veer veerdelen Kriegsknechts, em to bewahren, un dach, em na Ostern vör dat Volk henrichten to laten. Kap. 16, 24.

5. Un Petrus war twor in dat Gefangenhus behollen, awer de Gemeen bä ahn Uphören för em to GOtt.

6. Un as em Herodes wull henrichten laten, in desülvige Nacht slep Petrus twischen twee Kriegsknechts, bunnen mit twee Keden, un de Wächters vör de Döhr bewahrten dat Gefangenhus.

7. Un süh, den HErrn Sien Engel keem darher un en Licht schien in dat Lock, un he slog Petrus an de Siet un weck em up un sprok: Stah flink up! Un de Keden fullen em vun siene Hann.

8. Un de Engel sprok to em: Umgörte di un treck dien Schoh an. Un he dä also. Un he sprok to em: Schmiet dienen Mantel um, un folg mi na!

9. Un he gung rut un folgte em, un wuß nich, dat em wahrhaftig all düt gescheeg dörch den Engel, sonnern em dücht, he seeg en Gesicht.

10. Se gungen awer dörch de eerste un de annere Wacht un keemen an de iserne Döhr, de na de Strat föhren deiht, de dä sik ehr vun sülvst up, un se träden rut un gungen hen en Strat lang un alsbald scheede de Engel vun em. Kap. 16, 26.

11. Un do Petrus to sik sülvst keem, sprok he: Nu weet ik gewiß, dat de HErr Sienen Engel schickt hett un mi rettet hett ut Herodes sien Hand un vun dat Töven vun dat jüdische Volk. Kap. 5, 19. 1. Mos. 19, 15. 16. Ps. 91, 11.

12. Un as he sik besinnen dä, keem he vör dat Hus, wat Maria, Johannes, de mit den Tonamen Markus heten dä, sien Moder,[222] hören dä, wo veele tosamen weeren un bäden dä’n. Kap. 15, 37.

13. As awer Petrus an de Döhr vun dat Dohr kloppen dä, trä en Magd rut to horchen, mit Namen Rhode.

14. Un as se Petrus sien Stimm erkennen dä, mak se dat Dohr nich up vör Freud, leep awer rin un verkündigte ehr, dat Petrus vör dat Dohr stahn dä.

15. Se awer sproken to ehr: Du büst unsinnig. Se awer bestunn darup, dat dat so weer. Se sproken: Dat is sien Engel. Luk. 24, 37.

16. Petrus awer klopp wedder an. As se awer updä’n, sehn se em un verfehrten sik.

17. Awer he winkte ehr mit de Hand, still to sien, un vertell ehr, woans de HErr em har ut dat Gefangenhus föhrt, un sprok: Verkünniget dat Jakobus un de Bröder, un gung rut un trock an enen annern Ort.

18. As dat awer Dag war, weer nich wenig Bedrövnis mank de Kriegsknechts, woans dat doch mit Petrus togahn weer.

19. Herodes awer, as he em förrern leet un nich finnen dä, leet de Wächters to Verantwordung trecken un se avföhren, un trock vun Judäa dal na Cäsarea un har dar sien Wesen.

20. Denn he gedach gegen de vun Tyrus un Sidon Krieg to föhren. Awer se keemen eendrägtiglich to em un överredten den König sienen Kämmerer Blastum un bäden um Freden, darum, dat ehre Länner sik ernähren mußten vun den König sien Land. 1. Kön. 5, 9. 11. Ezech. 27, 17.

21. Awer up en bestimmten Dag trock Herodes dat königliche Kleed an, sett sik up den Richtstohl un heel en Red to ehr. Sir. 11, 4.

22. Dat Volk awer reep em to: Dat is GOtt Sien Stimm un nich en Minschen sien. Ezech. 28, 2.

23. Sogliek awer slog em den HErrn Sien Engel, darum, dat he nich den HErrn de Ehr geven dä, un he war freten vun de Wörmer un gev den Geist up. Dan. 5, 20.

24. GOttes Wort awer wuß un vermehrte sik. Kap. 6, 7. Jes. 55, 11.

25. Barnabas awer un Saulus keemen wedder na Jerusalem un as se ehre Warke vollbrocht harn, neemen se mit sik Johannes, mit den Tonamen Markus. Kap. 11, 29. 15, 37.

Dat 13. Kapitel.

1. Do weern awer to Antiochien in de Gemeen Propheten un Lehrers, nemlich Barnabas un Simon, un mit Tonam Niger, un Lucius vun Kyrene, un Manahen mit Herodes, den Veerfürsten upwussen un Saulus. Kap. 11, 27.

2. As se awer den HErrn deenen un fasten dä’n, sprok de heilige GEist: Sonnert mi ut Barnabas un Saulus to dat Wark, darto ik se beropen hev. Kap. 9, 15.

3. Do fasteten se, un bä’n un lähn de Hann up se un leeten se gahn. Kap. 14, 23. 6, 6.

4. Un as se utschickt weern vun[223] den heiligen GEist keemen se na Seleucia un vun dar up en Schip na Cypern.

5. Un as se in de Stadt Salamin kamen dä’n verkünnigden se dat Wort GOttes in de Juden ehr Scholen; se harrn awer ok Johannes to en Deener.

6. Un as se de Insel dorchtrecken dä’n bet na de Stadt Paphos, funnen se enen Toverer un falschen Propheten, de Bar-Jehu heeten dä.

7. De weer bi Sergius Paulus, den Landvagt, en verständigen Mann, desülvige reep to sik Barnabas un Saulus un söchte dat Wort GOttes to hören.

8. Do stunn gegen ehr de Hexenmeister Elymas (denn so ward sien Namen översett) un söchte, dat he den Landvagt vun den Gloven avwennen wull. 2. Mos. 7, 11. 2. Tim. 3, 8.

9. Saulus awer, de ok Paulus heeten deiht, vull vun den heiligen GEist, keek em an,

10. Un sprok: O, du Düwelskind, vull vun alle List un Bedrug un Fiend vun alle Gerechtigkeit, du hörst nich up den HErrn Sienen rechten Weg to verkehren; 5. Mos. 13, 13. Matth. 13, 38.

11. Un nu kiek, den HErrn Sien Hand kummt över di un du schast blind sin un de Sünn en Tied lang nich sehn. Un vun de Stunn an full up em Düsternis un Finsternis un gung umher un söch Lüd, de em an de Hand föhrn kunnen.

12. As de Landvagt de Geschichte sehn dä, glovte he un verwunnerte sik över den HErrn Siene Lehr.

13. As awer Paulus un de um em weern vun Paphos avfahren dä’n, keemen se na Perge, in dat Land Pamphilien. Johannes awer gung vun ehr un trock wedder na Jerusalem.

14. Awer se trocken dörch dat Land Pergen un keemen na Antiochien, in dat Land Pisidien, un gungen in de Scholen up den Sabbatdag un setten sik dal.

15. Na de Lektion awer vun dat Gesetz un de Propheten schickten de Böversten vun de Schol to ehr un leeten ehr seggen: Leeve Bröder, wöllt ji wat reden un dat Volk vermahnen, so seggt dat an. Kap. 15, 21.

16. Do stunn Paulus up un wink mit de Hand un sprok: Ji Männer vun Israel, un de ji GOtt fürchten doht, hört to.

17. De GOtt vun düt Volk hett uterwählt unse Vadders un grot makt unse Volk as se Fremdlinge weern in dat Land Egypten un mit enen hogen Arm föhrte He se ut datsülvige Land. 2. Mos. 12, 37-41.

18. Un bi veertig Jahr lang duldete He ehre Wies’ in de Wüstenie. 2. Mos. 16, 2. 35. 5. Mos. 14, 34.

19. Un roddete ut söben Völker in dat Land Canaan, un deelte jene Länner mank ehr na dat Lot. 5. Mos. 6, 1. Joh. 14, 2.

20. Darna gev He ehr Richter, bi veer hunnert un föftig Jahr lang, bet up den Propheten Samuel. Richt. 2, 16. 3, 9.

[224]

21. Un vun dar av an begehrten se enen König, un GOtt gev ehr Saul, Kis sienen Söhn, enen Mann ut Benjamin sien Geschlecht, veertig Jahr lang. 1. Sam. 10, 21.

22. Un as He densülvigen weg dä, richt He up över se David ton König, vun weken He tügen dä: »Ik hev funnen David, Jesse sienen Söhn, enen Mann na Mienen Harten, de schall dohn all Mienen Willen.« 1. Sam. 16, 12. 13.

23. Ut den sienen Samen hett GOtt, as He verheeten hett, tügt JEsum, dat Volk Israel to enen HEiland. Joh. 11, 1. Matth. 1, 6. Luk. 1, 27.

24. As denn Johannes tovör dat Volk Israel predigen dä de Döp vun de Buße, ehr denn He uptreden dä. Matth. 3, 1.

25. As awer Johannes sienen Lop vollenden dä, sprok he: Ik bün de nich, för den ji mi hollen doht, awer süh, He kummt na mi, den ik nich würdig bün, dat ik Em de Schoh vun Siene Föt avlösen doh. Joh. 1, 20. Mark. 1, 7. Luk. 3, 16.

26. Ji Männer, leeve Bröder, ji Kinner vun Abraham sien Geschlecht un de mank jug GOtt fürchten doht, jug is dat Wort vun dat Heil toschickt. Röm. 1, 16.

27. Denn de to Jerusalem wahnen doht un ehre Öbbersten wie se düssen nich kennen doht, noch de Propheten ehre Stimm (weke up alle Sabbate lest warden), hebbt se desülvigen mit ehre Urdehle erfüllt. Kap. 3, 17. Joh. 16, 3.

28. Un obgliek se keene Ursak an Em finnen kunnen Em hentorichten, bäden se doch Pilatus, Em dod to maken. Matth. 27, 22. 23. Mark. 15, 12. 14. Luk. 23, 23. Joh. 19, 6.

29. Un as se alles vullbrocht harn, wat vun Em schreben is, neemen se Em vun dat Holt un läden Em in en Grav. Matth. 27, 59.

30. Awer GOtt hett Em uperweckt vun de Doden. Kap. 3, 15. Mark. 16, 6.

31. Un He leet Sik sehn veele Dage vör de, weke mit Em vun Galiläa na Jerusalem rup trocken weern, weke sünd Siene Tügen an dat Volk. Joh. 20, 19. 25.

32. Un wi verkündigt jug ok de Tosag, de to unse Vadders geschehn is, 1. Mos. 3, 15. Kap. 12, 3.

33. Dat GOtt desülvige uns, ehre Kinner, erfüllt hett darin, dat He JEsum upweckt hett, as denn in den tweeten Psalm schreben steiht: Du büst Mien Söhn, hüt hev Ik Di tüget! Ps. 2, 7.

34. Dat He Em awer hett vun de Doden uperweckt, dat He nu nich mehr verwesen schall, sprickt He also: Ik will jug de Gnad, de Ik David toseggt, trulich hollen. Jes. 55, 3.

35. Darum sprickt He ok an eenen annern Ort: Du warst dat nich togeven, dat Dien Hillige de Verwesung sehn deiht. Kap. 2, 27. Ps. 16, 10.

36. Denn David, as he to sien Tied GOttes Willen deent har, is he inschlapen un to siene Vadders dahn un hett de Verwesung sehn.

37. De awer, den GOtt uperweckt hett, de hett de Verwesung nich sehn.

[225]

38. So si dat jug nu kund, leeve Bröder, dat jug verkündigt ward Vergevung vun de Sünnen dörch düssen un vun all dat, darin ji nich kunnt dörch Moses sien Gesetz gerecht warden. Luk. 24, 47.

39. Wer awer an düssen gloven deiht, de is gerecht. Jes. 53, 6. 11.

40. Seht blot to, dat nich över jug kamen deiht, wat in de Propheten seggt is: Hab. 1, 5.

41. Seht, ji Verächters, un verwunnert jug un wardet tonich; denn Ik doh en Wark to jug Tieden, wat ji nich gloven ward, so jug Jemand dat vertellen ward.

42. As awer de Juden ut de Schol ut eenanner gahn dä’n, bäden de Heiden dat se ehr an den nächsten Sabbat de Worde seggen schulln.

43. Un as de Gemeen vun de Schol ut eenanner gahn dä, folgten Paulus un Barnabas na veele Juden un gottesfürchtige Judengenossen. Se awer sän ehr, un vermahnten se, dat se blieven schulln in GOttes Gnad. Kap. 11, 23. 14, 22.

44. Den annern Sabbat awer keem bina de ganze Stadt tosamen, dat Wort GOttes to hören.

45. As awer de Juden dat Volk sehn dä’n warn se vull Need un weddersproken dat, wat vun Paulus seggt weer, se weddersproken, ja lästerten.

46. Paulus awer un Barnabas sproken fri un apenbar: Jug muß toeerst dat Wort GOttes seggt warrn, nu ji dat awer vun jug stöten doht un jug nich weert hollen doht för dat ewige Leven, so wendt wi uns um to de Heiden. Matth. 10, 6. Luk. 7, 30.

47. Denn also hett uns de HErr gebaden: »Ik hev di de Heiden to en Licht sett dat du dat Heil sien schast bet an dat Enn vun de Eer.« Jes. 42, 6. 49, 6. 60, 3. Luk. 2, 32.

48. Do dat awer de Heiden hören dä’n, warn se froh, un priesen dat Wort vun den HErrn un warn glövig, so veele as vun ehr to dat ewige Leven verordnet weern. Röm. 8, 29.

49. Un dat Wort vun den HErrn war utbredet in de ganze Gegend.

50. Awer de Juden bewogen de andächtigen un ehrbaren Fruen un de Öbbersten vun de Stadt un brochten en Verfolgung över Paulus un Barnabas to Stann un störren se ut ehre Grenzen rut.

51. Se awer schürrten den Stoff vun ehre Föt över se un keemen na Ikonien. Kap. 18, 6. Matth. 10, 14.

52. De Jünger awer warn vull vun Freud un vull heiligen GEist.

Dat 14. Kapitel.

1. Dat gescheeg awer to Ikonien, dat se tosamen keemen un predigten in de Juden ehr Schol also dat en grote Tal vun Juden un Griechen glövig wörden.

2. Awer de unglövigen Juden erweckten un regten de Heiden up un makten se wüthend gegen de Bröder.

[226]

3. So heelen se sik en lange Tied up un lehrden fri in den HErrn un de HErr gev dat Wort vun Siene Gnad Tügnis, indem dat He Teken un Wunner geschehn leet dörch ehre Hand. Kap. 19, 11.

4. De Gemeen awer vun de Stadt deelde sik. Etliche heelen dat mit de Juden un etliche mit de Apostels.

5. As awer en Storm upstiegen dä vun de Heiden un de Juden un ehre Öbbersten, um se to schimpen un to steenigen, 2. Tim. 3, 11.

6. Kregen se dat to weten un gungen weg na de Städe vun dat Land Lykaonien, na Lystra un Derbe un in de Gegend umher;

7. Un predigten dar dat Evangelium. Kap. 11, 10.

8. Un dar weer en Mann in Lystra, de muß sitten, denn he har keen Kraft in de Been un weer lahm vun Moderliev an, de noch nümmer gahn har.

9. De hörte Paulus reden. Un as he em anseeg un marken dä, dat he glöv em kunn hulpen warrn, Matth. 9, 28.

10. Sprok he mit lude Stimm: Stah grad up dien Föt! Un he sprung up un gung umher. Kap. 3, 6. Jes. 35, 6.

11. Do awer dat Volk sehn dä, wat Paulus dahn har, leeten se ehre Stimm hören un sproken up lykaonisch: De Götter sünd de Minschen liek worden un to uns dal kamen. Kap. 28, 6.

12. Un se nennten Barnabas Jupiter un Paulus Merkurius, dewiel he dat Wort föhren dä.

13. De Preester awer vun den Jupitertempel, de vör ehre Stadt weer, broch Ossen un Kränz vör dat Dohr, un wull opfern mit dat Volk.

14. As dat de Apostel Barnabas un Paulus hören dä’n, reeten se ehre Kleder intwei un sprungen mank dat Volk, schreegen 4. Mos. 14, 6.

15. Un sproken: Ji Männer, wat makt ji dar? Wi sünd ok starvliche Minschen gliek as ji, un predigen jug dat Evangelium, dat ji jug bekehren schüllt vun düsse falschen Götter to den lebendigen GOtt, weke makt hett Himmel un Eer un dat Meer un alles wat darin is. Kap. 10, 16. 4, 24. Ps. 146, 6. Offenb. 14, 7.

16. In ole Tieden hett He laten alle Heiden ehre egene Wege gahn. Kap. 17, 30. Ps. 81, 13.

17. Un He hett Sik twor sülvst nich unbetüget laten, hett uns veel Godes dahn un vun den Himmel Regen un fruchtbare Tieden geven, unsere Harten erfüllt mit Spies un Freud. Ps. 147, 8. Jer. 5, 24.

18. Un as se dat seggen dä’n, stillten se kum dat Volk, dat se ehr nich opfern dä’n.

19. Do keemen awer Juden hen vun Antiochien un Ikonien un överredeten dat Volk un steenigten Paulus un schlepten em to de Stadt rut un meenten, he weer dod. 2. Cor. 11, 25. 2. Tim. 3, 11.

20. As em awer de Jüngers umringen dä’n, stunn he up un gung in de Stadt. Un up den annern Dag gung he rut mit Barnabas na Derbe.

[227]

21. Un predigten in desülvige Stadt dat Evangelium un unnerwiesten veele un trocken wedder na Lystra un Ikonien un Antiochien,

22. Stärkten de Jünger ehre Seelen un ermahnten se, dat se in den Gloven blieven dä’n un dat wi dörch veele Bedrövnis möten in GOttes Riek ingahn. Matth. 10, 38.

23. Un se erwählten ehr hier un dar Öbbersten in de Gemeenen, bäden un fasteten un befohlen se den HErrn, an den se glövig worden weern. Kap. 6, 6.

24. Un trocken dörch Pisidien un keemen in Pamphylien.

25. Un redeten dat Wort in Perge un trocken dal na Attalien.

26. Un vun dar föhren se to Schip na Antiochien vun wo se utschickt weern dörch GOtt Siene Gnad, to dat Wark dat se utrichtet harn. Kap. 13, 1. 2.

27. As se dar awer kamen dä’n, versammelten se de Gemeen un verkündigten wo veel GOtt mit ehr dahn har un woans He de Heiden har de Döhr vun den Gloven updahn. Kap. 15, 4. 1. Cor. 16, 9.

28. Se harn awer ehr Wesen dar nich ene kleene Tied bi de Jüngers.

Dat 15. Kapitel.

1. Un etliche keemen dal vun Judäa un lehrden de Bröder: Wenn ji jug nich beschnieden laten doht na Moses siene Wies’, so könnt ji nich selig warden. Gal. 5, 2.

2. As nu en grote Upregung entstahn dä un Paulus un Barnabas en groten Striet mit ehr harn, befohlen se, dat Paulus un Barnabas un etliche annere mank ehr rup trecken schulln na Jerusalem to de Apostels un Öllsten wegen düsse Frag. Kap. 11, 30.

3. Un se warn vun de Gemeen geleitet un trocken dörch Phönicien un Samarien un vertellten de Heiden ehren Wandel un maken alle Bröder grote Freude.

4. As se awer henkeemen na Jerusalem, worden se upnahmen vun de Gemeen un vun de Apostel un vun de Öllsten. Un se verkündigten, woveel GOtt mit ehr dahn har. Kap. 14, 27.

5. Do träden up etliche vun de Pharisäer ehr Sekte, de glövig worden weern un sproken: Man mutt se beschnieden un ehr befehlen to hollen Moses sien Gesetz.

6. Awer de Apostels un de Öllsten keemen tosamen um düsse Red to verhanneln.

7. Do man sik awer lang hen un her streden har, stunn Petrus up un sprok: Ji Männer, leeven Bröder, ji weet, dat GOtt lang vör düsse Tied mank uns mi utwählt hett, dat dörch mienen Mund de Heiden dat Wort vun dat Evangelium hören un gloven schullen.

8. Un GOtt, de Hartenkenner, tügte över se un gev ehr den heiligen GEist grad ebenso as uns. Ps. 7, 10.

9. Un mak keenen Unnerscheed twischen uns un ehr un mak ehre Harten dörch den Gloven rein. Kap. 10, 34.

[228]

10. Wat versökt ji denn nu GOtt un leggt dat Joch up de Jünger ehren Hals, dat weder unsere Vaders noch wi hebbt drägen kunnt? Matth. 23, 4.

11. Sonnern wi gloven, dörch den HErrn JEsum Christum Siene Gnad selig to warden gliekerwies as se ok. Eph. 2, 4. 8.

12. Do schweeg de ganze Hupen still un hörten Paulus un Barnabas an, de do vertellen dä’n, wat för grote Teken un Wunner GOtt dörch se dahn har mank de Heiden. Kap. 11, 18.

13. Darna as se still schweegen, antworde Jakobus un sprok: Ji Männer, leeven Bröder, hört mi to.

14. Simon hett vertellt woans GOtt toeerst heimsöcht hett un annahmen en Volk ut de Heiden to Sienen Namen. Kap. 10, 44.

15. Un dat stimmt mit de Propheten ehre Reden, as schreben steiht:

16. Darna will ik wedderkamen un will wedder buen David siene Hütt, de verfallen is un ehre Löcker will ik wedder tomaken un will se uprichten; Amos. 9, 11.

17. Up dat, wat dar över is vun de Minschen, na den HErrn fragen schall, darto alle Heiden, över weke Mien Namen nennt is, sprickt de HErr, de dat alles deiht.

18. GOtt sünd alle Siene Warke bewußt vun de Welt her.

19. Darum beschlut ik, dat man de, so ut de Heiden to GOtt sik bekehren dohn, nich Unruh maken schall;

20. Sonnern dat ehr schreben ward, dat se sik enthollen vun de Unreinigkeit, de Avgötterie, vun Horerie un vun dat Erstickte un vun dat Blot. 3. Mos. 3, 17.

21. Denn Moses hett siet langer Tied in alle Städe son Lüd, de Em predigen dohn, un he ward alle Sabbatdage in de Scholen lest. Kap. 13, 15.

22. Un dat düch got de Apostel un de Öllsten, mit de ganze Gemeen, ut ehr Männer to erwählen un to schicken na Antiochien mit Paulus un Barnabas un Silas, weke Männer Lehrer weeren mank de Bröder.

23. Un se geven en Schrift in ehre Hand, de heet also: Wi, de Apostel un Öllsten un Bröder, wünschen Heil de Bröder ut de Heiden, de to Antiochien un Syrien un Cilicien sünd.

24. Dewiel wi dat hört hebbt, dat etliche vun de Unsern sünd utgahn un hebbt jug mit Lehren irre makt un jug Seelen bekümmert un seggt: Ji schüllt jug beschnieden laten un dat Gesetz hollen, weke wi nicks befahlen hebbt. Kap. 20, 30. Gal. 2, 4.

25. Hett uns dat got dücht, as wi eendrächlich versammelt weern, Männer to erwählen un to jug to schicken mit unse leevsten Bröder Barnabas un Paulus,

26. Weke Minschen ehre Seelen hebbt hengeven för unsern HErrn JEsum Christum Sienen Namen.

27. So hebbt wi mit se schickt Judas un Silas, weke ok mit Worden datsülvige jug verkündigen warden.

[229]

28. Denn dat gefallt den heiligen GEist un uns, jug keene Beschwerung mehr uptoleggen, as alleen düsse nothwendigen Stücke,

29. Dat ji jug enthollen schüllt vun de Götzenopfer un vun dat Blot un vun dat Erstickte un vun Horerie; wenn ji jug vun düt enthollen doht, doht ji Recht. Un nu levt wol!

30. As düsse afferdigt weeren, keemen se na Antiochien un versammelten de Gemeen un överantworten den Breef.

31. As se den lesen dän, warn se froh över den Trost. Kap. 13, 48.

32. Judas awer un Silas, de ok Propheten weeren, ermahnten de Bröder mit veele Reden un stärkten se. Kap. 11, 27. 13, 1.

33. Un as se en Tied lang sik dar uphollen harn, warn se vun de Bröder mit Freden afferdigt an de Apostel.

34. Dat gefull awer Silas, dat he dar blieven dä.

35. Paulus awer un Barnabas harn ehr Wesen in Antiochien, lehrten un predigten mit veele Annere den HErrn Sin Wort.

36. Na etliche Dag awer sprok Paulus to Barnabas: Lat uns nu wedder uttrecken un unse Bröder besöken dörch alle Städe, in de wi den HErrn Sin Wort verkündigt hebbt, woans se sik hollen doht.

37. Barnabas awer gev den Rat, dat se mit sik nehmen schullen Johannes, mit den Tonamen Markus.

38. Paulus awer heel dat nich för billig, dat se so enen Mann mit sik nehmen dä’n, de vun ehr weken weer in Pamphylien un weer nich mit ehr trocken to dat Wark. Kap. 13, 13.

39. Un se keemen hart tosamen, so dat se vun enanner trocken un Barnabas to sik neem Markus un fohr mit em to Schip na Cypern.

40. Paulus awer wählte Silas un trock hen, GOtt Sin Gnad befahlen vun de Bröder.

41. He trock awer dörch Syrien un Cilicien un stärkte de Gemeen.

Dat 16. Kapitel.

1. He keem awer na Derbe un Lystra un süh, en Jünger weer dar, mit Namen Timotheus, en jüdische Fru ehr Söhn, de weer glövig, awer sin Vader weer en Grieche. Kap. 19, 22.

2. De har en goden Rop bi de Bröder mank de Lystraner un in Ikonien. Kap. 6, 3. 10, 22.

3. Düssen wull Paulus mit sik trecken laten, un neem un beschned em um de Juden willen, de an densülvigen Ort wahnen dä’n, denn se wussen alle, dat sin Vader en Grieche west weer.

4. As se awer dörch de Städe trecken dän överantworten se ehr, to hollen den Spruch, de vun de Aposteln un de Öllsten in Jerusalem beslaten weer. Kap. 15, 20. 29.

5. Dar warn de Gemeenen in den Gloven fast makt un neemen däglich to an Tall.

6. As se awer dörch Phrygien un dat Land Galatien trecken dä’n,[230] war ehr wehrt vun den heiligen GEist, to reden dat Wort in Asien. Kap. 18, 23.

7. As se awer keemen in Mysien, versöchten se dörch Bithynien to reisen; un de GEist leet ehr dat nich to.

8. As se awer vör Mysien vörbi trecken dän, keemen se hendal na Troas. Kap. 20, 6. 2. Cor. 2, 12. 2. Tim. 4, 13.

9. Un Paulus seeg en Gesicht in de Nacht, dat weer en Mann ut Macedonien, de stunn un bä em un sprok: Kumm dal na Macedonien un help uns.

10. As he awer dat Gesicht sehn har, do söchten wi alsbald to reisen na Macedonien, säker, dat uns de HErr darhen beropen har, ehr dat Evangelium to predigen.

11. Do fohren wi ut vun Troas un in graden Lop keemen wi na Samothracien, den annern Dag na Neapolis.

12. Un vun dar na Philippi, wat de Hauptstadt is vun dat Land Macedonien un en Friestadt. Wi heeln uns awer in düsse Stadt etliche Dage up.

13. An den Sabbatdag gungen se rut vör de Stadt an dat Water, wo man pleggt to bäden, un setten sik un redten to de Fruens, de dar tosamen keemen.

14. Un en gottesfürchtige Fru mit Namen Lydia, en Purpurkrämersch ut de Thyatirer ehre Stadt, hörte to, de dä de HErr dat Hart up, dat se darup Acht har, wat Paulus redt har. Luk. 24, 45.

15. As se awer un ehr Hus döfft war, vermahnte se uns un sprok: So ji mi darvör hollen doht, dat ik glövig bün an den HErrn, so kamt in min Hus un blievt dar. Un se dwung uns. 1. Mos. 18, 3.

16. Dat gescheeg awer, as wi to dat Gebed gahn dä’n, dat uns en Deern entgegen kamen dä, de har en Wahrsagergeist, un brocht ehren Herren veelen Gewinn mit Wahrseggen.

17. Desülvige folgte uns allerwärts, Paulus un uns, schreeg un sprok: Düsse Minschen sünd GOtt den Allerhöchsten Sine Knechts, de jug den Weg to de Seligkeit verkündigen doht. Mark. 1, 24. 34.

18. Düt dä se mennigen Dag. Paulus awer dä dat weh un he dreih sik um un sprok to den Geist: Ik befehl di in JEsus Christus Sinen Namen, dat du vun ehr utfahren deihst. Un he fahr ut to desülvige Stunn. Mark. 16, 17.

19. As awer ehre Herrschaft sehn dä, dat de Hoffnung up ehren Gewinn utfahrt weer, neemen se Paulus un Silas, trocken se up den Markt vör de Öbbersten,

20. Un föhrten se to de Hauptlüd un sproken: Düsse Minschen maken unse Stadt wirr un sünd Juden; Kap. 17, 6. 1. Kön. 18, 17.

21. Un verkündigt en Wies’, de sik för uns nich schickt antonehmen, noch darna to dohn, wiel wi Römer sünd.

22. Un dat Volk war upwiegelt gegen se un de Hauptlüd leeten[231] ehr de Kleder afrieten un heeten se utpietschen. 2. Cor. 11, 25. Phil. 1, 30. 1. Thess. 2, 2.

23. Un as se se düchtig utpietscht harn, schmeeten se se in dat Gefangenhus un befohlen den Stockmeister dat he se got bewahren dä.

24. De neem düt Gebot an un schmeet se in dat binnerste Gefängnis un lä ehre Föt in den Stock.

25. Um Middernacht awer bäden Paulus un Silas un lavten GOtt, un de Gefangenen hörten se. Kap. 4, 31. 5, 41.

26. Un nich lang darna war en grot Eerdbeben, so dat de Grund vun dat Gefangenhus sik bewegen dä. Un vun de Stunn an warn alle Döhren updahn un all ehr Bande los.

27. As awer de Stockmeister ut den Slap fohr un seeg de Döhren vun dat Gefangenhus updahn, trock he dat Schwert un wull sik sülvst dod maken, denn he dach, de Gefangenen weern weglopen.

28. Paulus awer reep lut un sprok: Doh di nicks to leed, denn wi sünd alle hier.

29. He förrer awer en Licht un sprung rin un fung an to bevern un full Paulus un Silas to Föten.

30. Un föhr se rut un sprok: Leeve Herren, wat schall ik dohn, dat ik selig warr? Luk. 3, 10.

31. Se sproken: Glov an den HErrn JEsum Christum, so warst du un din Hus selig. Joh. 3, 16.

32. Un sän em dat Wort vun den HErrn un alle, de in sin Hus weeren.

33. Un he neem se to sik in desülvige Stunn vun de Nacht un wusch ehr de Stremen af; un he leet sik döpen un ebenso all de Sienigen.

34. Un föhr se in sin Hus un spieste un freute sik mit sin ganzes Hus, dat he an GOtt glövig worden weer. Luk. 5, 29.

35. Un as dat Dag war, schickten de Hauptlüd Stadtdeeners hen un sproken: Lat de Minschen gahn!

36. Un de Stockmeister verkündigt düsse Red Paulus: De Hauptlüd hebbt herschickt, dat ji los sin schüllt. Nu treckt ut un gaht hen mit Freden.

37. Paulus awer sprok to ehr: Se hebbt uns, de wi doch Römer sünd, ohne Recht un Urdeel öffentlich utpietscht un in dat Gefangenhus schmeeten un schulln uns nu heemlich rutstöten? Nich also, sonnern lat se sülvst kamen un uns rutföhren. Kap. 22, 25.

38. De Stadtdeeners verkündigten düsse Worde de Hauptlüd, un de warn bang, as se hören dä’n, dat se Römer weeren.

39. Un keemen un vermahnten se un föhrten se rut un bän se, dat se uttrocken ut de Stadt. Matth. 8, 34.

40. Do gungen se ut dat Gefangenhus un gungen na Lydia hen. Un as se de Bröder sehn un tröstet harn, trocken se ut.

[232]

Dat 17. Kapitel.

1. As se awer dörch Amphipolis un Appolonia reisen dä’n, keemen se na Tessalonich, dar weer en Judenschol. 1. Thess. 2, 2.

2. So as Paulus dat gewohnt weer, gung he to ehr rin un redete mit ehr up dree Sabbate ut de Schrift.

3. Mak ehr desülvige apenbar un lä ehr dat ut, dat Christus muß lieden un upstahn vun de Doden un dat düsse JEsus, den ik (sprok he), jug verkündigen do, is de Christ. Luk. 24, 27. 45.

4. Un etliche mank ehr fullen em to un gesellten sik to Paulus un Silas, ok en grote Hupen vun gottesfürchtigen Griechen, darto nich wenige vun de vörnehmsten Fruens. v. 17. Kap. 28, 24.

5. Awer de eegensinnigen Juden weeren neidisch un neemen to sik etliche schlechte Kerls vun dat Pöbelvolk, maken en Rotte, un richten enen Uplop in de Stadt an un keemen vör Jason sin Hus un söchten se herrut to föhren vör dat gemeene Volk.

6. Do se ehr awer nich finnen dä’n, schleepten se Jason un etliche vun de Bröder vör de Böversten vun de Stadt un schreegen: Düsse, de den ganzen Weltkreis upregen doht, sünd hier ok her kamen. Kap. 16, 20. 1. Kön. 18, 17.

7. De beharbargt Jason, un düsse alle handelt gegen den Kaiser sin Gebot, seggt, en anner si de König, nämlich JEsus. Luk. 23, 2.

8. Se bröchten awer dat Volk in Uprohr un de Böversten vun de Stadt, de dat hören dä’n.

9. Un dar se Verantwortung vun Jason un de annern kregen harn, leeten se se los.

10. De Bröder awer schickten alsobald Paulus un Silas weg in de Nacht, na Beröam. As se dar kamen dä’n, gungen se in de Judenschol.

11. Denn düsse Juden harn en beter Gemöth as de to Thessalonich un neemen dat Wort up, ganz willig un forschten däglich in de Schrift, ob sik dat so verhollen dä. Jes. 34, 16. Luk. 16, 29. Joh. 5, 39.

12. So glovten nu veele mank ehr un ok nich wenige vun de griechischen ehrbaren Fruens un Mannslüd.

13. As awer de Juden to Thessalonich hörn dä’n, dat ok to Beröa dat Wort GOttes vun Paulus verkündigt war, keemen se un regten dar ok dat Volk up.

14. Awer dar schickten de Bröder Paulus alsbald weg, dat he bet an dat Meer gung; Silas awer un Timotheus bleven dar. Kap. 16, 1.

15. De awer Paulus begleiten dä’n, brochten em bet na Athen. Un as se Order kregen an Silas un Timotheus, dat se ok bald to em kamen schulln, trocken se hen.

16. As awer Paulus to Athen up ehr töven dä, war he in sin Geist gewaldig daröver upbröcht, dat he sehn dä, dat de Stadt so ganz afgöttisch weer. 1. Thess. 3, 1.

17. Un he redete to de Juden un to de Gottesfürchtigen[233] in de Schol, ok up den Markt, alle Dage to de, so sik hento funnen.

18. Etliche awer vun de Gelehrten de Epikurer un Stoiker heeten dä’n, streden sik mit em. Un etliche sproken: Wat will düsse Saatkrai seggen? Etliche awer: Dat lett ja, as wull he nie Götter verkündigen. Dat mak, dat he ehr dat Evangelium vun JEsu un vun de Uperstahung verkündigt har. 1. Cor. 4, 12.

19. Se neemen em awer un föhrten em up den Richtplatz un sproken: Könnt wi ok erfahren, wat dat för en nie Lehr is, de du lehrn deihst?

20. Denn du bringst wat Nies vör unse Ohren, so wulln wi gern weten, wat dat wesen deiht.

21. De Athener awer alle, ok de Utlänners un Gäste, dachten an nicks anners, as wat nies to seggen oder to hören.

22. Paulus awer stunn midden up den Richtplatz un sprok: Ji Männer vun Athen: ik seh, dat ji in alle Stücken sehr gottsfürchtig wesen doht.

23. Denn ik bün hier dörchgahn un hef sehn jug Gottesdeenste un funn eenen Altar, up den weer schreben: »För den unbekannten GOtt!« Nu verkündige ik jug densülvigen, den ji ahn dat to weten, Gottesdeenst doht.

24. GOtt, de de Welt makt hett, un alles wat darin is, dewiel He en HErr is vun den Himmel un de Eer, wahnt nich in Tempel de mit de Hann makt sünd. Kap. 7, 48.

25. He ward ok nich mit Minschenhann plegt, as ob He jemand nödig har, dar He sülvst jedermann Leven un Athem un alles geven deiht. Ps. 50, 8.

26. Un He hett makt, dat vun een Blot alle Minschengeschlechter sünd, de up den ganzen Eerdboden wahnen doht un hett en Maal sett, as He dat tovör utsehn hett, wo lang un breet se wahnen schulln. 5. Mos. 32, 8.

27. Dat se den HErrn söken schulln, ob se Em doch föhlen un finnen mögen. Un twar is He nich wiet vun Jedereen mank uns. Jes. 55, 6.

28. Denn in Em levt, webt un sünd wi, as ok etliche Dichters bi jug seggt hebbt: Wi sünd vun Sin Geschlecht.

29. So wi denn nu vun göttlich Geschlecht sünd, schülln wi nich meenen, de GOttheit si gliek de goldenen, sülvernen oder steenernen Biller, dörch minschliche Gedanken makt. Jes. 46, 5.

30. Un GOtt hett twar de Tied vun de Unwissenheit bether översehn, nu awer gebütt He alle Minschen an alle Enden Buße to dohn. Kap. 14, 16. Luk. 24, 47.

31. Darum, dat He en Dag sett hett up den He richten will den Eerdkreis mit Gerechtigkeit dörch enen Mann, in den He dat beslaten hett un Jedereen vörhollt den Gloven, indem He Em hett vun de Doden uperweckt. Röm. 14, 10. Apost. 3, 15.

32. As se hören dä’n de Uperstahung vun de Doden, do harn[234] weke ehren Spott, weke awer sproken: Wi wöllt di darvun en anner Mal wieder hören. 1. Cor. 1, 23.

33. Also gung Paulus vun ehr.

34. Weke Männer awer hungen em an un warn glövig, mank düsse weer Dionysius, een ut den Rat, un en Fru, mit Namen Damaris, un etliche annere mit ehr.

Dat 18. Kapitel.

1. Darna gung Paulus vun Athen un keem na Korinth.

2. Un funn dar en Juden, mit Namen Aquila, de Geburt na ut Pontos, de körtlich ut Welschland kamen weer, samt siene Fru, Priscilla (darum, wiel de Kaiser Claudius gebaden har, dat alle Juden ut Rom gahn schulln). Röm. 16, 3.

3. Na densülvigen gung he rin, un dewiel he datsülvige Handwark har, bleev he bi ehr un arbeidte. Se weeren awer vun Handwark Teppichmakers. 1. Cor. 4, 12.

4. Un he lehrde in de Schol up alle Sabbate un överred beide, Juden un Griechen.

5. As awer Silas un Timotheus ut Macedonien kamen dä’n, drängte Paulus de GEist, de Juden to betügen, dat JEsus de Christ is. Kap. 17, 14. 15.

6. As se awer wedderstreven un lästern dä’n, schürr he sien Kleder ut un sprok to ehr: Jug Blot si över jug’n Kopp, ik gah nun nu af an blot to de Heiden. Kap. 13, 51. Matth. 10, 14.

7. Un mak sik vun dar un keem in Enen sin Hus, de Just heeten dä un gottesfürchtig weer un den sin Hus dicht bi de Schol weer.

8. Crispus awer, de Böverste vun de Schol glovte an den HErrn mit sin ganzes Hus; un veele Korinther, de anhören dä’n, warn glövig un leeten sik döpen.

9. De HErr sprok awer dörch en Gesicht in de Nacht to Paulus: Wes’ nich bang, sonnern red un si nich still! 1. Cor. 2, 3.

10. Denn Ik bün mit di, un nüms schall sik unnerstahn, di Schaden to dohn, denn Ik hef en grotes Volk in düsse Stadt. Jes. 41, 10. Jer. 1, 18. Hohel. 2, 23. Joh. 10, 16.

11. He blev dar en Jahr un söß Monat un lehrte se dat Wort GOttes.

12. As awer Gallion Landvogt weer in Achaja, makten de Juden eendrächdiglich Uprohr gegen Paulus un föhrten em vör den Richtstohl.

13. Un sproken: Düsse överredt de Lüd, GOtt to deenen gegen dat Gesetz.

14. As awer Paulus den Mund updohn wull, sprok Gallion to de Juden: Wenn dat sik um en Verbreken oder um en Frevel handeln dä, so war ik jug billig anhörn. Kap. 25, 11.

15. Dewiel dat awer en Frag is vun de Lehr, un vun dat Wort un vun dat Gesetz mank jug, so seht ji sülvst to, ik gedenk nich Richter daröver to sin. Matth. 27, 24. Joh. 18, 31.

16. Un dreev se vun den Richtstohl.

17. Do greepen all de Griechen Sosthenes, den Böversten vun de Schol, un schlogen em vör[235] den Richtstohl un Gallion neem sik dat nich an. 1. Cor. 1, 1.

18. Paulus awer bleev noch lang dar, darna mak he sinen Afscheed mit de Bröder un wull na Syrien schepen un mit em Priscilla un Aquila un he beschor sin Kopp to Kenchrea, denn he har en Gelövnis. Kap. 21, 4. 4. Mos. 6, 9. 18.

19. Un keem dal na Ephesus un leet se dar. He awer gung in de Schol un sprok mit de Juden.

20. Se bäden em awer, dat he noch längere Tied bi ehr bliven dä. Un he wull dat nich;

21. Sonnern neem Afscheed vun ehr un sprok: Ik mutt up jeden Fall dat kamende Fest to Jerusalem fieren, will’t GOtt, so will ik wedder to jug kamen. Un fohr weg vun Ephesus. 1. Cor. 4, 19. Ebr. 6, 3. Jak. 4, 15.

22. Un keem na Cäsarea un gung rup un gröte de Gemeen un trock dal na Antiochien.

23. Un blev dar enige Tied un reiste wieder un dörchwandelte na enanner dat galatische Land, un Phrygien un stärkte alle Jünger.

24. Dar keem awer na Ephesus en Jud mit Namen Apollo, vun Geburt vun Alexandria, en beredte Mann un mächtig in de Schrift.

25. Düsse weer ünnerwiest in den HErrn Sin Weg un ivrig im GEist, sprok brünstig un he lehrte mit Fliet vun den HErrn un wuß blot vun Johannes sin Döp.

26. Düsse fung an frie to predigen in de Schol. Do em awer Aquila un Priscilla hören dä’n, neemen se em to sik un läden em GOtt Sinen Weg noch gründlicher ut.

27. As he awer in Achaja reisen wull, schreven se de Bröder un vermahnten de Jünger, dat se em upnehmen schulln. Un as he dar ankamen weer, holp he veele vun de, de glövig worden weern dörch de Gnad.

28. Denn he överwunn de Juden beständig un bewieste dütlich dörch de Schrift, dat JEsus de Christ weer. Kap. 9, 22.

Dat 19. Kapitel.

1. Dat gescheeg awer, do Apollo to Korinth weer, dat Paulus dörchwandeln dä de bövere Landschaften un na Ephesus keem un enige Jünger funn. Kap. 18, 19. 21.

2. To de sprok he: Hebbt ji den heiligen GEist kregen, as ji glövig worden sünd? Se sproken to em: Wi hebbt noch nümmer hört, ob en heilige GEist dar is.

3. Un he sprok to ehr: Warup sünd ji denn döfft? Se sproken: Up Johannes sin Döp.

4. Paulus awer sprok: Johannes hett döfft mit de Döp vun de Buße un sä dat Volk, dat se glöven schulln an Den, de na em kamen schull, dat is, an JEsum, dat He Christus sin deiht. Matth. 3, 11.

5. As se dat hören, leeten se sik döpen up den HErrn JEsum Sinen Namen.

[236]

6. Un as Paulus de Hann up se leggen dä, keem de heilige GEist up se un se redten mit Tungen un prophezeiten. Kap. 1, 5. 6, 6. Kap. 8, 17. 2, 4. 10, 44. 11, 15.

7. Un alle düsse Männer weeren bi twölf.

8. He gung awer in de Schol un predigte frie dree Monate lang, lehrte se vun dat Riek GOttes un söch se to övertügen.

9. As awer etliche verstockt weeren un nich gloven un övel reden dä’n vun den Weg vör dat Volk, gung he vun ehr un sonner de Jünger af un sprok däglich in de Schol vun en Mann, de Tyrannus heet. 2. Tim. 1, 15.

10. Dat gescheeg awer twee Jahr lang, also dat alle, de in Asien wahnen dän, dat Wort vun den HErrn JEsus hörten, beide Juden un Griechen.

11. Un GOtt wirkte nich lütte Daten dörch Paulus sine Hann.

12. Also dat se ok vun sin Hut de Sweetdöker un Bostdöker över de Kranken hollen dän un de Süken vun ehr weeken un de bösen Geister vun ehr rut fahren dä’n.

13. Dar unnerstunnen sik awer etliche vun de rumlopenden Juden, de dar Beschwörer weeren, den HErrn JEsus Sinen Namen to nehmen över de, weke böse Geister harn un sproken: Wi beschwören jug bi JEsus, den Paulus predigen deiht.

14. Dat weeren awer söben Söhns vun en Juden Skeva, den Hohenprester, de dat dä’n.

15. Awer de böse Geist antworde un sprok: JEsus kenn ik wol un weke Paulus weet ik wol, wokeen sünd ji awer?

16. Un de Minsch, in den de böse Geist weer, sprung up se un war se över un schmeet se unner sik, so dat se nakt un verwundet ut datsülvige Hus wegleepen.

17. Dat war awer alle kund de to Ephesus wahnen dä’n, beide, Juden un Griechen, un en Furcht full up se alle un den HErrn JEsus Sin Nam war hoch lavet.

18. Dar keemen ok veele vun de, weke glövig worden weeren un bekennten un verkünnigten, wat se utrichtet harn.

19. Veele awer, de averglövige Saken dreven harn, bröchten de Böker tosamen un verbrennten se apenbar, un överrekten wat se werth weern un funnen föftig dusend Groschen Werth.

20. Also mächtig wuß den HErrn Sin Wort un neem överhand. Kap. 6, 7. 12, 24.

21. Dar dat uprichtet weer, neem sik Paulus in sin GEist vör, dörch Macedonien un Achaja to reisen un na Jerusalem to wannern un sprok: Naher, wenn ik dar west bün, mutt ik ok Rom sehn.

22. Un schick twee, de em deenen dä’n, Timotheus un Erastus, na Macedonien. Awer he vertrock sik ene Wiel in Asien.

23. Um desülvige Tied fung awer keene klene Bewegung över düssen Weg an. 2. Cor. 1, 8.

24. Denn Eener, mit Namen Demetrius, en Goldschmidt, de[237] mak de Diana sülverne Tempel un gev de Handwarkers keenen lütten Verdeenst.

25. Desülvigen reep he tosamen un de annere Arbeiters vun datsülvige Handwark un sprok: Leeve Männer, ji weet, dat wi groten Verdeenst vun düssen Handel hebbt.

26. Un ji seht un hört, dat nich alleen in Ephesus, sonnern ok bina in ganz Asien, düsse Paulus veel Volk afwennig makt un överredt un sprickt: Dat sünd keen Götter, de vun Hann makt sünd.

27. Awer dar is nich alleen Gefahr vörhanden, dat unse Handel litt, sonnern ok de grote Göttin Diana ehr Tempel ward vör nicks hollen, un ehre Majestät ward darto unnergahn, weke doch ganz Asien un de Weltkreis Gottesdeenst erwiesen deiht.

28. As se dat hören dä’n, warn se vull Wut, schreegen un sproken: Grot is de Epheser ehr Diana!

29. Un de ganze Stadt war vull Larm. Se störmten awer eenmödiglich na dat Theater un kreegen Gajus un Aristarichus, Paulus sine Gesellen, to faten. 2. Cor. 1, 8.

30. As awer Paulus wull mank dat Volk gahn, leeten de Jünger dat nich to.

31. Ok etliche vun de Böversten in Asien, de Paulus sin goden Fründe weeren, schickten to em un vermahnten em, dat he nich in dat Theater gahn schull.

32. Etliche schreegen düt, etliche wat anners un weer de Gemeen wirr un de meiste Deel wuß nich, worum se tosamen kamen weeren.

33. Etliche awer mank düt Volk trocken Alexander rut, as de Juden em rut stöten dä’n. Alexander awer wink mit de Hand un wull sik vör dat Volk verantworden. Kap. 12, 17. 13, 16. 21, 40.

34. As se awer gewahr warn, dat he en Jude weer, fungen se an mit een Stimm to schrien un schreegen bi twee Stunnen: Grot is de Epheser ehr Diana!

35. As awer de Kanzler dat Volk still makt har, sprok he: Ji Männer vun Ephesus, wokeen is de Minsch, de nich weeten deiht, dat de Stadt Ephesus en Plegerin vun de grote Göttin Diana un dat himmlische Bild is?

36. Wiel düt nu unbestreden is, so schüllt ji jo still wesen, un nicks unbedächdich dohn.

37. Ji hebbt düsse Minschen her brocht, de keen Tempelrövers noch Lästerer vun jug Göttin sünd.

38. Hett awer Demetrius gegen Jemand en Anklag, so hol man Gericht un dar sünd Landvagts, lat se sik enanner verklagen.

39. Wüllt ji awer wat anners verhandeln, so kann man dat utrichten in en ordentliche Gemeen.

40. Denn wi staht in de Gefahr, dat wi wegen düsse hütige Dag wegen Uprohr verklagt warrn un doch is keen Orsak vörhanden, womit wi uns gegen düssen Uprohr entschuldigen künnt. Un as he dat seggt har, leet he de Gemeen gahn.

[238]

Dat 20. Kapitel.

1. As nu de Uprohr uphört har, reep Paulus de Jünger to sik un segnete se un gung ut de Stadt, to reisen na Macedonien. 1. Tim. 1, 3.

2. Un as he desülvigen Länner dörchtrock un se vermahnt har mit veele Worde, keem he na Griechenland un bleev dar dree Monat.

3. As awer de Juden em nahstellen dä’n, as he na Syrien fahren wull, beschlot he, wedder umtokehren dörch Macedonien.

4. Dar trocken awer mit em bet in Asien Sopater vun Beröa, vun Thessalonich awer Aristarchus un Sekundas un Gajus vun Derbe, un Timotheus, ut Asien awer Tychicus un Trophimus. Kap. 17, 10. 19, 29.

5. Düsse gungen vörut un tövten up uns in Troas. Kap. 16, 8.

6. Awer wi schepten na de Osterdage vun Philippi bet na den föften Dag un keemen to ehr na Troas un harn uns’ Wesen dar söben Dage.

7. Up en Söndag awer, as wi tosamen kamen weern, dat Brod to breken, sprok Paulus mit ehr, dar he den annern Dag utreisen wull un bleev bi to reden bet to Mitternacht.

8. Un dar weeren veele Fackeln up den Söller, wo se versammelt weeren.

9. Dar seet awer en Jüngling, mit Namen Eutychus, in dat ene Finster un full in en depen Slap, dewiel Paulus so lang reden dä un war vun den Slap unnerkregen un full hendal vun dat drüdde Stockwark un war dod uphaben.

10. Paulus awer gung hendal un full up em, fat em um un sprok: Makt keen Larm, denn sin Seel is in em. 1. Kön. 17, 21.

11. Dar gung he rup un brok dat Brod un eet wat un sprok veel mit ehr, bet de Dag anbreken dä un also trock he ut.

12. Se bröchten awer den Jüngling lebendig un warn nich wenig tröstet.

13. Wi awer trocken vöran up dat Schip un föhrten na Assos un wullen dar Paulus to uns nehmen, denn he har dat so befahlen un he wull to Fot gahn.

14. As he nu to uns keem to Assos, neemen wi em to uns un keemen na Mitylene.

15. Un vun dar schepten wi un keemen den annern Dag hen na Chios, un den folgenden Dag heeln wi up Samos un bleeven in Trogyllion un den annern Dag keemen wi na Miletus.

16. Denn Paulus har beslaten, vör Ephesus över to schepen, dat he nich muß in Asien sin Tied tobringen, denn he ielte, up den Pingstdag in Jerusalem to sin, so em dat möglich weer. Kap. 18, 21.

17. Awer vun Milet schick he na Ephesus un leet förrern de Öllsten vun de Gemeen.

18. As awer de to em keemen, sprok he to ehr: Ji weet vun den eersten Dag an, as ik bün in Asien kamen, dat ik alle Tied bi jug west bün.

[239]

19. Un hef den HErrn deent mit alle Demot un mit veele Thranen un Anfechtungen, de mi sünd wedderfahren vun de Juden, de mi nastellen dä’n.

20. Wo ik nicks versühmt hef, dat dar nützlich is, dat ik jug nich verkündigt hef un jug lehrt apenbar un eenzeln;

21. Un hef betügt beide, de Juden un Griechen, de Buße to GOtt un den Gloven an unsern HErrn JEsum Christum. Mark. 1, 15.

22. Un nu seht, ik bün in den GEist bunnen, fahr hen na Jerusalem, weet nich, wat mi dar tostöten ward,

23. Uter, dat de heilige GEist in alle Städe betügt un sprickt: Bande un Bedrövnis töven dar up mi. Kap. 9, 16. 21, 4-11.

24. Awer ik kehr mi dar nich an, ik holl min Leven ok nich sülvst för düer, up dat ik vullbringen doh minen Loop mit Freuden un dat Amt, dat ik kregen hef vun den HErrn JEsum, to betügen dat Evangelium vun GOtt Sin Gnad! Kap. 21, 13.

25. Un nu seht mal, ik weet, dat ji min Angesicht nich mehr sehn ward alle de, dörch weke ik trocken bün un predigt hef dat Riek GOttes.

26. Darum betüge ik jug an düssen hütigen Dag, dat ik rein bün vun jug Blot.

27. Denn ik hef jug nicks vörenthollen, dat ik jug nich verkündigt hef GOtt Sinen Rat.

28. So hebbt nu Acht up jug sülvst un up dat ganze Heer, över weke jug de heilige GEist sett hett to Bischofs, to weiden GOtt Sine Gemeen, weke He dörch Sin egen Blod erworben hett.

29. Denn dat weet ik, dat na min Afscheed ward greuliche Wülvs mank jug indringen, de de Heer nich verschonen warrn.

30. Ok mank jug sülvst ward upstahn Männer, de dar verkehrte Lehren reden ward, de Jünger an sik to trecken.

31. Darum sied wacker un denkt daran, dat ik nich aflaten hef dree Jahr, Dag un Nacht jeden een mit Thranen to vermahnen. Ebr. 13, 17.

32. Un nu, leeve Bröder, ik befehl jug GOtt un dat Wort vun Sine Gnad, de dar mächtig is, jug to erbuen un to geven dat Arvdeel mank alle, de dar hilligt ward.

33. Ik hef vun jug keen Sülver noch Gold, noch Kleeder begehrt.

34. Denn ji weet sülvst, dat düsse Hann mi to min un min Gehülfen ehre Notdurft deent hebbt.

35. Ik hef jug dörch dat alles wiest, dat man so arbeiden mutt un de Schwachen upnehmen un denken an den HErrn JEsu Sin Wort, dat He seggt hett: Geven is seliger as nehmen!

36. Un as he dat seggt har, kneete he dal un bä mit se alle.

37. Veele mank ehr fungen awer an to weenen un fullen Paulus um den Hals un küsten em,

38. Am allermeisten bedrövt över dat Wort, dat he sä, se warn[240] sin Gesicht nich mehr sehn, un begleiten em in dat Schip.

Dat 21. Kapitel.

1. As dat nu gescheeg, dat wi, as wi Afscheed nahmen harn, afsegeln dä’n, keemen wi graden Loops na Kos, un den folgenden Dag na Rhodus un vun dar na Patara.

2. Un as wi en Schip funnen, dat na Phönicien fahren dä, treden wi darin un fahren hen.

3. As wi awer Cypern to sehn kregen, leeten wi se to’r linken Hand un schepten in Syrien un keemen an to Tyrus, denn dar schull dat Schip de Waar utladen.

4. Un as wi Jünger funnen, bleeven wi dar söben Dage. De sän Paulus dörch den GEist, he schull nich rup na Jerusalem trecken. Kap. 11, 12. 20, 23.

5. Un dat gescheeg, as wi de Dag’ tobrocht harn, trocken wi ut un reisten wieder. Un se alle begleiteten uns mit Fruens un Kinner bet rut vör de Stadt un fullen up ehr Knee an dat Öwer un bäden.

6. Un as wi eenanner segnen dä’n, treden wi in dat Schip, se awer kehrten sik wedder um na de ehrigen.

7. Wi awer vullbrochen de Schipfahrt vun Tyrus un keemen na Ptolemais un gröten de Bröder un bleeven enen Dag bi ehr.

8. Den annern Dag trocken wi ut, de wi mit Paulus weeren un keemen na Cäsarien un gungen in Philippus, den Evangelisten, sin Hus, de een vun de söben weer, un bleeven bi em.

9. Desülvige har veer Döchder, de weeren Jungfruens un wahrseggten. Kap. 2, 17. Joel. 3, 1.

10. Un as wi mehrere Dage dar bleeven, keem vun Judäa hendal en Prophet, mit Namen Agabus, un keem to uns. Kap. 11, 28.

11. De neem Paulus sin Görtel un bunn sin Hann un Föt un sprok: Dat seggt de heilige GEist: Den Mann, den de Görtel tohört, ward de Juden also binnen in Jerusalem un överantworden in de Heiden ehre Hann. Kap. 20, 23.

12. As wi awer dat hören dä’n, bän wi un de vun densülvigen Ort weeren, em, dat he nich rup na Jerusalem trecken schull. Matth. 16, 22.

13. Paulus awer antworde: Wat makt ji, dat ji weent un mi dat Hart breken doht? Denn ik bün bereit, nich alleen mi binnen to laten, sonnern ok to starven in Jerusalem, um den HErrn JEsu Sinen Namens willen. Röm. 8, 36.

14. As he sik awer nich överreden leet, schweegen wi still un sän: Den HErrn Sin Will gescheh!

15. Un na desülvigen Dage rüsteten wi uns un trocken rup na Jerusalem.

16. Dar keemen awer mit uns etliche Jünger vun Cäsarea un föhrten uns to Eenen, mit Namen Mnason, ut Cypern, de en ole[241] Jünger weer, bi den wi harbargen schullen.

17. As wi nu na Jerusalem kamen dä’n, neemen uns de Bröder geern up.

18. Den annern Dag awer gung Paulus mit uns in to Jakobus, un de Öllsten keemen dar alle hen.

19. Un as he se grötet har, vertell he eenen na den annern wat GOtt dahn har mank de Heiden dörch sinen Deenst. Luk. 10, 17. Apost. 20, 24.

20. As se awer dat hören dä’n, lavten se den HErrn un sproken to em: Broder, du sühst, wo veel dusend Juden dar sünd, de glövig worden sünd, un sünd alle Iwerers över dat Gesetz.

21. Se hebbt ehr awer vertellt gegen di, dat du alle Juden lehren deihst, de mank de Heiden sünd, vun Moses aftofallen, un dat du seggen deihst, se schüllt ehre Kinner nich beschnieden, ok nich na desülvige Wiese leven.

22. Wat is denn nu to dohn? De Gemeen mutt allerdings tosamen kamen, denn dat ward vör se kamen, dat du kamen büst.

23. So doh nu dat, wat wi di seggt.

24. Wi hebbt veer Männer, de hebbt en Gelöbnis up sik. Desülvigen nimm to di un lat di rein maken mit ehr un dräg de Kosten för se, dat se ehre Kopp kahl scheeren un alle hören doht, dat dat nicks is dat se gegen di hört hebbt, sonnern dat du ok in dat Gesetz wanneln un dat holen deihst.

25. Denn an de Glövigen mank de Heiden hebbt wi schreben un beslaten, dat se nicks darvun holen schullen, sonnern sik alle in Acht nehmen vör dat Götzenopfer, vör dat Blot, vör dat Erstickte un vör Horerie.

26. Do neem Paulus de Männer to sik un leet sik den annern Dag mitsamt ehr rein maken un gung in den Tempel un leet sik sehn, wo he utholen dä de Dage vun de Reinigung bet dat vör jeden een vun ehr dat Opfer opfert war.

27. As awer de söben Dage schulln vull warrn, sehn em de Juden ut Asien in den Tempel un bröchten dat ganze Volk in Uprohr, län de Hann an em un schreegen:

28. Ji Männer vun Israel, helpt! Düt is de Minsch, de alle Minschen an alle Enden lehren deiht gegen düt Volk, gegen dat Gesetz un gegen düsse Stell; ok darto hett he de Griechen in den Tempel föhrt un düsse heilige Stell gemeen makt.

29. Denn se harn mit em in de Stadt Trophimus, den Epheser sehn, vun den meenten se, Paulus har em in den Tempel föhrt.

30. Un de ganze Stadt keem in Uprohr un dat Volk leep tosamen. Se greepen awer Paulus un trocken em ut den Tempel rut un alsobald warn de Döhren toslaten.

31. As se em awer dod maken wullen, keem dat Geschrie rup vör den böversten Hauptmann vun[242] de Schaar, dat dat ganze Jerusalem in Uprohr weer.

32. De neem up de Stell de Kriegsknechts un Hauptlüd to sik un leep mank se. As se awer den Hauptmann un de Kriegsknechts sehn dä’n, hörten se up, Paulus to slagen.

33. As awer de Hauptmann neeg an se ran keem, neem he em an un leet em binnen mit twee Keden, un frog, wokeen he weer un wat he dahn har?

34. Awer de een in dat Volk reep düt, de anner dat. Dar he awer nicks Gewisses erfahren kunn vör den Spektakel, leet he em in dat Lager föhren.

35. Un as he an de Treppen keem, mussen em de Kriegsknechts dregen vör de Gewalt vun dat Volk.

36. Denn veel Volk folgte em na un schreeg: Weg mit em!

37. As awer Paulus nu na dat Lager rin föhrt war, sprok he to den Hauptmann: Dörf ik mit di reden? De awer sprok: Kannst du Griechisch?

38. Büst du nich de Egypter, de vör düsse Dag’ en Uprohr makt hett un föhrtest in de Wüstenie rut veer dusend Meuchelmörders?

39. Paulus awer sprok: Ik bün en jüdische Mann vun Tarsen, en Börger vun en namhafte Stadt in Cilicien; ik bä di, gif mi Verlöv, to reden to dat Volk.

40. As he em dat verlöven dä, trä Paulus up de Treppen un wink dat Volk mit de Hand. Do nu en grote Stille war, red he to ehr up Ebräisch un sprok: Kap. 12, 17. 13, 16. 19, 33.

Dat 22. Kapitel.

1. Ji Männer, leeven Bröder, un Vaders, hört min Verantwordung an jug.

2. As se awer hörn dä’n, dat he up Ebräisch to ehr sprok, warn se noch stiller. Un he sprok:

3. Ik bün en jüdische Mann, geborn in Tarsen up Cilicien un uptrocken in düsse Stadt, to Gamaliel sin Föt, gelehrt mit allen Fliet in dat väderliche Gesetz un weer en Iwerer um GOtt, gliek wi ji alle sünd hütigen Dags.

4. Un hef düssen Weg verfolgt bet an den Dod. Ik bunn se un överantworde se in dat Gefängnis, beide, Mannslüd un Fruens;

5. As mi ok de Hoheprester un de ganze Hupen vun de Öllsten Tügnis geven deiht, vun weke ik Brev kreeg an de Bröder un reiste na Damaskus, up dat ik, de dar weeren, gebunnen föhrte na Jerusalem dat se pienigt warn. Kap. 9, 2. 26, 12.

6. Dat gescheeg awer, as ik hentrecken dä un dicht bi Damaskus keem, um de Middagstied, umfung mi mit een Mal en grot Licht vun den Himmel. Kap. 9, 3. 17. 26, 12. 1. Cor. 15, 8.

7. Un ik full dal up de Eer un hör en Stimm, de sprok to mi: Saul, Saul, wat verfolgst du mi? Kap. 9, 4. 26, 14. 15.

8. Ik antworde awer: HErr,[243] wokeen büst Du? Un He sprok to mi: Ik bün JEsus vun Nazareth, den du verfolgen deihst.

9. De awer mit mi weern, seegen dat Licht un warn bang; de Stimm awer vun den, de mit mi reden dä, hörten se nich. Kap. 9, 7.

10. Ik sprok awer: HErr, wat schall ik dohn? De HErr awer sprok to mi: Stah up un gah na Damaskus, dar ward man di seggen vun alles, dat di to dohn verordnet is. Kap. 9, 6.

11. As ik awer vör Klarheit vun dat Licht nich sehn kunn, war ik an de Hand föhrt vun de, de mit mi weeren un keem na Damaskus.

12. Dar weer awer en gottesfürchtige Mann na dat Gesetz, Ananias, de en got Gerücht har bi alle Juden, de dar wahnen dä’n.

13. De keem to mi un trä bi mi un sprok to mi: Saul, leeve Broder, seh up. Un ik seeg em an to desülvige Stunn.

14. He awer sprok: Unse Vaders ehr GOtt hett di verordnet, dat du Sinen Willen erkennen un den Gerechten sehn schast un de Stimm ut Sinen Mund hören. Kap. 9, 15.

15. Denn du warrst Sin Tüg’ sin to alle Minschen vun dat, wat du sehen un hört hest. Kap. 26, 16.

16. Un nu, wat tövst du noch? Stah up un lat di döpen un afwaschen dine Sünnen un rop an den HErrn Sinen Namen!

17. Dat gescheeg awer, as ik wedder na Jerusalem kamen un in den Tempel bäden dä, dat ik entrückt war un seeg Em.

18. Do sprok He to mi: Il un mak di flink ut Jerusalem rut, denn se ward dien Tügnis vun Mi nich upnehmen.

19. Un ik sprok: HErr, se weet sülvst, dat ik gefangen nehmen un schlagen dä de, de an Di glovten, in de Scholen hier un dar. Kap. 8, 3. 9, 2.

20. Un as Stephanus, Din Tüg’, sin Blot vergaten war, stunn ik ok darbi un har en Wolgefalln an sin Dod un verwahr de ehr Kleder, de em dod maken dä’n. Kap. 7, 57. 8, 1.

21. Un He sprok to mi: Gah hen, denn Ik will di wiet mank de Heiden schicken. Kap. 9, 15. 13, 2.

22. Se hörten em awer to bet up düt Wort un fungen an to schrien un sproken: Weg mit düssen vun de Eer, denn dat is nich billig, dat he leven schall. Kap. 21, 36.

23. As se awer schrien un ehr Kleder weg schmeeten un den Stoff in de Luft schmieten dä’n,

24. Leet em de Hauptmann in dat Lager föhrn un sä, dat man em utpietschen un verhörn schull, up dat he erfahren dä, um wat för en Orsak se so över em ropen dä’n.

25. As se em awer mit Reemen anbinnen dä’n, sprok Paulus to den Unnerhauptmann, de darbi stunn: Is dat ok recht bi jug, en römischen Minschen ahn Urdeel un Recht uttopietschen?

26. As dat de Unnerhauptmann[244] hören dä, gung he to den Oberhauptmann un vertell em dat un sprok: Wat wullt Du maken? Düsse Minsch is Römisch.

27. Do keem de Oberhauptmann to em un sprok to em: Segg mi, büst du Römisch? He awer sprok: Ja!

28. Un de Oberhauptmann antworde: Ik hef mi düt Börgerrecht mit en grote Summ Geld verschafft. Paulus awer sprok: Ik awer bün ok Römisch geboren!

29. Do trän alsbald vun em weg de em utfragen schulln. Un de Oberhauptmann war bang, as he hören dä, dat he römisch weer un he em bunnen har.

30. Den annern Dag wull he gewiß erfahren, warum he verklagt war vun de Juden un löste em vun de Banden un leet de Hohenpresters un ehren ganzen Rat kamen un föhrte Paulus rut un stellte em mank se.

Dat 23. Kapitel.

1. Paulus awer seeg den Rat an un sprok: Ji Männer, leeven Bröder, ik hef mit en ganz gut Geweten wandelt vör GOtt bet up düssen Dag. Kap. 24, 16.

2. De Hoheprester Ananias awer befohl de, de um em stahn dä’n, dat se em up den Mund schlogen.

3. Do sprok Paulus to em: GOtt ward di slagen, du gekalkte Wand, du sittst dar un richst mi na dat Gesetz un heetst mi slagen gegen dat Gesetz.

4. De awer umher stahn dä’n, sproken: Schellst du GOtt Sin Hoheprester?

5. Un Paulus sprok: Leeven Bröder, ik wuß nich, dat he de Hoheprester is. Denn dar steiht schreben: Den Böversten vun din Volk schast du nich fluchen! 2. Mos. 22, 28. 2. Pet. 2, 10. Jud. v. 8.

6. As awer Paulus erfahren dä, dat een Deel Sadducäer weer un de anner Deel Pharisäer, reep he rin in den Rat: Ji Männer, leeven Bröder, ik bün en Pharisäer un Söhn vun enen Pharisäer. Ik warr anklagt wegen de Hoffnung un de Uperstahung vun de Doden willen. Kap. 26, 5.

7. As he awer dat sä, war en Uprohr mank de Pharisäer un Sadducäer un de Hupen deelte sik.

8. Denn de Sadducäer seggt, dar is keen Uperstahung, noch Engel, noch GEist; de Pharisäer awer bekennen beiderlei. Matth. 22, 23.

9. Do war awer en grot Geschrig. Un de Schriftgelehrten, soveel vun ehr Pharisäer weeren, stunnen up, streden un sproken: Wi finnen nicks Böses an düssen Minschen; hett awer en GEist oder en Engel mit em redt, so könnt wi mit GOtt nich strieden. Kap. 25, 25. 5, 39.

10. As awer de Uprohr grot war, war de böverste Hauptmann bang, se muchen Paulus terrieten; un leet dat Kriegsvolk dal gahn un em vun ehr rieten un in dat Lager föhren.

11. Den annern Dag awer in de Nacht stunn de HErr bi em un sprok: Hef goden Moth, denn[245] gliekerwies as du vun Mi in Jerusalem tügt hest, so must du ok in Rom tügen. Kap. 18, 9.

12. As dat awer Dag war, dä’n sik etliche Juden tosamen un verbunden sik, weder to eten noch to drinken bet dat se Paulus dod makt harn.

13. Se weern awer mehr as veertig, de düssen Bund maken dä’n.

14. De trän to de Hohenpresters un Öllsten un sproken: Wi hebbt uns verbindlich makt, nicks antobieten, bet wi Paulus dod makt hebbt.

15. So doht nu den Oberhauptmann un den Rat kund, dat he em morgen to jug föhren deiht, as wullt ju em en beten verhörn; wi awer sünd bereit, em dod to maken, ehr denn he vör jug kamen deiht.

16. As awer Paulus sin Schwestersöhn vun den Anschlag hör, keem he darhen un gung in dat Lager un verkündigte Paulus dat.

17. Paulus awer reep to sik een vun de Unnerhauptlüd un sprok: Düssen Jüngling bring hen na den Oberhauptmann, denn he hett em wat to seggen.

18. De neem em an un föhrte em to den Oberhauptmann un sprok: De gebundene Paulus reep mi to sik un bä mi, düssen Jüngling to di to bringen, de di wat to seggen hett.

19. Do neem em de Oberhauptmann bi de Hand un gung an en besonnern Ort un frog em: Wat is, dat du mi to seggen hest?

20. He awer sprok: De Juden sünd eens worden, di to bäden, dat du morgen Paulus vör den Rat bringen letst, as wulln se em en beten verhören.

21. Awer tru du ehr nich, denn dar hollen up em mehr as veertig Männer mank ehr, de hebbt sik verbunden, weder to eten noch to drinken, bet se Paulus dod makt un sünd nu bereit un tövt up din Bescheed.

22. Do leet de Oberhauptmann den Jüngling vun sik un gebod em, dat he nüms seggen dä, dat he em sülvst düt apenbart har.

23. Un he reep to sik twee Unnerhauptlüd un sprok: Makt twee hunnert Kriegsknechts fardig, dat se na Cäsarea trecken un söbentig Rieders un hunnert Schützen up de drüdde Stunn vun de Nacht.

24. Un kriegt de Peer torecht, dat se Paulus darup setten un bringen em säker na Felix, den Landpleger.

25. Un schrev enen Breef vun düssen Inholt:

26. »Claudius Lysias an den leeven Landpleger Felix, Freude tovör!

27. Düssen Mann harn de Juden grepen un wulln em dod makt hebben. Do keem ik mit dat Kriegsvolk dartwischen un rett em vun ehr un hör, dat he en Römer is. Kap. 21, 33. 22, 25.

28. As ik awer de Orsak erfahren wull, warum se em beschuldigen dä’n, föhrte ik em in ehren Rat.

[246]

29. Dar funn ik, dat he beschuldigt war vun de Fragen vun ehr Gesetz, awer keen Anklage verdeen Dod oder Gefängnis.

30. Un as vör mi keem, dat etliche Juden up em hollen dä’n, schick ik em vun de Stunn an to di un befohl de Klägers ok dat se för di seggen doht, wat se gegen em harn. Nu leev wol!«

31. De Kriegsknechts, as ehr befahlen weer, neemen Paulus un föhrten em bi de Nacht na Antipatris.

32. Den annern Dag awer leeten se de Bröders mit em trecken un kehrten wedder um na dat Lager.

33. As de na Cäsarea keemen, överantworden se den Breef an den Landpleger un stellten em Paulus ok vör.

34. As de Landpleger den Breef leest har, frog he, ut wat för en Land he weer? Un as he hörn dä, dat he ut Cilicien weer, sprok he:

35. Ik will di verhören, wenn dine Verklägers ok dar sünd. Un he leet em verwahren in Herodes sin Richthus.

Dat 24. Kapitel.

1. Na fief Dag trock hendal de Hoheprester Ananias, mit de Öllsten un mit den Redner Tertullus; de träden vör den Landpleger gegen Paulus up.

2. As he awer ropen war, fung Tertullus an to verklagen un sprok:

3. Dat wi in groten Freden leven doht unner di un veele redliche Daden düt Volk wedderfahren dörch dine Vörsichtigkeit, allerleevste Felix, dat neemt wi an allerwege un allenthalben mit alle Dankbarkeit. Kap. 23, 26.

4. Up dat ik di nich to lang uphollen doh, bä ik di, du wullst uns körtlich hörn na dine Sachtmödigkeit.

5. Wi hebbt düssen Mann funnen as en Pestilenz un de en Uplop mak wedder alle Juden up den ganzen Eerdboden un en Vörnehmster vun de Nazarener ehr Sekte. 1. Kön. 18, 17.

6. De ok versöcht hett, den Tempel to entweihn, weken wi ok grepen hebbt un wulln em richtet hebben na unse Gesetz.

7. Awer Lysias, de Hauptmann, keem dat tovör un föhrte em mit grote Gewalt ut unse Hann.

8. Un leet sin Verkläger to di kamen, vun weke du kannst, so du dat utforschen wullt, di na all dat erkundigen, um wat wi em verklagt.

9. De Juden stimmten ok darto bi un sproken, dat verhöll sik so.

10. Paulus awer, as de Landpleger em wink, dat he reden schull, antworde: Dewiel ik weet, dat du in düt Volk nu veele Jahr en Richter büst, will ik mit goden Moth mi verantworden.

11. Denn du kannst erfahren, dat dat nich mehr as twölf Dag’ sünd, dat ik bün rup na Jerusalem kamen, antobäden.

12. Ok hebbt se mi nich funnen in den Tempel mit jemand reden oder en Uprohr maken mank dat Volk, weder in de Scholen, noch in de Städte. Kap. 25, 8.

[247]

13. Se könnt mi ok nich överföhren um wat se mi verklagt.

14. Dat bekenn ik di awer, dat ik up düssen Weg, den se en Sekte heeten doht, also min Vaders GOtt deenen doh, dat ik alles glov, wat schreben steiht in dat Gesetz un de Propheten; v. 5.

15. Un hef de Hoffnung to GOtt, up weke ok se sülvst töven doht, nemlich dat tokünftig si de Uperstahung vun de Doden, beide, vun de Gerechten un de Ungerechten. Dan. 12, 2. Joh. 5, 28. 29.

16. In densülvigen awer öv ik mi, to hebben en unverletzt Geweten allenhalben, beides, gegen GOtt un de Minschen. Kap. 23, 1. Hiob. 27, 6. 1. Pet. 3, 16.

17. Awer na veele Jahr bün ik kamen un hef en Almosen un Opfer bröcht vör min Volk. Kap. 11, 29. 21, 26. Gal. 2, 10.

18. Darbi funnen se mi, dat ik mi reinigen leet in den Tempel, ohn allen Rumor un Uprohr. Kap. 21, 27.

19. Dat weern awer etliche Juden ut Asien, weke schulln hier sin vör di un mi verklagen, so se wat gegen mi harn.

20. Oder lat düsse sülvst seggen, ob se wat Unrechtes an mi funnen hebbt, dewiel dat ik hier stahn doh vör den Rat.

21. Ohn alleen um dat een Wort as ik mank ehr stunn un ropen dä: Över de Uperstahung vun de Doden war ik hüt vun jug verklagt. Kap. 23, 6. 26, 6. 28, 20.

22. As awer Felix dat hörn dä, höll he se hen, denn he wuß ganz wol vun düssen Weg un sprok: Wenn Lysias, de Hauptmann, dal kummt, so will ik jug Sak unnersöken.

23. He befohl awer den Unnerhauptmann, Paulus fast to holn un em in Ruh to laten un keenen vun de Sinigen to wehren, em to deenen, oder to em to kamen.

24. Na etliche Dag’ awer keem Felix mit sin Fru Drusilla, de en Jüdin weer, un förrer Paulus un hör em vun den Gloven an Christus.

25. As awer Paulus reden dä vun de Gerechtigkeit un vun de Küschheit un vun dat tokamende Gericht, verfehr Felix sik un antworde: Gah hen up düt Mal, wenn ik gelegene Tied hef, will ik di herropen laten.

26. He hoffte awer darbi, dat em vun Paulus schull Geld geven warn, dat he em los gev, darum leet he em ok oft förrern un besprok sik mit em.

27. As awer twee Jahr um weern, keem Portius Festus an Felix sin Stell. Felix awer wull de Juden en Woldat erwiesen un leet Paulus gefangen torüch. Kap. 25, 14. 25, 9.

Dat 25. Kapitel.

1. As nu Festus in dat Land kamen weer, trock he na dree Dag rup vun Cäsarea na Jerusalem.

2. Dar keemen vör em de Hohenprester un de Vörnehmsten vun de Juden un klagten gegen Paulus un versöchten em. Kap. 24, 1.

3. Un bän um en Gunst gegen Paulus, dat he em förrern leet na[248] Jerusalem un stellten em na, dat se em unnerwegs umbrochten. Kap. 23, 15.

4. Do antworde Festus, Paulus ward jo bewahrt in Cäsarea, awer he ward na en korte Tied wedder darhen trecken.

5. Weke nu mank jug darto in Stann sünd, (sprok he) de lat mit dal trecken un den Mann verklagen, so wat an em is.

6. As he awer bi ehr mehr denn twee Dag west weer, trock he dal na Cäsarea un den annern Dag sett he sik up sinen Richtstohl un leet Paulus halen.

7. As de nu kamen dä, trän um em her de Juden, de vun Jerusalem dal kamen weern un brochten veele un sware Anklagen gegen Paulus vör, de se nich bewiesen kunnen;

8. Wiel he sik verantworde: Ik hef mi weder an de Juden ehr Gesetz, noch an den Tempel, noch an den Kaiser versündigt.

9. Festus awer wull de Juden en Gunst bewiesen un antworde Paulus un sprok: Wist du rup na Jerusalem un di dar över düt vör mi richten laten?

10. Paulus awer sprok: Ik stah vör den Kaiser sin Gericht, dar schall ik mi richten laten. De Juden hef ik keen Leed dahn, as du ok up dat beste weeten deihst.

11. Hef ik awer jemand Unrecht dahn un des Dodes weert handelt, so weiger ik mi nich to starven. Is dar awer nicks an dat, um wat se mi verklagt, so kann nüms mi ehr övergeven. Ik berop mi up den Kaiser.

12. Do besprok sik Festus mit den Rat un antworde: Up den Kaiser hest du di beropen, to den Kaiser schast du trecken.

13. Awer na etliche Dag’ keemen de König Agrippas un Bernice na Cäsarea, Festus to empfangen.

14. Un as se veele Dag’ dar west weern, lä Festus den König de Sak mit Paulus vör, un sprok: Hier is en Mann, den Felix gefangen torüch laten hett. Kap. 24, 27.

15. Um den sin willen de Hohenpresters un Öllsten vun de Juden vör mi kamen sünd, as ik to Jerusalem weer un bän dä’n, ik schull em richten laten. v. 1. 2.

16. Weke ik antworde: Dat is de Römer ehr Wies’ nich, dat en Minsch ton Dod övergeven ward, bevör de Verklagte sine Ankläger gegenwärtig hett un Gelegenheit kriegen deiht, sik gegen de Anklag to verantworden. 5. Mos. 17, 4.

17. As se awer hier tosamen kamen dä’n, mak ik keen Vertögerung un heel den annern Dag Gericht un leet den Mann vörbringen.

18. As awer de Verklägers vörträden, brochten se keene Beschuldigung gegen em vör de ik mi vermoden weer.

19. Se harn awer etliche Fragen gegen em vun ehren Averglowen un vun enen verstorbenen JEsus, vun den Paulus sä, dat he leven dä. Luk. 24, 23.

20. Dar ik awer nicks vun de[249] Frag verstahn dä, sprok ik, ob he wull na Jerusalem reisen un dar sik daröver richten laten?

21. As awer Paulus sik beropen dä, dat he up den Kaiser sin Erkenntnis behollen war, leet ik em behollen, bet dat ik em na den Kaiser schicken kann.

22. Agrippa awer sprok to Festus: Ik much den Minschen ok gern hören. He awer sprok: Morgen schast du em hören!

23. Un den annern Dag, as Agrippa un Bernice keemen mit groten Stat un in dat Richthus gungen mit de Hauptlüd un de vörnehmsten Männer vun de Stadt, un as Festus dat befehlen dä, wör Paulus bröcht.

24. Un Festus sprok: Leeve König Agrippa un all ji Männer, de ji mit uns hier sünd, dar seht ji den, um weken mi de ganze Hupen vun de Juden angahn hett, sowol to Jerusalem as ok hier un schreegen, he schull nich länger leven. Kap. 22, 22.

25. Ik awer, as ik vernehmen dä, dat he nicks dahn har, wat den Dod werth weer un he ok sik sülvst up den Kaiser beropen dä, hef ik beslaten, em hentoschicken. Kap. 23, 9.

26. Nu awer hef ik nicks Gewisses vun em, dat ik den Herrn schreben kann. Darum hef ik em vorföhren laten vör jug, allermeist vör di, König Agrippa, up dat ik na geschehene Unnersökung wat hebben much, dat ik schreben kann.

27. Denn dat dünkt mi en ungeschickte Sak to sin, enen Gefangenen to schicken un keen Orsak gegen em uptowiesen hebben.

Dat 26. Kapitel.

1. Agrippa awer sprok to Paulus: Du hest Verlöv vör di to reden. Do verantworde sik Paulus un reck de Hand ut:

2. Dat is mi sehr leev, leeve König Agrippa, dat ik mi hüt vör di verantworden schall vör alles, wat ik vun de Juden beschuldigt war.

3. Allermeist wiel du weest alle Sitten un Fragen vun de Juden. Darum bä ik di, du wullst mi geduldig hörn.

4. Twar min Leven vun Jugend up, woans dat vun Anfang mank düt Volk to Jerusalem tobrocht is, weeten alle Juden wol,

5. De mi vörher kennt hebbt, wenn se dat wulln betügen. Denn ik bün en Pharisäer west, weke is de strengste Sekte vun unsern Gottesdeenst. Kap. 23, 6. Phil. 3, 5.

6. Un nu stah ik un warr verklagt wegen de Hoffnung up de Tosag, de geschehn is vun GOtt an unse Vaders. Kap. 13, 32. 28, 20. 1. Mos. 3, 15.

7. To weke hoffen de twölf Geschlechter vun de Unsern to kamen, indem se Dag un Nacht mit groten Fliet GOtt deenen doht. Wegen düsse Hoffnung warr ik, leeve König Agrippa, vun de Juden beschuldigt. Kap. 24, 15.

8. Warum ward dat för unglovlich vun jug holen, dat GOtt Dode uperweckt?

[250]

9. Twar ik meen ok bi mi sülvst, ik muß veel towedder dohn JEsus vun Nazareth Sinen Namen. Kap. 8, 3. 9, 1. 22, 4.

10. As ik denn ok to Jerusalem dahn hef, as ik veele Hillige in dat Stockhus sluten dä, nadem ik Macht vun de Hohenpresters darto kregen har. Un wenn se dod makt warn, hölp ik dat Ordeel spreken.

11. Un dörch alle Scholen pienig ik se oft un dwung se to lästern un weer över alle Maten dull up se, verfolgte se ok bet in de fremden Städe.

12. As ik nu intwischen na Damaskus reisen dä, utrüst mit Macht un Befehl vun de Hohenpresters, Kap. 9, 3.

13. Midden an helligen Dag, leeve König, seeg ik up den Weg, dat en Licht vun den Himmel, heller as de Glanz vun de Sünn, mi un de mit mi reisten, umlüchten dä.

14. As wi nu alle up de Eer dal fullen, hör ik en Stimm to mi reden, de sprok up Ebräisch: Saul, Saul, wat verfolgst du mi, dat ward di swar warn, gegen den Stöker achter ut to slagen.

15. Ik awer sprok: HErr, wer büst Du? He sprok: Ik bün JEsus, den du verfolgen deihst, awer stah up un trä up din Föt.

16. Denn darto bün Ik di erschienen, dat Ik di bestellen doh to enen Deener und Tügen vun dat, wat du sehn hest un dat Ik di noch will sehn laten.

17. Un will di redden vun dat Volk un vun de Heiden, mank weke Ik di nu schicken doh,

18. Uptodohn ehre Ogen, dat se sik bekehren doht vun de Düsternis to dat Licht un vun den Satan sin Gewalt to GOtt, to empfangen Vergebung vun de Sünnen un dat Arvdeel samt de, de hilligt warn dörch den Gloven an Mi. Jes. 35, 5. Eph. 1, 18. Apost. 20, 32. Eph. 1, 11. Kol. 1, 12.

19. Darum, leeve König Agrippa, weer ik gegen de himmlische Erschienung nich unglövig;

20. Sonnern verkündig toeerst de Lüd in Damaskus un Jerusalem un in alle Gegenden vun dat jüdische Land, ok de Heiden, dat se Buße dä’n un sik bekehrten to GOtt un dä’n rechtschaffene Warke dörch Buße. Kap. 9, 20.

21. Darum hebbt mi de Juden in den Tempel grepen un versöchten, mi dod to maken. Kap. 21, 30.

22. Awer dörch GOtt Sine Hülp is mi dat gelungen, un stah bet up düssen Dag un tüge, beide, de Lütten un de Groten un segg nicks as wat de Propheten un Moses seggt hebbt, dat geschehn schull. Luk. 24, 44.

23. Dat Christus schull lieden un de eerste sin ut de Uperstahung vun de Doden un verkündigen en Licht vör dat Volk un de Heiden. 1. Cor. 15, 20. Kol. 1, 18. Offenb. 1, 5.

24. As he awer all düt to sin Verantwordung seggen dä, sprok Festus mit lude Stimm: Paulus, du rasest, de grote Gelehrsamkeit makt di unsinnig.

[251]

25. He awer sprok: Min leeve Festus, ik rase nich, sonnern ik rede wahre un vernünftige Worde.

26. Denn de König, to den ik fröhlich reden doh, weet dat wol. Deen ik weet nicks vun dat, dat verborgen is, denn all dat is nich in enen Winkel geschehn.

27. Glovst du, König Agrippa, an de Propheten? Ik weet, dat du gloven deihst.

28. Agrippa awer sprok to Paulus: Dar fehlt nich veel an, dat du mi överreden deihst, dat ik en Christ warr.

29. Paulus awer sprok: Ik wünsch vör GOtt, dat fehl an veel oder wenig, dat nich alleen du, sonnern alle, de mi hüt hörn doht, so warn as ik bün, ohne düsse Keden.

30. Un as he dat seggt har, stunn de König up un de Landpleger un Bernice un de mit em dar sitten dä’n,

31. Un gungen bi Siet, redten mit enanner un sproken: Düsse Minsch hett nicks dahn, dat des Dodes oder de Keden weert is.

32. Agrippa awer sprok to Festus: Düsse Minsch har los geven warn kunnt, wenn he sik nich up den Kaiser beropen har. Kap. 25, 11.

Dat 27. Kapitel.

1. As dat awer beslaten weer, dat wi na Italien schepen schulln, övergeven se Paulus un etliche annere Gefangene den Unnerhauptmann vun de kaiserliche Schaar, mit Namen Julius. Kap. 25, 12.

2. As wi awer in en Schip ut Adramytium träden, up dat wi na Asien hen schepen schulln, föhrn wi vun dat Land; un dar weer mit uns Aristarchus ut Macedonien vun Thessalonich; Kap. 19, 29. 20, 4.

3. Un den annern Dag keemen wi an to Sidon. Un Julius heel sik fründlich gegen Paulus, verlav em to sine goden Frünn to gahn un sik to plegen. Kap. 24, 23. 28, 16.

4. Un vun dar fahren wi af un schepten unner Cypern hen, darum, dat uns de Wind entgegen weer.

5. Un schepten up dat Meer vör Cilicien un Pamphylien vörbi un keemen gen Myra in Lycien.

6. Un dar funn de Unnerhauptmann en Schip vun Alexandrien, dat na Italien schepen dä un brocht uns darup.

7. As wi awer langsam schepen dä’n un in veele Dag’ kum na Knidus keemen, (denn de Wind weer gegen uns) schepten wi unner Kreta hen, na de Stadt Salmone.

8. Un as wi dar kum vöröver, do keemen wi an en Stell, de Gutfurt heeten deiht, dat weer dicht bi de Stadt Lasea.

9. As nu veel Tied vergahn weer, un dat nu gefährlich weer to schepen, darum dat ok de Fasten all vörbi weern, vermahn se Paulus, 2. Cor. 11, 25. 26.

10. Un sprok to ehr: Leeve Männer, ik seh, dat de Schipfahrt mit Gefahr un groten Schaden vör sik gahn will, nich alleen vun[252] de Last un dat Schip, sonnern ok för uns Leven.

11. Awer de Unnerhauptmann glovte den Schiper un den Stüermann mehr denn dat wat Paulus seggt har.

12. Un wiel de Haven ungelegen weer to överwintern, düch dat de meisten ratsamer, vun dar weg to fahren, ob se kamen kunnen na Phönice to överwintern, dat is en Haven up Kreta, gegen den Wind Südwest un Nordwest.

13. As awer de Südwind weihn dä un se meenen, se harrn nu ehr Vörnehmen, maken se sik na Assos un fahren an Kreta hen.

14. Nich lang naher steeg gegen ehr Vörnehmen en Gegenwind up, den man Nordost heeten deiht.

15. Un as dat Schip fatet war un sik nich gegen den Wind richten kunn, geven wi dat up un swevten also.

16. Wi keemen awer an en Insel, de Klauda heeten deiht, dar kunnen wi kum en Boot tofat kriegen.

17. Dat bröchten wi up un brukten de Hülp un bunnen dat unner an dat Schip, denn wi weern bang, dat much in de Syrten drieben un leeten de Segel dal un fahrten so.

18. Un as wi groten Storm erleeden harn, dä’n se den nächsten Dag enen Utworp.

19. Un den drüdden Dag schmeeten wi mit unse Hann dat Redschop ut dat Schip.

20. As awer in veele Dag weder de Sünn noch de Steern to sehn weern, un keen kleene Storm uns entgegen weer, weer alle Hoffnung up unser Leven vörbi.

21. Un as man lang nicks eten har, lä Paulus sik in dat Mittel un sprok: Leeve Männer, ji harrt mi gehorchen schullt un nich vun Kreta upbraken un uns dat Lieden un den Schaden erspart hebben.

22. Un nu ermahn ik jug, dat ji unverzagt west, denn keen vun uns ward um sin Leven kamen, ohne alleen dat Schip.

23. Denn düsse Nacht hett GOtt Sin Engel bi mi stahn, den ik tovör un den ik deen. 1. Mos. 16, 7.

24. Un sprok: Wes’ nich bang, Paulus, du must vör den Kaiser stellt warrn; un süh, GOtt hett di schenkt de alle, de mit di schepen doht. Kap. 23, 11.

25. Darum, leeve Männer, west unverzagt, denn ik glov GOtt, dat ward so kamen, as mi seggt is.

26. Wi musten awer anfahren an en Insel. Kap. 28, 1.

27. As awer de veerteinste Nacht keem un wi in Adria fahren um Middernacht meenten de Schepslüd, se keemen wol an dat Land.

28. Un se schmeeten dat Lot un funnen twintig Faden deep un en beten wieder hen senkten se nochmals un funnen föftein Faden.

29. Dar warrn se bang, dat se an en harte Ort anstöten kunnen un schmeeten achter ut dat Schip[253] veer Ankers un wünschten, dat de Dag keem.

30. As awer de Schepslüd de Flucht söchten ut dat Schip un dat Boot dal leeten in dat Meer un geven vör, se wulln de Anker vör ut dat Schip laten;

31. Sprok Paulus to den Unnerhauptmann un de Kriegsknechte: Wenn düsse nich in dat Schip blieven, so künnt ji nich an Leven blieven.

32. Do schneden de Kriegsknechte den Strick af vun dat Boot un leeten dat fallen.

33. Un as dat anfung, Dag to warrn, ermahnte Paulus se alle, dat se Spies’ to sik nehmen schulln un sprok: Hüt is de veerteinste Dag, dat ji töven doht un ahn Eten sünd; un hebbt nicks to jug nahmen. v. 27.

34. Darum vermahn ik jug, Spies’ to nehmen, jug to erquicken, denn keenen vun jug ward en Haar vun den Kopp fallen. Matth. 10, 30. Luk. 21, 18.

35. Un as he dat seggt har, neem he dat Brod, dankte GOtt för alle un brok dat un fung an to eten. Joh. 6, 11. 1. Tim. 4, 4.

36. Dar warn se alle goden Moths un neemen ok Spies’.

37. Unser weern awer alltosamen twee hunnert söß un söbentig Seelen in dat Schip. Kap. 2, 41. 7, 14.

38. Un as se satt weern, maken se dat Schip lichter un schmeeten dat Korn in de See.

39. As dat awer Dag war, kennten se dat Land nich. En Haven awer un en Över, warn se wies, daran wulln se dat Schip drieven laten, wenn dat möglich weer.

40. Un as se de Anker uphalen dä’n, leeten se sik drieven un lösten de Roderbannen up un richten den Segelbom na den Wind un trachten na dat Över.

41. Un as wi föhrten up enen Ort, de up beide Sieden See har, stött dat Schip op un dat Vörrerdeel blev unbeweglich fast stahn, awer dat Achterdeel brok ut enanner vun de Gewalt vun de Waggen. 2. Cor. 11, 25.

42. De Kriegsknechts awer harn en Rat, de Gefangenen dod to maken, up dat nich Jemand, de rut schwimmen dä, weglopen kunn.

43. Awer de Unnerhauptmann wull Paulus erholln un weer gegen ehr Vörnehmen un leet, de schwimmen kunnen, sik toeerst in de See laten un sik na dat Land to redden.

44. De annern awer, etliche up de Bred, etliche up dat, wat vun dat Schip weer. Un also keemen se alle wolbeholln an dat Land.

Dat 28. Kapitel.

1. Un as wi rutkeemen, erfohrn wi, dat de Insel Melite heeten dä. Kap. 27, 26.

2. De leeven Lüd awer bewiesten uns nich geringe Fründschop, makten en Füer an un neemen uns alle up wegen den Regen, de över uns kamen weer, un wegen de Küll. 2. Cor. 11, 27.

3. As awer Paulus en Hupen Buschholt tosamen raken un em up dat Füer leggen dä, keem en Otter[254] vun de Hitt un fahr Paulus an de Hand.

4. As awer de leeven Lüd dat Deert an sin Hand hangen seegen, sproken se unner enanner: Düsse Minsch mutt en Mörder sin, den de Rache nich leven lett, ob he ok de See entgahn is.

5. He awer schlenker dat Deert in dat Füer un em wedderfohr nicks Övels. Mark. 16, 18.

6. Se awer tövten, ob he schwellen war, oder dod dalfalln. As se awer lang töven un sehn dä’n, dat em nicks Ungeheures wedderfohr, warn se annern Sinns un sproken, he weer en GOtt.

7. An düsse Ort awer har de Öbberste vun de Insel, mit Namen Publius, en Landgut, de neem uns up un beharbargte uns dree Dag’ fründlich.

8. Dat gescheeg awer, dat Publius sin Vader an dat Fewer un an den Ruhr liggen dä. To den gung Paulus rin un bä un lä sin Hand up em un mak em gesund. Matth. 8, 14.

9. As dat geschehn dä, keemen ok de annern up de Insel, de Krankheit harn, hento un leeten sik gesund maken.

10. Un se dä’n uns grote Ehr an, un as wi uttrecken dä’n, laden se up wat wi nödig harn.

11. Na dree Monat awer schepten wi ut up en Schip vun Alexandrien, dat bi de Insel överwintert har un har as Schipsteken en Bild vun de Tweschen.

12. Un as wi na Syrakus kamen dä’n, bleven wi dree Dag’ dar.

13. Un as wi umher schepen dä’n, keemen wi na Rhegium, un na enen Dag, as de Südwind upkeem, keemen wi den annern Dag na Puteoli.

14. Dar funnen wi Bröder un warn vun ehr bän, dat wi söben Dag’ dar blieven dä’n. Un also keemen wi na Rom.

15. Un vun dar, as de Bröder vun uns hörn dä’n, gungen se ut, uns entgegen, bet na Appifer un Tretabern. As Paulus se sehn dä, dank he GOtt un kreeg Toversicht.

16. As wi awer na Rom keemen, överantworde de Unnerhauptmann de Gefangenen den öbbersten Hauptmann. Awer Paulus kreeg Frilöv, to blieven, wo he wull, mit en Kriegsknecht, de up em passen dä. Kap. 23, 33. 24, 23. 27, 3.

17. Dat gescheeg awer na dree Dag, dat Paulus tosamen reep de Vörnehmsten vun de Juden. As desülvigen tosamen keemen, sprok he to ehr: Ji Männer, leeven Bröder, ik hef nicks dahn gegen unse Volk, noch gegen unse Vaders ehre Wis, un bün doch gefangen ut Jerusalem övergeven in de Römer ehre Hann. Kap. 23, 1.

18. Weke, as se mi verhört harn, wulln se mi los geven, dewiel dat keen Orsak to den Dod an mi weer.

19. As awer de Juden weddersproken, weer ik bedwungen, mi up den Kaiser to beropen, nich, as har ik min Volk um wat to verklagen. Kap. 25, 12.

[255]

20. Um de Orsak willen hef ik jug bän, dat ik jug sehn un anspreken much, denn um Israel sin Hoffnung willen hebbt se mi düsse Ked anlegt. Kap. 23, 6. 24, 21. 26, 6. 7.

21. Se sproken awer to em: Wi hebbt keen Schrift kregen vun Judäa dienethalben, ok is dar keen Broder kamen, de vun di wat Arges verkündigt oder seggt har.

22. Doch wölln wi vun di hörn, wat du gloven deihst. Denn vun düsse Sekt is uns kund, dat ehr ward vun alle Enden wedderspraken. Kap. 24, 14. Luk. 2, 34.

23. Un as se em en Dag bestimmen dä’n, keemen veele to em in de Harbarg, weke he dat Riek GOttes utleggen un betügen dä, un predig ehr vun JEsus, ut Moses sin Gesetz un ut de Propheten, vun fröh morgens an bet abends. Kap. 26, 22.

24. Un etliche fulln dem bi, wat Paulus seggen dä, etliche awer glovten nich. Kap. 17, 4.

25. As se awer mit enanner uneens weern, gungen se weg, as Paulus en Wort reden dä, dat woll de heilige GEist seggt hett dörch den Propheten Jesaias to unse Vaders. 2. Pet. 1, 21.

26. Un sproken: Gah hen na düt Volk un sprick: Mit de Ohren ward ji dat hörn un nich verstahn, un mit de Ogen ward ji dat sehn un nich erkennen. Jes. 6, 9. 10. Luk. 8, 10.

27. Denn dat Hart vun düt Volk is verstockt un se hört swar mit de Ohren un schlummert mit ehre Ogen, up dat se nich mal eenst sehn mit de Ogen un hörn mit de Ohren un verständig warn in ehre Harten un sik bekehren, dat ik ehr helpen kann.

28. So si jug dat kund dahn, dat de Heiden sendt is düt Heil vun GOtt, un se ward dat hörn. Kap. 13, 38. 46. Ps. 18, 45.

29. Un as he düt reden dä, gungen de Juden hen un harn veel Fragen mank ehr sülvst.

30. Paulus awer blev twee Jahr in dat Hus wat he hürt har un neem an alle, de to em keemen,

31. Predig dat Riek GOttes un lehrde vun den HErrn JEsus mit grote Frimödigkeit, ahn dat em dat een wehrn dä.


De Epistel St. Pauli an de Römer.

Dat 1. Kapitel.

1. Paulus, JEsus Christus sin Knecht, beropen to en Apostel, utsonnert to predigen dat Evangelium vun GOtt, Apost. 9, 15. 13, 2. Gal. 1, 15.

2. Wat He tovör toseggt hett dörch Sine Propheten in de hillige Schrift, Tit. 1, 2. Apost. 3, 21.

3. Vun Sinen Söhn, de geboren is vun David sinen Samen, na dat Fleesch, 2. Sam. 7, 12.

[256]

4. Un kräftiglich bewiest as GOtt Sin Söhn na den GEist, de dar heiligen deiht, siet de Tied, dat he uperstahn is vun de Doden, nemlich JEsus Christus, unse HErr, Joh. 10, 36. Ebr. 1, 5. 5, 5.

5. (Dörch weken wi empfangen hebbt Gnad un dat Apostelamt mank alle Heiden den Gehorsam vun den Gloven uptorichten unner Sinen Namen, Apost. 9, 15. Röm. 15, 18. 16, 26.

6. Wovun ji ok en Deel sünd, de dar beropen sünd vun JEsus Christus,)

7. An alle, de to Rom sünd, de Leevsten vun GOtt un de beropenen Hilligen: Gnade si mit jug, un Freden vun GOtt unsen Vader un den HErrn JEsus Christus. 1. Cor. 1, 2.

8. Ton eersten dank ik minen GOtt, dörch JEsum Christum, wegen jug, dat man vun jug’n Gloven in de ganze Welt seggen deiht. 1. Cor. 1, 4. 5. 1. Thess. 1, 8.

9. Denn GOtt is min Tüg’, (den ik deenen doh in minen Geist na dat Evangelium vun Sinen Söhn,) dat ik ahn Unnerlat an jug denken doh. Phil. 1, 8. Eph. 1, 16.

10. Un alltied in min Gebä flehn doh, ob sik dat mal so schicken wull, dat ik to jug keem dörch GOtt Sinen Willen. Kap. 15, 23. 32.

11. Denn mi verlangt, jug to sehn, up dat ik jug middeel weke geistliche Gawen, jug to stärken; Kap. 15, 23. Apost. 28, 31.

12. Dat is, dat ik samt jug tröstet wür dörch jug’n un minen Gloven, den wi mit eenanner hebbt dohn. 2. Pet. 1, 1.

13. Ik will jug awer nich vörentholln, leeve Bröder, dat ik mi oft vörnahmen hef to jug to kamen, (bün awer so lang verhinnert) dat ik ok mank jug Frucht schaffen dä, gliek as mank annere Heiden. 1. Thess. 2, 18.

14. Ik bün en Schuldner vun beide, de Griechen un de Nichgriechen, beide, de Wiesen un de Unwiesen.

15. Darum, so veel an mi is, bün ik willens ok jug to Rom dat Evangelium to predigen. v. 11.

16. Denn ik scham mi nich vör dat Evangelium vun Christus, denn dat is en Kraft vun GOtt, de dar selig maken deiht alle, de daran gloven, de Juden vornemlich un ok de Griechen. Ps. 40, 10. 119, 46. 1. Cor. 1, 18. 24. Ebr. 4, 12.

17. Sintemal darin apenbart ward de Gerechtigkeit, de vör GOtt gell’n deiht, weke kummt ut den Gloven in den Gloven, as denn schreben steiht: De Gerechte ward dörch sin Gloven leven. Kap. 3, 21. 22. Hab. 2, 4. Joh. 3, 36. Gal. 3, 11. Ebr. 10, 38.

18. Denn GOtt Sin Torn vun den Himmel ward apenbart över all dat gottlose Wesen un alle Ungerechtigkeit vun de Minschen, de de Wahrheit upholln in Ungerechtigkeit.

19. Denn dat man dat weet, dat dar en GOtt si, dat is ehr apenbar, denn GOtt hett ehr dat apenbart, Apost. 14, 15.

20. Darmit, dat GOtt Sin unsichtbares[257] Wesen, dat is Sin ewige Kraft un Gottheit, ward sehn, as man dat an de Warke wahrnehmen deiht, nemlich an de Schöpfung vun de Welt, also dat se keen Entschuldigung hebbt.

21. Dewiel dat se wussen, dat dar en GOtt is un hebbt Em nich priest as enen GOtt, noch Em dankt, sonnern sünd in ehr Dichten eitel warn un ehr unverständig Hart is verdüstert. Eph. 4, 18.

22. Dar se sik för klok holln dä’n, sünd se to Narren warn. Joh. 10, 14. 1. Cor. 1, 20.

23. Un hebbt den unvergänglichen GOtt Sine Herrlichkeit in en Bild gliek den vergänglichen Minschen un de Vagels un de veerfötigen un krupenden Thiere verwandelt. 5. Mos. 4, 15. Weish. 11, 16. Kap. 12, 24.

24. Darum hett GOtt se ok hengeven in de Gelüste vun ehre Harten in Unreinigkeit ehre egenen Liever an sik sülvst to schänden. Ps. 81, 13. Apost. 14, 16.

25. De GOtt Sin Wahrheit hebbt verwandelt in Lögen un hebbt ehrt un deent dat Geschöpf mehr as den Schöpfer, de dar is lavt in Ewigkeit. Amen. Ps. 106, 20. Ezech. 8, 10. Röm. 9, 5.

26. Darum hett GOtt se ok hengeven in schändliche Lüste. Denn ehre Fruens hebbt verwandelt den natürlichen Gebruk in den unnatürlichen. 3. Mos. 18, 23.

27. Desglieken ok de Mannslüd hebbt den natürlichen Gebruk vun de Fruens verlaten un sünd an enanner hitt warn in ehre Lüste un hebbt Mann mit Mann Schand dreven un den Lohn vun ehren Irrdom (as dat denn ok sin schull) an sik sülvst empfangen. 1. Cor. 6, 9.

28. Un gliek as se nich achtet hebbt, dat se GOtt erkennen dä’n, hett se GOtt ok darhen geven in enen verkehrten Sinn, to dohn dat nich gut is. Weish. 4, 12.

29. Vull vun alle Ungerechtigkeit, Horeri, Schalkheit, Gierigkeit, Bosheit, vull vun Haß, Mord, Hader, List, Giftige, Ohrenblasers,

30. Verleumder, Gottsverachter, Frewlers, Hoffartige, Grotsprekers, Schädliche, de Öllern Ungehorsame,

31. Unverständige, Trulose, Halsstarrige, Unversöhnliche, Unbarmhartige,

32. De GOtt Sin Gerechtigkeit weeten doht, (dat de, de so wat doht, den Dod verdeenen) doht se dat nich alleen, sonnern hebbt ok Gefallen an de, so dat doht. Hos. 7, 2. 3.

Dat 2. Kapitel.

1. Darum, o Minsch, kannst du di nich entschuldigen, wer du ok büst, de richten deiht, verdammst du di sülvst, sintemal denn worin du en annern in richten deihst, du datsülvige deihst, dat du richtest. Matth. 7, 2. Mark. 4, 24. Luk. 6, 38. Joh. 8, 7.

2. Denn wi weet, dat GOtt Sin Ordeel recht is över de, de so wat doht.

3. Denkst du awer, o Minsch, de du richtest de, so dat doht, un deihst datsülvige ok, dat du GOtt Sin Ordeel entlopen warst?

[258]

4. Oder verachtest du den Rickdom vun Sin Gutheit, Geduld un Langmödigkeit? Weest du nich, dat di GOtt Sin Gutheit to Buße leiten deiht?

5. Du awer na din verstockt un unbußfardig Hart hüpst di sülvst den Torn up den Dag vun den Torn un de Apenbarung vun GOtt Sin gerecht Gericht,

6. Weke geven ward Jedereen na sin Daden: Jes. 40, 10. Jer. 17, 10. Ps. 62, 13. Matth. 16, 27. 1. Cor. 3, 8. 2. Cor. 5, 10.

7. Nämlich Pries un Ehr un unvergänglich Wesen för de, de mit Geduld in guden Warken tracht na dat ewige Leven;

8. Awer för de, de dar unverdräglich sünd, un de Wahrheit nich gehorcht, awer de Ungerechtigkeit unnerdahn sünd, Ungnad un Torn; Hos. 4, 4. 2. Thess. 1, 8. Esr. 8, 22.

9. Bedröfnis un Angst över alle Seelen vun de Minschen, de dar Böses doht, besonners vun de Juden un ok vun de Griechen; Kap. 3, 9.

10. Pries awer un Ehr un Freden an alle, de dar Gutes doht, besonners an de Juden un ok de Griechen.

11. Denn dar is keen Ansehn vun de Person vör GOtt. Apost. 10, 34.

12. De ahn dat Gesetz sündigt hebbt, de ward ok ahn Gesetz verloren warrn un de an dat Gesetz sündigt hebbt, de ward dörch dat Gesetz verurdeelt warrn:

13. (Sintemal vör GOtt nich de, de dat Gesetz hört, gerecht sünd, sonnern de dat Gesetz doht, ward rechtfardigt sin. Matth. 7, 21. 1. Joh. 3, 7. Jak. 1, 22. 25.

14. Denn so de Heiden, de dat Gesetz nich hebbt un doch vun Natur rechte Warke doht, desülvigen, wiel se dat Gesetz nich hebbt, sünd se sik sülvst en Gesetz;

15. Darmit, dat se bewies’t, dat Gesetz sin Wark si beschreben in ehre Harten, sintemal ehr Geweten se betügt, darto ok de Gedanken, de sik unner enanner verklagt un entschuldigt,)

16. Up den Dag, wenn GOtt dat Verborgene vun de Minschen dörch JEsus Christus richten ward lut min Evangelium. Pred. 12, 14. Matth. 25, 31.

17. Süh awer to, du heetst en Jud, un verlettst di up dat Gesetz un büst stolt up din GOtt,

18. Un weetst Sinen Willen; un dewiel du ut dat Gesetz unnerricht büst, probeerst du, wat dat Beste is to dohn;

19. Un vermetest di to sin en Föhrer vun de Blinden, en Licht vör de, de in de Düsternis sünd,

20. En Ertrecker vun de Unverständigen, en Lehrer vun de Eenfoltigen, hest dat Ansehn, wat to weeten un recht is in dat Gesetz.

21. Nu lehrst du annere un lehrst di sülvst nich. Du predigst, man schall nich stehlen un du stehlst sülvst. Matth. 23, 3. 4.

22. Du sprickst, man schall nich ehebreken un du brickst de Eh. Du verafschu’st de Afgötter un nimmst GOtt weg, wat Sin is.

23. Du rühmst di mit dat Gesetz[259] un makst GOtt Schand dörch Övertredung vun dat Gesetz. Kap. 9, 4.

24. Denn wegen jug ward GOtt Sin Nam lästert mank de Heiden, as schreben steiht. Jes. 52, 5. Ezech. 36, 20. 23. 1. Tim. 6, 1.

25. De Beschniedung is wul nütz, wenn du dat Gesetz höllst; höllst du awer dat Gesetz nich, so is din Beschniedung all en Vörhut warn. Jer. 4, 4. Kap. 9, 25. 26.

26. So nu de Vörhut dat Recht in dat Gesetz höllt, meenst du nich, dat sin Vörhut ward för en Beschniedung rekent warrn.

27. Un so ward, dat vun Natur en Vörhut is un dat Gesetz vullbringt, di richten, de du unner den Bokstaben un Beschniedung büst un dat Gesetz övertreden deihst.

28. Denn dat is nich en Jud, de vun buten en Jud is, ok is dat nich en Beschniedung, de utwendig in dat Fleesch geschehn deiht;

29. Sonnern dat is en Jud, de inwendig verborgen is; un de Beschniedung vun dat Hart is en Beschniedung, de in den GEist un nich in Bokstaben geschüht, düt Lof is nich ut Minschen, sonnern ut GOtt. 5. Mos. 30, 6. Joh. 5, 44.

Dat 3. Kapitel.

1. Wat hebbt denn de Juden vörut? Oder wat is de Beschniedung nütz?

2. In jede Hinsicht veel. To’n eersten: ehr is anvertrut wat GOtt seggt hett. Ps. 147, 19. 20. Apost. 7, 38.

3. Dat awer etliche nich glovt an datsülvige, wat liggt daran? Schull ehr Unglov GOttes Gloven upheven? Kap. 9, 6. 11, 29. 4. Mos. 23, 19. 2. Tim. 2, 13.

4. Gewiß nich! Dat blift velmehr also, dat GOtt wahrhaftig is un alle Minschen Lögner, as schreben steiht. Up dat du för gerecht befunnen warst in din Wör un överwinnst, wenn du richtet warst. Joh. 3, 33. Tit. 1, 2. Ps. 62, 10. 116, 11. 51, 6.

5. Is dat awer so, dat unse Ungerechtigkeit GOtt Sin Gerechtigkeit priesen deiht, wat wüllt wi seggen? Is denn GOtt ok ungerecht, dat He daröver bös is? (Ik red also up Minschen Wies.)

6. Gewiß nich! Wo kunn GOtt sünst de Welt richten? 1. Mos. 18, 25.

7. Denn so GOtt Sin Wahrheit dörch min Lögen herrlicher ward to Sin Pries, warum schull ik denn noch as en Sünner richtet warrn?

8. Un nich velmehr also dohn as wi lästert warrn, un as enige spreken, dat wi seggen schulln: Lat uns Övels dohn up dat Gudes darut kamen deiht! Düsse ehr Verdammnis is ganz recht. Kap. 6, 1. 2.

9. Wat seggt wi denn nu? Hebbt wi wat vörut? Gar nicks. Denn wi hebbt vörhen bewiest, dat beide, Juden un Griechen, alle unner de Sünne sünd. Kap. 11, 32. Gal. 3, 22.

10. As denn schreben steiht: Dar is nich, de gerecht is, ok nich een; Ps. 14, 3. 53, 4.

11. Dar is nich, de verständig[260] is; dar is nich, de na GOtt fragen deiht;

12. Se sünd alle afweken un alltosam undüchdig warn; dar is nich, de Gudes deiht, ok nich een;

13. Ehr Kehl is en apen Graf, mit ehr Tungen bedreegt se, Odderngift is unner ehre Lippen; Ps. 5, 10. 140, 4.

14. Ehr Mund is vull vun Fluchen un Bitterkeit; Ps. 10, 7.

15. Ehr Föt sünd ilig, Blot to vergeten; Spr. 1, 16. Jes. 59, 7.

16. Up ehr Weg is nicks as Verdarven un Elend;

17. Un den Weg to den Freden weet se nich;

18. Dar is keen Gottesfurcht vör ehr Ogen; 1. Mos. 20, 11. Ps. 36, 2.

19. Wi weet awer, dat wat dat Gesetz seggt, dat seggt dat to de, de unner dat Gesetz sünd, up dat Jedereen sin Mund tostoppt ward un de ganze Welt vör GOtt schuldig si; Ps. 107, 42. Ezech. 16, 63. Gal. 3, 22.

20. Darum dat keen Fleesch dörch Gesetzes Warke vör Em gerechtfardigt warrn ward, denn dörch dat Gesetz kummt Erkenntnis vun de Sünnen. Gal. 2, 16. Ps. 143, 2.

21. Nu is awer ahn Todohn vun dat Gesetz de Gerechtigkeit, de vör GOtt gellt apenbart un betügt dörch dat Gesetz un de Propheten. Joh. 5, 46. Apost. 10, 43.

22. Ik red awer vun solche Gerechtigkeit vör GOtt, de dar kummt dörch den Gloven an JEsus Christus, to alle un up alle, de dar gloven doht.

23. Denn hier is keen Unnerscheed, se sünd alltomal Sünner un ehr fehlt de Ruhm, den se vör GOtt hebben schulln. Kap. 10, 12. Gal. 3, 22. 28. 1. Kön. 8, 46.

24. Un warrn ahn Verdeenst gerecht makt ut Sin Gnad dörch de Erlösung, de dörch Christus JEsus geschehn is, Eph. 2, 8.

25. Weken GOtt hett vörstellt to en Gnadenstohl, dörch den Gloven in Sin Blot, un Sin Gerechtigkeit apenbar makt, dewiel He de vörher geschehenen Sünden nich bestraft, sonnern se mit Sin göttliche Geduld driggt. 3. Mos. 16, 15. Ebr. 4, 16.

26. Up dat He to düsse Tieden anbäden schull de Gerechtigkeit de vör Em gellt, up dat He alleen gerecht sin un gerecht maken dä den, de dar an JEsus gloven deiht.

27. Wo blift nu dat Rühmen? Dat is ut. Dörch wat för en Gesetz? Dörch dat Gesetz vun de Warke? Nich also, sonnern dörch dat Gesetz vun den Gloven. Kap. 2, 17. 23. 4, 2. 1. Cor. 1, 29. 31.

28. So is dat nu unse Övertügung, dat de Minsch gerecht ward, ahn de Warke vun dat Gesetz alleen dörch den Gloven. Gal. 2, 16.

29. Oder is GOtt alleen de GOtt vun de Juden? Is He nich ok de GOtt vun de Heiden? Ja, gewiß, ok de GOtt vun de Heiden. Kap. 10, 12. Mal. 2, 10. 1. Cor. 12, 6.

30. Sintemal dat en enige GOtt is, de dar gerecht maken deiht de Beschniedung ut den Gloven un de Vörhut dörch den Gloven.

[261]

31. Wat, schafft wi denn dat Gesetz af dörch den Gloven? Gewiß nich! Sonnern wi bestätigt dat Gesetz. Matth. 5, 17-19.

Dat 4. Kapitel.

1. Wat schüllt wi denn seggen, dat unse Vader Abraham funnen hett na dat Fleesch?

2. Dat seggt wi: Is Abraham dörch de Warke gerecht warn, denn hett he wol Ehr, awer nich vör GOtt.

3. Wat seggt denn de Schrift? Abraham hett GOtt glovt un dat is em as Gerechtigkeit torekent. 1. Mos. 15, 6. Gal. 3, 6.

4. Den awer, de mit de Warke umgeiht, ward de Lohn nich ut Gnad torekent, sonnern ut Plicht. Kap. 11, 6. Matth. 20, 7. 14.

5. Den awer, de nich Warkdeenst drieben deiht, glovt awer an den, de de Gottlosen gerecht maken deiht, den ward sin Glov torekent as Gerechtigkeit. Kap. 3, 28.

6. So as denn ok David seggt: Dat de Seligkeit alleen si för den Minschen, weken GOtt torekent de Gerechtigkeit ahn Todohn vun de Warke, indem dat he sprickt:

7. Selig sünd de, weke ehr Missedahten vergeven sünd, un weke ehr Sünden todeckt sünd; Ps. 32, 1. 2.

8. Selig is de Mann, den GOtt keen Sünd toreken deiht.

9. Un düsse Seligpriesung, gelt se för de Beschniedung, oder för de Vörhut? Wi möt ja seggen, dat Abraham si sin Glov to Gerechtigkeit rekent.

10. Woans is he em denn torekent? As he in de Beschniedung oder in de Vörhut weer? Ahn Twiefel nich in de Beschniedung, sonnern in de Vörhut.

11. Dat Teken awer vun de Beschniedung kreg he to en Siegel vun de Gerechtigkeit dörch den Gloven, den he noch in de Vörhut har, up dat he war en Vader to alle de de gloven doht in de Vörhut up dat desülvigen ok torekent ward de Gerechtigkeit. 1. Mos. 17, 10.

12. He war ok en Vader vun de Beschniedung, nich alleen vun de, de vun de Beschniedung sünd, sonnern ok vun de, de dar wandelt in de Fotsporen vun den Gloven, weke weer in unsern Vader Abraham as he in de Vörhut weer. Matth. 3, 9.

13. Denn de Tosag’, dat he de Arv vun de Welt sin schull, is Abraham un sin Samen nich makt dörch dat Gesetz, sonnern dörch de Gerechtigkeit vun den Gloven. 1. Mos. 17, 2. 6.

14. Denn wenn de vun dat Gesetz Arven sünd, so is de Glov nicks un de Tosag’ is ut. Gal. 3, 18.

15. Sintemal dat Gesetz blot Arger anrichten deiht, denn wo dat Gesetz nich is, dar is ok keen Övertredung. Kap. 3, 20. 5, 13. 7, 8. 10.

16. Darum mutt de Gerechtigkeit dörch den Gloven kamen, up dat se ut Gnaden si un de Tosag’ fast blieven deiht för allen Samen; nich alleen för den, de unner dat Gesetz is, sonnern ok för den, de Abraham sin Gloven hett, weke is de Vader vun uns alle. Gal. 3, 18.

[262]

17. As schreven steiht: Ik hef di sett to en Vader vun veele Völker vör GOtt, den du Gloven holn hest, de dar lebendig makt de Doden un röpt dat, wat nich is, dat dat sin schall. 1. Mos. 17, 5.

18. Un he hett glovt up Hoffnung, as nicks to hoffen weer, up dat he wör en Vader vun veele Völker, as denn to em seggt is: Also schall din Samen sin. 1. Mos. 15, 5.

19. Un he war nich swach in den Gloven, seeg ok nich up sin egen Liev, de all afstorben weer, dewiel he binah hunnertjährig weer, ok nich den afstorben Liev vun Sarah. 1. Mos. 17, 17.

20. Denn he twiefel nich dörch Ungloven an GOtt Sin Tosag’, sonnern war stark in den Gloven un gev GOtt de Ehr. Ebr. 11, 7.

21. Un wuß up dat allergewiste, dat, wat GOtt verheeten deiht, dat kann He ok dohn. Ps. 115, 3. Jes. 59, 1. Luk. 1, 37.

22. Darum is dat em ok to Gerechtigkeit rekent. 1. Mos. 15, 6.

23. Dat is awer nich schreven alleen sintwegen, dat em dat torekent is. Kap. 15, 4.

24. Sonnern ok unsetwegen, weke dat schall torekent warrn, wenn wi gloven doht an den, de unsern HErrn JEsus uperweckt hett vun de Doden. Apost. 2, 24.

25. De dar is um unse Sünden willen darhen geven, un wegen unse Gerechtigkeit uperweckt.

Dat 5. Kapitel.

1. Dar wi nu denn sünd gerecht warn dörch den Gloven, so hebbt wi Freden mit GOtt dörch unsern HErrn JEsus Christus. Kap. 14, 17. Jes. 32, 17. 18. Joh. 16, 33.

2. Dörch weken wi ok den Togang kregen hebbt in den Gloven to düsse Gnade, in de wi staht, un rühmt uns mit de Hoffnung vun de tokünftige Herrlichkeit, de GOtt geven ward. Eph. 2, 18. Kap. 3, 12.

3. Nich alleen awer dat, sonnern wi rühmt uns ok mit de Bedröfnisse, dewiel wi weet, dat Bedröfnis Geduld bringen deiht; Jak. 1, 2.

4. Geduld awer bringt Erfahrung, Erfahrung awer bringt Hoffnung; Jak. 1, 3.

5. Hoffnung awer lett nich to Schanden warrn. Denn GOtt Sin Leev is utgahten in unse Hart dörch den heiligen GEist, de uns geven is. Ebr. 6, 18. 19.

6. Denn, as wi noch swach weern, is Christus to Sin Tied för de Gottlosen storven.

7. Nu starvt kum Jemand för enen Frommen, för enen Guden much villicht Jemand starven. Joh. 15, 13.

8. Darum priest GOtt Sin Leev gegen uns, dat Christus för uns storven is, as wi noch Sünder weern. Joh. 3, 16.

9. So ward wi jo veelmehr dörch Em bewahrt warrn vör den Torn, nadem wi dörch Sin Blot gerecht spraken sünd.

10. Denn so wi mit GOtt versöhnt sünd dörch Sin Söhn Sin[263] Dod, as wi noch Fiende weern, woveel mehr ward wi selig warrn dörch Sin Leven, so wi nu versöhnt sünd.

11. Nich alleen vun dat, sonnern wi rühmt uns ok mit GOtt, dörch unsern HErrn JEsus Christus, dörch weken wi nu de Versöhnung kregen hebbt.

12. Darum, gliek wi dörch enen eenzigen Minschen de Sünd in de Welt kamen is, un de Dod dörch de Sünd, also is ok de Dod to alle Minschen dörchdrungen, dewiel se alle sündigt hebbt; Kap. 6, 23.

13. (Denn de Sünd weer wol in de Welt bet up dat Gesetz, awer wo keen Gesetz is, dar achtet man nich up de Sünd; Kap. 4, 15.

14. Sonnern de Dod herrschte vun Adam an bet up Moses, ok över de, de nich sündigt hebbt, mit desülvige Övertredung as Adam, weke is en Bild vun den, de tokünftig weer. 1. Cor. 15, 21. 45. 55.

15. Awer dat hett sik nich so mit de Glov as mit de Sünd! Denn so an Een sin Sünd Veele storven sünd, so is veelmehr GOtt Sin Gnad un Gav veelen rieklich wedderfahren, dörch den enigen Minschen, JEsus Christus, Sin Gnad. 1. Cor. 15, 22. Joh. 1, 16.

16. Un dat hett sik nich so mit de Gav, as mit de Sünd, de dörch den Enen begahn is. Denn dat Ordeel is kamen ut een Sünd bet hen to de Verdammnis, de Gav awer helpt ok ut veele Sünd to de Gerechtigkeit.

17. Denn so um den Enigen sin Sünd willen de Dod herrscht hett dörch den Eenen, veelmehr ward de, de dar kriegt de Füll vun de Gnad un vun de Gav to de Gerechtigkeit, herrschen in’t Leven dörch den Enen, JEsus Christus.)

18. Gliek as nu dörch Enen sin Sünd de Verdammnis över alle Minschen kamen is, also is ok dörch Een Sin Gerechtigkeit de Rechtfardigung vun dat Leven över alle Minschen kamen. 1. Cor. 15, 22.

19. Denn gliek as dörch Een Minsch sin Ungehorsam veele Sünder warn sünd, so ward dörch Een Sin Gehorsam veele Gerechte.

20. Dat Gesetz awer is nebenbi inkamen, up dat de Sünd mächtiger war. Wo awer de Sünd mächtig warn is, dar is de Gnad noch veel mächtiger warn. Kap. 4, 15. 7, 8. Gal. 3, 19.

21. Up dat, gliek as de Sünd herrscht hett dörch den Dod, so schall de Gnad ok herrschen dörch de Gerechtigkeit to dat ewige Leven dörch JEsus Christus, unsern HErrn. Kap. 6, 23.

Dat 6. Kapitel.

1. Wat schüllt wi hierto seggen? Schüllt wi denn in de Sünd blieven, up dat de Gnad desto mächtiger ward? Gal. 2, 17.

2. Gewiß nich! Wo schüllt wi in de Sünd leven, de wi jo afstorven sünd? Gal. 6, 14.

3. Weet ji nich, dat so veele as in JEsus Christus döfft sünd, de sünd in Sinen Dod döfft? Gal. 3, 27. Kol. 2, 12.

[264]

4. So sünd wi jo mit Em begraven dörch de Döp in den Dod, up dat, ebenso as Christus is uperweckt vun de Doden, dörch den Vader Sin Herrlichkeit, so schüllt ok wi in en nie Leven wandeln. Kap. 8, 10. Eph. 4, 23. Kol. 3, 8. 1. Pet. 2, 1. 4, 1. 2. Ebr. 12, 1.

5. So wi awer mit Em tosamen wussen sünd to glieken Dod, so ward wi Em ok in de Uperstahung gliek sin. 2. Tim. 2, 11.

6. Dewiel dat wi weet, dat unse ole Minsch mit Em krüzigt is, up dat de sündliche Liev uphörn deiht, dat wi vun nu af an nich mehr de Sünd deenen doht. Gal. 5, 24.

7. Denn wer storven is, de is rechtfardigt vun de Sünd.

8. Sünd wi awer mit Christus storven, so glovt wi, dat wi ok mit Em leven ward;

9. Un weet, dat Christus, nadem He vun de Doden uperweckt is, nu nich mehr starven deiht. De Dod ward vun nu af an nich mehr över Em herrschen. Offenb. 1, 18.

10. Denn dat He storven is, dat is He de Sünd afstorven, een för alle Mal, dat He awer leven deiht, dat levt He GOtt. Ebr. 9, 28. Jes. 53, 10.

11. Also ok ji, hollt jug darvör, dat ji de Sünd afstorven sünd un levt GOtt in Christus JEsus, unsern HErrn.

12. So lat nu de Sünd nich herrschen in jug starvlichen Liev, ehr to gehorchen in sin Lüsten. 1. Mos. 4, 7. Ps. 119, 133.

13. Noch gevt jug Lidmaten de Sünd hen to Waffen vun de Ungerechtigkeit, sonnern stellt jug sülvst GOtt dar, as son Lüd, de vun de Doden lebendig makt sünd, un jug Lidmaten GOtt to Waffen vun de Gerechtigkeit.

14. Denn de Sünd ward nich herrschen können över jug, sintemal ji nich unner dat Gesetz sünd, sonnern unner de Gnad. 1. Mos. 4, 7.

15. Wa denn? Schüllt wi sündigen, dewiel wi nich unner dat Gesetz, sonnern unner de Gnad sünd? Dat fehl ok noch! Joh. 1, 16.

16. Weet ji nich, weken ji jug begevt to Knechts in Gehorsam, den sin Knecht sünd ji, den ji gehorsam sünd, dat si de Sünd to den Dod, oder den Gehorsam to de Gerechtigkeit. Joh. 8, 34.

17. GOtt awer si Dank, dat ji Knechts vun de Sünd west sünd, awer nu gehorsam warn vun Harten för dat Vörbild vun de Lehr, de ji övergeven sünd.

18. Denn nadem ji frie warn sünd vun de Sünd, sünd ji Knechts warn vun de Gerechtigkeit. Joh. 8, 32.

19. Ik mutt minschlich darvun reden, wegen de Swachheit vun jug Fleesch. Gliek as ji jug Lidmaten stellt hebbt in den Deenst vun de Unreinlichkeit, un vun een Ungerechtigkeit to de anner, also stellt nu ok jug Lidmaten to den Deenst vun de Gerechtigkeit, dat se hillig warrn. Kap. 3, 5. 6, 13.

20. Denn as ji de Sünd ehr Knechts weert, dar weert ji vun de Gerechtigkeit fri. Joh. 8, 34.

[265]

21. Wat harrn wi nu to de Tied vör Frucht? Weke ji jug nu schamen doht, denn dat End vun desülvige is de Dod. Ezech. 16, 61. 63. Röm. 8, 6.

22. Nu ji awer vun de Sünd fri un GOtt Sin Knechts warn sünd, hebbt ji jug Frucht, dat ji hillig warn, de Lohn awer dat ewige Leven. 1. Pet. 1, 9.

23. Denn de Sünd ehr Löhnung is de Dod, awer GOtts Gav is dat ewige Leven in Christus JEsus, unsern HErrn. Kap. 5, 12.

Dat 7. Kapitel.

1. Weet ji nich, leeven Bröder, (denn ik rede mit de, de dat Gesetz weet,) dat dat Gesetz över den Minschen herrschen deiht, so lang as he levt? Kap. 6, 14.

2. Denn en Fru, de den Mann tohört, is, so lang as de Mann leven deiht, an dat Gesetz bunnen; wenn awer de Mann starvt, so is se los vun dat Gesetz, dat den Mann angeiht.

3. Wenn se nu bi en annern Mann is, so lang de Mann leven deiht, ward se en Ehebrekerin nennt, wenn awer de Mann starvt, is se fri vun dat Gesetz, dat se nich en Ehebrekerin is, wenn se bi en annern Mann is. Matth. 5, 32.

4. Also ok, mine Bröder, sünd ji dod makt för dat Gesetz dörch Christus Sin Liev, up dat ji en annern tohört, nämlich den, de vun de Doden uperweckt is, up dat wi GOtt Frucht bringt.

5. Denn as wi in dat Fleesch weern, do weern de sündlichen Lüste, de dörch dat Gesetz lebendig warn, kräftig in unse Lidmaten, den Dod Frucht to bringen. Kap. 6, 21.

6. Nu awer sünd wi vun dat Gesetz los un dat afstorven, dat uns gefangen heel, also dat wi deenen schüllt in dat nie Wesen vun den GEist un nich in dat ole Wesen vun de Bokstaven. Kap. 6, 2.

7. Wat schüllt wi denn nu seggen? Is dat Gesetz Sünd? Dat fehl ok noch! Awer de Sünd war ik nich kund, ahn dörch dat Gesetz. Denn ik muß nicks vun de Lust, wenn dat Gesetz nich seggt harr: Lat di nich gelüsten! 2. Mos. 20, 17.

8. Dar neem awer de Sünd Anstot an dat Gebot un weck in mi allerlei Lüste up. Denn ahn dat Gesetz weer de Sünd dod. Joh. 15, 22.

9. Ik awer weer ahn Gesetz lebendig. As awer dat Gebot keem, war de Sünd wedder lebendig.

10. Ik awer storv un do stell sik herut, dat mi dat Gebot to den Dod war, dat mi doch to dat Leven geven weer. 3. Mos. 18, 5.

11. Denn de Sünd neem Orsak an dat Gebot un bedrog mi un mak mi dod dörch datsülvige Gebot.

12. So is nu dat Gesetz hillig un dat Gebot is hillig, gerecht un got.

13. Is denn, wat dar got is, mi en Dod warn? Dat fehl ok noch! Awer de Sünd, up dat se erschien as Sünd, hett se mi dörch dat Gode den Dod wirkt, darmit de Sünd över alle Maten sündig war dörch dat Gebot.

[266]

14. Denn wi weet, dat dat Gesetz geistlich is, ik awer fleeschlich bün, unner de Sünd verkofft. Kap. 8, 3. 1. Kön. 21, 20. 25.

15. Denn ik weet nich, wat ik doh, denn ik doh nich wat ik will, sonnern wat ik haß, dat doh ik.

16. So ik awer dat doh, wat ik nich will, so gev ik to, dat dat Gesetz got is. v. 12.

17. So doh ik nu datsülvige nich, sonnern de Sünd, de in mi wahnen deiht. v. 20.

18. Denn ik weet, dat in mi, dat is in min Fleesch, nicks Godes wahnen deiht. Dat Wollen hef ik, awer dat Gode vollbringen kann ik nich. 1. Mos. 6, 5. 8, 21.

19. Denn dat Gode, dat ik will, doh ik nich, sonnern dat Böse, dat ik nich will, dat doh ik.

20. So ik awer doh, wat ik nich will, so doh ik datsülvige nich, sonnern de Sünd, de in mi wahnen deiht.

21. So find ik nu in mi dat Gesetz, de ik will dat Gode dohn, dat mi dat Böse anhangen deiht. Ps. 31, 7.

22. Denn ik hef Lust an GOtt Sin Gesetz na den inwendigen Minschen. Ps. 1, 2.

23. Ik seh awer en anner Gesetz in min Lidmaten, dat dar wedderstritt dat Gesetz in min Gemöt un nimmt mi gefangen in dat Gesetz vun de Sünden, wat in min Lidmaten is. Gal. 5, 17.

24. Ik elendige Minsch, wer ward mi erlösen vun düssen Liev, de den Dod tohört?

25. Ik dank GOtt dörch JEsus Christus, unsern HErrn. So deen ik nu mit dat Gemöt GOtt Sin Gesetz, awer mit dat Fleesch de Sünden ehr Gesetz. 1. Cor. 15, 57.

Dat 8. Kapitel.

1. So is nu nicks Verdammliches an de, weke in Christus JEsus sünd, de nich na dat Fleesch wandelt, sonnern na den GEist.

2. Denn dat Gesetz vun den GEist, de dar lebendig maken deiht in Christus JEsus, hett mi fri makt vun de Sünd un den Dod ehr Gesetz. Kap. 3, 27.

3. Denn wat för dat Gesetz unmöglich weer, (sintemal dat dörch dat Fleesch swach makt weer) dat dä GOtt un schickte Sin Söhn in de Gestalt vun dat sündliche Fleesch, un verdammt de Sünd in dat Fleesch dörch dat Opfer för de Sünd. Apost. 15, 19.

4. Up dat de Gerechtigkeit, de dat Gesetz förrern deiht, in uns erfüllt ward, de wi nu nich na dat Fleesch wandelt, sonnern na den GEist.

5. Denn de dar fleeschlich sünd, de sünd fleeschlich gesinnt, de awer geistlich sünd, de sünd geistlich gesinnt.

6. Awer fleeschlich gesinnt sin, is de Dod un geistlich gesinnt sin is dat Leven un de Freden. Kap. 6, 21.

7. Denn fleeschlich gesinnt sin is en Fiendschaft gegen GOtt, sintemal dat Fleesch GOtt Sin[267] Gesetz nich unnerdahn is, denn dat kann dat Fleesch nich.

8. De awer fleeschlich sünd, könnt GOtt nich gefalln.

9. Ji awer sünd nich fleeschlich, sonnern geistlich, so anners GOtt Sin GEist in jug wahnen deiht. Wer awer Christus Sin GEist nich hett, de is nich Sin. 1. Cor. 3, 16.

10. So awer Christus in jug is, so is de Liev twar dod vun wegen de Sünd, de GEist awer is dat Leven wegen de Gerechtigkeit.

11. So nu de GEist vun den, de JEsus vun de Doden uperweckt hett, in jug wahnen deiht, so ward ok desülvige, de Christus vun de Doden uperweckt hett, jug starvlichen Liever lebendig maken dörch Sinen GEist, de in jug wahnen deiht.

12. So sünd wi nu, leeve Bröder, Schuldner nich an dat Fleesch, dat wi na datsülvige leven doht. Kap. 6, 7. 18.

13. Denn so ji na dat Fleesch leven doht, so ward ji starven mütten; wenn ji awer dörch den GEist de Geschäfte vun dat Fleesch dod makt, so ward ji leven. Gal. 6, 8. Eph. 4, 22.

14. Denn de GOtt Sin GEist drieven deiht, de sünd GOtt Sin Kinner. Gal. 5, 18.

15. Denn ji hebbt keenen knechtischen Geist kregen, dat ji jug awermal fürchten mussen, sonnern ji hebbt en kindlichen GEist kregen, dörch den wi ropt: Abba, leeve Vader! 2. Tim. 1, 7. Gal. 3, 26. Kap. 4, 6.

16. Desülvige GEist givt Tügnis mit unsern GEist, dat wi GOtt Sin Kinner sünd. 2. Cor. 1, 22.

17. Sünd wi denn Kinner, so sünd wi ok Arven, nämlich GOtt Sin Arven un Christus Sin Mitarven, so wi anners mit lieden doht, up dat wi ok mit Em herrlich makt ward. Gal. 4, 7. Apost. 14, 22.

18. Denn ik holl darvör, dat dat Lieden vun düsse Tied de Herrlichkeit nich werth sünd, de an uns schall apenbart warrn. 2. Cor. 4, 17.

19. Denn dat ängstliche Töven vun de Kreatur tövt up de Apenbarung vun GOtt Sin Kinner. Kol. 3, 4.

20. Sintemal de Kreatur unnerdahn is de Eitelkeit, ahn ehren Willen, sonnern na den sin Willen, de se unnerdahn hett, up Hoffnung.

21. Denn ok de Kreatur ward befriet warrn vun den Deenst vun dat vergängliche Wesen to de herrliche Frieheit vun GOtt Sin Kinner.

22. Denn wi weet, dat alle Kreatur mit uns süfzen deiht un sik noch ümmer ängstigt.

23. Nich blot awer se, sonnern ok wi sülvst, de wi hebbt de Eerstlinge vun den GEist, süfzt ok bi uns sülvst un tövt up de Kindschaft, nämlich up unsern Liev sin Erlösung. Gal. 4, 5. Luk. 21, 28.

24. Denn wi sünd wol selig, awer in de Hoffnung. De Hoffnung awer, de man sehn deiht, is keen Hoffnung. Denn wo kann man dat höpen, dat man sehn deiht? 2. Cor. 5, 7.

[268]

25. So wi awer dat höpt, dat wi nich sehn doht, so tövt wi darup dörch Geduld. 2. Cor. 4, 18.

26. Desglieken ok de GEist helpt unse Swachheit up. Denn wi weet nich, wat wi bäden schüllt, woans sik dat gehört, sonnern de GEist sülvst tritt vör uns in up dat Beste, mit unutspreklichen Süfzen. Matth. 20, 22.

27. De awer de Harten utforschen deiht, de weet, wat den GEist Sin Sinn is; denn He bäd vör de Heiligen um dat, wat GOtt gefallen deiht. Ps. 7, 10.

28. Wi weet awer, dat de, de GOtt leev hebbt, alle Dinge to dat Beste deent, de na sin Vörsatz beropen sünd. Eph. 1, 11. Kap. 3, 11.

29. Denn weke He tovör utersehn hett, de hett He ok verordnet, dat se gliek sin schüllt Sin Söhn Sin Ebenbild, up dat desülvige si de Eerstgeborne mank veele Bröder. Kol. 1, 18. Ebr. 1, 6.

30. De He awer verordnet hett, de hett He ok beropen, weke He awer beropen hett, de hett He ok gerecht makt, de He awer gerecht makt hett, de hett He ok herrlich makt.

31. Wat wüllt wi denn hierto seggen: Is GOtt för uns, wokeen kann gegen uns sin? 4. Mos. 14, 9.

32. De ok Sinen egenen Söhn nich verschont hett, sonnern hett Em för uns alle hengeven, wo schull He uns mit Em nich alles schenken? 1. Mos. 22, 16. Joh. 3, 16.

33. Wer will GOtt Sin Uterwählten beschuldigen? GOtt is hier, de gerecht maken deiht. Joh. 50, 8. 9. 54, 15.

34. Wer will verdammen? Christus is hier, de storven is, ja veel mehr, de ok uperweckt is, weke is to GOtt Sine rechte Hand un bäd för uns. Hiob. 34, 29.

35. Wer will uns scheeden vun Christus Sin Leev? Bedröfnis oder Angst, oder Verfolgung, oder Hunger, oder Naktheit, oder Gefahr, oder Schwert? Joh. 10, 28.

36. As schreven steiht: Um dinetwillen warrd wi dod makt den ganzen Dag, wi sünd rekent as Schlachtschap. Ps. 44, 23. 1. Cor. 4, 9. 2. Cor. 4, 11.

37. Awer in all düsse Stücken överwinnt wi wiet dörch Den, de uns leev hatt hett. 1. Cor. 15, 57.

38. Denn ik bün gewiß, dat weder Dod noch Leven, weder Engel, noch Fürstendom, noch Gewalt, weder Gegenwärtiges noch Tokünftiges, Phil. 1, 6. 2. Tim. 1, 12.

39. Weder Hoge, noch Deepe, noch keen annere Kreatur, uns ward scheeden können vun GOtt Sin Leev, de in Christus JEsus, unsern HErrn, is.

Dat 9. Kapitel.

1. Ik segg de Wahrheit in Christus un leeg nich, wat min Geweten in den heiligen GEist betügen deiht. Kap. 1, 9.

2. Dat ik grote Trurigkeit un unuphörliche Wehdag in minem Harten hebben doh.

3. Ik harr geern wullt verbannt[269] sin vun Christus för mine Bröder, de min Fründ’ sünd na dat Fleesch. 2. Mos. 32, 32.

4. De dar sünd vun Israel, weken tohört de Kindschaft un de Herrlichkeit un de Bund un dat Gesetz un de Gottesdeenst un de Tosag’; 5. Mos. 7, 6.

5. Vun weke ok sünd de Vaders, ut weke Christus herkummt na dat Fleesch, de dar is GOtt öwer alles, hoch gelavt in Ewigkeit. Amen. Matth. 1, 1-23. Luk. 3, 23.

6. Awer ik segg düt nich, dat GOttes Wort darum ut si. Denn dat sünd nich alle Israeliter, de vun Israel sünd. 4. Mos. 23, 19. 2, 28. Joh. 8, 39.

7. Ok nich alle, de vun Abraham sin Samen sünd, sünd darum ok Kinner, sonnern in Isaak schall di de Samen beropen sin. 1. Mos. 21, 12. Gal. 4, 28. Ebr. 11, 18.

8. Dat heet: GOtt Sin Kinner sünd nich de na dat Fleesch Kinner sünd, sonnern de Kinner vun de Tosag’ ward för Samen rekent.

9. Denn dat is en Wort vun de Tosag’, wenn he spreken deiht: Um düsse Tied will ik kamen un Sara schall en Söhn hebben. 1. Mos. 18, 10.

10. Dat is awer nich blot darmit so, sonnern ok as Rebekka swanger war vun den enigen Isaak, unsern Vader. 1. Mos. 25, 21.

11. Ehr de Kinner geboren weern un weder Gudes noch Schlechtes dahn harrn, up dat GOtt Sin Vörsatz bestahn dä na de Uterwählung, war to ehr seggt,

12. Nich ut Verdeenst vun de Warke, sonnern ut Gnad vun den Beroper, also: de Grötere schall deenstbar warrn den Lütteren. 1. Mos. 25, 23. 2. Sam. 8, 14.

13. As denn schreven steiht: Jakob hef Ik leev hatt, awer Esau hef Ik haßt. Mal. 1, 2. 3.

14. Wat schüllt wi denn darto seggen? Is denn GOtt ungerecht? Gewiß nich! 5. Mos. 32, 4.

15. Denn He sprickt to Moses: Weken Ik gnädig bün, de bün Ik gnädig un över wen Ik Mi erbarmen doh, över den erbarm Ik Mi! 2. Mos. 33, 19.

16. So liggt dat nu nich an Jemand sin Willen oder Lopen, sonnern an GOtt Sin Erbarmen.

17. Denn de Schrift seggt to Pharao: Eben darum hef Ik di erweckt, dat Ik an di Min Macht wiesen doh, up dat Min Nam verkündigt ward in alle Länner. 2. Mos. 9, 16. Kap. 14, 4. 17.

18. So erbarmt He Sik nu över wen He will un verstockt wen He will.

19. So seggst du to mi: Wat schellt He uns denn? Wer kann Sinen Willen wedderstahn?

20. Ja, leeve Minsch, wer büst du denn, de du mit GOtt rechten wist? Sprickt ok en Wark to sinen Meister: Warum makst du mi so? Hiob. 9, 12. Weish. 12, 12. Jes. 45, 9.

21. Hett nich en Püttjer Macht, ut en Klumpen to maken een Fatt to Ehren, un dat annere to Unehren?

22. Darum, wenn GOtt Torn bewiesen un Sin Macht kund dohn wull, hett He mit grote[270] Geduld dragen de to dat Verdarven torichte Fatt vun den Torn. Kap. 2, 4. 2. Pet. 2, 2.

23. Up dat He kund dä den Riekdom vun Sin Herrlichkeit an de Fät vun Barmhartigkeit, de He torecht makt hett vör de Herrlichkeit, Eph. 1, 4. 7. Kol. 1, 27.

24. Weke He beropen hett, nämlich uns, nich alleen ut de Juden, sonnern ok ut de Heiden.

25. As He denn ok dörch Hosea spreken deiht: Ik will dat Min Volk heeten, dat Min Volk nich weer un Min Leev, de nich Min Leev weer. Hos. 2, 23. Pet. 2, 10.

26. Un schall geschehn an den sülvigen Ort, darto ehr seggt is: Ji sünd nich Min Volk, schüllt se Söhns vun den lebendigen GOtt heeten. Hos. 1, 10. Jes. 65, 1.

27. Jesaias awer röpt över Israel: Wenn de Tall vun de Kinner Israel würr sin as de Sand an dat Meer, so ward doch dat Övrige selig warrn. Jes. 10, 22. 23. Röm. 11, 5.

28. Denn dat ward en Verdarven un Stüern vör sik gahn to Gerechtigkeit un de HErr ward datsülvige Stüern dohn up de Eer.

29. Un as Jesaias tovör seggt: Wenn uns de HErr Zebaoth keen Samen harr överblieven laten, so weern wi as Sodom warn un gliek as Gomorra. Jes. 1, 9. 1. Mos. 19, 24.

30. Wat schüllt wi nu hier seggen? Dat wüllt wi seggen: De Heiden, de nich hebbt na de Gerechtigkeit tracht, hebbt de Gerechtigkeit kregen; ik segg awer vun de Gerechtigkeit, de ut den Gloven kamen deiht. Kap. 10, 20.

31. Israel awer hett na dat Gesetz vun de Gerechtigkeit trachtet, un hett dat Gesetz vun de Gerechtigkeit nich överkamen. Kap. 10, 2.

32. Warum dat? Darum dat se dat nich ut den Gloven, sonnern ut de Warke vun dat Gesetz söken doht. Denn se hebbt sik stött an den Steen vun den Anstot.

33. As schreven steiht: Süh, Ik legg in Zion enen Steen ton Anstot un enen Fels to Argernis, un wer an Em gloven deiht, de schall nich to Schanden warrn. Jes. 8, 14. Kap. 28, 16. Matth. 21, 42.

Dat 10. Kapitel.

1. Leeve Bröder, mins Hartens Wunsch is, un ik bä ok GOtt för Israel, dat se selig ward.

2. Denn ik gev ehr dat Tügnis, dat se ivert um GOtt, awer mit Unverstand. Gal. 1, 14.

3. Denn se erkennt de Gerechtigkeit nich, de vör GOtt gellen deiht un sökt ehre egene Gerechtigkeit vör GOtt uptorichten un sünd nich de Gerechtigkeit, de vör GOtt gellen deiht, unnerdahn. Kap. 9, 31. 32. Ps. 69, 28.

4. Denn Christus is dat End vun dat Gesetz; wer an Em gloven deiht, de is gerecht. Matth. 5, 17. Joh. 3, 18.

5. Moses awer schrift wol vun de Gerechtigkeit, de ut dat Gesetz kamen deiht. Weke Minsch dat deiht, de ward darin leven. 3. Mos. 18, 5. Luk. 10, 28. Gal. 3, 12.

[271]

6. Awer de Gerechtigkeit ut den Gloven sprickt also: Sprick nich in dinen Harten: Wer will rup na den Himmel fahren? (Dat is nicks anners, as Christus hendal haln.) 5. Mos. 30, 12.

7. Oder wer will hendal in dat Deepe fahren? (Dat is nicks anners as Christus vun de Doden haln.)

8. Awer wat seggt se? Dat Wort is di neeg, nämlich in dinen Mund un in dinen Harten. 5. Mos. 30, 14. Düt is dat Wort vun den Gloven, dat wi predigen doht. 1. Tim. 4, 6.

9. Denn so du JEsus bekennen deihst mit din Mund, dat He de HErr si, un glovst in din Hart, dat Em GOtt vun de Doden uperweckt hett, so warrst du selig.

10. Denn so man vun Harten gloven deiht, so ward man gerecht, un so man mit den Mund bekennen deiht, so ward man selig. Ps. 116, 10.

11. Denn de Schrift sprickt: Wer an Em gloven deiht, de ward nich to Schanden warrn. Jes. 28, 16. Ps. 25, 3.

12. Hier is keen Unnerscheed twischen en Jud un en Grieche, dar is altomal een HErr, riek över alle, de Em anropen doht. Apost. 10, 34.

13. Denn wer den HErrn Sinen Nam ward anropen, schall selig warrn. Joel. 3, 5. Apost. 2, 21.

14. Woans schüllt se awer anropen an den se nich gloven doht? Woans schüllt se awer gloven, vun den se nicks hört hebbt? Woans schüllt se awer hörn ahn en Prediger?

15. Woans schüllt se awer predigen, wenn se nich schickt ward? As denn schreven steiht: Wa leevlich sünd de Föt vun de, de den Freden verkündigen, de dat Gude verkündigen doht. Jes. 52, 7.

16. Awer se sünd nich alle dat Evangelium gehorsam. Denn Jesaias sprickt: HErr, wer glovt an uns Predigt? 2. Thess. 1, 8. Jes. 53, 1. Joh. 12, 38.

17. So kummt de Gloven ut de Predigt, dat Predigen awer dörch GOtt Sin Wort. Joh. 17, 20.

18. Ik segg awer: Hebbt se dat nich hört? Twar in alle Lande is ja ehr Klang utgahn un in de ganze Welt ehr Wort. Ps. 19, 5. Jes. 49, 6. Kol. 1, 23.

19. Ik segg awer: Hett Israel dat nich insehn? De Eerste, Moses sprickt: Ik will jug iwersüchtig maken över dat, dat nich min Volk is, un över en unverständig Volk will ik jug vertörnen. 5. Mos. 32, 21.

20. Jesaias awer dörf wol seggen: Ik bün funnen vun de, de mi nich söcht hebbt un bün kamen to de, de nich nach mi fragt hebbt. Kap. 9, 30. Jes. 65, 1.

21. To Israel awer sprickt He: Den ganzen Dag hef Ik Min Hann utstreckt na dat Volk, dat sik nich seggen leet, un dat wedderspreken deiht. Jes. 65, 2.

Dat 11. Kapitel.

1. So segg ik nu: Hett denn GOtt Sin Volk verstött? Dörchut nich! Denn ik bün ok en Israeliter, vun Abraham sin Samen, ut Benjamin sin Geschlecht. Jer. 31, 37.

[272]

2. GOtt hett sin Volk nich verstött, dat He tovör utersehn hett. Oder weet ji nich, wat de Schrift vun Elias seggt? Woans he vör GOtt treden deiht gegen Israel un sprickt:

3. HErr, se hebbt Din Propheten dod makt un Din Altars umstött, un ik bün alleen övrig bleven, un se staht mi na min Leven. 1. Kön. 19, 10. 14.

4. Awer wat seggt nu de göttliche Antwort: Ik hef Mi laten överblieven söben dusend Mann, de nich ehr Knee bögt hebbt vör Baal. 1. Kön. 19, 18.

5. Also geiht dat ok nu, in düsse Tied, mit düsse, de na de Gnadenwahl överbleven sünd. Kap. 9, 27.

6. Is dat awer ut Gnad, so is dat nich ut Verdeenst vun de Warke, sunst war Gnade nich Gnade sin. Is dat awer ut Verdeenst vun de Warke, so is de Gnade nicks, sünst weer Verdeenst nich Verdeenst. 5. Mos. 9, 4. 5.

7. Wat denn nu? Wat Israel söken deiht, dat krigt Israel nich; de Wahl awer krigt dat, de annern awer sünd verstockt. Kap. 9, 31.

8. As schreven steiht: GOtt hett ehr geven enen schleperigen Geist, Ogen dat se nich sehn, Ohren dat se nich hörn doht bet up den hütigen Dag. Luk. 8, 10.

9. Un David sprickt: Lat ehren Disch to en Schling warrn un to en Jagdspieß, un to en Fall, ehr to Vergeltung. Ps. 69, 23. 24.

10. Mak ehre Ogen blind, dat se nich sehn doht, un bög ehr Rügg alltied.

11. So segg ik nu: Sünd se anlopen, dat se fallen schüllt? Gewiß nich! Sonnern ut ehr Tall is de Heiden dat Heil wedderfahren, up dat se up de iwersüchtig warrn schulln. Apost. 13, 46.

12. Denn so ehr Fall de Welt ehr Riekdom is, un de Schaden de Heiden ehr Riekdom is, wo veel mehr ward dat de Fall sin, wenn ehr Tall vull weer! Hos. 1, 10.

13. Mit jug Heiden rede ik, denn dewiel ik de Heiden ehr Apostel bün, will ik min Amt priesen;

14. Ob ik mag de, weken min Fleesch sünd, to iwern anreizen un etliche vun ehr selig maken. 1. Tim. 4, 16.

15. Denn wenn ehr Verlust de Welt ehr Versöhnung is, wat ward dat anners sin, as Leven vun de Doden nehmen?

16. Is dat Eerstlingsbrod hillig, so is ok de ganze Deeg hillig, un so de Wottel hillig is, so sünd ok de Telgen hillig.

17. Ob nu awer etliche vun de Telgen afbracken sünd, un du, de du en willen Ölbom weerst, büst mank ehr proppt un hest Andeel kregen an de Wottel un den Saft vun den Ölbom. Jer. 11, 16.

18. So wes’ nich stolt gegen de Telgen. Büst du awer stolt gegen se, so schast du weeten, dat du de Wottel nich drägen deihst, sonnern de Wottel dricht di.

[273]

19. So sprickst du: De Telgen sünd intwei braken, darmit ik darin proppt warr. Apost. 13, 46.

20. Dat is gut redt. Se sünd intweibraken wegen ehren Ungloven, du steihst awer dörch den Gloven. Wes’ nich stolt, sonnern wes’ bang. 1. Cor. 10, 12.

21. Hett GOtt de natürlichen Telgen nich verschont, dat He vellicht di ok nich verschonen ward.

22. Darum seh up GOtt Sin Gutheit un Sinen Ernst, de Ernst an de, weke fulln sünd, de Gutheit awer an di, so fern as du an de Gutheit blieven deihst, sunst warst du ok afhaut warrn. Joh. 15, 2. 4. Ebr. 3, 14.

23. Un düsse, so se nich blievt in den Ungloven, ward se inproppt warrn. GOtt kann se wedder inplanten. 2. Cor. 3, 16.

24. Denn so du ut den Ölbom, de vun Natur wild weer, büst uthaut un gegen de Natur in den guden Ölbom inproppt, woveelmehr ward de natürlichen inproppt in ehren egenen Ölbom! Jer. 11, 16.

25. Ik will jug nich vörentholn, leeven Bröder, düsse Heemlichkeit, up dat ji nich stolt sied. Blindheit is Israel tom Deel wedderfahrn, so lang bet de Fülle vun de Heiden ingahn is. Luk. 21, 24.

26. Un also dat ganze Israel selig ward, as schreven steiht: Ut Zion ward kamen, de dar erlösen un afwenden deiht dat gottlose Wesen vun Jakob. 2. Cor. 3, 16. Jes. 59, 20. Ps. 14, 7.

27. Un düt is Min Testament mit ehr, wenn Ik ehr Sünnen warr wegnehmen. Jer. 31, 33.

28. Na dat Evangelium hol Ik se för Fiende wegen jug, awer na de Erwählung hef Ik se leev, um de Vaders wegen.

29. GOtt Sin Gaven un Beropung könnt Em nich leed dohn.

30. Denn gliekerwies as ok ji fröher GOtt nich glovt hebbt, nu awer hebbt ji över ehren Ungloven Barmhartigkeit kregen;

31. Also weern ok düsse nu unglövig, so dat ji nu Barmhartigkeit kriegen künnt, darmit ok se begnadigt warrn kunnen.

32. Denn GOtt hett alles beslaten unner den Ungloven, up dat He Sik över alle erbarmen dä. Gal. 3, 22. Ps. 145, 9. Sir. 18, 12.

33. O, wat för ene Deepe vun Riekdom, vun Weisheit un Erkenntniß GOttes. Wa ganz unbegrieplich sünd Sine Gerichte un unutforschlich Sin Weg! Hiob. 11, 7. Ps. 36, 7.

34. Denn wokeen hett den HErrn Sin Sinn erkennt? Oder wokeen is Sin Ratgever west? Hiob. 15, 8. Jes. 40, 13. Jer. 23, 18. 1. Cor. 2, 16.

35. Oder wokeen hett Em wat fröher geven, dat em dat wedder ward vergollen? Hiob. 41, 2.

36. Denn vun Em un dörch Em un to Em sünd alle Dinge. Em si Ehre in Ewigkeit! Amen.

Dat 12. Kapitel.

1. Ik vermahn jug, leeven Bröder, dörch GOtt Sin Barmhartigkeit, dat ji jug Liever hengeven doht to en Opfer, dat[274] dar lebendig, heilig un GOtt wolgefällig si, wat jug vernünftige GOttesdeenst sin schall. Kap. 6, 13. 1. Thess. 4, 3.

2. Un stellt jug nich düsse Welt gliek, sonnern verwandelt jug dardörch, dat ji jug Gemöth nie makt, up dat ji utpröven mögt, wat dar si GOtt Sin Will, nemlich dat Gude, Wolgefällige un Vullkamene. Eph. 4, 23. 5, 10. 17.

3. Denn ik segg dörch de Gnade, de mi geven is, jedereen mank jug, dat nüms mehr vun sik holln schall, as sik dat gehört, to holln, sonnern dat he vun sik mit Maten holln deiht, jedereen, so as GOtt em todeelt hett dat Mat vun den Gloven. 1. Cor. 7, 7. 17. Kap. 12, 11. Eph. 4, 7.

4. Denn up glieke Wies, as wi an en Liev veele Lidmaten hebbt, awer alle Lidmaten nich desülvigen Geschäfte hebbt. 1. Cor. 12, 12. Eph. 4, 25.

5. Also sünd wi veele en Liev in Christus, awer unner eenanner is ener den annern sin Lidmaat. 1. Cor. 12, 27.

6. Un hebbt mancherlie Gaven, na de Gnad de uns geven is. 1. Cor. 12, 4.

7. Hett jemand de Gav to wiessagen, so gescheeg dat in Övereenstimmung mit den Gloven. Hett jemand en Amt, so paß he up dat Amt. Lehrt jemand, so paß he up de Lehr. 1. Pet. 4, 10. 11.

8. Vermahnt jemand, so paß he up dat Vermahnen. Givt jemand, so gev he eenfaltiglich. Regiert jemand, so si he sorgfaldig. Övt jemand Barmhartigkeit, so doh he dat mit Lust. Matth. 6, 3. 2. Cor. 8, 2. Kap. 9, 7. 13.

9. Lat de Leev nich falsch sin. Haßt dat Böse, hangt an dat Gude. 1. Tim. 1, 5. Ps. 97, 10.

10. De bröderliche Leev mank jug si hartlich. Een keem den annern mit Ehrerwiesung tovör. Eph. 4, 3.

11. West nich ful in dat, wat ji dohn schüllt. West brünstig in den GEist. Schickt jug in de Tied. Offenb. 3, 15. Eph. 5, 16.

12. West fröhlich in Hoffnung, geduldig in Bedröfnis, lat nich af vun dat Gebet. Luk. 10, 20. 1. Thess. 5, 17.

13. Nehmt jug de Hilligen ehr Noth an. Gevt geern Harbarg. 1. Mos. 18, 3. 19, 2. 3. Ebr. 13, 2.

14. Segent de jug verfolgt, segent un flucht nich. Matth. 5, 44. 1. Cor. 4, 12. Apost. 7, 59.

15. Freut jug mit de Fröhlichen un weent mit de Weenenden. Matth. 25, 36.

16. Hebbt eenerlei Sinn unner jug. Trachtet nich na hoge Dinge, sonnern hollt jug to de Niedrigen.

17. Hollt jug nich sülvst för klok. Vergellt nüms Böses mit Böses. West jeden Minschen gegenöver up sin Best bedacht. Jes. 5, 21. 1. Thess. 5, 15.

18. Is dat möglich, so veel an jug is, so hebbt mit alle Minschen Freden. Mark. 9, 50. Ebr. 12, 14.

19. Rächt jug nich sülvst, mine Leeven, sonnern makt Ruum för den Torn, denn dat steiht schreven: De Rache is Min, Ik will vergellen, sprickt de HErr. 3. Mos. 19, 18. Matth. 5, 39. 1. Cor. 6, 7. 5. Mos. 32, 35. Ps. 94, 1. Ebr. 10, 30.

[275]

20. So nu dien Fiend hungert, so gif em wat to eten, hett he Döst, so gif em wat to drinken, wenn du dat deihst, so warrst du fürige Kahlen up sin Kopp sammeln. Spr. 25, 21. 22. Matth. 5, 44.

21. Lat di nich vun dat Böse överwinnen, sonnern överwinn dat Böse mit dat Gude. Weish. 7, 30.

Dat 13. Kapitel.

1. Jedereen si unnerdahn de Obrigkeit, de Macht över em hett. Denn dar is keen Obrigkeit, as alleen vun GOtt. Wo awer en Obrigkeit is, de is vun GOtt verordnet.

2. Wer sik nu gegen de Obrigkeit setten deiht, de weddersett sik GOtt Sin Ordnung. De sik awer weddersetten doht, ward över sik en Strafordeel kriegen.

3. Denn de Regenten sünd nich dar as Afschreckung för dat gude Wark, sonnern för dat Böse. Wist du di awer nich fürchten vör de Obrigkeit, so doh dat Gude, so warrst du Lov vun desülvige hebben. Luk. 22, 25.

4. Denn se is GOtt Sin Deenerin, di to nutz. Deihst du awer Böses, so wes’ bang, denn se driggt dat Swert nich umsunst, se is GOtt Sin Deenerin, en Rächerin to de Straf över den, de schlecht handelt. Ps. 82, 6.

5. Darum is dat nödig, unnerdahn to sin, nich alleen vun wegen de Straf, sonnern wegen dat Geweten. 1. Pet. 2, 13.

6. Ut de Orsak mütt ji ok Stüern geven, denn se is GOtt Sin Deener, de düt Amt tohört.

7. So gevt nu jedereen wat ji schuldig sünd; Stüern den, de Stüern tokummt, Toll den, de Toll tokummt, Ehrfurcht den, de Ehrfurcht tokummt, Ehre den, de Ehre tokummt. Matth. 22, 21. Mark. 12, 17.

8. West nüms wat schuldig, denn dat ji ju mank enanner leev hebbt, denn wer den annern leev hett, de hett dat Gesetz vullbrocht.

9. Denn wat dar seggt is: Du schast nich ehebreken; du schast nich dod maken; du schast nich falsch Tügnis geven, lat di nicks gelüsten; un so dar en anner Gebot mehr is, dat ward in düt Wort begreepen: Du schast din Neegsten leev hebben as di sülvst.

10. De Leev deiht den Neegsten nicks Böses. So is nu de Leev de Erfüllung vun dat Gesetz.

11. Un dewiel dat wi dat weet, nemlich de Tied, dat de Stunn dar is uptostahn vun den Schlap, sintemal unser Heil nu neeger rückt is, as dar wi toeerst glövig worrn sünd. 2. Cor. 6, 2.

12. De Nacht is vörbi, de Dag is herbi kamen, so lat uns afleggen de Warke vun dat Licht. 1. Joh. 2, 8. Eph. 5, 11.

13. Lat uns ehrbar wandeln, as bi Dag, nich mit Freeten un Supen, nich in Untocht un Utschweifungen, nich in Hader un Need. Luk. 21, 34. Eph. 5, 18. Jak. 3, 14.

14. Sonnern treckt an den HErrn JEsus Christus un plegt dat[276] Fleesch, doch so, dat dat nich giel ward. Gal. 3, 27. Kol. 3, 10.

Dat 14. Kapitel.

1. Den Swachen in den Gloven nehmt up un verwirrt de Geweten nich. Kap. 15, 1.

2. De Een glovt, he kann allerlei eten, de awer swach is, den lat Krutwark eten. 1. Mos. 1, 29. Kap. 9, 3.

3. Weke eten deiht, lat den nich den verachten, de nich itt, un weke nich eten deiht, lat den den nich richten, de itt, denn GOtt hett em upnahmen. Kol. 2, 16.

4. Wer büst du, dat du en fremden Knecht richten deihst? He steiht oder fallt sin HErr, he ward awer wol stahn, denn GOtt is mächtig genog em to holln. Matth. 7, 1. Röm. 2, 1. Jak. 4, 12.

5. De Een hollt mehr vun den enen Dag, as vun den annern, de anner awer hollt alle Dag’ gliek. Jedereen wes’ in sin Övertügung gewiß. Gal. 4, 10.

6. Weke nu en besonnern Dag fiern deiht, de deiht dat den HErrn to Leev, un weke nich up den Dag holln deiht, de hollt den HErrn to Leev nich darup. Weke eten deiht, de deiht dat den HErrn to Leev, denn he dankt GOtt, weke nich eten deiht, de itt nich den HErrn to Leev un dankt GOtt. 5. Mos. 8, 10. 1. Cor. 10, 31.

7. Denn keen vun uns levt för sik sülvst, un keen starvt för sik sülvst.

8. Levt wi, so levt wi för den HErrn, starvt wi, so starvt wi för den HErrn. Darum, starvt oder levt wi, so hört wi den HErrn to. Gal. 2, 20. 1. Thess. 5, 10.

9. Denn darto is Christus ok storven un uperstahn un wedder lebendig warn, dat He sowohl över Lebendige as över Dode Herr sien schall. Apost. 10, 42. 2. Cor. 5, 15.

10. Du awer, wat richst du din Broder? Oder du anner, wat verachst du din Broder? Wi ward alle vör Christus Sin Richtstohl henstellt warrn. Luk. 6, 37.

11. Na dat dar schreven steiht: So wahr as Ik leven doh, sprickt de HErr, vör Mi schüllt alle Knee sik bögen, un alle Tungen schüllt GOtt bekennen. Jes. 45, 23. Phil. 2, 10.

12. So ward jedereen för sik sülvst GOtt Rekenschaft geven.

13. Darum lat uns nich mehr Een den annern richten, sonnern dat richtet veelmehr, dat nüms sin Broder Anstot oder Argernis geven schall. Matth. 18, 7.

14. Ik weet un bün gewiß in den HErrn JEsus Christ, dat dar nicks Gemeenes is an sik sülvst, ahn alleen de dat reken deiht för gemeen, densülvigen is dat gemeen. Matth. 15, 11.

15. Wenn awer din Broder een Spies wegen bedröwt ward, so wandelst du all nich mehr na de Leev. Min leeve Broder, richt doch nich den mit din Spies to Grunn, för den Christus storven is.

16. Darum sorgt darvör, dat ju Schatz nich verlästert ward.

[277]

17. Denn dat Riek GOttes is nich Eten un Drinken, sonnern Gerechtigkeit un Freden un Freud in den heiligen GEist. Luk. 17, 20.

18. Wer darinnen Christus deenen deiht, de is GOtt gefällig un de Minschen angenehm. 1. Thess. 2, 15.

19