The Project Gutenberg EBook of Reisontmoetingen van Joachim
Polsbroekerwoud en zijne Vrienden, by Vlerk

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.net


Title: Reisontmoetingen van Joachim Polsbroekerwoud en zijne Vrienden

Author: Vlerk

Commentator: W.F.C. van Laak

Release Date: July 21, 2008 [EBook #26100]

Language: Dutch

Character set encoding: ISO-8859-1

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REISONTMOETINGEN VAN JOACHIM ***




Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
Proofreading Team at http://www.pgdp.net/








						REISONTMOETINGEN

							  VAN

					JOACHIM POLSBROEKERWOUD

					   en zijne Vrienden.

						   Uitgegeven
							  door

							 VLERK.



						 Geïllustreerd.

					   Arnhem--Nijmegen,

					 Gebrs. E. & M. Cohen.








			  Gedrukt bij Karel F. Misset, Arnhem.






Voorwoord.


De "Reisontmoetingen van Joachim Polsbroekerwoud en zijne vrienden"
werden in 1840 te Amsterdam voor het eerst uitgegeven. In twaalf
nummers van 24 bladzijden kwamen de afleveringen uit, elk voorzien
van eene plaat en van een omslag met geestige randversiering.

Het geheel valt merkwaardig in het genre van Dickens: hoofdonderwerp,
stemming, stijl, platen en titelversiering. Bij den eersten oogopslag
herkent men de uitgave van de Pickwick! Hendrik Frijlink te Amsterdam,
die deze twaalf afleveringen à 30 cents uitgaf, heeft gezorgd voor
eene keurige en smaakvolle uitvoering, weelderig genoeg voor dien
tijd, terwijl de octavobladzijden met eene kleine, maar fraaie,
scherpgeteekende letter zijn afgedrukt. Een boek, dat f 3,60 gekost
heeft en dat dus den uitgever van het Leeskabinet tot eer en tot
voordeel kon strekken.

Hoe ging mijn hart open, toen ik die afleveringen na eene halve eeuw
wederzag! In mijn prille jeugd had ik ze op eene bovenkamer in mijn
vaders huis tusschen andere letterkundige en nuttige boeken gevonden
en voor den dag gehaald. Gij kunt begrijpen, dat een knaap van een
tiental of een twaalftal jaren het eerst naar de boeken grijpt, die
door prentwerk aantrekkelijk gemaakt zijn! Ik kende toen reeds het een
en ander van Dickens uit de vertaling, die in tal van afleveringen
van het "Leeskabinet" voorkwam, een allergezelligst maandschrift,
dat ook door Frijlink uitgegeven werd en waarvan enkele jaargangen op
denzelfden zolder lagen opgestapeld. De platen in het Leeskabinet en
die van de "Reisontmoetingen" hadden iets van elkaar en zoo meende ik
toen reeds iets van de navolging te bespeuren. De prentjes brachten
mij aan 't lezen; ik las toen rijp en groen, en de humor van dit boek
boeide mij.

Die humor deed mij te meer pleizier, omdat ik er weldra eenige
inlichtingen bij ontving van vader en moeder.

Ja, ja, zoo werd mij gezegd, dat was dat grappige boek van Oome
Bernard, van Bernard Gewin, die het als student of proponent geschreven
had en die nu reeds lang een deftig predikant was.

De schrijver was wel niet rechtstreeks van de familie, maar het
scheelde toch niet veel, want hij was de zwager van eene tante van
mij. Hij kwam als student nog al eens op de pastorie te Oudshoorn
bij Leiden een bezoek brengen en was dan zeer vriendelijk voor mijne
zuster, toenmaals nog een kind. "Oome Bernard",--zoo werd hij nog
dikwijls genoemd--was dus een huisvriend, aan wien men ook later
gaarne dacht. Hij studeerde te Leiden in dezelfde jaren, toen daar
ook nog twee andere Theologen waren, zijne vrienden Nicolaas Beets
en Johannes Petrus Hasebroek; dit drietal ging ook vriendschappelijk
om met J. Kneppelhout, die evenwel een jurist was, zonder examens
te doen. Zij vormden een soort van clubje en hielden veel van
letterkunde. Zij hadden als talentvolle jonge mannen iets later elk
een boek geschreven onder een' aangenomen naam. De een was Hildebrand,
de ander Jonathan, de derde trad op als Klikspaan.

Hij, Gewin, had den naam van Vlerk aangenomen. Toen zij, of ten minste
een paar van hen, een reisje langs den Rijn en naar Zwitserland gedaan
hadden, had Gewin daar eene beschrijving van gemaakt, natuurlijk met
allerlei bijwerk en verandering van namen en omstandigheden.

Die goede, vroolijke Gewin was een liefhebber van grappen. Had hij
niet als student een' grooten brief aan mijne ouders geschreven, een'
brief zoo ontzaglijk, dat het vel sterk en dik papier wel eene geheele
tafel bedekte? Daarin had hij schertsend in Bijbelstijl, in de tale
Kanaäns, allerhande nieuwtjes medegedeeld, aardig te zamengebracht,
met geestige afwisseling van het een op het ander overgaand.



Nu ligt dat boek over Polsbroekerwoud hier voor mij als eene
vriendelijke herinnering aan de roemvolle dagen der vernieuwing
onzer Letterkunde.

Het werk is zeldzaam geworden. Het zou menigeen moeilijk vallen er een
tweede exemplaar naast te leggen! Zelfs oude bezitters van dit werk
zijn het allengs kwijt geraakt. Ook wijlen de Heer J. Kneppelhout
op den Hemelschen Berg bij Oosterbeek, niet ver van Arnhem, had het
vroeger in zijne boekerij, maar het is er niet meer te vinden: een
herdruk is het eenige middel om het aan de leesgrage wereld weder in
handen te spelen.

Buitendien is een herdruk niet ongewettigd. Dit boek immers
vertegenwoordigt met eenige andere uit denzelfden tijd, een belangrijk
tijdperk uit de geschiedenis onzer vaderlandsche Letterkunde.

Ik denk hier aan het optreden der Romantische school in ons land. Met
het woord school bedoel ik hier eigenlijk alleen eene richting,
een overhellen tot wat toenmaals nieuw was in Europa.

Sedert de dagen der zestiende en zeventiende eeuw, de bekende
Herleving der Letteren, was de geestdrift voor het schoone der
Klassieke Grieksche en Romeinsche oudheid eenigszins bekoeld.

De navolging op slaafschen trant van steeds dezelfde verhalen in
telkens denzelfden vorm begon bij mannen van gunstigen aanleg walging
te verwekken. Geruimen tijd had men begrepen, dat de wereldbeschouwing
en de nieuwerwetsche gevoelens evenals de met het heidendom van Rome
en Griekenland niet meer strookende begrippen onmogelijk in de oude
phraseologie te persen waren. De geleerden hadden het weliswaar nog
lang volgehouden er behagen in te scheppen, als zij eenige volzinnen
tegenkwamen, die geheel of gedeeltelijk uit de oude schrijvers vertaald
of nagevolgd waren, maar het groote publiek bleef daar koud voor en
liet zich op den duur niet bedotten.

Ook zij, die met de oude letteren niet bekend waren, begonnen in de
nieuwe talen als dichters en schrijvers roem te oogsten. Sommigen
werden alom gevierd, ja wereldberoemd, die nooit Grieksch of Latijn
hadden verstaan.

Andere voortbrengselen van den menschelijken geest begonnen daarom
meer de aandacht te trekken. Zoowel de stukken oude poëzie uit de
Middeleeuwen, als andere uitingen van het Europeesche genie werden nog
eens voor den dag gehaald en geprezen. Stukken, die in den boezem des
volks waren ontstaan en die menigmaal onder de mindere bevolking in
onooglijke blauwbloekjes een bijna verborgen leven leidden, ja, die
soms in de verhalen der dorpelingen een gebrekkig voortbestaan hadden
gevonden of slechts leefden in den mond der zangers in achterhoeken
of kermisbuurten, zulke stukken nationaal volksleven waren reeds lang
in Frankrijk en later in Engeland en Duitschland door geleerden of
wijzen aan de kenners aangeprezen. Deze werden nu voortaan bestudeerd.

Poëzie scheen iets nationaals te zijn geworden en bleef niet langer
een soort van geleerdheid van een enkel individu, behoorende tot de
"Republiek der Letteren".

En toch bleek ook weder, dat de Poëzie iets internationaals was, meer
dan eenige zaak ter wereld. Maar men lette nu ook op de dichters van
het verre Oosten en legde opnieuw de hand op den ouden, bekenden
Bijbel, maar om daar het _menschelijke_ te bestudeeren, als een
product van dezelfde dichterlijke geestdrift, die ook elders werkzaam
geweest was. Men stelde zelfs eene vergelijking in van het schoone,
dat zich overal bij Perzen en Indiërs, bij Mohammedanen en heidenen
evenals bij de oudste Germaansche stammen had voorgedaan.

Ja, overal had men poëzie gevonden, en alle volken hadden, zoo bewees
men, hunne eigen opvattingen en vormen gehad, en zelf gevonden, terwijl
het eene volk niet uitsluitend een voorrecht bezat boven alle andere.

Zoo werd nu niet langer _de tijd der Middeleeuwen_ verwaarloosd en in
de verschillende landen werd _het echt nationale_ weder opgezocht. De
deftigheid en stijfheid, die men zich eigen had gemaakt, denkende,
dat dit bij de Grieken en Romeinen zoo was en die men dus ook had
willen nabootsen als de eenige, ware, orthodox klassieke manier,
ze werd eenvoudig uitgelachen en ter zijde gesteld.

_De natuur_, die men niet meer door de oogen der Grieken of Romeinen,
der geleerden of pedanten bekijken wilde, maar die de gansche wereld
door Buffon had leeren kennen en door Rousseau had leeren liefhebben,
de natuur, en _de rede_, beide door de Fransche omwenteling op den
troon gezet, ze werden voortaan met ongekende geestdrift als eene
nieuwe ontdekking geprezen en gevierd.

Er was een geslacht opgetreden, dat groote dingen had gedaan of
groote omwentelingen had bijgewoond en eene reuzenworsteling had
doorleefd. Met den durf der vermetelheid werd veel over boord geworpen,
dat lang voor heilig en onaantastbaar gegolden had.

Geen wonder dat men lachte met de regelen der klassiek gevormde
geleerden, dat men brak met de uitspraken van Boileau, dat de
Fransche Académie niet meer alle gezag behield en dat men in brutalen
overmoed of dichterlijke dweepzucht alle vormen schond van conventie
of pruikendienst.

Het was in de hoogste mate schokkend voor sommige bedeesde zielen,
maar er was niets meer aan te doen: een ongekende maat van _vrijheid_
begon zich overal baan te breken.

Het proza en de poëzie vertoonden er dagelijks de sporen van.

Wij stippen slechts even aan, wat er gebeurde in de drie voorname
genres van letterkunde: in 't lyrische, in 't epische en in 't
dramatische deel der moderne poëzie.



Daar, waar de dichter zijn eigen gevoel te kennen wilde geven, zijn
vreugde en zijn leed, had hij het steeds gedaan en bleef hij dat doen
naar de mate zijner kracht. Maar met een hartstocht, nimmer voorheen
vertoond, trok hij zich thans de meest onderscheidene dingen aan,
verheugde zich met al wat op aarde schoon, goed of waar was en was in
zijn gansche ziel geroerd over 't minste dat betreurd kon worden in
't rijke leven van plant, dier of mensch. Zelfs 't leven van gesteenten
en delfstoffen in hun opkomen en vergaan scheen eene echo te vinden in
't kloppen van 's dichters hart. Zoo was het op 't gebied der _Lyriek_.

Waar zich in vroeger jaren de schrijver voornamelijk beijverde
avonturen van oorlog of liefde als geheel persoonlijk te schilderen
en alleen in hoogsten ernst te behandelen, daar werd voortaan in den
roman het _nationale_ opgezocht, de _historische waarheid_ weergegeven,
de _plaatselijke kleur_ aangebracht en _de humor_ van den schrijver
geopenbaard. Zoo werd _het epische_ geheel tot iets anders gemaakt.

Met het Tooneel ging men nog veel meer revolutionair te werk. De oude
comedie was niets dan scherts geweest, de klassieke tragedie niets
dan hooge ernst.

Reeds de achttiende eeuw begon met de drama's van Shakespeare op te
hemelen en alle eer werd hun weldra gegund: die drama's hadden weinig
gemeens met de oude Grieksche en werden meer en meer als voorbeelden
van dichterlijk schoon gehuldigd.

Het werd een vast gebruik, dat geestigheden en vroolijke zetten niet
geweerd behoefden te worden uit welk tooneelstuk dan ook. Niet de
vorsten alleen bleven de helden der ernstigste stukken, ook de kleinen
en armen werden soms onder de hoofdpersonen opgenomen. De tijd, waarin
de gebeurtenissen plaats hadden, werd geheel genomen, zooals men het
noodig oordeelde, zoodat een tiental van jaren soms verliep tusschen
het eene bedrijf en het ander. De schrijvers durfden alles te doen,
wat zij maar wilden.

Groote dichters waren daarin voorgegaan. Zoo werd het Drama aan
willekeur prijsgegeven.

Onder de mannen, wier naam verbonden werd aan al deze vernieuwingen of
aan sommige er van, werden met evenveel geestdrift als bewondering
Byron en Walter Scott genoemd, Goethe en Schiller, Lamartine en
Victor Hugo.



Geen wonder, dat menig student aan onze Akademiën een groot deel van
zijnen tijd afzonderde om te doen wat men noemde met eene uitdrukking,
die niet meer tot dien tijd behoorde: "offeren aan de Muzen!"

Zooals de jongelui in de zestiende eeuw, die in de nationale
letterkunde van hunnen tijd slechts wansmaak en gebrek aan stijl
konden aantreffen, zich met hartstocht wierpen op de schriften der
Grieken en Romeinen, zoo wilden de beschaafde jongelui in de jaren
van 20 tot 40 der negentiende eeuw, de geniale schrijvers, daareven
opgenoemd, als de hoofdleiders erkennen van allen goeden smaak en
als de profeten van het ware, schoone en goede.

Zelfs Bilderdijks leerlingen en bewonderaars moesten naar deze groote
geesten luisteren.



De vier Leidsche studenten, in den aanvang van deze inleiding genoemd,
dweepten met de helden der nieuwe letterkundige richting. Zij lazen
zoo mogelijk ieder nieuw geschrift, dat in denzelfden geest viel en zij
schaamden zich niet de producten uit den vreemde te importeeren. Menige
bladzijde, die hen aantrok, werd vertaald, menige, gedachte, die hen
trof, werd overgenomen! Ja, zij oefenden zich onwillekeurig in het
navolgen van dezelfde wijze van doen.

Wat Jacob van Lennep en Izaäk da Costa niet hadden kunnen laten,
hoe zouden Hildebrand, Klikspaan en Jonathan dat hebben kunnen doen?

Hildebrand en Jonathan waren in hunne prozavorming geheel onder den
indruk geraakt van wat de Engelschen _humor_ hebben genoemd. Het was
dat spelen van den geest met den ernst en met de scherts, met het
groote en het kleine, met het roerende en het potsierlijke. Het was
het opmerken van de waarheid en van het natuurlijke in alle dingen
en onder iedere omstandigheid. Het was vooral de wijsheid van den
hoogontwikkelde en daarmede gepaard de hartelijkheid en innigheid
van den zedelijk gemoedelijken mensch.

Zij, de toekomstige Zondagspredikers, men zou haast zeggen: bij de
gratie Gods, ze konden niet de gelegenheid verloren laten gaan om
in het letterkundige alledagpredikers te worden door hun vriendelijk
humoristische critiek op het dagelijksch leven van vele alledaagsche
menschenkinderen in hunne omgeving.

Al heeft hun vriend Vlerk het niet zoover gebracht in het aantal
herdrukken tot nog toe als zij, zoo moeten wij hem toch in éénen adem
met hen noemen.

Hoe men hem ook beoordeele,--en een man als Potgieter, eens de criticus
van "de Gids", beoordeelde hem niet zacht, Vlerk heeft nog meer dan
zijne vrienden getoond in welke letterkundige atmosfeer hij leefde.

Hij schijnt zich te hebben voorgesteld in dit boek over Polsbroekerwoud
en zijne vrienden bij elkander te geven ongeveer al wat de Romantiek
in dien tijd eigenaardigs had.

Eigen, persoonlijke opmerkingen overal, humoristische uitweidingen,
afgewisseld door de stelselmatige opsomming van de vier of vijf
oordeelvellingen der vier of vijf reizigers omtrent al wat ze zien
of beleven. Daarbij de zoete dweperij van een der vrienden, die een
echt ontvlambaar jong hart bezit. Tot tegenstelling laat zich bij
iedere gelegenheid de zwaartillende Holstaff hooren, die de donkerste
schakeeringen der melancholie alom weet aan te brengen met een stillen
wellust, eene betere zaak overwaardig. Dat alles gelijkt nu en dan op
een van te voren opgemaakt stelsel, dat in alle onderdeelen uitgevoerd
is naar een onwrikbaar besluit.

Zoo moeten er dan ook onverwachte avonturen plaatshebben, schaking,
moeite met de policie en minstens één erg hartstochtelijk, hoogst
tragisch tooneel. De persoon van Polsbroekerwoud wandelt tusschen dat
alles door als een type van het oude Hollandsche burgermannetje. Dat
hij een der gepromoveerde vrienden is, gewezen student en Rotterdammer
van geboorte, is misschien eene kleine vergissing, want hij is veeleer
een jongere broeder van Stastok, dan een vriend uit den kring van
Hildebrand.

Doch, zooals hij daar treilt en zeilt, is hij een van de personen,
die leven brengen en afwisseling in deze Romantische brouwerij.

Het zal menigeen niet berouwen deze reisontmoetingen te hebben ter
hand genomen, ja enkelen zullen met dankbaarheid in den schrijver den
opgeruimden zin herkennen van Veervlug zelven, die onder den naam
van Vlerk al zijnen humor heeft willen laten uitrazen, vóórdat hij
als Bernard Gewin een beroep aanvaardde naar een stil en nederig dorp.

Sic transit gloria mundi!

Hij zal weldra aan andere dingen moeten denken. "Nu moet ik Pols
nog afmaken, want Frijlink wil absoluut, dat het afkomt. Uit zijn
boekverkopersoogen gezien, heeft hij gelijk. Ik wou dat het uit was"
zoo schrijft hij aan zijnen vriend Kneppelhout. En een weinig verder:
"Wat zitten die vrienden H. en B. stil. Daar komt nooit meer iets
van hen uit." Dit doelt natuurlijk op Hasebroek en Beets, reeds lang
voór hem op hunne dorpspastorie. Nu, in deze vergiste hij zich: er
zou nog wel iets van hen uitkomen. Maar van Vlerk zou de Pers niets
meer zien. "Ik bewaar liefst mijn incognito", schrijft hij in een'
anderen brief aan den man, die nooit zou ophouden te schrijven,
dan wanneer het hem onmogelijk worden zou.

Voortaan zou Bernard Gewin de deftigheid bewaren voor het groote
publiek en doen alsof hij nooit den luchtigen Vlerk gekend had.


	Arnhem, Augustus 1902.

	W. F. C. van Laak.








HOOFDSTUK I.

    Kennismaking met de Hoofdpersonen.


Ik ken vreemdelingen, die, van de Schiezijde Rotterdam binnenkomende,
volstrekt niet verrukt waren over de entrée van den Oppert. En toch,
de straat is lang en nauw en drok, de huizen zijn hoog en smal,
en in een aantal derzelve wordt een koek- of broodbakkersaffaire
uitgeoefend; eene menigte niet al te zindelijk gekleede kinderen
beweegt zich op de stoepen, en vele moeders, die Mietje of Jantje of
Klaasje roepen, stellen hare longen op eene zware proef, daar bijna
altijd overrijwagens, met rammelend ijzer beladen, over de ongelijke
keisteenen voortrollen. Zoo is het evenwel alleen in het begin: een
weinig verder is het gewoel minder en ziet men deftige woningen het
hooge dak verheffen, en vooral aan de zijde van het Turfmarktje zijn
er zulke, dat men verwonderd staat, hoe zij in dit gedeelte der stad
zijn verdwaald geraakt.

Die verwondering houdt evenwel op wanneer men bespeurt, dat deze huizen
van achteren aan de vaart voor groente- en marktschepen uitkomen,
en dat aan de meesten een houtvlotje annex is, op palen in het water
vastgeheid. Deze vlotjes zijn met hekjes omgeven, en over die hekjes
hangen gewoonlijk theedoeken of luiers te droogen, en achter die
doeken staan potten met bloemen en hier en daar eene tuinbank, en om
de illusie nog te vermeerderen, hangt aan sommige achtermuren eene
leeuwerikkooi of duiventil. Dit alles hebben de Oppertbewoners aan de
Turfmarktzijde vooruit boven de Oppertbewoners aan de Slijkvaartzijde.

Het was dus niet vreemd, dat de oude Heer Polsbroekerwoud, toen
hij na vele jaren handelens rijk was geworden, de weinige jaren,
die hem tot rusten overbleven, besloot door te brengen in een huis,
met houtvlot en erve, gelegen aan de oostzijde van den Oppert. Hoe
gaarne had de goede grijsaard daar in zijn eigen woning zijne gade,
die met hem had gezwoegd en met hem was oud geworden, bij zich
gezien! Maar helaas! daags na den aankoop van het huis, stierf zij;
zij zag Kanaän, en mogt het niet binnengaan. Eenzaam leefde hij dus,
maar toch gerust en gelukkig, en in de zomervacantie kwam zijn eenige
zoon, die een geleerde moest worden, en dus in Leyden op kamers woonde,
zijne rust met hem deelen. Acht jaren mogt de oude man al dat geluk
smaken. Elken dag zagen de buren hem op zijne buitenplaats, zoo als hij
zijn houtvlotje noemde, te voorschijn komen, en met welgevallen staren
op zijne potjes met palm, primula veris, goudsbloemen en balsamines,
die elkander afwisselden en tusschen de groenhouten bakken met oguba
en hortensia waren geplaatst.--En toen hij nu op een zomer-avond,
onverwacht en zonder smart, op zijne buitenplaats de eeuwige rust
inging, was hij gelukkig in het denkbeeld, dat zijn lieve Joachim,
die juist volleerd van de Akademie was te huis gekomen, de vruchten van
zijnen arbeid mogt plukken, en een zorgeloos en rustig leven leiden.

En Joachim, die goed was als zijn vader, en rust beminnend als deze
in het laatst van zijn leven, en huishoudelijk als zijne moeder,
betrok de woning in den Oppert. Daar leefde hij een weinig minder
eenvoudig dan de oude Heer, daar hij aan de Akademie geleerd had,
dat een mensch meer noodig heeft, dan een burgerman wel vermoedt;
maar toch, hij was matig en bedaard. Hij behoorde tot die gelukkigen,
die verwonderlijk weinig hartstogten te bestrijden hebben, die eene
gemakkelijke ledigheid de aangenaamste occupatie rekenen, en die even
weinig dorst naar genot als naar kennis hebben.

Op een warmen zomer-avond, eenige jaren na zijne komst in Rotterdam,
liep onze vriend de tuinkamer langzaam op en neder, en liet met
welgevallen zijn oog gaan op de keurige rangschikking van vijf Goudsche
pijpen, die met tabaksdoos, komfoor en andere rookbehoeften op de
tafel waren geplaatst. Eene flesch Rijnwijn, die den hoogdravenden
naam _Johannisberger_ op de etiquette voerde, maar, blijkens den prijs
en de onbekrompen vermenging met waterdeelen, waarschijnlijk niet uit
den slotkelder van Metternich ontboden was, stond, door een vijftal
groene glazen omringd, op een blaadje, naast de pijpen, op de tafel.

"Heeft Mijnheer nu nog iets verders te belasten?" vroeg Mijntje
binnenkomende, terwijl zij met haar voorschoot een overgebleven stofje
van een mahonijhouten stoel verwijderde.

Mijntje was eene bedaagde dienstmaagd, die reeds bij den ouden Heer
Polsbroekerwoud gewoond had, die met vele andere zaken aan Joachim
als erfdeel was nagelaten, en steeds met een oog van welgevallen den
Jongenheer Joachim aanschouwde, dien zij, o zoo klein! had gekend, en
nog wel op den arm had gedragen. De Jongeheer was evenwel sinds dien
tijd veel veranderd, want hij was nu een volwassen (schoon nog geen
vijf voeten lang) persoon van 34 jaren; maar Mijntje was nog dezelfde,
althans in hare gedachten, schoon de bakkersknecht zoo veel praatjes
niet meer met haar maakte, en de slager niet meer zoo ondeugend was
als voor 32 jaren. Maar in trouw en eerlijkheid en liefde voor de
familie Polsbroekerwoud was waarlijk Mijntje nog dezelfde.

"Ik dank u, kind!" zeide Joachim, terwijl hij een knoop van zijn
lichtblaauw jasje losmaakte, waardoor zijn zwart cachemiren vest
zich geheel vertoonde, zonder evenwel iets meer van den merinossen
(luchtigen en toch deftigen) pantalon te doen zien. "Ik dank u;
de Heeren kunnen nu komen, als zij willen."

Dit konden evenwel de Heeren, die verwacht werden, niet; want zij zaten
in de diligence, die naar Rotterdam reed, en de aankomst aldaar hing
meer af van den voerman, die de paarden voortzweepte, of misschien
van de paarden, die aan de zweepslagen lang gewoon waren, dan van
den wil der in de builkast voorthotsende Heeren.

"Maar, Mijntje!" dus ging Joachim voort: "gij weet nu, dat wij morgen
op reis gaan." (Dit gezegde van Joachim was volkomen overbodig, daar
Mijntje het reeds wist, toen voor vier maanden het reisplan gemaakt
was, daar zij het daarenboven in de laatste dagen bij het inpakken
van ieder stuk reisgoed had gehoord, daar zij bij elke commissie had
moeten zeggen, dat het haast had, omdat Mijnheer Donderdag op reis
ging, enz.) "Dus, Mijntje! is nu alles goed in orde?"

"Ja, Mijnheer! alles is klaar; uw koffer gepakt; uw valies gesloten;
op uw ransel heb ik de laarzen gebonden. Maar ... wat ik zeggen wilde,
Mijnheer! daar is hier eene houten pijp bezorgd. Is dat ook voor
Mijnheer? UE. rookt immers niet?"

"Ja, kind! dat is nu wel zoo, maar op reis leert men dat misschien
aan. En hier in dit land kan men al die dingen zoo goed krijgen. In
Duitschland weet ik niet, of ze wel van die moffenpijpen verkoopen. In
allen gevalle, ik hèb ze nu vast. Steek ze maar in het zijzakje van
mijn ransel."

Daar werd gescheld; Polsbroekerwoud keek door het raam naar beneden,
en zag de vier verwachte reis-compagnons op de stoep staan, terwijl
Mijntje met ijver de trappen afslofte, om de voordeur open te doen.

De Heeren nu, die gescheld hadden en per diligence van Haarlem en
Leyden kwamen, om gezamenlijk met hunnen vriend Polsbroekerwoud
een reisje naar Duitschland en Zwitserland te ondernemen, waren
de volgende:

Eduard van Torteltak, een jongeling van 23 jaren, schoon van aangezicht
en bevallig van statuur, aardig in gezelschap, maar van die schoonheid
en bevalligheid en aardigheid ook ten volle bewust. Hij had het
reisplan, door een der vrienden geopperd, gretig aangenomen, ja wel,
omdat hij gaarne Duitschland en Zwitserland ook eens zien wilde,
maar toch ook, omdat hij het effect van zijn persoon op de vreemde
meisjes wilde observeren. Daarom was het hem ook niet onaangenaam,
dat de compagnons, die hij bij zich zag, alle kennelijk minder
mooije jongens waren en zich met minder smaak kleedden dan hij. Hij
had zijn zoogenaamd los en gemakkelijk reiskostuum aan, dat hem tot
nog toe evenwel zeer ongemakkelijk was; want de polonaise, die zijne
taille heerlijk deed uitkomen, deed ook menigen zweetdroppel, welke
zich anders die moeite niet zou gegeven hebben, uit zijne poriën te
voorschijn komen.

August Holstaff, van den ouderdom van Torteltak, maar ook slechts in
dit opzigt aan hem gelijk; want hij was een ingedrongen persoontje,
op wiens gelaat monumenten voor eens geheerscht hebbende kinderpokken
waren opgerigt. Hij had dan ook niet veel met zijn persoon op,
gelijk hij trouwens met niemand hoog liep, die een gewoon en
dragelijk gelukkig mensch was. Maar was men een weinig ongelukkig,
bijzonder indien men smart van eenen poëtischen aard had, o! dan was
hij medegevoelig en medelijdende. Maar hij bleef overigens, naar den
smaak van ongelukkigen, wat al te lijdelijk. Hij gevoelde niets voor de
natuur, zoolang de zon helder scheen; maar als de maan was opgegaan,
dan was het heerlijk. Eene bloeijende roos trok zijne aandacht niet;
maar waren de bladeren door een toeval, liefst door hagel, afgevallen,
dan ... o, dan!--Een heerlijk gebouw ging hij met verachting voorbij;
maar eene ruïne! ... o, eene ruïne!--Zijne vrienden verweten hem
wel eens, dat hij voor niets dan voor ziekelijkheid sympathie had,
en dat hij nooit een frisch, bevallig meisje, maar eene sukkelende,
teringachtige schoonheid voor zijne gade zou verkiezen.--August
Holstaff was anders een goed mensch, alleen een weinig onbruikbaar
in de zamenleving. Hij had lange, geelblonde, sluike haren, en was
nooit naar de mode gekleed.

Jan Veervlug was, behalve Joachim Polsbroekerwoud, de oudste van het
reisgezelschap. Hij was evenwel niet zulk een bedaard en bezadigd
jongeling als deze, maar zeer opgewonden en vurig. Ontvankelijk voor
den indruk van ieder oogenblik, uitte hij zich terstond, en was daarom
niet altijd consequent; maar hij wist dit, en maakte daarop ook geen
aanspraak. Hij gaf zichzelven geen rekenschap van de indrukken, die
hij ontving, en bespaarde zich daardoor de onaangename gewaarwording
van te ontdekken, dat hij met niets zijn voordeel gedaan had. Hij was
een bewonderaar van al wat groot en edel was, omdat het hem trof. Hij
staarde met verrukking schoone natuurtooneelen aan, wanneer ze niet
te lang achtereen voor hem geopend waren: want slechts _en gros_ kon
hij genieten; _en detail_ had hij er niets aan. Daarom was nieuwheid
voor hem altijd eene bekoorlijkheid. Hij kon nooit luisteren naar de
bezadigde taal van zijnen vriend Joachim, dat deze hem moeijelijk
vergeven kon; trouwens, hij kon naar niemand luisteren, ook niet
naar zichzelven. Hij las veel en onbegrijpelijk schielijk, omdat hij
onbegrijpelijk onattent las. Hij dweepte met krachtige dichterlijke
taal, maar ook met hoogdravende ondichterlijke bombast. Voor het
overige had hij nu en dan een aardigen inval, maar hij studeerde veel
op calembourgs, en vooral op namen.

Dionysius de Morder had, behalve dat hij een weinig scheel zag, niets
opmerkelijks. Hij was wel goed, maar had veel onaangenaams. Hij was
wantrouwend en ontevreden. Somwijlen in kleine dingen teleurgesteld,
had hij het zich in het hoofd gebragt, dat hij in alles moest
teleurgesteld worden. Gebeurde dit nu en dan, o ja! hij had het
wel gedacht! Maar gebeurde het niet, en liep alles mee, dan was
hij ontevreden, omdat het niet uitkwam, zooals hij gedacht had. Hoe
het ook ging, daar hij nooit het aangename en gelukkige opmerkte,
maar zich bij voorkeur bij het contrarie bepaalde, scheen hij,
anderen gelukkig en vroolijk ziende, zichzelven toe een rampzalige
speelbal van een balsturig noodlot te zijn. Daar hij bij dat alles
scheel zag, meende hij, dat alle menschen hem scheel aanzagen. Zag
hij fluisteren, hij vreesde dupe te wezen; hoorde hij een gesprek,
waarvan hij het onderwerp niet begreep, men zou hem wel bespotten. Dit
een en ander maakte, dat de man voor zichzelven niet direct gelukkig
was; hij was dan ook zoo gewoon, om zich ongelukkig te gevoelen en
alle smarten en rampen als zijn privaat erfdeel te beschouwen, dat,
was er iemand, die zijn been brak, hij zich verwonderde, dat hij zelf
nog gaan kon. Brandde er een huis af, hij begreep niet door welk
toeval het zijne gespaard was. Met dat al, hij was goed en hield
veel van zijne vrienden, deed zelf niemand iets onaangenaams aan,
en was tevreden, als hij op den duur maar iemand had, die zijne
klagten wilden aanhooren. Hij ging nu reizen, schoon hij overtuigd
was, dat allerhande akelige reisontmoetingen zijn deel zouden zijn;
dat het weer voortdurend slecht zou wezen, diligences zouden breken,
logementen afbranden, steden overstroomd worden, rotsklompen hem zouden
verpletteren, sneeuwvallen op hem neerstorten, gidsen moorddadige
aanslagen doen, rooverbenden hem uitplunderen, en eindelijk dat niets
van hetgeen hij zien zou, mooi of belangrijk zou wezen, juist omdat
hij het zich mooi of belangrijk had voorgesteld.

Deze waren de personen, die vergezeld van koffers, valiezen en ransels,
zich op de stoep bij den Heer Joachim Polsbroekerwoud bevonden, en,
na door Mijntje te zijn opengedaan, niet zonder gedruisch te trappen
opstoven.

"Dag, Pols! Dag, Pols! Dag, Joachim!" klonk het uit vier monden
te gelijk.

"Dag, goede vrienden!" zei Pols zeer goedig; en nu--om iets te zeggen,
dat waar doch onnoodig was, want Polsbroekerwoud zei gaarne iets dat
waar doch onnoodig was--"de diligence is, dunkt mij, juist op zijn
tijd aan."

"Dat moet wel zijn," zei Holstaff, "want de koetsier sloeg de paarden
onmenschelijk. Ik had in mijne ziel deernis met de arme dieren. Ik
dacht, dat zij zich dood zouden loopen."

"Als zij dan dood toch maar geloopen hadden," zei Veervlug, niet
zonder dit gezegde nog al aardig te vinden.

"Nu, die is goed, Jan!" zei Torteltak; "maar het stoof verduiveld in
die menschendoos."

"Dat komt," zei Joachim, "omdat het zeer warm geweest is en in geen
vier dagen geregend heeft." Deze opmerking van Polsbroekerwoud was
zeer juist.

"Pols, wat zijn hier weinig mooie meisjes in de stad!" ging Torteltak
voort; "ten minste, ik heb niets dan dagelijksche gezigtjes gezien."

"Je moet ook op Zondag komen, om Zondaggezigtjes te zien," grinnikte
Jan.

"Ja, maar," redeneerde Dionysius de Morder, "het zou ook wel raar
zijn, indien _wij_ juist de mooije meisjes gezien hadden. Ik houd
mij verzekerd, dat er vele zullen zijn, maar die hebben zich juist,
nu wij er zijn, niet vertoond. Het is of alles er op aangelegd wordt,
om mij tegen te werken. Daar is nu het weer. Nu wij het niet noodig
hadden, is het helder en mooi. Wacht maar! als wij het behoeven voor
een heerlijke landstreek, dan zou het mij verwonderen als het niet
regende of mistte."

Deze redenering van Dionysius de Morder was zoo in zijn gewone manier
en werd niet geïnterrumpeerd, daar Torteltak terwijl zijne polonaise
met een klein zakborsteltje schoonmaakte, en zich niet kon begrijpen,
dat de spiegel bij Polsbroekerwoud in zulk een donkeren hoek hing;
daar Holstaff nog altijd aan de arme paarden dacht en zuchtte;
Veervlug op een _jeu de mots_ peinsde, dat niet lukken wilde, en
Joachim veel te goedhartig was, om iemand in de rede te vallen,
en daarenboven niets wist om zijn vriend in een goede luim te brengen.

Intusschen kwamen de Heeren tot zitten, tot pijpenrooken en tot
Rijnwijndrinken. De goede Polsbroekerwoud voorzag in alle behoeften,
en ging daarin met de meest mogelijke bedaardheid, maar tevens met
zijne gewone bedrijvigheid te werk. Eindelijk kwam hij tot rust, en
nu op zijn gemak gaande zitten, of liever op zijnen stoel wippende,
hingen zijne beenen met eene zekere ongedwongenheid van dezelve neder,
en eindigden in een paar groote voeten, met hooge schoenen omgeven,
tusschen zich en den grond juist zooveel plaats overlatende, als een
soort van voetbankje voor den particulier gemakkelijk zoude doen
schijnen. Evenwel zonder voetbankje wist hij toch zijn evenwicht
te houden, en daarom te gemakkelijker, daar hij zijn linkerarm om
de achterleuning van zijn mahonijhouten stoel had geslagen. In die
positie dacht het aan Joachim Polsbroekerwoud goed, tot de verzamelde
Heeren te zeggen: "En zoo gaan wij dan morgen op reis."

En nu volgde een zeer lang discours tusschen de vijf reiscompagnons
over allerhande zaken, die vroeger reeds besproken waren en nu
nog nader werden bepaald. Nu onderzocht men elkander, of er niets
vergeten was, en Joachim bleek degene te zijn, aan wiens equipement
niets ontbrak; hij had in alles voorzien, wat maar ooit te pas kon
komen. Zijne kleederen waren de kleinste, en toch was zijn koffer de
grootste van allen; maar ook hij alleen had een potje Spijkerbalsem en
een doosje linnen, indien een van zijn vrienden soms in Zwitserland van
een berg mogt vallen en zich bezeeren; hij alleen had Hofmansdroppels,
voor die zich niet zou bezeeren, maar schrikken; hij had Schotsche
pillen en magnesia; veiligheidskoorden, indien er in een logement
brand mogt komen; hulpmiddeltjes tegen ongedierte; bouillonkoekjes
en poederchocolaad, en de Hemel weet, wat er meer in den koffer,
het valies en den ransel van Joachim Polsbroekerwoud te vinden was.

De reis zou den volgenden morgen per stoomboot beginnen. Pols had
den klapperman doen waarschuwen, dat hij wekken zou; Veervlug wou
opblijven; Torteltak vond, dat men dan te veel geëchaffeerd zou
wezen. De opgewondenste van de reizigers dweepten over hetgeen
zij zien zouden; de Morder bereidde zich voor op de hem wachtende
teleurstellingen; Pols keek zijn lijstje van de beste logementen nog
eens na.

"Ha!" riep Veervlug uit: "daar zullen geen acht dagen verloopen zijn,
voordat wij "het kleed van bloemen, wingertsblad en arien zaamgeweven,"
waarmee Duitschland den koningsvloed omgordt, aanschouwen. Dan zullen
wij den doorluchtigen Rhijn met de woorden van onzen grijzen Bard
gegroeten:


	"Gij schijnt een aerdsche regenboogh,
	  Gekleet met levendige kleuren,
	En tart den hemelschen omhoogh,
	  Die hierom nijdigh schijnt te treuren.
	De blaeuwe en purpre en witte druif
	  Verciert uw stedekroon en lokken,
	En muskadelle wijngertkuif;
	  De vlieten staen met wijngertstokken
	Rontom u, druipende van 't nat,
	  En offren elk hun watervat."


"En dan," zuchtte Holstaff, "zullen wij op Rolandseck aan den getrouwen
Ridder denken, die twee jaren uit zijne hermitage op Frauenwerth
tuurde, waarin zijne geliefde Hildegond verkwijnde. En dan zullen
wij den nacht in het somber en eerwaardig klooster van Nonnenwerth
doorbrengen...."

"Neen," viel Pols hem in; "daar is het duur en slecht. _Belle-Vue_
te Godesberg is een oneindig beter logement."

"Voor het goedkoop moet men nooit in hotels gaan," zei de Morder,
"en al geeft ge handen met geld uit, 't is er nooit dragelijk, laat
staan aangenaam."

"Het meest stel ik mij voor," zei Torteltak, "van Ems en Baden-Baden,
die ruime fashionable courzaals, die schitterende bals, en dan bovenal
de lieve delicieuse badgasten, die coquette Françaises, die smachtende
Duitschen, die levendige Italiënnes. Wacht maar, lieve kinderen! Wij
spreken elkander nader:


	"Quand mon coeur a fait un choix,
	  La belle doit se rendre."


ging hij neuriënde voort, zijne donkere lokken opstrijkende.

"En dan het Schwartzwald en de Rigi," ging Veervlug voort.

"Als de Haarlemmerhout en de Hemelsche Berg maar niet interessanter
zijn!" bromde de Morder. "Het zou mij verwonderen, als dat alles zoo
heel mooi was."

"Als wij daar de zon zien opgaan," ging Veervlug voort, "en dan
langzamerhand die reuzengebergten in volle pracht en majesteit te
voorschijn komen, en wij Zwitserland als ware het ééne vallei vol
meeren en stroomen aan onze voeten zien."

"Dat moet toch nog al een koude expeditie zijn," zei Pols; "ten minste
ik heb wel gehoord, dat de reizigers zich dan van de wollen dekens
als jassen bedienen."

Veervlug hoorde hem niet, maar ging voort: "O mijne vrienden! als wij
na afloop der reis nog eens bij elkander zitten, zooals wij hier zijn."

"'t Zal wel wonder zijn, als wij allen behouden terugkomen," mompelde
de Morder.

"Dan zullen wij ons al die heerlijke tafereelen, die onze oogen
aanschouwd hebben, nog eens voor den geest roepen. Dan verplaatsen
wij ons nog eens op de Vierwaldstädtersee met haar water, helder als
kristal en blauw als het azuur des hemels. Hoe zal dan onze verrukking
zijn, als wij maar den naam _Zwitserland_ noemen!"

Pols maakte een einde aan die uitroepen en bespiegelingen, door aan de
vrienden te vragen, of zij van garnalen hielden, en gaf intusschen aan
Mijntje den last, om die met de salade en het koude vleesch boven te
brengen. Hij zou wel voor een soupétje gezorgd hebben, maar dat zou
bezwarend zijn, en zij moesten vroeg op. De vrienden namen in alles
genoegen, en na een en ander genuttigd te hebben, legden zij zich in
ledekanten, bedsteden en kermis bedden neêr, en Polsbroekerwoud sliep
in het volle vertrouwen in, dat de klapperman Mijntje, en Mijntje hem,
kwart voor vier ure zou roepen, om klokke zeven op de stoomboot te
kunnen zijn.





HOOFDSTUK II.

    De stoomboot van Rotterdam naar Nijmegen.--Ontmoetingen met
    bekende en onbekende personen.--Polsbroekerwoud occupeert zich
    met vele menschen en zaken.--Torteltak wordt verliefd.--Veervlug
    heeft onaangenaamheden.--Holstaff weent met de weenende.


Polsbroekerwoud sliep evenwel weinig. Het denkbeeld van zulk
eene reis te aanvaarden was voor den bedaarden burgerman te veel,
dan dat hij daarvan het effect niet in zijne droomen zou gewaar
worden. Voeg hierbij de garnalen, waarvan hij dol veel hield en die
hij copieus gebruikt had, en gij zult u niet verwonderen, dat de man
een slapeloozen nacht had, zich gedurig omkeerde, zijn hoofd uit het
bed stak, om te zien of de dag nog niet aanbrak, en dan weêr poogde een
klein slaapje te nemen. Maar als het hem dan na veel woelens gelukte,
dan benauwden akelige droomen zijn geest: nu eens hoorde hij de schel
van de stoomboot luiden, en hij kon onmogelijk klaar komen; dan weder
kwam Mijntje, zoo hij meende, boven, daar hij wakker genoeg was,
om te merken, dat hij nog geheel ontkleed was, en zij zag hem _en
profond negligé_, en Mijntje bloosde, en Joachim zelf bloosde. Met
een schrik ontwaakte hij, en gelukkig! hij was alleen, en het was nog
donker. Niet voor op het laatst van den nacht sliep hij gerust in,
en hij zou zich, met al zijne onrust en bezorgdheid, nog verslapen
hebben, indien de nachtwacht niet aan de commissie van Mijntje en
het toegezegde kwartje had gedacht. Maar toch, die publieke spreker,
die altijd weet, dat hij weinige, en dan nog gewoonlijk slaperige of
onopgewekte, toehoorders heeft, verlangt steeds, dat zijne welluidende
stem gehoord en zijne vertrouwelijkheid met de stadsklok bekend worde
aan wie het maar hooren wil, en bezit de middelen om zijne woorden
ingang te doen vinden bij den hardnekkigsten sluimeraar. In 't kort,
Mijntje was spoedig wakker en gekleed; ook Pols ontwaakte, toen de
welbekende stem hem wekte, en eenigen tijd daarna zat hij met zijne
vrienden aan de ontbijttafel, schoon de meesten bleek zagen, geeuwden,
en er een was, die dat vroeg opstaan een akelig reisinconveniënt vond.

Nu marcheerde het vijftal op. Mijntje kon nauwelijks een traan
bedwingen, toen haar brave Heer voor zoo lang wegging, en dacht dat
zij het wel eenig zou hebben. Pols vond Mijntje toch eene goede meid;
de andere vrienden waren zeer weinig gevoelig voor hare verdiensten,
en zeiden dus niets; maar allen stapten zij met stevigen tred naar
de stoomboot: Pols zorgde voor de bagage, en nu wachtte men maar met
ongeduld, tot het sein van vertrekken zou gegeven worden.

In de meeste reisbeschrijvingen, die in de laatste jaren het licht
zagen, staat aangeteekend, dat een opmerkzaam aanschouwer, bij het
vertrek van diligences en stoombooten, veel kan opmerken omtrent
karakters van menschen; dat men uit de wijze van afscheidnemen soms
het doel der reize kan gissen enz. Zoo zal het nu dan ook geweest
zijn, daar de stoomboot, met vele passagiers beladen, ook vele
betrekkingen van die passagiers op den kant achterliet; maar daar
geen onzer reizigers zich bepaaldelijk heeft bezig gehouden met de
waarheid dezer opmerking te onderzoeken, heeft ook geen hunner mij
iets bepaalds dienaangaande medegedeeld, hetwelk mij reden genoeg is
om er hier niets bepaalds over neêr te schrijven.

Ik zeide reeds, dat er vele passagiers aan boord waren. Met de meesten
occupeerde de hofmeester zich meer dan onze vijf reizigers; sommigen
evenwel zullen ons nader bekend worden. Onze vrienden vonden in 't
begin, dat zij zich onderling genoeg konden bezighouden; maar--hoe
het aankwam weet ik niet--het discours kwijnde spoedig. Nu en dan
keek men naar een medereiziger, die een vreemden pet droeg, of door
iets dergelijks attentie trok; men wandelde eens heen en weder;
sommigen gingen eens beneden kijken, en zoo geraakten de vrienden
langzamerhand uiteen, behalve Pols en Dionysius, daar de laatste in
een lange redenering aan den eersten betoogde, dat eene stoomboot niet
gauw voortging en een onaangenaam vaartuig was; dat eene diligence dan
toch nog beter wijze van vervoer was, en dat men dan zoo geen nood
had, dat de ketel sprong. Hij beweerde, dat de boot voor Sliedrecht
wel zou vast raken, schoon het water nog al hoog was, en wat dies
meer zij van aangename verwachtingen. Joachim luisterde lang, en
wederlegde nu en dan eens met goedhartigheid, zonder evenwel ooit
zijnen vriend tot andere gedachten te brengen.

"Maar mijn lieve tijd!" (dit woord "lieve tijd" was een favoriet-woord
van Pols, die, nooit vloekende, deze aanroeping aan den Tijd evenwel
zeer gepast vond, en daardoor toonde, dat hij van het werkje der
Maatschappij Tot Nut van 't Algemeen, _Schuitpraatje over het vloeken_,
misschien eenig nut, maar van het _Koffiepraatje over de Stopwoorden_
zeker geen nut gehad had) "maar mijn lieve tijd! is dat mijn vriend
Dikhorst niet?" En werktuigelijk stak Pols zijn kleinen arm uit,
en bood zijne hand den naderenden Dikhorst aan.

Dikhorst nu was een van die menschen, die alleen geschikt zijn om
op stoombooten, diligences of publieke plaatsen te ontmoeten. Ik
geloof daarom niet, dat er velen waren, die iets _tegen_ den man
hadden, maar ik zou ook niemand kunnen opnoemen, die iets bijzonders
_voor_ hem gevoelde, behalve misschien zijn oude tante, wier eenige
bloedverwant hij was,--zijn barbier, wiens hulp hij dagelijks
behoefde,--en de hondenvriend, die tweemaal 's weeks zijn poedel,
Caro geheeten, moest wasschen; want Dikhorst was even zindelijk op
zijn hond, als op zichzelven, en dus kon men beiden tweemaal 's weeks
gewasschen en helder aanschouwen. De man had in Leyden gestudeerd,
en zes jaren lang daar met Caro geleefd. Hij dronk dagelijks een
bittertje op de Societeit, wandelde elken middag, na op zijne kamer
gegeten te hebben, een Leyderdorperhekje om, en wandelde nog veel
meer, maar binnen de stad, doch altijd alleen vergezeld van Caro;
zoodat men de gewoonte had, als men hen beiden zag aankomen, te
zeggen: "Daar komt de club van Dikhorst aan!" Caro evenwel had,
gedurende zijn verblijf in Leyden, veel conversatie aangeknoopt met
andere Akademische honden. Men zou zich vergissen, indien men om dit
alles dacht, dat de man volstrekt in verachting was. O neen! iedereen
groette hem. "_Bonjour_, Dikhorst!" zeide elk oud en jong student,
die hem tegenkwam; maar het viel niemand in, om nader kennis met hem
te maken, en Dikhorst zelf scheen daaraan geen behoefte te hebben. In
de Societeit vroeg hij wel eens om de post van de courant, keek nu en
dan eens naar een paar dominospelers (schoon hij in zijn Akademietijd
zich daaraan niet schuldig maakte, want Caro, veel ongeleerder dan zijn
medepoedel, de beroemde Munito, verstond dat spel slecht), vroeg wel
eens aan Toon, of er geen nieuws was, en verliet dan de Societeit,
fluitende en roepende: "Hier, Caro!"--Polsbroekerwoud, die ook in
Leyden gestudeerd had, Dikhorst gedurig op straat ontmoetende,--want
ook hij wandelde veel--vond zich gedrongen om kennis met hem te
maken. Op zekeren tijd liet hij zich op den Leyderdorpschen weg door
hem achterhalen, en beantwoordde zijn groet van "_Bonjour_" met een:
"Zoo, Dikhorst! hoe maakt gij het?"--Deze _recontre_ bevreemdde den
baas en verbaasde den hond. De eerste kwam schichtig naar hem toe;
de laatste snuffelende. Pols entameerde een discours, door het weêr
in deszelfs aangezicht te prijzen,--zette dit voort, door naar Caro's
ouderdom te informeren,--en zoo, daar een en ander beantwoord werd,
wandelden de nieuwe vrienden de Hoogewoerdspoort binnen, over de
dingen van den dag redenerende, in welke wijze van redeneren Pols
ongemeen te huis was. Zoo kwamen zij voor de kamers van Joachim, die,
nu stilhoudende, op eens tegen zijn wandelcompagnon zeide: "Gaat gij
meê theedrinken?"--"Met plaisir," zeide de ander, die Caro riep; doch
deze, hieraan ongewoon, wilde geen vreemden trap opklimmen, zoodat zijn
baas gedwongen was hem naar boven te slepen. Maar nu bedacht Dikhorst
zich onder weg, dat hij nog geen een der menigvuldige aangeknoopte en
weêr afgebroken discoursen begonnen had, en hij rekende het zich tot
pligt, ook iets in het midden te brengen. Daar hij nu een Litterator
was, en nog al veel nieuwe Oude Litteratuur las (met regt de nieuwe
Nieuwe litteratuur verachtende, als misselijke voortbrengselen van
"Cabriolenmakers"), zei hij tot Pols, zoodra hij op de kamer kwam:
"Kent ge Hirschig over _Seneca_?"

Nu was deze vraag voor Joachim zeer moeijelijk te beantwoorden;
want hoe goed Jurist hij ware, daar hij al de dictaten in het net
overschreef, Litterator was hij niet. En daarenboven, door de menigte
dictaten, die hij bezat, was hij langzamerhand in het denkbeeld
geraakt, dat gedrukte boeken minder noodig waren voor studerenden,
en had hij ook in die overtuiging het Kosterfeest met ongemeen
weinig opgewondenheid gevierd. Maar zijne vriendschap voor sommige
Boekverkoopers, bij wien hij nu en dan thee dronk, hield hem terug
dit gevoelen aan anderen meê te deelen. Integendeel, hij had bij die
theeschenkende vrienden vele titels van boeken gezien en hooren noemen,
en maakte van die kennis nu en dan gebruik; maar helaas! Hirschig
over _Seneca_ had hij nooit gezien, nooit hooren noemen. Wat nu te
antwoorden? Ha! hij had nog, meende hij, met Hirschig gestudeerd,
en dus kalm en peinzende zeide hij: "Hirschig, bij naam, ja."

"Een gulden boeksken! een gulden boeksken!" zei de andere. "Hier,
Caro!"

Pols vond het ongepast dit discours verder voort te zetten, en door
zijn gordijntje open te schuiven, kreeg hij aanleiding tot Dikhorst te
zeggen: "Hoe vindt ge het uitzigt hier?"--Dikhorst vond het mooi; want
door een hoekspiegeltje kon men de geheele Papengracht, van Gravenstein
af tot de Breedestraat toe, zien. Pols vond het daarenboven nog al
een kalme stand, niet te veel passage; en toen hij met zijn nieuwen
vriend dit onderwerp afgehandeld had, sprak hij over de wijze van
theezetten, over het preferabele van armstoelen boven anderen, over
het beter koop van pleeten theelepeltjes dan zilveren, over melk,
melkboeren, melkemmers en schalkachtige anecdotes van melkmeisjes,
en vele andere zaken, die aan Pols kwamen in te vallen.--Dikhorst
vertrok; Pols beloofde hem ook eens op te zoeken, en gedurende de nog
overige Akademiejaren, voor den Litterator twee in getal, toen hij
privaat promoveerde, en Caro terwijl hij den hondenvriend zond, is
Pols nog viermaal bij Dikhorst, en deze nog driemaal bij Pols geweest.

Daar zagen zij elkander na vijf jaren afzijns weder. Welk een
wederzien! Dikhorst greep de hand van zijn besten Akademievriend,
en schudde die met groote schudding. "Wel Pols, hoe gaat het je?"

"Mij stilletjes, man! Ik woon te Rotterdam. Ik ben gepromoveerd,
maar ik practiseer niet.--Waar hang jij uit?"

Dit was nog een losse studententerm van Pols, die evenwel begrepen
werd door zijn vriend, en beantwoord in een verhaal, hoe hij eerst
huisonderwijzer geweest was, daarna een jaar niets om handen had
gehad, en nu Praeceptor was in Zeeland; en hoe hij in de groote
vacantie eens een uitstapje ging doen naar Gorkum, en over Woerkum
zou terugkeeren. Op eens brak hij zijn verhaal af door te roepen:
"Hier, Caro!"

"Wat! leeft Caro nog?" zei Pols. En waarlijk, daar kwam Caro aan;
maar, ach! hij was oud geworden, en hij werd in Zeeland zoo dikwijls
niet gewasschen als zijn baas; dus was Caro in verval, en had juist
een schop gekregen van een reiziger, omdat hij, de eens zoo zindelijke
Caro, nu niet meer zindelijk was.

Maar daar Dikhorst laat naar bed was gegaan, ging hij nu nog wat
slapen, om frisch in Gorkum aan te komen, en Pols vervolgde zijn
discours met Dionysius, die nog veel ten nadeele van stoombooten had
in te brengen.

Terwijl was Torteltak, die eens naar beneden gegaan was, om te kijken,
beneden gebleven, en eerst toen men Dordrecht was voorbijgevaren,
kwam hij weêr boven, maar niet alleen. Een oud Heer, met een wijden,
zwarten rok, ridderorde, bril, hoed met breeden rand, lichtblaauwen
pantalon, eenigzins opgeschort, en lage schoenen, vergezelde hem. De
vrienden, die Torteltak in zulk gezelschap zagen arriveren, waren
verbaasd, want slechts zeer zelden werd hij met een oud Heer gezien,
en hunne verbazing nam nog toe, daar zij opmerkten, dat hij zóó
beleefd en voorkomend voor den man was, als hij alleen voor minder
jaren en liever sekse gewoon was te zijn. Maar Pols, die nieuwsgierig
een weinig was vooruitgedrongen, deed hunne verbazing eindigen,
door meê te deelen, dat Torteltak aan den ouden Heer gezegd had:
"Dunkt u niet, het zal voor de dames boven warm genoeg wezen?"

De oude Heer, die met onzen vriend bij den stuurstoel genaderd
was, scheen het met dezen eens te wezen; doch minder driftig en
geëmpresseerd dan hij, vond hij het niet noodig, zoo terstond weêr in
de kajuit neêr te dalen, maar keek terwijl hij den rand van zijnen
breed geranden hoed nog met zijne hand verbreedde, met een zeer
deftig gelaat het luchtruim in, als wilde hij zich oriënteren, welke
manoeuvre, door Torteltak nagevolgd wordende, hem, die zijne hand niet
gebruikte, en geen breeden rand om den hoed had, belet werd door de
stralen der helderschijnende zon. De oude Heer keek zeer lang, en even
wijs als wijlen de Phenicische schippers bij nacht den sterrenhemel
fixeerden, om hunne rigting niet uit het oog te verliezen. Eindelijk
daalden zijne oogen tot de aarde neder, en het zij de blaauwe lucht,
het zij de nabij zijnde torenspits, hem op dat denkbeeld bragt,
hij uitte de gissing: "Wij moeten niet ver van Sliedrecht zijn!"

"Willen wij dan de dames niet waarschuwen, Mijnheer?" vroeg Torteltak
ongeduldig; "want zoo iets geeft nog eenige variatie."

"Wel ja, dat kunnen wij straks wel doen," antwoordde de oude Heer
heel geduldig. "Maar wat ik zeggen wilde, UEd. gaat van daag ook
naar Nijmegen?"

"Zoo is ons plan," zei de ander, tot den trap der kajuit genaderd.

"Ik heb berekend," sprak de oude Heer, tot wanhoop van Torteltak de
kajuit voorbij stappende, "dat wij er tegen vijf ure kunnen zijn."

"Ja, dat moet wel wezen," zei de jongeling, steeds op zijne plaats
blijvende staan, en nu besluitende den ouden Heer tot hem te doen
komen. Maar deze, die nog steeds geen de minste haast had om naar
beneden te gaan, riep Torteltak, met wien hij reeds gemeenzaam
geworden was door een anderhalf uur lang discours in de kajuit,
waarin hij hem ontwikkeld had, in hoeverre de Engelsche handel aan
den Hollandschen nadeelig was. Deze had alles met een engelengeduld
aangehoord, om den wil van de zeer aardige dochter des handelaars, die
ondertusschen in eene aangename rust gezonken was, schoon de oogen des
verliefden jongelings alles in het werk gesteld hadden, om de dame eer
onrustig dan rustende te doen worden. Hij was daarom door deze eerste
mislukking niet uit het veld geslagen, en beklaagde het lieve kind in
zijne ziel, dat zij, in plaats van haars vaders handelsdiscoursen,
niet liever _zijne_ vleijende complimenten mocht aanhooren. Hij had
eindelijk den ouden Heer naar het dek gelokt, zich voorstellende,
in de vrije lucht bevrijd te zullen worden van verdere mededeelingen,
en bereidde zich om een vervelend kwartier met mama te passeeren, in
hoop van daarna een triomf op het hart der dochter te behalen. Maar
helaas! de vader was te zeer ingenomen met des jongelings oplettend
toeluisteren. Hij verbeeldde zich, schoon zijne gade hierin met hem van
gevoelen verschilde, dat zijne jaren, pruik en bril hem interessant
maakten. Hij gevoelde al "het belangrijke van een zestigjarigen
leeftijd," en, schoon hij nooit iets in de wereld gepresteerd had,
hij kon spreken van de revolutie van '95; hij had den vreeselijken
Tiran, in ik weet niet welk jaar, door de havens van Rotterdam zien
varen; hij wist van een tijd, toen men cichorei voor koffie gebruikte,
en de suiker zoo duur was, dat iedereen verbitterd werd. Wat wonder
dus, dat hij zich een hoogst belangwekkend wezen beschouwde voor een
jongeling, die nooit eene revolutie had beleefd dan die van 1830,
die nooit een tiran gezien had, die nooit cichorei had gedronken, en
nooit suiker gebruikt, duurder dan 50 cents het oude pond. Ach! hij
vergat, dat zoovelen, helaas! van dien tijd wisten te spreken, en
dat nooit papa's, ooms, neven, bejaarde nichten, goede kennissen,
schoolmeesters, bakers, en allen, die maar eenigzins belangrijk oud
zijn, verzuimen, den jongelieden deze wetenswaardige zaken meê te
deelen. De oude heer Korenaar (want hij was het, die, met zijne
gade en dochter Ambrosine, door Torteltak was aangetroffen) had
dus niet nagelaten, in het belangrijk gesprek over den Engelschen
en Hollandschen handel, deze dingen in te vlechten, en Torteltak
had hem met een goedwillig: "ha, hoe interessant!"--"ijselijk, hoe
duur!"--"ach, hoe treurig!"--ondersteund.--Maar was het dan nu ook
vreemd, dat de jongeling met papa naar beneden wilde gaan en de dames
naar boven inviteren?--En toch, hij moest nog langer geduld hebben;
maar één belangrijk ding moest de oude Heer mededeelen: voor de machine
moest hij aan Torteltak bekend maken, dat in zijne jeugd de stoombooten
nog niet waren uitgevonden; dat men toen twee lange dagen noodig had
om van Rotterdam naar Nijmegen te reizen; dat men in een bolderwagen
naar _die_ plaats, in een wagen van zessen over _dien_ zandweg moest,
dat het zooveel geld kostte; dat de herbergen op weg nog niet waren
ingerigt als de tegenwoordige; en toen dit alles afgeloopen was,
besloot de veel sprekende oude Heer, met aan den zwijgenden jongeling
te vragen: "En hoe oud ziet ge mij nu aan?"--Torteltak hield hem voor
diep in de zestig, maar daar hij wist, dat men, na de vijf en twintig
jaar gepasseerd te zijn, gewoonlijk liever voor jonger aangezien wordt
dan men is, antwoordde hij zeer beleefd: "Zoo wat een vijftig jaren."

"Neen, Mijnheer!" zei de oude Heer: "doe er nog een kruisje bij,
dan ben je er nog niet; ik ga in het najaar in mijn vierenzestigste."

Torteltak wilde juist zeggen, dat dit hem frappeerde, dat hij zijne
jaren met eer droeg, of iets dergelijks, toen hij eensklaps, tot
zijne verbazing en vreugde, de dames aan zijne zijde zag, en mama,
die de laatste phrase verstaan had, hoorde zeggen: "Ja, het is al
een heele leeftijd; wij verschillen ook achttien jaren."

Zoo was het dan op eenmaal aan Torteltak duidelijk geworden, welken
ouderdom de Heer en Mevrouw Korenaar bereikt hadden; en daar Mevrouw
later in het gesprek te kennen gaf, dat zij een zoon had, die ouder
was dan Ambrosine, en twintig jaren telde, en nog eene dochter,
die de jongste was, van bijna achttien, meende hij daaruit veilig te
kunnen opmaken, dat hij in Ambrosine eene negentienjarige schoonheid
aanschouwde. Deze leeftijd had altijd iets heel aanlokkelijks voor
hem, en hij verschilde hierin met zijn vriend Polsbroekerwoud,
die bij voorkeur zijn hof maakte aan dames boven de dertig, omdat
deze hem in het discours te gemoet kwamen, zijn persoon niet zoo
bijzonder klein schenen te vinden, en evenmin op te merken, dat hij
tot die rampzalig ongelukkigen behoorde, die altijd onder een slechten
kleermaker gebukt gaan.

De wenschen van Torteltak waren nu vervuld. Mama en dochter waren boven
en bleven boven; men liet vouwstoeltjes komen, zocht een plaatsje,
waar het niet erg tochtte en de zon niet te fel brandde, hoedanigen
men op eene stoomboot weinig vindt; en de oude Heer scheen wat van
zijn discoureren te zullen rusten, daar hij uit een schildpadden koker
een cigaar en gouden pijpje deed te voorschijn komen, terwijl hij met
een schaartje de punt van het tabaksrolletje afknipte. En nu zich in
rookwolken hullende, bereidde hij zich, als een gehoorzaam gemaal,
die 18 jaren ouder is dan zijne dierbare wederhelft, om, terwijl deze
sprak, aan te hooren, of ten minste te zwijgen.

Mama Korenaar deelde nu, in vele bijzonderheden tredende, aan onzen
jongen vriend mede, hoe zij, 20 jaren oud zijnde, haren tegenwoordigen
echtgenoot had leeren kennen. "Ik logeerde toen," zoo sprak zij op een
langzamen toon, aan alle syllaben den vollen eisch gevende, en vooral
de laatste, die op _n_ eindigden, bijzonder drukkende, "bij eenen oom,
bij wien Korenaar heel groot aan huis was; en, zoo als het dan bij
jonge menschen gaat, het eene woord kwam uit het andere, en eer ik er
aan dacht, waren wij geëngageerd. Ik had wel partijen kunnen doen met
jongeren; maar ik heb altijd op ware verdiensten gelet, en Korenaar
had een uitgebreiden zeehandel, schoon die in de laatste jaren niet
vooruitgegaan is; maar anders, klagen hebben wij Goddank niet, en wij
kunnen onze kinderen ook nog wel een stuivertje meêgeven, en dat is
ook genoeg. Die groote rijkdommen brengen niet altijd geluk aan."

Torteltak knikte toestemmend, sprak van andere dingen, die wezenlijk
geluk aanbrengen, en gluurde naar de dochter, die bescheiden voor
zich zag.

"En daarenboven, het is niet alles goud wat er blinkt," ging mama
voort. "Ik ken er wel, die den naam hebben van heel rijk te zijn,
en als men het eens op den keper kon beschouwen, zou het misschien
bitter tegenvallen.--Och, Ambrosine! wil je eens even mijn parasol
van beneden halen; want het is toch nog al zonnig."

Ambrosine ging naar beneden, hoewel Torteltak natuurlijk opvloog,
en zich zeer gelukkig zou gevoeld hebben die dienst te bewijzen. Maar
mama zeide, dat haar dochter hare parasol kende en hij zich ligt zou
vergissen, en nam de gelegenheid waar om tegen Torteltak van hare
lieve dochter te spreken. "Die Ambrosine is zulk een goed meisje,
Mijnheer! Niets is haar ooit te veel. Wanneer ik haar iets vraag,
zij is altijd gereed. Nu, indien ik het zeggen mag, wij hebben haar
ook eene goede opvoeding gegeven. Zij spreekt zoo beelderig Fransch,
en kent wat Engelsch ook. Zij teekent zoo heel lief, en speelt
waarlijk mooi op de piano, schoon zij nog zoo jong is. Mijnheer Bax,
de dansmeester, zegt, dat hij nooit zoo gracieus heeft zien dansen; en
de catechiseerjufvrouw--Korenaar, hoe heet die catechiseerjufvrouw ook
weer?--nu, die zegt, dat ze ook heel godsdienstig is. Ik zeg altijd,
het is wel mijn eigen dochter, maar als Ambrosine ooit trouwt, dan kan
de man, die haar krijgt, wel zeggen, dat hij een lot uit de loterij
heeft getrokken. Ze is ook zoo huishoudelijk, dat ik mij haast met
niets te bemoeien heb, en..."

"Daar, mama, is de parasol. Wilt u ze ook opzetten?"

"Dankje, lieve Ambrosine! de zon is nu al weer een weinigje weg. Maar
à propos! heb je geen teekeningen bij je? Ik geloof gemerkt te hebben,
dat Mijnheer veel van teekeningen houdt."

"O, indien het niet te veel gevergd ware!" zei Torteltak.

"Maar, mama! denkt u, dat ik die nu meêgenomen heb? en daarenboven,
ik ken er zoo heel weinig van!"

Hier waagde de heer Korenaar het, om dit discours af te breken, door
op den toren van Gorkum te wijzen, en iets over de vestingwerken te
zeggen, welke interruptie door de dochter met eenen lieven glimlach
beantwoord werd, en door de moeder met een dito, minder lief dan
grimmig; doch de oude Heer, die zoodanigen reeds velen gezien had,
gedurende den langen tijd, dat hij gehuwd was geweest met zijne egade,
die achttien jaren jonger was dan hij, ontroerde niet bijzonder
sterk. Torteltak vond, dat gezegde gezigtsplooi aan mama geen nieuwe
charme bijzette.

Mijnheer Korenaar vond het gepast, op te staan en naar het voorste
gedeelte der stoomboot te gaan, om alzoo eene scheepslengte dichter
bij Gorkum te wezen. Hij schaarde zich daar onder de menigte, die op
stoombooten altijd belang stelt in de plaatsen, welke men passeert;
en zijne wederhelft verzelde hem, na aan Torteltak en Ambrosine
verzocht te hebben hunne plaatsen te bewaren. Nu mogt dan de jongeling
eindelijk zelf het discours leiden; en daar hij alleen door stilzwijgen
en toeknikken het hart der oude lieden gewonnen had, gevoelde hij,
dat hij een anderen weg moest inslaan, om dezelfde overwinning bij
de dochter te behalen. Gaarne zouden wij onze lezers veel van dit
gesprek meêdeelen; maar het had geene getuigen, en Torteltak hield
het voor ons steeds geheim. Wij weten dan ook niets, behalve dat Pols,
die nieuwsgierig om hen heen gedwaald had, bij zijne eerste omwandeling
Torteltak heeft hooren zeggen, "dat hij zou wenschen haar nooit gezien
te hebben, zoo deze eerste maal ook tevens de laatste moest zijn;"
en bij zijne tweede omwandeling Ambrosine: "Gij zult papa altijd
aangenaam wezen."--Misschien zal het vervolg der geschiedenis ons
nadere opheldering geven.

Men was Gorkum voorbijgevaren. Eenige passagiers waren tegen
anderen uitgewisseld. Voor Dikhorst, vier _commis-voyageurs_,
drie tweede luitenants, twee bejaarde dames en Caro, had men een
Rus, een bejaard majoor met zijn vierjarig klein dochtertje, en
een koopman, die voor zijn genoegen en geheel zonder wasdoeken
pakjes reisde, terug ontvangen. De oude Korenaar en zijne gade
bekwamen gelukkig nieuwe vouwstoeltjes, want de anderen waren door
de jonge lieden onattent bewaakt; maar de goede mama Korenaar was
hierover niet knorrig. Ieder ging voort met zich op zijne wijze te
amuseren, of niet te amuseren. Pols was nu ook tot zitten gekomen,
en in gezelschap met Veervlug, De Morder en een Luitenant van de
koloniale troepen. Men praatte, lachte, morde en streek de knevels
op. Veervlug was heel vrolijk, en dronk zijn tweede glaasje bitter,
daar zij Loevestein voorbijvoeren, op Hugo Grotius, of, gelijk
hij hem noemde, den Grooten Huig, die een type was van de harmonie
der vijf faculteiten. Pols, als een oud student, riep: "Bravo!" De
Luitenant van de koloniale troepen boog met een verbaasd gelaat. Pols
begon een discours met hem over de garnizoensplaatsen, en vroeg hem,
of hij wél gecantonneerd geweest was; de Luitenant vroeg hem excuus,
en zeide, dat hij bij de troepen voor de Koloniën diende. Pols vroeg
of hij campagnes gemaakt had; de Luitenant vroeg hem andermaal excuus,
en zeide, dat hij steeds te Harderwijk was.--Alles ging goed; maar,
helaas! daar ziet Veervlug bij toeval, dat de Luitenant rood haar,
een bleek gelaat en een blaauwen uniformhals heeft, en kan niet
nalaten aan De Morder eene aardigheid van eene Hollandsche vlag in
te fluisteren. De luitenant hoort het woord _Hollandsche vlag_,
en ziet de vrienden, vooral Veervlug, uitbundig lachen, denkt
dat de vlag beschimpt wordt, en meent voor het wapperend dundoek
partij te moeten trekken. Verwoed staat hij op: "Ik ben Officier
in Hollandsche dienst, Mijnheer! Ik zal de Hollandsche vlag tot
mijn laatsten ademtocht verdedigen!" Pols tracht hem te bevredigen
en op zijn stoel terug te trekken. De Luitenant stoot hem terug;
het vouwstoeltje kantelt--Pols verliest zijne balans--zijn stroohoed
vliegt in het water--zijn lichtblaauw jasje scheurt. Een edeldenkend
_commis-voyageur_ raapt hem op, en verwijdert zich voorzichtig met
hem van de plaats des gevechts. Maar Joachim wil terugkeeren, om nog
meer te bevredigen; doch gelukkig is de strijd spoedig geëindigd. De
woede van den Luitenant is geweken; want Veervlug heeft zich zoo goed
mogelijk verontschuldigd, en daarenboven, de Officier was buiten adem
(zoo als Veervlug naderhand grinnekende aan Torteltak vertelde); dus
had hij de vlag tot zijn laatsten ademtocht verdedigd. Pols kwam dus
juist bij tijds, om de Madera voor de verzoeningsdronken te bestellen.

Torteltak had dit alles in de verte aangezien, als iemand, die zich
over het gedrag zijner vrienden schaamt, en wenschte zich (evenwel
mèt Ambrosine) honderd mijlen ver. Intusschen, wij moeten het tot
zijne eer zeggen, indien het geval erger geworden was, hij zou zich
niet aan het gevaar onttrokken hebben; want was hij een onstandvastig
minnaar, toch was hij een standvastig vriend.

Holstaff had evenwel niets van dat alles gemerkt; want hij zat in
de voorkajuit. Hij had namelijk, van het begin der reize af, naar
menschen gezocht, die hem interessant voorkwamen, dat is: die hij voor
ongelukkig mocht houden. Maar hij had op het dek niets dan vrolijke
gezigten gezien, en beneden zag hij Engelschen, die verachtelijk
gerust sliepen; zijn ergernis steeg ten top, toen hij een gelukkig
jong paar zag, dat dus (naar de Morders berekening) nog geen volle
week kon gehuwd zijn. In eene onaangename stemming verliet hij de
eerste rangen, en hoopte in de voorkajuit gelukkiger te zijn, waar hij
meer ongeluk vooronderstelde, schoon, helaas! daar moeijelijker van
poëtischen aard. Bijna waren evenwel al zijne nasporingen vruchteloos,
toen hij eindelijk duidelijk hoort zuchten. Pijlsnel daalt hij neder,
en waarlijk, daar ziet hij aan de tafel eene vrouw niet jong meer,
want zij heeft rimpels, en grijze haren komen door haar mutsje te
voorschijn. "Zij zal toch nog niet oud zijn," denkt hij; "maar de
smart zal dat, eens zoo gladde, voorhoofd doorploegd hebben; die
haren kunnen in één nacht grijs zijn geworden." Zuchtende neemt hij
plaats tegenover haar, en ziet haar van tijd tot tijd aan. In het
begin had de oude vrouw hem naauwelijks opgemerkt, maar toen zij
den welgekleeden jongeling aanziet, rijst zij uit hare achtelooze
houding op, en wil het op den schoot gevallen breiwerk opnemen. Nog
één oogenblik, en alle illusie ware voor Holstaff verloren geweest;
want het denkbeeld van eene _breijende ongelukkige_ wilde er niet
bij hem in. Was het nog _borduren_ geweest bij een ellendig lichtje,
met verzwakte oogen en vermagerde vingeren; maar _breijen_....

"Neen, neen vrouwtje! laat mijne komst u in uwe overdenkingen niet
storen! Ik eerbiedig uwe smart; want gij zijt ongelukkig."

"O ja, dat ben ik wel!" zuchtte de vrouw.

"Ongeluk is ons deel, moedertje! wij zijn op aarde om te lijden."

"Maar men kan toch gelukkig wezen, Mijnheer! Ik was het zelve eens;
en daar zijn er, die nooit behoeven te treuren. Maar ik wil ze niet
benijden."

"Neen, wat ik u bidden mag, benijd ze niet! Het is ongelukkig om
altijd gelukkig te wezen."

De vrouw zag bevreemd op. Zij begreep hem niet.

"Niet waar?" ging Holstaff voort: "toen gij gelukkig waart, hebt gij
u niet kunnen begrijpen, dat er zooveel zoets in de smart is."

"Dat weet ik niet, Mijnheer! maar dit weet ik: eens was ik heel
gelukkig; nu ben ik heel ongelukkig."

"Maar toch, gij moet u daarom niet beklagen; gelukkig, wie voor
ongeluk vatbaar is! Maar kan ik door medelijden u troosten?"

"Ach! wat zoudt gij mij troosten, Mijnheer! misschien is uw hart wel
goed. Gij ziet, Mijnheer! ik ben oud (Holstaff schrikte; dus niets
van subiete vergrijzingen enz.); het zal zoolang niet meer met mij
duren; dit is mijn beste troost. O, kon ik maar iets voor mijn zoon,
voor mijn goeden Pieter gedaan hebben!--Ja, Mijnheer! ik had voor
drie jaren nog vijf kinderen, en voor zes jaren mijn man nog, en wij
leefden zoo vergenoegd, en wij hadden ons dagelijksch brood. Maar toen
mijn man dood was, toen is de zegen uit mijn huis gegaan. Mijne drie
meisjes en mijn Willem zijn aan de cholera gestorven, en toen hield ik
niets over dan mijn Pieter. Een knappe jongen was altijd mijn Pieter,
en iedereen hield veel van hem, en Dominé zei altijd, dat hij zoo heel
best leerde, en hij zou acht dagen na Sint Jan in zijn zesentwintigste
jaar gegaan zijn. Hij ging bij ons, te Nijmegen, op het schoenmaken,
en de baas was ook zoo tevreden. Maar toen is die baas verleden jaar
ook al gestorven, en toen is Pieter naar Rotterdam gegaan, daar hij
een anderen baas kon krijgen, en toen moest ik te Nijmegen blijven,
want daar had ik mijn vaste huizen, om aan de wasch te helpen en te
strijken en te plooijen. En mijn Pieter schreef mij in het eerst alle
maanden een brief met zijn eigen hand, en zoo kostelijk geschreven,
dat mijn Neef Jacob altijd zei, dat hij voor ondermeester had moeten
leeren. Maar op het laatst schreef hij mij niet meer, en ik hoorde
niet meer van Pieter, dan zoo te hooi en te gras. Maar nu, overmorgen
zal het veertien dagen worden, toen kreeg ik een brief van zijn baas,
dat Pieter op den dood leî, en ik nam gauw het beetje spaargeld, dat ik
had, meê, en mijn mans horlogie nam ik ook meê, dat ik Pieter na Sint
Jan had willen geven voor zijn verjaardag, en ik ging naar Rotterdam,
en toen ik er kwam, was hij net den vorigen avond gestorven. En,
Mijnheer! ik heb mijn geld gegeven en mijn mans horlogie verkocht,
om hem een eerlijke begrafenis te geven; en nu heeft de kapitein
van de stoomboot, die mijn man en Pieter zelf nog wel gekend heeft,
mij voor niet meêgenomen. En was de jongen nog maar dood, zooals mijn
meisjes en mijn Willem! Maar de vrouw van den baas heeft mij gezeid,
dat Pieter te Rotterdam op slechte paden gegaan is en dat hij geen
Dominé heeft willen hebben, toen hij op zijn laatste leger leî. En de
baas heeft zijne vrouw wel bekeven, omdat zij het me gezeid had; maar
Pieter zou het er nu toch niet beter om hebben, al had ik het niet
geweten. Zie je, Mijnheer! nu zeg ik, als Koning David van Absalom:
"Ach! ware ik in uwe plaats gestorven!" En Koning David is altijd
bedroefd geweest over Absalom, meer dan over al zijne kinderen, die hij
in het graf had, en zoo zal ik ook altijd over mijn Pieter treuren."

De oude vrouw had haar verhaal onder het storten van vele tranen
geëindigd, en Holstaff had met haar geweend. "Ach!" zeide hij,
"wat is de aarde een tranendal! Mochten dat al die vrolijke menschen
begrijpen! Eene keten van jammeren verbindt de wieg des menschen aan
zijn graf. Moedertje! geef mij de hand! ik lijd met u; ik wil met
u weenen."

"Mijnheer! komt u dineren?" vroeg de hofmeester, binnenkomende. "De
soep is gediend."

"Ja, ik ga meê.--Nu, vrouwtje, ik zal u straks nog wel eens komen
bezoeken."

"Wilt gij ook wat te eten hebben?" vroeg de hofmeester aan de oude
vrouw.

"Dank je wel, kastelein!" zei de vrouw, want zij had geen geld;
maar zij had toch ook geen honger.

Het zou er in de groote kajuit schraal voor Holstaff hebben uitgezien;
want daar waren overdadig veel gasten, en de hofmeester had niet
overdadig veel eten. Maar Pols, die voor zijne vrienden, als eene
moeder voor hare kinderen, zorgde, had zich op twee stoeltjes naast
elkander geplaatst, om er een voor Holstaff te bewaren. Hij had
met hetzelfde doel twee borden soep genomen, en zoo vond August,
binnenkomende, een warm stoeltje en koude soep. Zijne aandoeningen
beletten hem evenwel, om naar eisch dankbaar te zijn, schoon niet om
zeer spoedig de vrienden in te halen en zich in tijds eene verbazende
portie roastbeef toe te dienen. Al de vrienden aten smakelijk,
schoon De Morder het eten infaam slecht vond, en het wel verwacht
had, omdat hij het altijd zoo trof. Pols vond, dat het waarlijk
nog al schikte, en schoon er niet te veel eten was, prees hij den
hofmeester, dat er niet nog minder was; alleen hinderde het hem,
dat men zoo verbazend schielijk at. Veervlug merkte hierop aan,
dat op eene stoomboot alles door stoom moest gaan. Holstaff zeide,
dat zijne aandoeningen hem belettenden met smaak te eten, en vroeg
eene tweede portie roastbeef. Torteltak at weinig; want hij zat naast
Ambrosine, en Ambrosine was engelachtig.

Na het _diner_ spoedde men zich, om in de vrije lucht te komen;
men voer Bommel voorbij, waar men den Luitenant van de Kolonialen
verloor, die eene oude tante ging bezoeken. Pols vond het nog al
aangenaam, dat zij van dien driftigen reisgenoot bevrijd raakten;
want hij had vrees, bij eene nieuwe _scène_ ook zijn paardenharen
petje te verliezen, en het lichtblaauw jasje, dat door de hand van
des hofmeesters vrouw luchtig aaneengehecht was, kon geen nieuwen
aanval weêrstaan. Het _diner_ en een glas wijn had anders den goeden
man weêr tot zichzelven gebragt; doch hij kon niet nalaten er nog eens
bedaard met Veervlug over te praten. Deze hield staande, dat niet hij,
maar drie glaasjes bitter, de oorzaak van 's mans verbittering waren
geweest, en Pols, die niets anders verlangde dan bevredigd te worden,
berustte gemakkelijk in die explicatie.

De nog overige uren tot Nijmegen werden door den ouden Heer Korenaar
(wiens gade sliep) besteed, om eene zeer belangrijke geschiedenis uit
zijne jeugd aan Torteltak mede te deelen; doch daar dezelfde oude Heer
dezelfde historie nog eens, en nagenoeg in dezelfde bewoordingen,
aan al onze vrienden te Kleef heeft verhaald, zullen wij ze op die
plaats neerschrijven, daar dit Hoofdstuk toch nog al lang is geworden.

Holstaff was nog eens naar de voorkajuit gegaan, maar had de vrouw
in gesprek gevonden met den bejaarden Majoor, die haar op de best
mogelijke wijze troostte, die naderhand boven kwam, en, aan de
passagiers de historie mededeelende, eene kleine ondersteuning voor de
arme weduw vroeg. Velen gaven met genoegen eene aalmoes. Holstaff zeer
misnoegd; want geld te geven aan ongelukkigen scheen hem toe, de smart
te ontheiligen. Pols zeide, dat, indien de vrouw te Rotterdam kwam
wonen, zij dan alle weken vrijdags, een dubbeltje bij hem kon halen,
maar gaf nu toch met vreugd een halven gulden. Torteltak gaf veel;
want hij was verliefd, en Ambrosine was getroffen. Mevrouw Korenaar
raadde Mijnheer, om er te Nijmegen eerst naar te onderzoeken. De Morder
gromde en liet een kwartje vallen; de edeldenkende _commis-voyageur_
raapte het kwartje op, en voegde er een pietje van zichzelven bij
(hoedanige geldstukjes hij velen bij zich had). De bejaarde Majoor
bracht zijne collecte aan de oude vrouw; en daar hij steeds voortging,
om haar op eene verstandige wijze te troosten en zooveel mogelijk hoop
voor haren Pieter te geven, was de vrouw, toen zij te Nijmegen aankwam,
weêr een weinig opgebeurd. Al de reizigers verheugden zich hierover,
en bejegenden den bejaarden Majoor met veel achting. Maar Holstaff
zuchtte en zeide: "Ja, wel te recht zegt La Fontaine: 'Wij moeten
het meest treuren, omdat onze smart niet eeuwig duurt.'"

En weldra waren onze vrienden, benevens de familie Korenaar, in een
druk en vrolijk logement geëtablisseerd.





HOOFDSTUK III.

    Een rustige avond en een onrustige nacht te Nijmegen.


De omstreken van Nijmegen hebben dit boven de stad zelve vooruit,
dat zij bijzonder mooi zijn. Indien gij daar dus arriveert, en gij
hebt een paar dagen den tijd, en een vriend, die het wel met u meent,
dan zal hij niet verzuimen eene calêche te doen inspannen en met
u naar Berg en Daal te rijden; is hij daarenboven gul en vrolijk,
dan zal hij u in kennis brengen met den Steinberger kabinetwijn en
den opgewonden kastelein aldaar; en wanneer gij over Ubbergen en
Beek zult zijn teruggekeerd, en veel gesproken en gelagchen hebt,
zult gij aangename souvenirs van uw Nijmeegsch tourtje verzameld
hebben. Maar indien gij geen goede vrienden bezit en geen tijd hebt
om een ordentelijk uitstapje te maken, dan benijd ik uw lot niet,
zoo gij langer dan twee uren in Nijmegen moet vertoeven. Dit laatste
was nu het geval met Polsbroekerwoud en zijne vrienden. Zij hadden
besloten, zich goed te amuseren, en moesten zich tot eene wandeling
naar Belvédère bepalen; en daar zij nog tijd over hadden, maakten zij
het plan, om daarna een uurtje door het beroemde, maar hun onbekende
Kalverbosch te kruisen. Dit laatste werd evenwel niet ten volle
geëffectueerd, daar zij spoedig bemerkten, dat men dit bosch in minder
dan vijf minuten door en door kan leeren kennen, en men, om langer
tijd daarmeê door te brengen, óf steeds denzelfden weg moet gaan,
óf den bedaarden tred der slakken aannemen, die zich in gemeld bosch
in overvloed bewegen. Zij kwamen dus spoedig in hun logement terug,
en hadden daar goede gelegenheid en ruim tijd om uit te rusten, eer
het _souper_ werd aangerigt. De zakboekjes werden uitgehaald en het
reisjournaal begonnen; maar men stond verbaasd, dat men zoo weinig
had op te teekenen, en Polsbroekerwoud was genoodzaakt punctum te
zetten op de vijfde bladzijde van zijn journaal in folio, hoewel
hij eene beredeneerde opgave gedaan had van de waarde der spijzen
en dranken, die men in den loop des dags, deels uit behoefte, deels
uit weelde, deels uit verveling, had gebruikt. Uit welk oogpunt hij
de vier flesschen Rijnwijn, die men nog vóór het _souper_ gebruikte,
beschouwd heeft, is mij niet uit zijne aanteekeningen gebleken. De
wijn werkte bij deze gelegenheid meer op de oogleden dan op de tong,
en het was nog geen half elf geslagen, toen zij de zaal verlieten en
zonder verwijl hunne slaapkamers betrokken.

Pols bemerkte dadelijk toen hij in bed kwam, dat Mijntje het niet
voor hem had opgeschud. Hij deelde deze opmerking aan Torteltak mede,
die met hem op ééne kamer sliep. Maar deze sloeg hierop weinig acht;
want hij bereidde zich voor, om van Ambrosine te droomen, en, aan
haar denkende, wakker te worden.

En Ambrosine?--Wij hopen, dat zij goed zal gerust hebben. Zij was pas
negentien jaren oud, en zal dus later nog gelegenheid genoeg gehad
hebben, om slapelooze nachten door te brengen.



Omtrent middernacht scheen alles in een diepe rust verzonken
te wezen. Zoo beschouwde het althans de knecht, die, zijne
redenen hebbende om iedereen te doen ontwaken, zulk een geweld
op de kamerdeuren begon te maken, dat de slaap bij alle reizigers
oogenblikkelijk zijne heerschappij aan den schrik en de verwarring
overliet.

"Zeg eens, vriendje! wat moet dat?" zei Polsbroekerwoud, de deur van
zijne kamer openende. "Het is duidelijk, dat gij u vergist, want wij
hebben verzocht om niet voor zeven ure geroepen te worden."

"Wat vergissen!" zei de knecht: "ziet ge dan niet, dat het huis
hiernaast in lichtelaaije vlam staat?"

Pols keek op, en zag in den gang geen brandend huis, maar door de ramen
een eenigzins suspecten gloed. "Dat is weergaês lastig," zeide hij;
"dan zou dit logement ook wel eens gevaar kunnen loopen."

"Dacht ik het niet!" riep De Morder, zijne kamer uitstuivende: "nu
zullen wij allen nog levend verbranden. 't Is ongepermitteerd. Wij
kunnen zeker de trappen niet meer af."

"Ik zeg immers niet, dat _dit_ huis in brand staat," riep de knecht,
steeds op kamerdeuren bonzende. "Kleed u maar aan. Ik kan voor niets
instaan."

"Dat is anders niets," zeide Pols, "al is de trap afgebrand. Ik heb
een veiligheidskoord bij mij, en wij kunnen het raam dan nog uit. Wij
moesten daarvan in alle geval maar gebruik maken."

"Is er brand?" riep Torteltak. "Hemel, Jan! en die dames, daar van
Numero 5?--Zeg dan toch, Jan! zijn die dames gered?"

"Wees bedaard, mijn vriend!" riep Pols. "Hier heb ik het koord al." En
waarlijk, daar kwam de man aan, met een vervaarlijk groot kabeltouw,
van knoopen en een haak voorzien.

"Loop naar den duivel met uwe koorden!" vloekte de ander, terwijl
hij zijne elegante _chamberlouc_ omsloeg en in drift zijne lokken
arrangeerde; "ik wil het lieve meisje redden."

Pols vond dezen uitval van Torteltak wel niet heel lief, maar vergaf
het hem toch gaarne, omdat hij in deze oogenblikken geene lieve
gezegden kon verwachten; hij liet dus den jongeling voortspoeden om
dames te redden, en bereidde zichzelven om voor het goed te zorgen,
waarvan de anderen geen werk schenen te maken. Hij liet ze dus aan
hun lot over, maar verzocht hen vriendelijk, om toch bedaard te wezen
en zich niet te veel te agiteren.

Daar heerschte evenwel noch onder de vrienden, noch onder de overige
reizigers, de door Pols zoo zeer begeerde kalmte. Ook in de kamer der
familie Korenaar scheen die te ontbreken. Daar evenwel was de mare niet
zoo onverwacht gekomen. Mevrouw was wakker geworden, had eene ongewone
drukte gehoord, en gemeend een brandlucht te bemerken. Ontsteld stond
zij op, trok haren echtgenoot bij een arm het bed uit, en naderde
met hem het venster. Daar zagen zij de vlammen, die het naaste huis
verteerden. "Hemel, Korenaar! wat zijn wij in gevaar!" riep zij
wanhopig: "dat komt ook van die Kleefsche reizen."

"Maar, bout! waart gij het dan niet, die zoo op dat reisje aangedrongen
hebt?"

"Maar ik heb niet aangedrongen, om in een logement te gaan naast
huizen die 's nachts uitbranden."

Dit argument was te forsch voor den ouden Heer. Hij trachtte zich te
verontschuldigen; doch Mevrouw verbood het hem: "Kleed u, in 's Hemels
naam, maar aan, en maak voort; of wilt gij nu ook nog dat uwe vrouw
en uw arm kind verbranden?--Ambrosine, lieve kind! word toch wakker!"

"Wat is er, wat is er?" riep deze, haar lief kopje uit de gordijnen
stekende. O! had Torteltak haar zóó gezien met dat lieve blosje op de
wangen, en die oogjes nog dronken van slaap, hij zou waarlijk hebben
moeten bekennen, dat het nachttoilet haar beter stond dan Mevrouw hare
Mama, schoon deze eene echte kant en Ambrosine maar een _neigetje_
om de muts had.

"Sta op, mijn kind! sta op! daar is brand. Schielijk! sla uwen mantel
om.--Korenaar, wat talm je toch! haast u dan, in 's Hemels naam!"

Bons, bons! klonk het op de deur. "Mijnheer, sta spoedig op!" riep
de knecht.

"Dames, dames! haast u, wat ik u bidden mag!" riep weldra eene andere
stem, die door Ambrosine herkend werd.

"Ja, wij komen!" riep Mevrouw, en deed de deur open. Torteltak nam
Ambrosine bij de hand, en trok haar voort. Mama volgde, met pakjes
beladen, nog roepende: "Korenaar, kom dan toch! maar vergeet je
horologie niet."

Zonder hulp van veiligheidskoorden--want de trap stond nog zoo pal,
alsof er in het geheel geen brand in de buurt was--kwamen al de
reizigers beneden, en snelden de voordeur uit, om te zien, op welke
hoogte de zaken stonden. Polsbroekerwoud had in den gang een kruiwagen
opgemerkt, en begon nu al de koffers en valiezen van zichzelven en
zijne reiscompagnons naar beneden te slepen. Hij was geheel gekleed,
behalve dat hij zijne slaapmuts voor de nachtlucht had opgehouden;
het veiligheidskoord had hij om zijn middel gewonden, om het altijd
bij de hand te hebben. Met ongewone vlugheid klom hij de trappen op,
waarvan hij telkens beladen weêr neêrdaalde. Hij lette weinig op de
menschen, die om hem heen woelden en draafden, als zij hem maar niet
in den weg kwamen, en dan was het: "Wat ik u bidden mag, een weinigje
plaats; maar wees toch bedaard! Op mijn woord, die agitatie is meer
hinderlijk dan nuttig."

Eindelijk had hij alles bijeen op den kruiwagen, en krood nu den
zwaren last met moeite voort, zich eenen weg banende door de menigte,
die toegesneld was, om den brand te helpen blusschen, of door hunne
tegenwoordigheid de blusschers in den weg te staan. Een eind wegs kon
hij voortgaan; maar weldra zag hij zich aangehouden door een serjant
van de schutterij, die in functie was, hoewel hij een phantasie-kostuum
scheen te dragen, en die, de zilveren strepen op zijne mouw, dat teeken
van uitgebreide magt, zoo lang daar geen zilveren schouderbladen
present zijn, aan Pols vertoonende, met eene barsche stem vroeg:
"Waarheen?"

"Dat weet ik niet, vriend! Ik red mijn goed maar uit den brand!"

De serjant scheen het uiterlijke van de koffers meer gedistingueerd
te vinden dan dat van Pols; althans hij voegde hem toe: "Wat jou
goed? Je ziet er mij wel naar uit, om met een dozijn zulke koffers
te reizen. Laat jij dat goed maar staan, mannetje, en zoek een goed
heenkomen."

Dit zeggende, greep de serjant, ongewoon om magt uit te oefenen en
nu verheugd een schitterend feit te kunnen verrigten, Pols bij den
arm, en wilde hem van zijn goed verwijderen. Gelukkig evenwel kwam
gedurende die worsteling een welgekleed Heer naderbij, en vroeg:
"Wat is hier te doen?"

De serjant keek den ondervrager eerst brutaal aan, maar veranderde
weldra zijn gezigt, en nam zijne chacot zeer beleefd af, daar hij
in dien heer iemand herkende, wiens kleederen hij poetste en wiens
boodschappen hij verrigtte, wanneer er geen brand was, en hij dus
geene schitterende uniform droeg.

"Eene schreeuwende onregtvaardigheid," riep Pols. "Ik ben Joachim
Polsbroekerwoud van Rotterdam. Ik ben hier voor mijn plaisir. Ik red
mijn goed en dat van mijne vrienden, en deze soldaat hier wil mij
hierin verhinderen. Maar ik zal naar den Burgemeester gaan. Ik wil
dat mij regt geschiede."

"Blijf maar hier bij uw goed," zeî de Mijnheer, "of breng het
naar uw logement terug. Zij zullen straks den brand wel meester
worden. Stoffel! ik zou dien Heer maar laten gaan."

"Alderbest, Mijnheer!" zeî de serjant, die in het dagelijksch leven
Stoffel scheen genaamd te worden.

Gedurende dit gesprek had een dienstvaardig Nijmegenaar, die geene
klare denkbeelden van het _jus possessionis_ scheen te hebben, den last
voor Polsbroekerwoud een weinig verligt, en een der valiezen naar zijne
woning, die ver van den brand in een achterbuurtje was gesitueerd,
in veiligheid gebragt. Pols bemerkte dit eerst den volgenden morgen,
toen hij, bij het nazien van het goed, zijn valiesje met linnen gevuld
miste. Hij moest zich dit verlies getroosten; want daar de edelmoedige
achterbuurtbewoner niet eens een fooitje voor het dragen had gevraagd,
kon hij moeielijk zijn goed op het spoor komen, en hij droeg dit,
om langdurig oponthoud voor te komen, ook maar niet aan de policie op.

Terwijl dit eenige huizen van het logement plaats had, was er niet
minder beweging voor de woning, die in lichtelaaije vlam stond. In
kleine steden heeft men zoo weinig gelegenheid om dergelijke
geimproviseerde illuminatiën te zien, dat, als het dan ook eens plaats
heeft, iedereen zich verpligt acht daaraan te adsisteren. In groote
steden, vooral in de hoofdstad, waar men zulke dingen meer gewoon
is, verschijnen bij zoodanige gelegenheden alleen de stilzwijgend
genoodigden; als daar zijn: de geattacheerden aan de brandspuiten,
de schutters die het piquet hebben, de zakkenrollers,--in één woord,
de zoodanigen, die daar in functie moeten wezen. Onder de dilettanten
ziet men gewoonlijk alleen de naaste geburen en heel enkele van de
alleropgewondenste vuuraanbidders. Terwijl occupeert zich niemand van
de overige inwoners met zulke zaken, die hen niet aangaan, behalve
de torenwachters, die het alarmdeuntje wel slapende kunnen spelen,
en de nachtwachts, wie het woordeke _brand_ in de keel verroest
is. Maar nu in Nijmegen! De gansche populatie was op de been. Niemand,
dan die door gebrekkigen ouderdom of lamheid aan huis geconsigneerd
was, bleef in zijne woning; dames _en négligé_, zoo als zij zich
anders alleen aan hare kameniers vertoonden,--kameniers _en demi
toilette_, zoo als zij gewoonlijk slechts door de lakeijen gezien
werden,--mannen en vrouwen, in hetgeen zij maar het digtst bij de
hand vonden, gehuld,--snelden naar het vroeger onopgemerkte, nu zoo
belangwekkende huis. Zelfs de moeders meenden, dat zulk een schouwspel
hare zuigelingen zou interesseren; althans zij drongen met zoodanige
schepseltjes voorwaarts. "Het was op dien weg," om in dagbladenstijl
te spreken, "eene voortgolvende massa, een digte phalanx; de straat
was eivol."--Verscheidene particulieren wisten reeds zeker de oorzaak
van den brand, schoon de bewoners van het huis zelve die nog niet
gisten. Sommigen hadden den vorigen avond, ja 's middags al, iets
branderigs geroken, en zoo veel wisten weêr anderen van goederhand,
dat het huis veel te hoog geassureerd was.

Intusschen waren eenige brandspuiten in werking geraakt, en
overstroomde het water, dat voor de brandende woning gedestineerd was,
de straat; want eene kenmerkende eigenschap van de slangen eener
brandspuit is, dat zij lek zijn. Een veel te groot aantal armen
bewoog de pompen, en een veel te groot getal schutters, om orde
te houden, was aanwezig. Het ontbrak ook geenszins aan commando's,
die elkander lijnregt tegenspraken, en dus had ieder onderhoorige
eene schoone gelegenheid om te gelijk gehoorzaam en ongehoorzaam te
wezen. Verscheidene stemmen trachten elkander te overschreeuwen; in
't kort, het geweld en rumoer, dat een brandtooneel regt levendig
maakt, ontbrak ook nu niet.

Onder de menigte toeschouwers, die eene zoogenaamde goede plaats
hadden, bevonden zich ook onze reizigers. Mijnheer Korenaar had zijnen
bril opgezet, en sloeg met aandacht de vlammen gade, die zich om de
balken kronkelden, totdat zij door de nederstortende zoldering voor
een oogenblik werden uitgedoofd, om daarna met vernieuwde kracht weêr
te voorschijn te komen. Ambrosine leunde op den arm van Torteltak,
en beefde van angst en ontzetting. Zij klemde zich nader aan den
jongeling, als gevoelde zij bescherming te behoeven, en die liever
bij hem te moeten zoeken dan bij Mama, die haar aan de andere
zijde vasthield, en vele onnoodige jammerkreten uitte. De Morder
stemde met haar in, dat het toch waarachtig eene ijselijkheid is,
om wanneer men één nacht in eene stad logeert, dan zulke dingen te
moeten treffen. Hij wond haar overigens op, door haar te verzekeren,
dat men den brand nog in geen tweemaal vierentwintig uren zou meester
worden, dat misschien de geheele stad wel eene prooi der vlammen
zou worden, en dat straks zeker de brandende balken op de hoofden
der menigte zouden neêrstorten. Veervlug staarde het tooneel met
verrukking aan, sprak van den vuurkoning, die thans alle elementen
beheerschte,--van massa's water, die in vloeijende vuurstroomen werden
opgelost,--en eindigde alle dergelijke uitboezemingen met den uitroep:
"Prachtig schouwspel! Verrukkelijk! Heerlijk!"--Een zeer hardhandig
Nijmegenaar naast hem, geenszins in zijne verrukking deelende, en van
zijne overige uitroepingen niets begrijpende, vond het gepast hem in
deze uitroepingen te storen, door hem een klap voor den mond te geven,
welke handgreep, Veervlug eenigzins pijnlijk aandoende, tot vrij hevige
onaangenaamheden aanleiding gaf. Gelukkig was het, dat de _foule_ hen
een weinig van elkander afdrong; anders weet ik niet wat de gevolgen
zouden geweest zijn: want Pols, nog steeds met de koffers bezig, was
niet tegenwoordig om te bevredigen. Holstaff stond, met één grooten
traan in ieder oog, het akelig tooneel te aanschouwen. "Ach! ach! hoe
ijselijk!" riep hij uit. "Die bloeden van kinderen, die nu in dit huis
zullen verbranden, en die hopelooze ouders, die hunne dierbaarste
panden op zulk eene vreeselijke wijs verliezen, en ze niet kunnen
redden,--voor al het goud van de wereld niet kunnen redden! Die
ongelukkige kinderen, geheel omringd door onmeêdoogende vlammen--den
dood voor oogen--zonder hunne ouders--alleen--die arme, arme bloeden!"

"Hou toch je mond van die arme bloeden van kinderen!" gromde een burger
hem toe. "Denk jij, dat wij hier de menschen laten verbranden? Daar
zijn geen kinderen in huis. Daar waren maar twee oude luidjes en eene
meid, en die zitten al een uur in veiligheid."

"Geen kinderen!" mompelde Holstaff: "een raar huisgezin zonder
kinderen. "Nu, ik kan het niet helpen. Dan verliezen die menschen
alleen hun goed. Ik dacht dat zij veel ongelukkiger waren."

Het huis was intusschen tot den grond toe afgebrand; doch daar het stil
weder was, en men de noodige voorzorgen voor de andere huizen nam,
bepaalde zich het onheil tot die eene woning. Ten half vier ure was
men, den brand geheel meester, en zag men langzamerhand de menschen
aftrekken. De reizigers keerden weêr in hun logement; velen bleven uit
voorzigtigheid beneden, waar eenigen op sofa's en stoelen insluimerden,
terwijl anderen, onder een calmerend kopje thee, over den brand
van dien nacht, over de oorzaken en gevolgen redeneerden, en ieder
hunner een of meer dergelijke _scènes_ had bijgewoond, zeer geschikt
om onder zulke omstandigheden te worden meêgedeeld en aangehoord,
maar ook evenzeer geschikt om verder geheel te worden vergeten.





HOOFDSTUK IV.

    Verblijf der reizigers te Kleef.--Zij maken kennis met interessante
    landgenooten en naburen, spreken over menschen en zaken in gebonden
    en ongebonden stijl, en bereiden zich voor, te worden vergast op
    een verhaal van den ouden Heer Korenaar.


Het nachtelijk avontuur te Nijmegen behoorde voor onze reizigers
niet tot de vermakelijkste ontmoetingen; maar hen daarom ongelukkig
te noemen, zoo als sommigen hunner zich verbeeldden te zijn, is
misschien een weinig roekeloos omspringen met een term, die op vele
omstandigheden des menschelijken levens met meer regt kan worden
toegepast. Het is wel onaangenaam, als men meer geld dan gewoonlijk
besteedt, om 's nachts behoorlijk te kunnen slapen, die duurgekochte
rust te moeten opofferen, om niet misschien levend te verbranden; maar
moet men zulke brandtooneelen in een belendend huis zien opvoeren,
dan heeft dat in een logement dit voor, dat men zich gemakkelijker en
zonder veel schade kan verwijderen, terwijl iemand, die onder dezelfde
omstandigheden rustig zijn eigen huis in zijne eigene stad bewoont,
doorgaans te veel wil redden, en zich daardoor aan aanmerkelijke schade
blootstelt. En daarenboven vertrekt een reiziger den volgenden morgen,
zonder dat hij lang aanschouwer behoeft te zijn van de treurige ruïnes
en, wat bijna even erg is, toehoorder bij de menigvuldige verhalen, die
nog wel een week na het ongeluk moeten uitgestort worden. Hij behoeft
niet te vernemen, dat zijn goede kennis A bijna door een brandspuit
overreden is, dat het bij B maar een duim breed gescheeld had, of
hij was door een gloeijenden balk verpletterd; dat C brandgaatjes in
zijn zwarten rok meent te ontdekken, schoon hij in zijn bruinen jas
bij de vuurscène tegenwoordig was. Hij behoeft zijne deelneming niet
te betuigen, wanneer zijne zenuwachtige vriendin P. hem verhaalt,
dat zij zoo allerijselijkst geschrikt was, en dat zij niet anders
meende, of haar eigen huis stond in brand. Hij is ontslagen om visites
te ontvangen van Q of Z, die hem zouden vragen of hij den brand ook
gezien had, dat hem vooral onaangenaam zou wezen, daar hij bijna door
Q is omvergeloopen, en Z hem in de _foule_ zeer gevoelig op de teenen
heeft getrapt. Hij zal niet bedroefd worden door op de societeit
te ontdekken, dat Spanje en het Oosten vergeten, en het biljart en
domino genegligeerd worden. In één woord, hij behoeft zich niet in
zijne kamer op te sluiten, om niet van verveling te sterven.

Gelukkig waren dus ook onze reizigers, die voor zoo vele rampzaligheden
bewaard bleven, en reeds den volgenden middag, na een aangenaam
tourtje, bij Roberts te Kleef aan de publieke tafel dineerden. Zij
zaten daar rustig en op hun gemak; want daar het nog in het
begin van het saizoen was, waren de logementen nog niet opgepropt
vol. Het was daar nu beter voor menschen, die, om rust te genieten,
het gewoel ontvlugten, dan voor die met hetzelfde doel het gewoel
opzoeken. Mevrouw Korenaar scheen tot deze laatsten te behooren;
althans zij vond, dat zij het heel ongelukkig troffen. Daar waren nog
kamers _au premier_ te krijgen, behalve die zij besteld hadden, en de
knechts hadden een lui leven, want zij konden het nog bijhouden om de
_logés_ te bedienen. Ambrosine vreesde heimelijk, dat zij in Kleef
niet zulke aangename kennissen zou maken, als het geval geweest was
op de Nijmeegsche stoomboot. Misschien oordeelde zij voorbarig; want
zij had aan de _table d'hôte_ toch reeds drie zeer solide gekleede
Goudenaars en eene Delftsche familie met zeven kinderen ontmoet. Een
der Goudenaars was zeer spraakzaam, en de zeven Delftsche kinderen
waren zeer woelig, de Delftsche papa zeer kinderbedervend, en de
Delftsche mama heel slordig. De Goudenaars verhaalden veel van de
hemelhooge bergen, die zij bij Kleef beklommen hadden, en hadden
het met de Eunomianen en vele kleine tourtjesmakers gemeen, dat zij
het bereiken van den hemel voor heel gemakkelijk hielden. Zij hadden
kennelijk vergeten, of misschien nooit geweten, dat Enceladus en zijne
medereuzen, schoon zij ook bergen, van meer omvang dan de Kleefsche,
op elkander gestapeld hadden, toch den hemel nog niet hadden kunnen
beklimmen. Ook Ambrosine was misschien van deze proefneming onbewust;
althans Mama had, bij de vroegere opnoeming van hare qualiteiten,
niet van ervarenheid in de oude fabelleer gewag gemaakt; maar zij had
toch wel eens gehoord van bergen, met eeuwige sneeuw en ijs bedekt,
en misschien klopte haar hartje van angst, daar zij gehoord had, dat
Torteltak zoodanigen moest beklimmen; dus kon zij weinig achting en
opgewondenheid gevoelen voor de Goudenaars, daar zij ze vergeleek met
den jeugdigen held, die met vreugde van zulke ondernemingen sprak,
zonder nog eens hoog daarvan op te geven. Torteltak scheen met
Ambrosine meer van de bergen dan van de lieve badgasten gesproken
te hebben.

De Delftsche familie had nog niets beklommen; want zij was gisteren pas
gearriveerd. Zij had dien morgen een wandeling van een half uur gedaan;
maar toen waren vier van de zeven telgen ook tamelijk vermoeid, en de
oudste, een jongen van 16 jaren, had ronduit verklaard, dat hij den
weg van Delft naar de Kethel mooijer vond, dan dien van de Diergaarde
naar Berg-und-Thal. Zijn vader, die in hem veel genie en een opmerkende
geest meende te vinden, had dezen zet onbetaalbaar gevonden. De moeder
had niets gezegd; want zij zwoegde onder haren driejarigen jongsten
telg, die van het eerste oogenblik der wandeling had geroepen:
"Dragen--dragen--Jantje wou niet loopen,--Mama stout--Mama Jantje
dragen."--Jantje was ten laatste redelijk zoet geworden, toen Mama aan
zijn verlangen voldaan had. Deze berigten had Ambrosine ingewonnen,
en zij verwachtte niet veel genoegen van de conversatie met de
Delftsche familie.

Na het _diner_ begaven onze vijf reizigers met de familie Korenaar
zich naar Schwanenburg, en hoorden uit den mond van Holstaff de oude
legende. Op de plaats zelve beviel dit verhaal vrij goed, als onder de
veelvuldige legendes niet de naarste; maar toen zij, op hunne _retour_,
van den goeden Holstaff niets hoorden dan: "Hoe akelig was dat voor de
arme Beatrix, dat toen de zwanenridder zoo op eens verdween, en hoe zal
zij nooit een zwaan hebben kunnen zien, zonder aan hare noodlottige
nieuwsgierigheid te denken?" toen wenschten velen der reizigers, dat
Erlin nooit vertrokken was, en Torteltak hield ten laatste staande,
dat hij van goederhand vernomen had, dat de ridder acht dagen later
was teruggekomen en een _mooi cadeau_ voor zijne gemalin uit Keulen
had meegebragt.

Toen zij in het logement waren teruggekeerd, sprak Mevrouw Korenaar
van vroeg naar bed gaan; maar Torteltak zag haar zoo treurig aan,
en Ambrosine slaakte bij die gelegenheid zulk een diepen zucht, dat
Mama vermurwd werd. Mijnheer had nog een verhaal in zijn hoofd, dat
hij de vrienden gaarne wilde meêdeelen, en waagde het dus tot zijne
gade te zeggen: "Nu, bout! wij zullen toch niet met de kippen op stok
gaan." En Mevrouw antwoordde nu, hare dochter de wangen streelende:
"Neen, lieve! dat juist niet." En alzoo werd er besloten, niet met
de kippen op stok te gaan.

De vrienden namen nu plaats in de groote eetzaal. Daar zaten, behalve
de drie Goudenaars, de Delftsche papa en mama en vijf Delftsche
kinderen, die dien avond mogten opblijven, en nog twee Heeren van
Elberfeld, zoo even gearriveerd. Juist toen de familie binnenkwam,
had een der Goudenaars, een schoolmeester en opgewonden vaderlander
in everlasting jas, na een paar trekken van Duitsche gastvrijheid te
hebben aangehoord, de daad van Van Speyk opgehaald, en sprak op een
uithalenden toon, aan sommige van zijne stadgenooten als aan hem eigen:
"Ja, Mijnheeren Duitschers! dat was een groot stuk van Van Speyk."

"Dat was het wel," zeiden de andere Goudenaars. Veervlug, die zich
terstond bij dit gezelschap gevoegd had, kon niet nalaten te zeggen:
"Ja, Mijnheeren! Van Speyk voerde zoo'n groot stuk uit, dat er maar
een klein stukje van hem overbleef."

"En onze dichters hebben hem bezongen," zei de schoolmeester.

"Dat is ook zoo," zeiden de andere Goudenaars.

"En daar was er een," ging Veervlug voort, "die, toen hem gevraagd
werd, waarom hij Van Speyk niet bezong, antwoordde:


	"Bewondren kan ik hem!... tot zingen faalt mij kracht."


Maar naderhand schijnt hij berouw gekregen te hebben; althans hij
zingt in een liedje, _Rood en zwart_:


	  "Die kleuren dekten eens het hart,
	Des eedlen Wees in Amstels wallen;
	  Ach! weinig dacht dien Held toen nog,
	  Als 't geel (de kleur van snood bedrog),
	Zich daaraan paart, zal ik eens vallen."


't Was jammer dat de dichter maar alleen kon zeggen, wat de held
_weinig_ dacht; ik had liever geweten, wat hij _veel_ dacht. Hij
wist anders nog al wat van hem te zeggen, zelfs hoe het met zijne
ziel afliep, blijkens het derde Van Speyk's gedicht: _Aan ***, mij
een pijpenkop vereerende, met de beeldtenis van_ Van Speyk. (Wit
porselein met gouden rand).


	  "Gewis men had geen ongelijk
	  Om 't beeld van dapperen Van Speyk,
	In wit, met goud omzet, te malen;
	  Zijn ziel zoo rein als 't zuiver wit,
	  Is in 't ontsterfelijk bezit
		Van 't goud van 's hemels zalen."


Deze door Veervlug aangehaalde regels werden slechts door een klein
gedeelte van het gezelschap uitbundig toegejuicht. De Goudsche
schoolmeester zag den Elberfelder triomferend aan. Deze glimlachte,
en één hunner zeide: "Bij ons zouden er nog wel menschen gevonden
worden, die de daad van Van Speyk konden verrigten; maar geene die
door zulke verzen zijne schim zouden verontrusten." Dit zeggende,
sloeg hij op de tafel, en kommandeerde nog eene flesch Hochheimer.

De schoolmeester zag naar Veervlug met een veelbeteekenend gezigt;
maar daar deze terwijl met de Delftsche dame in discours was geraakt,
vond zijn gelaat het gepast, maar weêr de gewone onbeduidendheid aan
te nemen.

"Heden, Mijnheer!" zei de Delftsche dame: "watte mooije versjes zijn
dat! En dat maar zoo op een pijpenkop? Ik weet heusch niet, waar de
dichters het tusschenbeide van daan halen. Zoo heb ik ook een neef,
die zulke alleraardigste versjes schrijft, en dat ook maar op alles,
wat je wilt; laatst nog op een kip, die in 't water gevallen was,
bij ons op 't Oud Delft. Ik meende te scheuren van 't lagchen, toen
hij 't me voorlas. Niet waar, Van der Kaas?" ging zij voort, haren
man tot getuige roepende: "ik spreek van de versjes van neef Sander."

Het is opmerkelijk, dat de meeste menschen een neef hebben, die wel
versjes maakt, en die al heel dikwijls Alexander of bij verkorting
Sander heet. Gelukkig, indien deze neven zich alleen tot boertige
stukjes bepalen; die blijven nog al veel privaat eigendom van de
familie. Maar gaan zij somtijds verder,--dichten zij nu en dan een
wiegeliedje of grafschriftje, dat al heel lief is,--rijmen zij ook
wel Hymnes aan den Tijd, of Odes bij gelegenheid van de Eeuwigheid,
of Dithyrambes bij het afsterven van een onvermoeid Catechiseermeester
en doorkundig Krankbezoeker, dan zijn, helaas! te dikwijls de gevolgen
voor de Drukkers, Uitgevers en het lezend Publiek onberekenbaar.

"Wel ja, wijfje!" antwoordde de Heer Van der Kaas aan zijne kolossale
Delftsche wederhelft: "Neef Sander is er al heel ver in. Is dat ook
niet van hem?


	"De zon rookte een cigaar; de maan borduurde een boordje."


"Abuis, Papa!" viel de jongen van zestien jaren in, die veel genie en
eenen opmerkenden geest had; "abuis, Papa! dat is uit dat gedrukte
boek, dat van het begin tot het einde boertig is, en daar ook in
staat van de trekschuit."

"O ja, de trekschuit!" zei Mevrouw Van der Kaas; "dat is ook al heel
aardig. Vindt uwé niet, Mijnheer? Dat is net, of je er in zit."

"Ik zit niet graag in trekschuiten," antwoordde Veervlug.

"Zulke verzen lees ik nu altijd met plaisir," zei Polsbroekerwoud;
"daar kan een bedaard mensch nog bij op zijn stoel blijven zitten. Soms
zweven die dichters zoo geweldig hoog, dat men er geen oog op kan
houden. Ik weet waarlijk niet, waarom ze zich dikwijls zoo vermoeijen;
ze moeten toch altijd weêr op de aarde te land komen. Nu, daar zorgen
de meesten ook wel voor, vooral als het naar etenstijd loopt."

"'t Is net of ik Sander hoor," zei Mevrouw Van der Kaas.

"Dan merk ik," riep Veervlug verontwaardigd uit, "dat uw neef nog al
niet veel hinder heeft van zijn Poëtisch gevoel."

"Neen maar," zei Mevrouw, "als het op stuk van zaken aankomt is
hij extra gevoelig. Zoo herinner ik mij nog van een vers, dat hij
gemaakt heeft, en dat heel aandoenlijk was: _Uitboezeming aan mijne
overledene grootmoeder, bij het zien van haar breitobbetje_. De meid,
die vijfenvijftig jaar bij de goede vrouw gediend had, heeft er bij
staan huilen als een kind."

"Ja, vaak doet ons de dichter weenen," merkte Holstaff aan; "althans
zoo is het mij dikwijls gegaan, wanneer ik in den avond ronddwaalde,
met mijn lievelings-auteur in de hand, terwijl ik, door het zachte
maanlicht beschenen, nog eens de regelen van Eduard _aan de Maan_
nalas, die mij anders toch ook wel in het geheugen gegrift waren:


	"Teedre maan! gij kunt mijn hart
	  Nimmer weêr bekoren--
	Teedre maan! uw vriendlijk schoon
	  Is voor mij verloren!"


En dan verder, daar hij schreijende zegt:


	"En de beek ziet staâg een traan.
	  Met een golfje vlugten.

	Zilte tranen! spoeit vrij voort,
	  Fanny voelt u vlieden--
	Spoeit--een bleeke straal der maan
	  Zal u slechts bespieden."


Jammer maar, dat in het laatste vers, waar Fanny op het graf van
Eduard treurt, niet van een slepend koortsje gewag gemaakt wordt,
dat haar ondermijnt, en hoop geeft, spoedig onder de groene zoden
naast haren Eduard te rusten."

"Je spreekt er over als een doodgraver," zeî Pols; "je zoudt alle
menschen maar in het graf willen helpen. Juffrouw Fanny zal zich
naderhand misschien nog wel wat getroost hebben. Wie weet of ze niet
nog eens een goede partij gedaan heeft! Zulke dingen trekken nog wel
eens bij."

"IJskoude ongevoeligheid!" bromde Holstaff, en hij besloot den geheelen
avond geen woord meer te spreken.

De vaderlandlievende Goudsche schoolmeester vond, dat het discours
over Van Speyk een weinig te spoedig was afgebroken, en de rigting,
die het in de laatste oogenblikken genomen had, kon hem maar niet
bevallen. Hij wilde gaarne Hollands roem bij vreemdelingen handhaven,
en daartoe scheen hem het best toe, met enkele particulieren, die
een bijzonder goed figuur gemaakt hadden, voor den dag te komen. Hij
doorzocht nu zijn geheugen, daar men over gedichten sprak, om het
een of ander vaderlandsch stuk te vinden. Maar, helaas! daar wilde
hem niets invallen; want poëzij werd op zijne school niet geleerd,
en was dus zoo zijn vak niet. Zijne reiscompagnons, die ook niet
gewoon waren hem zoolang zwijgende te zien, schenen ook iets te
verwachten. Eindelijk herinnerde hij zich nog een fragment van een
vaderlandsch stukje. En dus zoodra er eene pauze was, wendde hij zich
weêr tot de Elberfelders:

"Ja, Mijnheeren Duitschers! zoo opgewonden de Hollanders zijn voor
helden, die hun bloed voor de heilige zaak des Vaderlands veil hebben,
zoo laag zien zij neêr op baatzuchtigen, die om eigen gewin die
zaak afvallen."

"Dat is wel waar," zeiden zijne mede-Goudenaars.

"Zoo herinner ik mij," ging hij voort, "een vers, door een onzer
dichteren gemaakt, op een verrader des Vaderlands. Krachtige taal;
hoor slechts het begin;


	"'t Was nagt, toen u uw moeder baarde,
	Een nagt, zoo zwart als immer was."....


"Met uw verlof!" viel Polsbroekerwoud in: "dat vind ik niet bijzonder
krachtig gezegd; want de meeste kindertjes komen bij nacht ter wereld."

"En," voegde Veervlug er bij, "dat het een zwarte nacht was, bewijst
alleen, dat het geen lichte maan was."

"Mijnheeren," riep de schoolmeester verontwaardigd, "op zulk eene
wijze kunt ge alle verzen wel uitkleeden."

"Dat kunt ge ook," zeiden de twee andere Goudenaars.

"Mits," grinnikte Veervlug, "dat er eerst inkleeding heeft plaats
gehad."

Het goede plan van den schoolmeester, om Hollands roem bij
vreemdelingen te handhaven, mislukte door deze interruptie geheel. De
vrienden verzochten, om hem te bevredigen, wel, dat hij zou voortgaan;
maar hij bedankte er voor, en hield zich stil. Zijne reiscompagnons
vonden, dat hij gelijk had. Niemand vernam dus iets van "de helsche
geesten, de krassende vogelen, de woedende zee en de verschrikte
engelen;" en de Elberfelders waren van het genoegen verstoken, iets
meer van Hollands roem te hooren.

De Delftsche Mevrouw had met bewondering toegeluisterd. Haar gemaal
had nu en dan gelagchen om zijn oudste zoontje, dat veel genie en
een opmerkenden geest had; want hij had achter den stoel van den
schoolmeester gestaan, en, als deze sprak, grimassen achter zijn rug
gemaakt. Hij had ook nu en dan tegen de andere Heeren, die hem niet
aanzagen, de tong uitgestoken. De overige kinderen liepen de kamer op
en neder, plukten aan de stoelen, trokken aan de gordijnen, en kwamen
nu en dan Mama aan den schoot hangen en een ulevelletje afdwingen om,
na ontvangst daarvan, onderling te kibbelen en te harrewarren.

Mevrouw Korenaar was gedurende de discoursen in eenen zoeten slaap
geraakt, en droomde zich misschien op de bruiloft van Ambrosine's
eersteling. De oude Heer had zijne tweede cigaar opgestoken en hulde
zich in rookwolken. Torteltak sprak zeer druk met Ambrosine, en ook
door de dichterlijke stemming, waarin de andere vrienden verkeerden,
bezield, had hij alle mogelijke verzen, die hij zich herinnerde en
die hij begreep dat een jong meisje uit zijn mond aardig in de ooren
zouden klinken, fluisterende meêgedeeld en te gelijk met zijne oogen
meesterstukken verrigt. Hij was nu eens teeder, dan weder dartel,
soms ook hoogst gevoelig. Het verwijt "aan den stroeven wijsgeer,"
die niet erg veel met kusjes op had, werd niet vergeten; het speet hem,
dat hij moeijelijk kon te pas brengen het:


	"Een wreede onpaslijkheid heeft mij aan huis gebonden:
		  Wat heeft mijn ziel al ondervonden
		  Van droefheid, smart en kommernis,
	Vooral daar mijn vertrek zoo kort ophanden is."


want hij vreesde, dat de eerste regel het effect van den laatsten
zou benadeelen. Daarom bepaalde hij zich nu bij een ander gedicht,
dat toch ook heel aandoenlijk was, na vooraf te hebben aangemerkt,
dat men zich in sommige omstandigheden zoo gaarne de woorden van
dichters zou willen toeëigenen.


		"Ja, geen der wreedste folteringen,
		  Die ooit den Stervling viel te beurt,
		Kan zoo het hart zijn moed ontwringen,
	Als 't oogenblik dat ons een Zielsgeliefde ontscheurt!

		Helaas! wen eensbezielden voelen
		  Hoe zalig ze in elkander zijn:
		Wen al het heil dat zy bedoelen,
		  Het deelen is van vreugde en pijn:

		Wen 't hart niet langer voor zich-zelven,
		  Maar voor zijn ander harte slaat;
	  De zucht een afgrond schijnt te delven,
	Die zijns Geliefden borst ontgaat."


Hier slaakte Ambrosine een diepen zucht, die echter bij deze bijzondere
gelegenheid voor Torteltak geen afgrond scheen te delven, maar veeleer
een demping te bewerkstelligen van den kleinen afgrond, die er nog
tusschen hem en Ambrosine bestond.

De aankomst van een Engelsch Heer en Dame brak hier deze gesprekken
af, die anders misschien ook nog onder het _souper_ zouden hebben
voortgeduurd en voor velen den maaltijd vergald. Terwijl de Heer naar
boven ging om de kamers te bezigtigen, plaatste de Dame zich op een
stoel aan het einde der zaal, na den groet van diegenen der reizigers,
die haar begroet hadden, beleefd te hebben beantwoord.

De Goudsche schoolmeester, die volstrekt geene notitie van haar
binnenkomen genomen had, vond het gepaster dadelijk aan het gezelschap
te zeggen: "Ik houd niet van Engelschen. Zij zijn mij te stuursch
en onbeleefd."

"Dat is wel waar, dat zult ge altijd zien," zeiden de andere
Goudenaars, die misschien voor het eerst van hun leven Engelschen
van zoo nabij zagen.

Een der Elberfelders maakte de opmerking, dat dit toch eigenlijk meer
in naam, dan inderdaad was; dat hij heel veel Engelschen ontmoet had,
en nooit die bijzondere onbeleefdheid had ondervonden.

"Dan hebt u wel rare Engelschen ontmoet," zeî de schoolmeester;
"maar zoo veel is althans zeker, dat zij denken dat er geen een land
boven Engeland gaat, en dat zij ondragelijk trotsch zijn op den roem
van hunne natie."

"En kunnen zij wel één Van Speyk opnoemen?" vroeg de Elberfelder.

De schoolmeester antwoordde niet; want de knecht bragt het _souper_
binnen, en allen plaatsten zich aan den disch, behalve de Engelschman,
die, aan het einde der tafel gezeten, _tea for Mylady_ en voor
zichzelven een glas _brandy hot_ besteld had, en eenige aanteekeningen
in een zakboekje maakte, terwijl Mylady een _guide_ doorbladerde.

"Die Engelschen lijken wel gek, dat zij niet souperen," zeide de
schoolmeester; "maar misschien zijn zij daar te gierig toe. Wat doen
ze dan te reizen?"

"Maar als ze nu geen honger hebben," zei Pols.

"Dat maakt mij geen mensch wijs, dat je 's avonds om tien ure geen
honger zoudt hebben. 't Is te gek om van te spreken. Ik kan 's avonds
wel een pond vleesch aan."

"Ik ook," zeiden de andere Goudenaars.

De andere reizigers vonden het nu maar gepaster, de Engelschen met
hunne thee en cognac in vrede te laten, en zelve rustig te souperen;
vooral scheen de lieve Delftsche jeugd geenszins onverschillig voor
de praeparaten van den Kleefschen kok. Daar heerschte zelfs ongeduld
en ongerustheid dat er niet genoeg zou zijn onder de jeugdige Van
der Klaasjes. Mevrouw had het waarlijk druk met haar kroost, daar
Geertje, voordat nog iemand gediend was, uitriep: "Mama! ik heb nog
geen cotelettes," en dus moest gerustgesteld worden, en Pietje spoedig
daarna opmerkte, dat Aernout veel grooter stuk vleesch had dan hij,
en waarschijnlijk niet zou gezwegen hebben, indien niet Mama een
stukje van haar eigen bord ten behoeve van Pietje had afgestaan. De
jongen van zestien jaren, die veel genie en een opmerkenden geest had,
mogt zichzelven dienen en nam opmerkelijk groote portiën, en Papa dit
ziende, kon niet nalaten, aan Mama te zeggen: "Die Evert is toch een
olijke gast van een jongen."

Toen het _souper_ afgeloopen was, zouden de lievelingen vertrekken,
omdat zij niet langer blijven wilden. Maar toen zij tot vreugd
van het gezelschap reeds op weg waren, ontmoetten zij den knecht,
die een schaal met aalbessen binnen bracht. IJlings vlogen zij naar
hunne plaatsen terug en riepen eenstemmig, dat zij aalbessen moesten
eten. Mama werd met deze luide kreten een weinig verlegen; maar Papa
vond het nog al een aardige trek van zijne kinderen, dat zij zoo
dadelijk, toen zij de vruchten zagen, waren teruggekomen.

"Ik wou meer bessen," riep Pietje.

"Ik heb geen suiker genoeg," riep Geertje.

"Nou heb ik geen een trosje witte," griende Aernout.

De zestienjarige jongen, met genie en een opmerkenden geest begaafd,
had opgemerkt, dat zijn zusje gewoonlijk schreeuwde, als hij haar
onder de tafel in de knieën kneep, en scheen haar gaarne te hooren
schreeuwen.

"Aw, Aw, je doet me zeer!" huilde Antje.

"Is 't niet lekker, Pietje?" zei Polsbroekerwoud in eene heel
kinderlievende bui.

"Daar heb jij ook wat," antwoordde Pietje, en smeet hem een steeltje
toe.

"Foei, Pietje!" zei Mama, en kreeg eene kleur.

"'t Wordt ook al een gannefje," zei Papa glimlachend.

"Geeft u ze maar van die bessen, Mevrouw!" zeî Pols; "dat is gezond
voor kinderen."

"Ja," zei Veervlug, "gezond en frisch. Dit herinnert mij eene Ode
aan de aalbes, van een onzer dichters:


	"'t Lust mij zingend u te loven,
	  Ed'le bes, gezond en frisch!
	Heerlijk ooft van Neêrlands hoven,
	  Sieraad van der burgren disch!
	Mijne zangster, die haar toonen
	  Aan 't eenvoudig-ed'le wijdt,
	Zal ook met een lied u kroonen,
	  Die eenvoudig edel zijt.

	Andren zingen abrikozen;
	  Perzik, uw verheven zoet!.."


"'t Is of ik Sander hoor," riep Mevrouw Van der Kaas.

"Ja," zeî Veervlug, "ik kan het u niet geheel reciteren; maar nog
ééne passage klinkt zeer schoon.


	"Juich, verhef u vrij, Germanje!
	  Roem uw, druivenrijken Rijn!
	Juich Bourgonje, bral Champagne!
	  De aalbes schenkt ons ed'len wijn."


"Mooi, mooi," riep een der Elberfelders. "_Kellner_! hebt ge ook
aalbessenwijn?"

"Ja wel, Mijnheer!" zeî de _Kellner_.

"Geef _mij_ dan nog een flesch Hochheimer. Die Hollandsche Mijnheer
daar zal den bessenwijn waarschijnlijk prefereren."

Veervlug scheen evenwel niet bijzonder nationaal te wezen; want hij
hield zich met zijne vrienden bij den Rijnwijn.

De Delftsche familie trok op. Mijnheer zou gaarne nog wat beneden
gebleven zijn, maar Geertje riep met luider stem: "Papa meê!" en Papa
ging als een gehoorzaam vader meê naar boven.

Ook de Elberfelders vertrokken een weinig later; en de Goudsche
schoolmeester zeide geeuwend, dat hij een beetje slaap kreeg.

"Ik ook," zeiden de mede-Goudenaars, en bragten met veel moeite
geeuwingen voort.

Mevrouw Korenaar en Ambrosine vertrokken insgelijks, de laatste met
een eenigzins treurig gezigt. Zij wist dat het reisplan der vrienden
meêbragt, om den volgenden morgen ten 6 ure Kleef te verlaten. Vier
hunner namen met groote bedaardheid van de Dames afscheid; één
hunner met bijzonder empressement; hij hoopte na zijn _rétour_ het
geluk te mogen hebben, bij de familie eene visite te maken. Hij nam
met een eerbiedigen handdruk van Mevrouw, met een teederen dito van
Ambrosine afscheid, en zoo wel hij, als het meisje, zuchtte bij deze
gelegenheid hoorbaar.

"Ik heb hoofdpijn, Mama!" zeî Ambrosine, bovenkomende;
"ik ga dadelijk slapen."

Misschien had zij waarlijk hoofdpijn, maar zij sliep niet dadelijk.

Mijnheer Korenaar presenteerde aan de vrienden een cigaartje, en
proponeerde nog een half uurtje op te blijven. Niemand had slaap,
en dus bleef men zitten. Men sprak nog ter loops over de Goudsche,
Delftsche en Elberfeldsche reizigers: maar spoedig geraakte men
aan algemeene opmerkingen, en een van dezen, welke weten wij niet,
werd door den ouden Heer opgevangen, die daarop zeide: "Ja, zoo heb
ik eene ontmoeting gehad, die ik onlangs nog aan iemand, ik weet niet
wien, meêdeelde," (Torteltak wist wel aan wien, maar 't was hem nu om
't even, of hij oude of nieuwe verhalen hoorde) "die waarlijk nog al
interessant is. Wil ik ze u eens meêdeelen?"

"Heel gaarne," riepen de vrienden.

De Heer Korenaar legde zijn bril af, deponeerde zijn cigaar op een
boord, en deelde de volgende geschiedenis mede.





HOOFDSTUK V.

    Het verhaal van den Heer Korenaar, dat misschien nog met de
    verdere reisavonturen van Polsbroekerwoud en zijne vrienden in
    verband zal staan.


"Het kan wonderlijk in de wereld loopen. Ik zat in het jaar 1800 op
den 10den November op mijn kantoor. Ik weet den juisten datum nog
zoo, omdat het de dag was na dien fameusen storm, daar de Heeren wel
van zullen gehoord hebben. Het was de hevigste orkaan, dien ik ooit
bijgewoond heb. Men wil nu wel zeggen, dat die van den 29en November
verleden jaar even erg geweest is; maar, gelooft mij, die was maar
een kind bij den vorigen. Alle menschen van jaren zullen dit met
mij eens wezen; maar de jonge lieden willen tegenwoordig alles net
zoo goed en misschien beter kennen dan menschen van jaren. Nu, dat
daargelaten.--Ik zat op mijn kantoor in mijne zaken, en zag juist eene
lijst na van goederen, die ik uit de Oost ontvangen had, toen een jong
mensch van omtrent twintig jaren mij verlangde te spreken. Ik dacht
natuurlijk dat het over zaken was, en zond hem mijn boekhouder in het
spreekkantoortje; maar deze kwam spoedig terug, en overhandigde mij
een brief van den Heer Darmold, een correspondent uit Marseille, die
mij dringend verzocht zijnen zoon, den overbrenger van dezen brief,
gedurende zijn verblijf in Holland eenig genoegen te verschaffen,
en zoo veel mogelijk verstrooijing te geven. Hij had, schreef mijn
correspondent mij verder, een paar jaar gestudeerd, maar was door
treurige lotgevallen in eene diepe melancholie vervallen, en deed nu,
op raad der geneesheeren, een reisje door Europa. Ik verzocht dadelijk
den jongen mensch bij mij op mijn kantoor, en zeide, dat het mij
genoegen zou wezen, indien hij straks met mij naar huis wilde gaan;
doch daar ik nog eerst eenige zaken in orde te brengen had, gaf ik
hem intusschen de cargalijsten en scheepstijdingen, om eens in te
zien. Ik vervolgde mijne werkzaamheden, maar bemerkte spoedig, dat
hij zich weinig met de lectuur bezig hield, en begreep dus, dat hij
een zwaar verdriet moest hebben: waar het hem evenwel haperde, wist
ik toen nog niet; maar later, toen hij eenige dagen bij mij geweest
was, ontdekte ik, dat het iets betreffende zijn hart was. Ik wil
wel bekennen, dat ik bij de ontdekking niet regt wist, hoe daarmeê
te handelen; want ik heb mij in mijn leven meer op de kennis der
koloniale waren, dan op die van het menschelijk hart toegelegd. Maar
daar zijn oude Heer mij verzocht had hem veel verstrooijing te geven,
deed ik wat in mijn vermogen was: ik wandelde eens met hem naar de
Plantage, deed ook een tourtje naar het Overmaassche, en liet hem
de werf zien. Dit alles scheen evenwel zijne treurigheid niet te
verminderen; hij kon uren lang zitten, zonder een woord te spreken;
en als ik hem dan zeide, dat hij zoo niet in zichzelven gekeerd moest
wezen, glimlachte hij wel, maar hij bleef dezelfde. Ik raadde hem aan,
om niet meer zoo melancholiek te wezen en zich over de zaken heen te
zetten, daar alle dingen toch te regt komen, en bragt hem voorbeelden
bij van twee speculatiën, die mij mislukt waren, maar die ik naderhand
toch gelukkig geredresseerd had. Alles vergeefs.--Ik was zelf toen nog
jong en ongetrouwd, en dus nog heel vrolijk; al mijne vrienden waren
opgeruimde menschen, en wij bragten dikwijls de avonden met elkander
door onder een glaasje wijn en een potje commerce; maar ook hierin
scheen Darmold geen genoegen te vinden. Zoo zal hij omtrent zes weken
bij mij in Rotterdam geweest zijn, toen hij hoorde, dat er een schip,
waarin ik aandeel had, naar Oost Indië zeilreê lag. Hij verzocht mij,
hem in de gelegenheid te stellen, met dat schip de reis te maken. Ik
vroeg hem in het eerst wel, of hij gek was; hoe hij het verzon,
om zoo in éénen naar de Oost te gaan. Ik ried hem, om dit plan nog
eens een jaartje te wikken en te wegen, en het _pro_ en _contra_
in aanmerking te nemen. Ik zeide hem, dat ik niet kon permitteren,
dat zulke dollemanscoupen op een schip van mij gebeurden. Maar de
man bleef onverzettelijk; hij sloeg mijn goeden raad in den wind, en
daar zijn vader hem onbepaalde credietbrieven had meêgegeven, en hem
in alles vrijgelaten had, moest ik wel aan zijn verlangen voldoen:
ik bezorgde alles voor zijne uitrusting, en weinige dagen later was
hij op reis.

"De reis naar Oost-Indië was in dien tijd eene belangrijke onderneming,
en duurde verscheiden maanden. Tegenwoordig, nu men stoombooten heeft,
die evenwel nog niet op de Oost varen, doet men den overtogt veel
spoediger. Gij kunt dus begrijpen, hoe verwonderd ik was, toen ik vier
weken later mijn gewezen _logé_ weêr voor mij zag staan, ten minste
zoo ik meende; schoon ik spoedig vernam, dat niet hij het was, maar
zijn tweelingbroeder, die sprekend op hem geleek. Een van de eerste
vragen, die deze mij deed, was, waar zijn broeder was. Ik antwoordde:
"Aan boord van de _Johanna Maria_, op reis naar Oost-Indië," en terwijl
ik de zeetijdingen nakeek, voegde ik er bij: "gepraaid in de Noordzee,
den 15den November." Ik bemerkte spoedig, dat deze tijding aan den
broeder niet beviel; althans hij riep met droefheid uit: "Hemel! dus
toch te laat! Alles te vergeefs!" Ik begreep in den beginne niets van
deze uitroepingen; maar naderhand zag ik de zaak beter in, toen mijn
nieuwe bekende mij het volgende meêdeelde.

"In de stad H****, waar de jonge Darmold studeerde, woonde de familie
Pereaux, die door het geven van _diners_ en bals, vooral bij de
studerende jongelieden, in groot aanzien was. De Heer des huizes was
eigenlijk een slecht echtgenoot, en nog al heel los; maar daar hij rijk
en gastvrij was, zag men bij hem veel door de vingers. Onder de Heeren,
die zijn huis frequenteerden, bevond zich ook Darmold, die, stil en
ingetogen levende, minder spoedig het hart van den Heer Pereaux won,
dan dat van zijne echtgenoot en zeventienjarige dochter. Hij scheen
evenwel met zijn succes van dien kant tevreden, en benijdde degenen,
die hoog bij Mijnheer stonden aangeschreven, hunne plaats niet. Het zou
evenwel wenschelijk voor hem geweest zijn, indien Mijnheer Pereaux,
hoe los hij dan ook was, hem minder als een houten Klaas beschouwd
had; want toen Emma hem reeds hare liefde geschonken had, en hij bij
het verzoek om hare hand grooten steun in hare Mama vond, weigerde
Mijnheer volstrekt iets daarvan te willen hooren, en protegeerde een
medeminnaar, een jong officier, op wiens moreel misschien wel wat was
aan te merken; maar Mijnheer Pereaux zeide, op zijn eigen voorbeeld
wijzende, dat zulke menschen doorgaans de beste echtgenooten worden;
iets dat, evenwel zijn brave vrouw door de ondervinding geheel anders
geleerd had.

"Emma, die den officier om zijne losheid verachtte, en nu eenmaal
haar hart op Darmold gesteld had, verzette zich in den beginne wel
wat sterker, dan eene dochter tegenover haren vader betaamt, tegen
zijn gevoelen, maar later wendde zij het over eenen anderen boeg,
en wist hem door tranen en smeekingen zoo ver te brengen, dat hij
eindelijk zijne toestemming gaf, indien zij dan toch volstrekt hare
dagen in verveling wilde doorbrengen.

"De jonge Darmold was evenwel volstrekt geen vervelend mensch. Toen
hij bij mij was, vond ik hem wel stil; maar hij was toen ook in zulke
bedroefde omstandigheden en zijn broeder heeft mij verteld, dat hij
vroeger altijd vrolijk en heel aardig was; maar daar hij zich heel
weinig met de losbollen inliet, hielden deze hem voor een flaauwen
jongen, en vooral de vrienden van den officier vatteden haat tegen
hem op, toen hij Emma toch eindelijk kreeg. Hierdoor verbitterd,
rustten zij niet, voordat zij zijn ongeluk bewerkt hadden, en zij
schaamden zich niet daartoe de schandelijkste middelen te gebruiken.

"Darmold miste op zekeren dag den ring, dien hij van zijne Emma
ontvangen had, en toen hij, zich hierdoor ongelukkig gevoelende,
op den gewonen tijd zijne bruid wilde bezoeken, werd hij aan de
deur afgewezen. De ring was aan den Heer Pereaux overhandigd, en een
relaas, daarbij gevoegd, schijnbaar met onwedersprekelijke bewijzen
gestaafd, overtuigde dezen, en deed zelfs zijne huisgenooten vreezen,
dat Darmold een verachtelijke huichelaar was. Vergeefs trachtte hij
zich te verontschuldigen. De Heer Pereaux wilde hem niet meer zien,
en zelfs zijne brieven werden hem ongeopend teruggezonden. Zijn
engagement met Emma was onherroepelijk verbroken.

"De arme jongeling kwam te Marseille bij zijne familie terug, en
werd door eene hevige ziekte aangetast, en schoon hij daarvan ook
genezen was, het ongeluk deed hem in zulk eene melancholie vervallen,
dat men voor zijn verstand begon te vreezen; voornamelijk toen hij
eenige maanden later hoorde, dat Emma weldra aan den officier Duchamps
zou verloofd zijn. In dien toestand liet zijn vader hem, op raad der
doctoren, eene reis ondernemen, en zoo kwam hij bij mij in Holland.

"In dien tusschentijd werd de toestand van Mevrouw Pereaux, die reeds
sedert eenige jaren aan eene gevaarlijke kwaal leed, zeer bedenkelijk,
en de uitspraak der faculteit was, dat zij slechts weinige maanden
meer te leven had. Toen zij nu haar einde voelde naderen, woog haar
het lot van Emma zwaar op het hart, en daar het engagement met den
o