The Project Gutenberg EBook of La Montarino, by Arne Garborg
This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org
Title: La Montarino
la poemaro pri Veslemey
Author: Arne Garborg
Translator: Odd Tangerud
Release Date: January 15, 2008 [EBook #24292]
Language: Esperanto
Character set encoding: ASCII
*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA MONTARINO ***
ARNE GARBORG (1851–1924)
LA MONTARINO
la poemaro pri Veslemey,
aŭ
Injeto, la vizianto.
(1895)
Tradukis: Odd Tangerud
en kunlaboro kun
Anja Karkiainen.
Prologo
Al vi, vi pala marĉa ej’
kun meniant’,
arde’, pluvi’ sur erikej’,
jen mia kant’.
Eriko velka sur dekliv’
de sonĝa mont’,
al vi mi kantas pri la viv’
en sombra mond’.
*
Vi trola mond’, mi konas vin,
vi nokt’ en tim’!
Se fuĝas mi, vi hantas min
en la anim’.
Mi konas vin, vi ŝaŭm-resalt’
kun sorĉ-murmur’;
vekiĝas ade kaj sen halt’
en brust’ terur’.
La lukton pezan konas mi
en trol-batal’.
Rompitaj ostoj! Helpu Di’!
Ho, kia fal’!
*
Mi konas vin — mi konas vin,
ne venkis vi! —
La lukton laŭ la voj’ al fin’,
ĝin vidis mi.
En lukt’ baraktis ankaŭ mi
dum jar’ post jar’,
kun kurba dors’, kuraĝ-defi’,
kun vunda ar’.
Vi ĉe mi ŝvebas, sidas ĉe
kun via tim’!
En mi vekiĝas ade ve’
en la anim’.
Pri forta volo, trol-turment’
ja scias mi;
minora kant’, boat’, torent’,
sufoka kri’. —
*
Alaŭd’ ekŝvebas de l’ tombej’
kun venko-tril’;
freŝiĝas hom’ kaj ĉiu ej’
per vent’ kaj bril’.
Kaj eĉ se ploron spertu ni
en la terur’,
al la alaŭdo fidu ni,
printemp-aŭgur’.
HEJME
Injeto ĉe la ŝpinilo
Aŭtunas. Veteraĉo
kun pluv’ kaj venta frid’!
De bird’ fenestren klako.
Enven’? Ho vana fid’!
Sed sub la bona forn’
jen sur la tola sako
maljuna «Mons» en dorm’.
Jen kuŝas ĝi sonĝante
kun straba okulum’,
kaj ĉion forgesante;
ĝuindas nun varmum’.
Nenion diras ĝi,
aspekte sin kaŝante
kun vosto ĉirkaŭ si.
Jen kiel silkobulo
ĝi kuŝas en la fel’,
mien’ de dormemulo,
sen ungoj por kruel’.
Senzorga rigardet’
elglimas el okulo
kun svaga ronronet’.
*
Ĉu foren vi vagadas
en viaj sonĝoj nun?
Ĉu eble nur dormadas
la pensoj en mallum’,
aŭ el la pasintec’
la bildoj ariĝadas
de l’ tempo de princec’.
Plej bela princ’ de l’ mondo
vi iris en l’ arbar’,
sur ŝultroj or-har-ondo,
kaj viglis temerar’
en loga konsider’
pri in’ plukanta berojn
sur ejo ĉe river’.
Sed venis sorĉistino
el hejmo de trolin’;
kaj volis, flatulino,
ke l’ princo amu ŝin.
Li saltis en malŝat’.
Eksorĉis la trolino,
kaj ŝanĝis lin al kat’.
Li poste migri provas
trans mont’ kaj arbustej’
kaj fine vojon trovas
al nia hejma ej’.
En pac’ ĝis vivofin’
ripozi li nun povas
en rev’ pri sia in’.
Ho — hu! La veteraĉo
kun pluv’ kaj venta frid’!
De bird’ fenestren klako
petanta pri invit’.
Sed sub la bona forn’
jen sur la tola sako
maljuna «Mons» en dorm’.
Vesperiĝo
Mola neĝ’
el l’ aer’
dum grizaj ĉi vesperoj.
Pac’, silent’,
svaga vent’.
Kuŝas korto kaj tegment’
sub lanug-neĝeroj.
El fojnej’
Veslemey
portas la furaĝon.
Gnoma ul’
en l’ angul’
ĝojas pro la fojna bul’:
Al brutar’ nutraĵon.
Praa li
bienon ĉi
en zorgemo gardas,
en deĵor’
dum ĉiu hor’
de strebado kaj labor’;
prefere brutojn vartas.
Ĝojas li
pri la sci’,
ke ion donos Injo.
Griza ul’,
ruĝ-ĉapul’
vespere lakton en l’ angul’
ricevos de l’ knabinjo.
Manĝigas ŝi
bovinojn ĉi,
kaj ĉiun ŝi karesas;
varma kor’,
bonhumor’
regas dum ĉi ŝatlabor’.
Ŝi gnomon ne forgesas.
La trinkaĵ’,
farunaĵ’,
el fajrej’ portiĝas.
En febla bril’
de lumigil’,
jen ŝi melkas en trankvil’;
sitelo plenpleniĝas.
En kontent’,
sen manko-sent’
bovinoj remaĉadas.
Trankvilas dom’,
vigilas gnom’;
alportas tufon li por krom’,
kaj kun la kat’ dancadas.
Ĉe la fajrejo
En ĉiuj ejoj labor’ finiĝis.
Ankoraŭ ili ne eklumigis.
Servisto Lars daŭras en la stal’.
Patrin’ dormetas sub sia ŝal’.
Kaj Per kaj Manjo, la du najbaroj,
nun enen tretas post endaj faroj
en amikejon sen ĝen’ aŭ hont’;
aŭskultos ili al rakont’.
Pri distro ili ja nun esperas;
kaj rakontadi Injet’ preferas.
Pri fabloj temas kaj pri fabel’,
pri trol’ kaj besto en vila fel’.
«La Holand-knabo, li vaste ĉasis,
kaj iam urbon kun pred’ trapasis,
sed ne atingis vilaĝon ĉi;
survoje hejmen sorĉiĝis li.
Aspektis montoj translokiĝintaj,
kaj vojdirektoj sin turnigintaj.
Ter’ estis akvo, kaj akvo ter’.
Mar’ estis mont’. Sudo norda sfer’.
La hejma ej’ estis en forgeso;
ĉirkaŭtiriĝis li nur sen ĉeso.
Rapidis reen li kiel flam’
pro tempo-pas’; vesperiĝis jam.
Sentiĝis kvazaŭ suĉanta tiro;
al Vatn li venis sen mema iro.
Vi kredu: kaptis lin jen la tim’.
Denove devis li turni sin.
De nura koto la voj’ kovriĝis;
la nokto plie kaj pli nigriĝis;
kaj malaperis la voja rand’;
li estis kvazaŭ en fremda land’.
Post longa vojo en pen’ irita,
rokeje staras li konfuzita.
Li ne ĉi-estis en sia viv’;
sed domon vidas li en dekliv’.
En embaras’ lin plenigis ĝojo.
Eniras li por demand’ pri vojo;
ŝtopiĝas spir’, ĉar pri tia dom’
neniam aŭdis iu ajna hom’.
Briladas jen kvazaŭ mil lumetoj
sur tabloj, benkoj kaj sur benketoj;
kun perloj glimas knabin-harar’,
je tret’ tintadas arĝenta ar’.
Intencon sian li tuj forgesas,
ĉar bonvenigoj neniel ĉesas;
prizorgas ili laŭ vic’ en rond’,
ĝentilas kvazaŭ al princ’ de l’ mond’.
Li tuj forgesas la hejm-bienon.
Sidiĝas li sur la silk-kusenon.
Konfuz-gapanta al ornamar’
li ne respondas al servistar’.
Se li soifas, trinkigas ino;
ŝi brile belas, la domfilino.
Neniam tiel aspektis in’;
miraĝo kvazaŭ envolvas ŝin.
Li rigardadas ŝin ĝis sveniĝo;
ridet’ lin portas al ekardiĝo.
Kapsigne diras oldul’ al li:
“Se ŝin vi ŝatas, ŝin havu vi.”
“Se ŝin ricevus mi kaj bienon,
ne plu suferus mi streĉan penon.”
“Post mia morto al vi la ter’,
kaj nupton festos vi ĉi-vesper’!”
Glatiĝas ĉio nun por vizito
al ŝia preta, pornupta lito.
Klariĝas tiam la ver’ pri ŝi.
La huldran voston ekvidas li.
Timiĝas li, kaj li eĉ ekridas,
kaj tuj tranĉilon li elingigas;
sed sammomente aŭdiĝas kri’,
kaj malaperas bien’ kaj ŝi.
Ĉe Holand-monto li konsciiĝis,
kun kapdolor’ en malsek’ fridiĝis.
Li jen komprenis: En pasinta tag’
forgesis “Patro-nian” tiu knab’.
Sed poste ofte, dum li vagadis,
la saman huldron li renkontadis;
kaj tiu plore priplendis sin:
“Povintus savi vi ambaŭ nin.”
En montaj ejoj ja certe multas
ĝemadoj, sed ni ja ne aŭskultas;
sopiras tie al tag’ kaj sun’
gemizeruloj en gnom-komun’.»
La pasero
Pasero en la korto
manĝetas grenon ĝis plensat’,
kaj ĝojas pro la sorto,
kaj ridas al la kat’:
Pip — pip, dum tagoj pasas
Mons min ĉasas,
sed min libera lasas
laŭ mia propra ŝat’!
Min la flugiloj levas,
nur leki povas sin la kat’.
Kvit, kvit, suferi devas
li pro la memkompat’.
Se akcipitro provas,
ĉu li povas
min kapti, tuj mi movas
min for el tiu svat’.
Pro viv’ facila povas
mi nur kontenti, jes en ver’.
Sufiĉan manĝon trovas
mi ĉiam laŭ prefer’.
Mi timi ne bezonas,
ujon konas;
al mi sufiĉon donas
rikolto de somer’.
Kristnaske ofte donas
frandaĵon Veslemey al mi.
Fojnejon mi disponas,
kaj varma estas ĝi.
Printempe mi libere
enaere
flugadas, kaj fiere
konstruas neston mi.
(Tradukis H.A. Rosbach)
Kantiĝas
Malsekeca nebul-humid’.
Luna brilo tra nokta frid’.
Nuboj en laktokolora lum’
ondas ombre sub pala lun’.
Densas, disas la ombro-ar’.
Zume kantas la paca mar’.
Sorĉe regata sonĝas la viv’.
Peza dormo sur kamp’ kaj dekliv’!
*
Kuŝas Injeto sur benk’ ĉe l’ forn’.
Milde lunbril’ ŝin vekas el dorm’.
Trance inerta vekiĝas ŝi nun.
Ombroj vidiĝas en glimo de lun’.
Kapro trotas saltante laŭ mur’.
Vento spiras kun ve-susur’.
Lule kreskas loganta kant’.
Vibre insistas amopetant’.
*
Se scias vi sonĝon kaj kanton ĉi,
la tonojn vi garde karesos,
multfoje loge mi ludos por vi,
neniam vi tion forgesos.
Ravege por vi.
Vi loĝu kun mi.
Ŝpinilon arĝentan ricevos vi.
La freŝa nokt’ ne timigu vin,
radikoj entere ĝermantaj;
kastelo en sonĝo, vi vidis ĝin
kaj ludojn de inoj dancantaj.
Fruktigas dormet’,
verdiĝas bosket’;
feliĉos vi pli ol dum tag’, Injet’.
Pro dolĉa nokto ne estu tim’.
Streĉiĝas la sonĝaj flugiloj.
Pli mildas ol tago la luma glim’.
Pli softas la son’ de ludiloj.
Jen lulo en val’,
dormiĝ’ post batal’,
feliĉa vi estas je taga fal’.
Pro nokto profunda ne estu tim’
dormante sub ŝveba vaporo,
vidante teruron trans griza ŝim’
al sonĝaj mondoj en foro.
Kaj lulas ĝi vin,
luliĝas l’ anim’
el tago kaj sun’ blindigintaj vin.
Pro amo sovaĝa ne estu tim’,
ĝi pekas en plor’ kaj forgeso;
mildiĝas al vi la ardanta sin’;
la urson li jugas al dreso.
Ravege por vi.
Vi loĝu kun mi.
Ŝpinilon arĝentan ricevos vi.
Antaŭsciigo
Injeto kuŝas dorme
en griza frua hor’,
kaj vidas sian franjon
staranta en l’ aŭror’.
La blanka vualo mole
ondas ĉe tors’ kaj kol’;
lumeta glimo trembrilas
pro movoj en ŝia tol’.
Pokalon el pura arĝento
ŝi portas per magra man’.
La grandaj pacaj okuloj
rigardas Injeton en am’.
«Vi povra, juna fratino!»
ŝi diras en zorga tim’,
«jen profunda kaliko.
Vi malplenigu ĝin.
Vi havos plej pezan sorton
portendan de homa id’.
Kion la nokto kaŝas,
rivelu via vid’.
Tial kuŝas perfidaj
kaptiloj ĉe via pied’,
sorĉontaj vian menson,
logontaj vin sia pred’.
Vi iros sombran vojon.
Atentu, atentu, fratin’!
Sed kiam vi elglitos,
apude vi trovos min.
Atentu, atentu, fratino!
Glita, tenebra la voj’.
Sed post la peza nokto
ekbrilos mateno en ĝoj’.»
Feliĉa vekiĝis Injeto,
etendis sin al fratin’.
Ekbrilis tra la vitro
l’ unua matena glim’.
La kara beata fratino
forglitis en lum-silent’.
Suspiro forbloviĝis
en frumatena vent’.
Dimanĉ-trankvilo
Frosto krakas
en muro-fend’.
Sun’ briletas,
ekdormas jen,
kaj ruĝon sur neĝon ŝutas.
Pendas nebul’
kvazaŭ frosta pont’
super glaciej’,
sur ĉiu mont’;
sed la korto en vintra klar’ mutas.
Per okulvitro
maljuna patrin’
legas en libro
ĉe l’ tablofin’
pensante pri fina vojaĝo.
Ĉe ruĝa forno
gejunular’
pomtranĉojn fritas
dum maĉa knar’;
jen ege bongusta manĝaĵo.
*
«Kio flusiblas ne silentante
en la sovaĝej’?»
«La rojo flusiblas ne silentante
laŭ la longa fluej’.»
«Kio hakante la tutan tagon
eĉ ne spliton faligas?»
«Horloĝ’ tiktakas la tutan tagon
eĉ dum vesperiĝas.»
«Ĉambro plena de griza lan’
de neniu kaptebla?»
«La fumo estas tiu lan’
de neniu prenebla.»
«Sentiĝas sur mola kato-nazo
varma kaj ankaŭ frida.
Ne estas interne kaj ne ekstere,
tamen tegmentita?»
«Ne interne kaj ne ekstere,
varma kaj ankaŭ frida,
estas la klara fenestrovitro
ĉie tegmentita.»
«Ove ronda kaj ege longa
kiel preĝeja voj’?»
«Bul’ de fadeno ronda estas
kaj longa kiel voj’.»
«Pendas kvar, kaj iras kvar
kiam somere floradas.
Spektas urben du, montras du al nub’
kaj unu poste trotadas?»
«Bovino kun mamo iras sur kvar
kiam somere floradas;
montras kornoj al nub’, okuloj al urb’,
sed vosto poste svingadas.»
«El bruna fund’ ĝi ridas al vi,
sed supre ĝi blankiĝas.
Sub lin-kovril’ ĝi ludas en kuv’,
sed korpon ĝi vigligas?»
«Fermentas biero, bruniĝas ĝi;
supre ŝaŭm’ blankiĝas.
Sub lin-kovril’ ĝi ludas en kuv’,
kaj korpon ĝi vigligas.»
«Dumvintre kreskas stranga arb’;
printempe ĝi malkreskas;
radikon supre, la supron sub,
kaj ĝi maldika estas?»
«Glacia pendaĵ’ estas tiu arb’,
printempe ĝi malkreskas;
supron malsupre pendas ĝi,
kaj ĝi maldika estas.»
«Kion neniam vidos Di’,
sed ĉiutage ni vidas?»
«Egalan ulon ne vidos li,
sed ĉiutage ni vidas.»
«Senradika kun longaj radikoj,
matene sur kvar ĝi rampas;
tagmeze iras ĝi tamen sur du;
vespere sur tri ĝi marŝas?»
«La hom’ senradika kun longaj radikoj
ek de Adamo devenas.
Unue ĝi rampas, iras poste sur du,
sed fine bastone promenas.»
INJETO VIZIANTA
Panjo atendas
Ĉe arde varma forno
sub vakskandela bril’
per magra brako de l’ patrin’
turniĝas radŝpinil’.
Malgrasan korpon kovras
robo el kruda lanaĵ’.
Klinas sin kap’ sub nigra volv’, —
balanca «bul’ de teksaĵ’».
Ŝi tiras longan fadenon
per sulkiĝinta man’.
Kanton sian grumblas ŝpinil’
de sub la tufo de lan’.
Laŭ planko kaj oldaj muroj,
aspekte draka ŝajn’,
faŭkas la sombra ombro-nokt’
glutante ĉion ajn.
Ĝi cedas sed reaperas
el densa mallumej’,
dorme, time oscedas la nokt’,
gapanta el sonĝa ej’.
Kvazaŭ spirit’ el tombo
krepuske levas sin
tien kaj reen vibrante
la ombro de l’ patrin’.
Ŝpinila ombro ŝvebas
turnante sur griza mur’;
la «bul’ de teksaĵo» balancadas
ŝpinante en obskur’.
Kandelo brulas malvigle,
kandelo brulas en blu’;
plenigas panjon pezaj pensoj:
Okazas io, ĉu?
Ploradas ĉe l’ mur-anguloj,
krakas en fend’ kaj tru’;
timemo frapas bruste:
Okazas io, ĉu?
*
Ekhaltas la ŝpinil’,
stuporas korp’ en tim’.
Kurpaŝojn aŭdas ŝi
kvazaŭ por viv’ kaj anim’.
Aŭdiĝas peza spir’,
suspiro kaj ĝemad’
en preĝo al Sinjor’,
kaj kvazaŭ korfrapad’.
Ekstaras jen patrin’.
En timo paŝas ŝi,
kruc-signas sin dum preĝo:
«Jesu’, ŝafid’ de Di’» ...
Lantas la horloĝ’,
nun eĉ lantadas ĝi,
mortas ĝi kaj haltas ...
— «Paciĝu, nokton ĉi!»
Mallumas ekster dom’,
malbelas ekster mur’;
ekstere vent’ ululas:
— «Ho, estu pac’, sekur’!
Kaj meze sur vastej’
kuregas povrulin’
kun frida dors’ pro timo;
ho, hejmen sendu ŝin!
Mi aŭdas nenion plu ...
Elkore preĝas mi:
Injeton pace sendu
al panjo tien ĉi!»
*
Aŭdiĝas jen denove
la sama paŝ’ en tim’,
la sama anhelad’,
la sama kur’ por viv’.
Flug-malfermiĝas pord’;
ensaltas pala Injet’,
buŝon seka, faŭka,
el okul’ delira ĵet’ ...
«Ho, Panjo! — Timas mi,
fariĝis ega hid’;
kaj aŭdu: — en Fendejo
aperis stranga vid’.»
«Ĉi tien, infanet’,
ne venos draŭgo ĉi.
Eksidu; ĉu vi timis?
Vin kuri aŭdis mi.
Jen, por vi laktogut’;
nun trankviligu vin.
— Ekskuis min antaŭfantomo;
mi klare aŭdis ĝin.»
Injeto
La minca kaj svelta knabin’
en bruna, serena malhel’;
vizias en sia anim’
al iu fora cel’.
Ŝajne pro iu pov’
dormiĝis ŝia mens’.
En siaj parol’ kaj mov’
subardas prema pens’.
Sub bela, malalta frunt’;
brilas l’ okul’ tra humid’;
Aspekte al fora mond’
direktas sin ŝia vid’.
Ŝi iras al benk’ ĉe l’ fajrej’,
eksidas sen plia atent’.
Jen lakton ofertas patrin’,
kaj trinkas Injet’ en silent’.
La brusto ondas sub prem’,
kaj paliĝas la buŝ’ en vibrad’.
Ŝi malfortas, feblas en trem’
meze en sia juna florad’.
La vidaĵo
«Ho ne, patrino. Kredu vi,
ke ne pri sonĝ’ rakontas mi.
Reviglas pens’ kaj forto.
l’ unuan fojon, sen atend’,
rigardis mi tra streta fend’
en mondon de la sorto.»
— «Avertis vin la morto!»
«Ne plendu pro Injet’, patrin’!
Ne serĉas nun la morto min,
ne estos mi viktimo.
Sed panjan fraton perdis ni.
Mi vidis lin, kaj brilis li
en fosforeska glimo.»
— «Kompaton al animo!»
«Mallumo regas sur l’ altej’;
ombriĝas voj’ al hejma ej’;
en pens’ pri Di’ mi paŝas.
Silentas kiel en la tomb’,
endormiĝinta ŝajnas mond’.
Orele sango frapas ...»
— «Misterojn nokto kaŝas.»
«Ne timis mi, sed nur je mir’ ...
ekŝvebis el mallumo vir’
en lun-lintuk’ laŭ tero.
Rekone lin atendis mi.
“Adiaŭ,” milde flustris li,
forglitis en l’ aero.»
«Lin prenu Di’ en ĉielo!»
«Aŭdiĝis en l’ altejo kri’.
En tim’ prudenton perdis mi.
Kadavra la odoro!
Frenezis mi en stumbla kur’
ĝis hejme ĉe vi en sekur’.
Sed grac’ je la memoro.»
— «Pacigu lin Sinjoro!»
La Montarino
Sciiĝis tagon
frostiga dir’,
ke ĝuste tiam
forpasis la vir’,
ekzakte en sama horo.
Jen tremis Injo
en mens’ kaj korp’:
«Mi devos do vidi
fantomojn en hord’
kaj draŭgon longhararan.»
«Vin, kara Injo,
kompatu Di’;
pli bone estus
ke mortus vi;
vi trovus pacon en tero!»
«Sed klare vidi
preferas mi
al iri blinda
tra mondo ĉi
sen eblo veron distingi!»
— Poste vidiĝis
subtera popol’,
koboldo kaj nikso
kaj ogro kaj trol’
kaj draŭgo longharara.
Ŝi foje murmuris
aspekte sen senc’;
timiĝis eĉ propra
patrino en mens’.
Diriĝis: Mankas prudento.
En erikej’
inter montoj tri
la tutan vivon
paŝtadis ŝi.
La Montarin’ ŝi nomiĝis.
JULO
Junuloj
La duan tagon en temp’ de Jul’
ariĝas por danc’ ĉiu in’ kaj ul’;
ĉe panjo ili kunvenas.
Kota kaj ŝlima estas la voj’;
ĝi kuŝas sub neĝa pluv’ kiel roj’,
sed tamen ĉiuj alvenas.
Ni scias ja kiel la juna kor’
post zorga penado en taga labor’
sopire al danco tentiĝas.
Intensa la gajo kaj kara la ĝoj’,
kaj salt’ ĉevalida fariĝas, oh hoj!
piedoj planken frapiĝas.
Kaj trinkas la knab’ por ioma kuraĝ’;
li kante antaŭas kun brila vizaĝ’
la varmajn manojn tenante.
Ho hej! svingiĝas la brak’ en feliĉ’,
kaj poste saltglitas knabin’ en la vic’,
per blankaj dentoj ridante.
Kaj ŝvelas ĝoja la juna kor’;
foriĝas zorgo kaj pen’ kaj plor’;
la vivo soras kaj soros.
Ludas l’ animo, ridas l’ okul’,
ardas la amo en kor’ de l’ junul’;
li jenon ĉiame memoros.
Sed kiam abundas troa drinkad’,
vekiĝas emo al bru’ kaj batad’.
Envenas la Malbonulo.
Li sidas angule, ridanta la gap’;
finiĝas damaĝo per murda frap’
je ĝojo de l’ Diablulo.
Misiras ofte knab’ al mizer’;
knabino spertas pri hont’ kaj sufer’;
la ĝojofariĝas fiaĵo.
Bonmaniere gajiĝu ni,
kaj laŭdon donu al nia Di’,
donanto de vivo kaj graco.
Festeno
Ho — hej! Ludil’! Nun ekludas ĝi,
por danca svarm’,
kun rid’ en larm’,
ho venu, venu knabin’ al mi,
ni ludu en ama duo.
Kaj longe pudoro fremdigis nin
en longa dezir’,
en sonĝa sopir’;
nun havas vi min kaj mi havas vin.
Hoj, kia grandega ĝuo.
Memoru fojon sur verda herbej’,
jen mi kun falĉil’,
jen vi kun rastil’,
kaj nian ripozon sur muska ej’,
ho, kiaj tagoj de amo!
Rigardis mi vin, kaj rigardis vi min,
ni ridis en em’
kaj senvorta kompren’;
jen pensis mi: mi havos vin,
por posta kunviv’ en ĉiamo.
Ho mia, vi knabin’,
ho atendad’ sen fin’!
En mia mens’
min hantas pens’:
ke estus ni nun survoje!
Solecas mi en ted’
al frida vivo pred’,
sed kredas mi:
se kunus ni,
ne zorgus mi tiomfoje.
Hoj hej! ni dancadu ĝis danca fin’!
Turniĝas la sun’,
turniĝas la Jul’;
eksaltas la vir’, postsaltas virin’!
Okazas nun ĝustmaniere.
Printempon fariĝos alia danc’!
Hoj hej kia far’!
Hoj hej kia par’!
Ni ludos kune en kroma ŝanc’
en ĝojo senhalte, sincere.
Kun salt’ kaj ĵet’
ĝis al plafon’
en danc-impet’
laŭ violon’
la forta knab’
per firma kapt’
knabinon nun svingadas.
Jen alsturmad’
kun salt’ kaj sku’
en kontuzad’
kun ega bru’;
flatanta knab’
pro ŝajn-tentad’
al dolĉa kuŝ’ logadas.
Singarda in’
per ridmokeg’
rifuzas ĝin
en mokrideg’;
bier’ en flu’
kaj sang’ en brul’;
ludilo lud-kantadas.
*
Eksidis Injet’ en malluma angul’,
rigardas ŝi murmuradanta;
sekreton ŝi vidas pri ĉiu opul’
sovaĝa, dancanta, saltanta.
Svarmadas ombrar’,
multnombra bestar’,
fluganta, rulanta mistera ar’.
Dum danco al ĉiu petola hom’
postsekvas nun ombro fidela,
kaj blanka aŭ nigra ĉiu fantom’,
aŭ hida aŭ eĉ pli malbela.
Se eblus la vid’
jen velkus la rid’,
kaj turnus sin ili de l’ fia hid’.
Jen Topp-Ola Lejte, frizita ĝis mok’,
en svinga kondut’ kiel moŝto.
Lin sekvas tro-sinestima kok’
kun longaj spronoj kaj vosto.
Kun Petro en fid’
kuniras ŝafid’.
Al Jo sekvas vulpo, ruzul’ en perfid’.
Kun pigra Knut Os, tiu senzorgist’,
la porko ja estas kompano.
Al Andrias Holand, knabino-ĉasist’,
postsaltas virŝaf’ ĉe l’ kalkano.
Pro parol’ en velur’
kaj aspekto de pur’
post Svein kuras lupo kun longa krur’.
Malzorgan Jens sekvas magra ĉeval’;
ĝi vidis nek fojnon nek akvon;
kaj urs’ akompanas al forta Lars Val’,
Jakobo, li havas nur katon.
Kristjano Fendul’
ŝajnigas sin bravul’,
sed saltas laŭspure la leporul’.
Kun Dik-Mali stumblas grasa porkid’;
Babil-Guri havas kaprinon
ĉiam helpema al ŝiro kaj pik’.
Ĉe-kuŝ-Berit havas hundinon.
Al Mari sur Dig’
postsekvas la pig’,
al altkoksa Rakel la ĉevalid’.
Al Maren kaj Mette kaj Lizabet’
kaj Stine de l’ Mont-Dorsa-Fino
kaj Jorina Klopp kaj al Olina Klett
postsekvas po unu kokino.
La inaĉo de Os
kun arĝento sub ŝlos’,
ŝin sekvas anser’ kun memfida bros’.
Jen dancas vigle la gaja mond’,
kaj vibras traboj kaj fostoj,
du- kaj kvarpieduloj en rond’;
svingiĝas brakoj kaj vostoj.
Jen nova bruad’,
alsturma kurad’,
ensaltas amaso en miriad’!
Monta fein’,
draŭgo, niks’, gnomin’,
hirtharara trol’,
svarm’ en skua fol’,
nano en kur’
per leĝera krur’
ĉiuloken nun rampadas;
mezen en nanar’
sin ŝovas dancantar’;
dancon en angul’,
ne vidas hom-okul’;
kaldrono kaj fritil’,
korn’ kaj gnom-ludil’
strangan kanton sonigadas:
Akvoguta kluk’, roja murmurad’,
uestventa plor’, muĝo de ondad’,
vortoj en angul’, sono de flustrad’,
fal’ folia susuradas ...
Dancu nun, viglu nun,
gegrizuloj.
Viglu nun, dancu nun,
dormas sun’.
Lamu nun, saltu nun,
gegrizuloj.
Saltu nun, lamu nun,
hoj! jen Jul’.
Bummel,
bammel
rokadanc’ kaj rammel,
montodors’ bluiĝis.
Bammel,
bummel,
rangedanc’ kaj rummel,
sun’ kaj lun’ mortiĝis.
*
Sovaĝe, hej! en anim’ kaj sin’.
Hej! turnu vi vin,
Hej! svingu vi vin.
Eksaltas la vir’, postsaltas virin’,
spitante la limon de deco.
Vidiĝis ne tia ĉi hurlumhej’
kun svarmo kaj klak’,
kun muĝo kaj krak’;
portiĝas ulul’ al fora ej’;
ebrio kaj frivoleco.
Tingel
tangel
rumladanc’ kaj rangel,
krak’ en ursa robo ...
Kaj jen la knabo, ho hej kaj hi!
tra montara brum’,
kaj tra fajra fum’;
se volas vi havi min, povos vi;
per nur fingra indik’ mi ricevos.
Ho! donu la buŝon, ho-ho, ho-hej!
Laŭ eta invit’
vi havos en lit’
plej taŭgan ulon el ajna ej’!
Vi vidu ke dance li ŝvebos.
Tangel
tingel
vibrodanc’ kaj vingel;
bone en ombro dum Julo ...
... ... ... ...
*
Sidas Injeto en sorĉa tord’
kaj peze el brusto spiras.
Nun suben kaj norden drivas la hord’,
ĉar troloj kaj homoj miksiras.
Velkas la lumoj, kaj obskur’
ĉirkaŭe daŭre densiĝas.
Pli da troloj ensturmas en kur’
— kaj saltodanc’ ekludiĝas:
Hoj, hoj, kara vi!
Vin amas ja mi!
Vi ludu kun mi
en sudeli-dudelidej.
Hoj, hoj, bela vi!
Atendu min vi!
Mi venas al vi
en dudelidej.
Loganta in’, vi!
Mi turnas min al vi
kaj loĝos kun vi
en Haŭkeli-Haŭkeli-ej’.
Ravega in’, vi!
Ekloĝu kun mi!
Ŝpinilon turnu vi
en Haŭkeli-ej’.
Ŝpinu vi harojn,
tordu fadenojn,
triku vi ŝtrumpojn,
surelilej.
Al vi mi kantu,
por vi mastrumu
ame karesu,
hudelideja!
Tekson ni varpu,
trabon ni turnu.
Pinon ni brulu!
surelilej;
lulilo, ĝi knaru,
panon ni faru,
ni ne avaru
elibeja!
Mirloga ja vi!
amadu kun mi,
kaj dancu kun mi
en sudeli-dudeli-dej;
belega in’ vi,
atendu min vi,
mi venas al vi
en dudeli-dej ...
*
... Dolĉe kiel plor’
sonas harp-sonor’;
logas ama sent’
kvazaŭ milda vent’;
flata la lul’,
kiel onda rul’
dormiĝas ĝi en sonĝ-trankvilo;
vekiĝas el silent’,
ŝvelas en potenc’,
kiel ŝaŭm-susur’
en la mar-murmur’;
el la dorma ĉarm’
ŝvebas tona svarm’
amovarma, dolĉa trilo ...
Jen dancas la gnomo en bela kolor’
kun ringo sur haroj ondantaj.
Li logas Injeton per danca fervor’
dum tonoj ĉirkaŭe vibrantaj.
Ravege por vi!
Vi loĝu kun mi!
Ŝpinilon arĝentan ricevos vi.
Ursego bruna mi estas dum tag’
en vastaj arbaroj kuranta,
lavanta hararon profunde en lag’
kaj fortajn torentojn vadanta.
Mi ludas sur strand’
kaj regas sur land’
ĝis fora montar’ ĉe la vidorand’.
Sed kiam proksimas la meznokta hor’,
kaj montoj englutis la tagon,
la am-melodion vi aŭdas el for’,
plej mildan, sorĉantan logadon.
Venigas vi min,
kaj serĉas mi vin
por dormo sur brak’ de mia amikin’.
Vi sidu en silko kaj brila arĝent’
en Blua-Mont’ fianĉino.
Neniam plu venos tag’ de lament’,
peliĝos ĉagreno el sino.
Ravege por vi!
Vi loĝu kun mi!
Ŝpinilon arĝentan ricevos vi.
Li manon palbluan etendas al ŝi.
Ŝi tremas pro tim’ je la tuŝo.
Sed kiam ŝi donus kison al li,
sin montras la rata buŝo.
«Jesuo!» — Injet’
en sven’ sur benket’
kun nom’ de l’ savanto en sava pet’.
EN LA PAŜTEJO
La vento-troloj
Tŝjuh! Buh! diras nord-ventulo,
ululas trans nudaj altejoj;
blankbarbe li flagras per nigra flugil’,
blankiĝas sur mont’ kaj herbejoj.
— Tŝju ...
Tŝjuh-hu-hu! diras trol’ nord-uesta.
Turniĝas kiloj, jaĥtoj.
Kirliĝas la maro el profund’,
skuiĝas ĝis dek kvin klaftoj.
— Tŝju ...
Tŝjui-lu! diras uesta marulo
en sia elmara furi’.
Dance li ludas sur brunaj deklivoj;
fidinda ne estas li.
— Tŝju ...
Tŝjui-lu! diras uesta marulo
en sale malseka furor’.
Li logas per sun’ kaj bluo milda.
Finiĝas ofte per plor’!
— Tŝju ...
Tŝjui-su! diras ul’ orienta,
li akras en sia hel’.
Li venas de brilaj montopintoj,
kalvaj kun blanka ĉapel’.
— Tŝju ...
Sulilu! diras suda lum-elf’
susure en foliar’,
kaj lude li kantas kaj milde fajfas
kun haroj el bunta florar’.
— Tŝju ...
Sulilu! diras suda lum-elf’;
paŝtado tiam bonas.
Kalme estas ĉe ŝton’ sub sun’;
ŝafidoj miaj petolas.
— Tŝju ...
Sulilu! Beata somero
kun sun’ sur ej’ kaj labor’.
Jen ĝuas mi dormon en erikej’;
vekiĝas el ĝi sen plor’.
— Tŝju ...
Ne estas facile
Ho povra, nun vi frostas, ĝentila mia ŝaf’
sub pluvo el la uesto, skualaj ĵet’ kaj paf’!
La ŝton’ feina ŝirmas vin kontraŭ humidec’.
Kurbiĝu kaj ĉekuŝu, tieas la eblec’
por mildec’.
Bovino volas hejmen; streĉiga estas pel’;
trankvilo ne troviĝas sub daŭra pluv’ de l’ ĉiel’.
Sed en fojnejo nia nun regas nur malplen’.
Ni haltu en l’ altejo; ni trovos ion jen,
sen troa pen’.
Ne estas tiel aĉe en ŝirm’ ĉe l’ roka mur’;
pasigu ni la tempon en iom da sekur’!
Kaj eble tie huldro enlasos nin al si;
ŝi scias, ke hodiaŭ dum paŝt’ suferas ni,
vi kaj mi.
Laŭ dorso komenciĝis malvarma akva flu’.
Mi tretis en la marĉon, kaj truon havas ŝu’.
Malseka peze estas vestaĵo ĉe la sin’.
Nun haltu kaj atendu, ho kara vi, bovin’,
sekvu min!
Malvarmas; baldaŭ frosto en brusto pikos min.
Rapidos mi al varmo en domo de patrin’.
Mi povos ripozeti post ŝanĝo de vestaĵ’;
farunon vi ricevos. Estos varma la trinkaĵ’,
ho ŝataĵ’!
Birdoj
Kra! Kra! grakas korniko,
sub nuboj en peza flug’,
Humila vestiĝas ŝi per kamlot’
sen brila butika tuk’.
Ŝi iras sur kampo en aroj.
Pri gajno ne mankas sci’.
Ŝi ŝajnas digna bienmastrino;
ŝin tamen ne fidu vi.
Ŝi havas leĝan okupon
ĉe muro, barilo kaj pont’,
sed kiam atente ni pririgardas,
ŝi ŝtelis ovojn sen hont’.
«Skar-rar!» diras pigo,
ŝi saltas kokete laŭ ŝajn’.
Skaras kaj vigle baskuladas,
kaj taŭgas neniel ajn.
Ŝi estas vagulino,
disvastigant’ de kverel’;
ŝi ĝojas je klaĉo, mensogo kaj mok’;
ne estas ŝi fremda pri ŝtel’.
«Kvirli-kvit!» diras sturno,
verd-nigra en brilo de sun’.
Ĝoje ŝi saltas perle bela
kiel infano en jun’.
«Tip-tip!» kuradante diras
gracia motacil’.
Ŝi estas kiel infana penso,
pura en sia babil’.
«Smek-smek!» saksikolo pepas
seke sur sia ŝtonar’.
Sed eta, bruna birdo-reĝo
sin kaŝas inter florar’.
«Tirli-ti!» alaŭdo flugas
ĉielen sur ĝojo-ond’.
Kaj kiam ŝi tirlas en fru-mateno,
fariĝas nova la mond’.
«Tirli-ti!» alaŭdo leviĝas
al volba ĉiel’ en aŭror’.
Kiam ŝi tirlas en fru-mateno
tikliĝas en mia kor’.
«Vi-vip!» la vanelo fieras
per sia kapa gest’,
en plum-ĉapelo, velura jako
kaj blanka silka veŝt’.
Ovojn belajn mi trovis en nesto.
Sekve rabiĝis ĝi.
Birda patrino dolore pepis;
— neniam plu faros mi.
Pluvio, la bela, bruna birdo,
velurvestita trezor’,
kiam ŝi fajfas en erikejo,
varmiĝas en mia kor’.
Pluvio, la bela, bruna birdo,
kun paŝoj malpezaj sur grund’, —
kiam ŝi fajfas en erikejo,
mi ploras en kora fund’.
Je somermezo
Suda pluv’! Somera pluv’!
gutas milde el nubeto;
ardan aeron ĝi freŝigas,
sunbrulita kamp’ rosiĝas.
Gutas kaj gutadas longe;
ter’, printemp’ laviĝas sanaj;
ĉesas post labor’ kontenta
milde, dolĉe pluv’ vespere.
Malfermiĝas ekspirante
flor’, foli’, vivantoj ĉiuj,
tigo, ŝalm’, eriko freŝa,
la mirik’ kaj junipero.
Feliĉego elspiriĝas
en la miloj da odoroj,
miloj da odoroj dolĉaj, —
ĝis l’ aer’ balzame fluas.
Volvas teron en flaraĵon
ama svarmo de la vivo,
kiel la vual’ sur brunaj
rondaj, logaj inaj mamoj.
Injo kun brutar’ trankvila
inter la montetoj paŝtas
norde ĉe la nigra lago,
kunkreskanta marĉ’ per musko.
Marĉ’ profunda, danĝerega
sub la musk’ kaj marĉa lano.
Funde de la stagna lago
dormas la erikserpento.
En dekliv’ brutar’ paŝtiĝas
buŝkaptante eriketojn;
vigle la ŝafidoj dancas
al patrin’ por suĉon serĉi.
Kiam sin somer-vespero
volvas mole super tero,
kaj la hela fum’ vespera
vid-miraĝe levas ĉion —
jen trikaĵon ŝi forgesas
pro impreso de la sensoj
kaj en senpripensaj pensoj
glitas for, vizie revas:
Vidas ke herbej’ viviĝas,
ke vekiĝas ĉe ŝtonaro
kaj rekreskas la herbaro
kie jen brutar’ paŝtiĝis.
Montulin’ en blua jupo,
sur la brust’ arĝent-folioj,
sidas sub dekliv’ sur tufo,
ŝutas salon al bovinoj.
Ŝi ekstaras kaj logvokas,
ŝultre ondas la hararo;
sin la grego vic-arigas
kaj montaren vice paŝas.
Brut’ post brut’ en bona ordo,
laste Dimeld, granda bovo,
kvazaŭ ombra ar’ en movo
siluetas en la nordo.
Estingiĝis lum’ surtera,
grize velkas nuba ondo,
aŭskultante kuŝas mondo;
sonas kvazaŭ kant’ vespera.
*
Longe restis vi kaj mi
en la hejm-paŝtejo;
por somero iros ni
al la Skar-montejo.
Venu, vi bovin’, kun mi!
Skar-deklivo freŝas pli.
Brutaro!
Brutaro!
Sur mont’ estas verda herbaro!
Bovinoj!
Bovidoj!
Hoj! Dimeld kaj Dros,
Hoj! Randeliros,
je vesper’!
Bone estas ĉe Norda-mont’
en bosko subterula.
Longa la trankvila nokt’!
Kurta tag’ sunbrula!
Freŝo, paco en montar’,
ŝirmo kontraŭ malbonfar’.
Kiam ŝveba nebulej’
malheligas teron,
ni vagante laŭ altej’
ĝuas la liberon.
Dum nebulo sur dekliv’ —
sendanĝera huldra viv’.
Trol’ min ofte en vesper’
ame alparolas;
promesiĝas mont’ kaj ter’
se mi lin nur volas.
Tute ne allogas min
vivo kiel trol-edzin’.
Huldro en aflikta plag’
ame bruli devas
por la hela knab’ de l’ tag’,
kiun ŝi prirevas.
Huldran econ ŝanĝus mi,
kontraŭ estontec’ kun li.
Sunleviĝ’ kaj sunsubir’,
vintroj venas, pasas;
sen amik’ kun amdezir’
huldro sola vagas.
Longe daŭros ema brul’;
venos ne la hela ul’.
Brutaro!
Brutaro!
Sur mont’ estas verda herbaro!
Bovinoj!
Bovidoj!
Paŝtejen sopir’,
altejen la ir’
je vesper’!
La herbsezono
Falĉiĝas laŭvice la bunta florar’,
ĉar kantas falĉiloj en suka herbar’
la herbojn elradikantaj.
Facilas falĉad’ en rosmola herbej’.
Laŭvice svingadas sin en la falĉej’
la knaboj kvazaŭ dancantaj.
Jes, svingu kaj razu herbejon, falĉist’.
Odore disfalas la herb’ sen rezist’.
Aroma mondo de floroj!
Inundas deklivon, vilaĝon l’ odor’,
kaj sento de sekureco en kor’
dum mezsomertagaj horoj.
Alternu nun suno kaj vent’ sur herbej’,
ke l’ dia rikolto en nia fojnej’
sekure, benite stokiĝu.
Ke estu sufiĉa sekeco sub sun’,
ke putre ne velku la fojn’ dum aŭtun’,
kaj Julo ĝojiga fariĝu.
Injeto miras
Knabinoj rastas, falĉas knabar’;
ŝerckrioj flugas en gejunular’.
— Jen kiam la sorto regas —.
Vigle estas sur la herbejoj
en la herbaro laŭ la falĉejoj.
— Jen kiam la sorto regas —.
Ekridi kaj ŝerci — nun bone pri ĝi;
kelkfoje tion ja faras eĉ mi.
— Jen kiam la sorto regas —.
Imagu ke knabon afablan mi vidus,
kiu pri mi, Montarino, ne ridus!
— Jen kiam la sorto regas —.
Jes, ŝerce petoli faradu knabin’,
sed tamen ĉu edzinigu ŝi sin?
— Jen kiam la sorto regas —.
Se belas knab’ kiel infanul’,
li iĝos malĝentila junul’.
— Jen kiam la sorto regas —.
Se juna ulo afabla estas,
li iĝos trol’ kiam li plenkreskas.
— Jen kiam la sorto regas —.
Imagu logi al svata iro.
Imagu rajdi al nupt’ kun viro.
— Jen kiam la sorto regas —.
Atendas nura mizer’ edzinon,
sed vivo sen viro ne logas knabinon.
— Jen kiam la sorto regas —.
Amuz’ por knabino, sed pen’ por edzin’.
Prudento mankas al juna in’.
— Jen kiam la sorto regas —.
Prefere al ŝanĝi virginan staton
akceptos mi paŝtistinan faton.
— Jen kiam la sorto regas ...
Prefere al dura edzina pen’
mi iros almozi en ĉies bien’.
— Jen kiam la sorto regas ...
Prefere al zorgoj pri idoj kaj vir’
mi povrulinos en land’ kaj foir’.
— Jen kiam la sorto regas ...
Ridi kaj ŝerci supraĵe, — jen mi;
sed kisi barbulon? Ho, fore de ĝi!
— — Sed tamen, — se l’ sorto regus?
Kondamnita
Aŭtuna vesper’ super plata land’.
Ekkrako mara ĉe l’ norda strand’.
Ueste blu-fridaj nuboj en ŝveb’.
L’ okulo de l’ tag’ estingiĝas en krev’.
La marĉoj dormas en bruma vesper’.
Averte susuras fluanta river’.
Nebule insidas sorĉa fort’; —
rapidas Injeto al hejma kort’.
*
Sed vidas ŝi sur la kamp’ ĉe l’ river’
strangan oldulon, kurbita al ter’.
Vestoj de jam pasinta jarcent’
ŝirmas lin kontraŭ la ŝira vent’.
Frapas ŝin akra anima ŝok’.
Ne povas ŝi movi sin el la lok’.
Ŝancele iras la vir’ laŭ la bord’
malantaŭ partiga barila pord’.
Stumble klopodas li sen trankvil’
tiri kaj levi, sed staras baril’.
Levas kaj skuas per brak’ kaj krur’.
La ŝtonoj kuŝas fiksitaj al mur’.
Li krias kaj ploras el brusta prem’;
krias en plor’ kiel kant’ en trem’.
*
Mi, sklavo al riĉeca ŝajn’,
animon vendis por eta gajn’;
por jena povra pec’ de ter’
ĵuris mi min al eterna sufer’.
Havenon kaj hejmon ne trovas mi.
Je nom’ de Jesuo, helpu min Di’.
Kiu perfidis dum viv’ en mond’,
por tiu sekvas kondamna respond’.
Perdiĝis fido, perdiĝis renom’.
Troveblas neniu amika dom’.
Senvoja nun, kaduka mi!
Je nom’ de Jesuo, helpu min Di’.
Jen translokiĝis partiga ŝton’
senhoneste de mi pro mon’.
Rompiĝis fido, rompiĝis vort’,
nun senamika mia sort’.
Ne trovos patran sinon mi.
Je nom’ de Jesuo, helpu min Di’.
ILI VOLAS PRENI ŜIN
La lunluminoj
Dormas en vintro la tera sin’.
Juna betulo en prujna lin’
kvazaŭ arĝente muldita,
staras kiel el stela glim’.
Dormas en vintra somno la ter’.
Lumas la lun’ en ĉiela sfer’.
Miloj da diamantoj
glimas sur branĉoj en frost-veter’.
Tuj ekbrilas radioj sen fin’,
kiam la branĉoj movas sin.
Kvazaŭ vivas la bosko
sub gemoj ŝutitaj super ĝin.
Injo sen sens’ kaj pens’ dum star’
gapas al tiu arĝenta klar’;
subite ŝi vidas inojn;
dance iras la hela ar’.
Hela aro en ronda ir’
paŝas silente en ŝveba gir’,
kvazaŭ sonĝe dancantaj
laŭ tintil’ kaj arĝenta lir’.
Kreis ilin aera pal’;
el luna krep’ estas rob’ kaj ŝal’,
kudritaj per stela brilo,
kaŝas mametojn karesa vual’.
Laŭdorse falas flagranta harar’,
glima kvazaŭ arĝenta ar’.
Super la palaj vangoj
en stela sonĝo okula par’.
Sunon ne spertis ilia vid’;
dancas la juna aro sen rid’;
rigide nur ili ridetas.
Dormas la trajtoj en sia frid’.
Injo staras kvazaŭ en tranc’,
rigardas sonĝe al tiu danc’.
Kapklinas ili salute,
kaj dissolviĝas en bruma trans’.
Profanado
Ŝi tristas, la knabin’,
en tim’ de io;
frostiĝas ŝia sin’
de sombra scio.
Ĉu baldaŭ loĝu ŝi
sur draŭg-insuloj?
Ĉu celu nun pri ŝi
la in-junuloj?
Ŝi brulas en torpor’
eĉ kiam ventas.
Pri pika brustdolor’
ŝi ade sentas.
Ĉe brutoj dum paŝtad’
ŝi rev-langvoras,
sencelas en vagad’,
ne plu memoras.
Dimanĉon kun patrin’
al kirk’ ŝi iras.
Per sankta vort’ l’ anim’
ĉu refortiĝas?
Alrulas el la mar’
la nub’ pluvadon.
Obtuzas nebular’
sonorigadon.
Ŝi vage tra tombej’
en tristo venas.
Jen osto en herbej’,
kaj ĝin ŝi prenas.
Solene ĉe la sin’
ŝi tuj ĝin kaŝu.
Fantomojn el l’ anim’
ĝi nun forĉasu.
La postulanto
Sur lito ŝi dum nokta hor’
aŭskultas kiel vent’ kun plor’
la domon ĉirkaŭblovas.
La tempo lantas dum la ir’;
pro brulo jen, jen frida ŝir’
ne dormi Injo povas.
Kuŝanta en premiga tord’
ŝi aŭdas frapon al la pord’;
ŝin atentigas tiu.
Demandas ŝi: Ĉu estas hom’
en ĉi vetero ekster dom’?
— Sed ne respondas iu.
Irante tien fojojn tri
neniun tamen vidas ŝi.
Ŝi timas ion fian,
kaj sub kovrilo en la lit’
preĝadas buŝe sen hezit’
tri fojojn «Patro Nia»-n.
Dum kuŝas ŝi je ŝvita brul’,
ĉe l’ lit’ aperas draŭga ul’.
Ĉu venis li tra l’ planko?
Li staras blanka kaj sen vort’
kaj lamas per pied’ sen fort’
ĝis ĉe la lita flanko.
Potenca forto de l’ mortint’
sentigas ŝin paralizint’.
La gorĝo sufokiĝas.
Per frida man’ li palpas ŝin
ĝis ene ĉe l’ premita sin’
la osto ektuŝiĝas.
«La mia!» raŭke krias li,
«konsekran ŝloson rompis vi
per ŝtelo de ostero;
revenu kaj remetu ĝin;
de l’ draŭga fato savu min
al paco en la tero.»
Li malaperas; el horor’
vekiĝas ŝi kaj kun ĝemplor’
ĉe panjon sin enŝovas.
Pro ties milda komprenem’
ŝi pacon post la kora prem’
kaj dormon baldaŭ trovas.
Ekstere daŭre blovas.
En la nebulo
Ĉe vitro staras ŝi dum pluvet’;
Ĉe l’ sin’ kaŝiĝas la draŭg-ostet’.
Denove ekfridas bruste angor’.
Kirkveston surmetas ŝi en fervor’.
La oston ŝi volvas en tukon de lin’;
al kirko ŝi tuj rapidigas sin.
Neston ŝi fosas en tomba ter’,
sed je rigard’: neniu oster’!
Konfuzis ŝin iu sorĉa truk’,
ĉar for estas osto kaj for la tuk’.
Fridiĝas ŝi nun, ne estas ĝoj’;
ŝi fosas kaj serĉas sur tomb’ kaj voj’.
Sovaĝe ŝi fosas, l’ anim’ en panik’;
ŝi fosas ĝis sangas unga radik’.
Ŝi serĉas ĝis ŝvelas la man’ en dolor’;
nenion ŝi trovas; for estas for.
Brueto de paŝ’ en tombeja angul’.
Skuata de rido jen staras grizul’.
«Por vi merite! Ho-ho! Hi-hi!
Hieraŭ forgesis vi lakton por mi!»
For li estas sur vigla krur’.
Hurlas la vent’ laŭ kirka mur’.
Sola ŝi staras; for la gnom’.
Frapas la vent’ al la kirka dom’.
Murmur’ el tero atingas ŝin:
«Osteto mia! — — — Redonu ĝin — —»
Ŝi kion faru? Kien la kur’?
Nebulas sombre ĉe l’ kirka tur’.
El tomb’ etendas sin krifa man’.
Ŝi krias pro timo, kaj ek elan’.
Injeto malsana
Pro febro ŝi deliras;
tage kaj nokte doloras.
Vartas ŝin Panjo laŭ la pov’;
silente por Injo ŝi ploras.
«Vi alta Dio supre,
ne ŝarĝu sur min ĉi tion!
Vi scias ŝi estas la lasta por mi.
Ne prenu for de mi Injon.
Fil’ mia velis transmaren;
li ne estis knab’ estiminda.
Iris urben plej aĝa filin’;
Ŝi nun estas ĉies preninda.
La dua filino mortis;
rompis ĝi koron mian.
Povra, bona Lizabet’,
ne ĝuus vi vivon vian.
Nun mi ne havas pliajn;
indulgi min grace vi devos.
Lasu mian Injeton en pac’
ĝis min el la mond’ vi ricevos.»
Injeto kuŝas delire,
lamentas en halucinoj.
Kun monstroj kaj draŭgoj baraktas ŝi,
murmuras pri lunluminoj.
Neĝoŝtormo
Peze bruas, rompiĝas kaj krakas,
sombriĝas pro neĝa falado;
alteje nubiĝas, glacioj knaras,
elmare hurlas tondrado.
De fortoj senbridaj la tero premiĝas;
kaj frosto krevigas, ŝtormĵetoj ruliĝas;
kaj voj’ kaj ej’
kaj ĉiu pasej
de neĝaj dunoj fermiĝas.
Kaj lupoj ululas en altaj krutejoj,
kun ŝaŭma sang’ ĉe dentaro.
Embuskas la niks’ sub glaci’ en fluejoj,
kadavre fetora la flaro.
Tra mara ŝaŭmo draŭgo kaŝiras,
hurlante en ŝtormo, mokante alkrias;
rikana rideg’;
al li la predeg’!
Per kadavroj la bordo pontiĝas.
Ĉiel’ kaj altej’ kaj la grizaj ŝtonegoj
kovriĝas per neĝa blovado;
kaj fale bruas en mont’ kaj rokegoj,
kaj bolas sur ŝer’ kaj ĉe kabo.
Pro fortoj senbridaj la mond’ dezertiĝos,
kaj ĉio ŝiriĝos kaj ekneniiĝos;
kaj best’ kaj hom’
sin ŝirmas en dom’.
Ĉu vivo nun estingiĝos?
*
Ŝi kuŝas gestante en plend’, Injet’;
ekstere ĉio griziĝas.
Rigardas ŝi time tra fenestret’;
teruraj ogroj vidiĝas;
Injeto febre trepidas.
Kiel montaj ombroj ili laŭ ŝajn’
kun kapo en nuboj iras.
Ĉielon kaj maron kaj ĉion ajn
ili turnas kaj trene tiras,
kaj ĉion per koto ŝmiras.
Unu en maro ĝis la tali’
el fundo ĝin skue movas;
alia sur iu nordeja glaci’
el aĉa faŭkego blovas;
similan oni ne trovas.
Iu estas en fora nord-uest’
nubaron pezan tiranta.
Neĝon blovas ogrin’ en tempest’
el tuta povo spiranta,
la junan printempon pelanta.
Sur Skarekula en roka tru’,
dancejo satana dum Julo,
kunsidas vice trolinoj dek du
sorĉantaj per raŭka ululo
estingon de l’ sun’ en nebulo.
Se ili atingus al sia cel’,
por troloj estus konkero;
la viv’ estingiĝus treme en gel’;
ekregus mallum’ sur la tero
kaj kovrus ĉion glaĉero.
Ridetas la sun’ super nub’ kaj nebul’;
indulge toleri ĝi provas;
atingos ĝin nek ilia ulul’
nek sorĉ’, kiun ili kovas; —
lerni ili ne povas.
La drako
Pia-Per amas la mondon ĉi;
bienojn kaj kampojn kolektis li,
sufiĉe ricevis neniam.
La Haŭgastad-ejo, de panjo bien’,
en hume mola, fekunda teren’,
ĝin havi avidis li ĉiam.
Ĝi estos nun baldaŭ je lia dispon’.
Vidvinon li prunte helpis per mon’
por porti la edzon en tombon.
Kreskadis per rentoj la ŝuld’ laŭ esper’,
printempe okazos aŭkcia afer’;
akiros li jen la ĉiomon.
Trunkege dika en iu tag’
li sidas sur benk’ postulante pri pag’:
«Ne plue de mi vi ŝirmiĝos».
Ne helpas la plenda patrina pet’:
«Nun kiel fariĝos? Ho povra Injet’!
Al vilaĝa prizorg’ ni peliĝos!»
Sed ĉesas pro timo la veo kaj plor’;
ĉar kuŝas Injeto sur lit’ en stupor’,
terure aspekta sen senso.
Pala sin turnas la maljunulin’:
«La bieno kun domo, do prenu vi ĝin
kun viv’ sur la konscienco.»
«Al kio ŝi gapas? Kia horor’?»
balbutas Per-Pia, griziĝas kolor’,
«ŝi vidas teruran ion!»
«Infan’ mia povra, paciĝu nun vi;
nutraĵon ni trovos por ambaŭ ni,
— ja eĉ se ŝtelu mi ĉion.»
Injeto siblas en paroksism’:
«La drako — kun faŭko kiel abism’ ...
flamanta de kap’ ĝis la vosto ...
Sinjoro ... Jesuo ... Ho jen la diabl’!» —
— Kun arĝenta baston’ Pia-Per laŭ kapabl’
elsaltas ĉe l’ porda fosto.
La helpo
Terure estas nokte;
la fridaj mortintoj venas
ĉi tien el la fermita tombej’;
kaj ĉiuj ŝin ĉirkaŭĉenas.
L’ aeron gestante frapadas
per manoj pugne premitaj
la ar’ kun ridaĉaj makzeloj en faŭk’
kaj dentoj grimac-disigitaj.
«Draŭgo-oston vi ŝtelis ...
Draŭgo-oston vi prenis ...
Fride estas en nia tombej’.
Pacon en mort’ vi ĝenis ...»
En tima sufok’ ŝi baraktas;
sufere sin plende tordas;
panjo ne havas pacon en kor’,
ĉar sombraj pensoj ŝin mordas.
La pastron ŝi serĉas por helpo;
primajstras li sorĉaĵojn,
kaj per la sankta, potenca vort’
li ligos malicajn estaĵojn.
En mantel’ kaj kolum’ la pastro
alta ĉelite staras;
malicajn fortojn konas li;
kolera li tuj ekflamas.
Li legas el sankta libro;
preĝe li sorĉi celas:
«En nom’ de Jesu’ mi ordonas je Di’,
kaj vin el la korpo forpelas.»
Krakego tra l’ tuta domo;
fumtube hurlo terura;
panjo ekploras larmojn el ĝojo;
ŝi scias sin nun sekura.
Injeto malfermas l’ okulojn,
tre belajn en blua kolor’;
li benas ŝin per la blanka man’,
kio donas pacon en kor’.
«Benu kaj gardu vin la Sinjor’,»
li diras la preĝon dian;
«okulo lia prilumu vin,
kaj donu li pacon sian!» —
Parolas la pastro al panjo:
«Revenos la sano kaj fort’.»
Li rajdas sur la fidela ĉevalo
for de l’ kvieta kort’.
Injeto poste sentima
dum kuŝo trankvile mienis.
Beniĝu de Di’ tiu pia vir’!
Li fortojn malicajn katenis.
PRINTEMPAS
Je sunsubiro
Leviĝas feoland’ el mar’
kun pinta mont’.
Ĝi kuŝas en vespera klar’
ĉe l’ horizont’.
En griza volv’ mi vidis ĝin,
en nub-vapor’,
sanktejon ĉe la mara lim’
en fea for’.
Ĝi dormas, tiu panoram’,
en sonĝa sorĉ’,
sed jen la sunsubir’ en flam’,
enorma torĉ’!
Kaj sangoruĝa sob la tag’,
purpura ŝvel’,
en glim’ kaj arda ekflamad’
kaj en fabel’.
Glacia brulo en kulmin’
kaj or-torent’!
L’ aer’: ardej’! Kolor’ de vin’,
smerald’, arĝent’!
Forvelkas flam’ sur pala rand’
en mara ond’;
serenas ree feoland’
ĉe l’ horizont’.
Dum laca vag’ ĝi logis min
pro pac-sopir’,
sed tiu land’ nur montras sin
je sunsubir’.
Printempa tag’
Ho jen ĉiel’ en pur’ kaj sun’.
Benata mi, printempas nun.
Jen ludas viv’ en land’, laŭ strand’;
Libera mi el la malsan’.
Ho, kian tagon donis Di’!
Al monta pinto vidas mi.
Sur mar’ aera diafan’
min benas per sunluma ban’!
Aŭdiĝas kant’. Mi vidas: Jen
alaŭdo alte en seren’
triladas en la blua hel’;
atingos baldaŭ al ĉiel’.
Flugile remas tra la klar’
la mevo elen super mar’.
Trilad’, kvivito, pepo, kant’
en arb’, arbust’, sur kort’ kaj kamp’.
Ho, nun la sun’ karesas min
per varmoflu’ ĉe dors’ kaj sin’,
kaj ŝvebas milde la brizet’
de l’ sala maro en blovet’!
Jen ĝermas tig’, burĝon’ en ŝvel’,
leviĝas suko sub la ŝel’.
Ho, dolĉa sent’! Vekiĝas ĝi ...
Beate juna estas mi!
SOMERO EN LA MONTARO
Sur monta vojeto
En tim’ mi iras en montar’,
l’ animo en sufok’.
Ho-hu! karcer’ de terurar’
por mi nun tiu lok’!
Malvastas brust’ sub peza prem’,
ne spiri povas mi.
Pensadas mi kun tima trem’:
La pint’, ĉu falos ĝi?
Jen blokas roka mura front’
por vid’, anim’ kaj sens’.
Per griza kruta krest’ de l’ mont’
bariĝas mia mens’.
Izola mia stato nun
sen freŝa mara vent’.
Obtuza estas la rezon’
de kri’ el roka fend’.
Se for de roka sovaĝej’
mi turnas min en tim’,
tuj baras blua krut-ŝtonej’
jen por la vido-lim’.
Ho-hu! Mallum’, premiga sent’!
Fridiĝas je genu’.
Kaj hu! Dezerta mortsilent’!
Kvazaŭas tomba tru’.
La ĝentila knabo
Ĝis nun do servis Jon en la paŝtejo,
plej aĝa fil’ de Amund en la Brot;
vidiĝas la bien’ en montfendejo
sur ŝtupo en la montoflanka krut’.
Por li finiĝis servo de paŝtad’;
li, plenkreskul’, dungiĝos por falĉad’.
Vizaĝon lian junan plibeligas
hararo hela, densa ĉe la frunt’;
sur lip’ lanugo kreskas kvazaŭ punt’,
kaj en la buŝo blankaj dentoj ridas.
Li lerte saltas kiel kapra id’;
moleston li prikantas nur kun rid’.
Li akompanos ŝin en tiu tago
por montri al ŝi vojojn en l’ altej’;
konata estu ja la sovaĝej’
por ke ŝi ne eraru dum la vago.
Kaj konu ŝin ja ankaŭ la brutar’;
fremdulon ne tuj fidas la bestar’.
La grego estas en l’ altej’ pelata.
Pli pura la aer’ ol iam ajn;
rokaron eĉ vestigis sankta ŝajn’
en glim’ de lumo el ĉiel’ portata.
Profunde spiras ŝi dum sia vag’
kaj suĉas vivon el ĉi dia tag’.
Li kantas, fajfas, drivas, babiladas,
jen knab’ en embaras’, jen saĝa vir’,
pri suno kaj vetero dum ventadas,
pri montoj, brutoj en la sama spir’.
Rakontas li pri besto kaj bestino;
pri «Dokka» multe, sonorilbovino.
Libera sentas ŝi sin amikin’;
babilas same pri hazard-temaro.
Ridaĉa, frida li ne montras sin,
ne kiel knaboj en la vilaĝaro.
Li ŝin ja simple, bone, rektenomas;
moknomon ŝian ŝajne li ne konas.
Li montras al ŝi rokojn kaj la rojon,
kaj ŝtonon, kiu sorĉe turnas sin,
kaj la krutejon kie avo fojon
mortpafis al rapida boacin’;
sed en la boske bela betulej’,
ho sciu, iam estis urs-kuŝej’.
Pri troloj duonŝerce ŝi demandas.
«Ho jes!» respondas li sen iu mok’.
«Ja loĝas iuj kaj en mont’ kaj rok’;
sed multe pli ĉirkaŭe vage plandas.»
Sciiĝas nun ke saĝa estas Jon;
li tiras libron el la poŝa fon’.
«Vi eble kredas ne ke trol’ troviĝas?»
— kurbigas lipon trajto de malfid’ —;
«por pli ol unu en memor’ teniĝas,
ke trol’ montriĝis al okula vid’.
En tiu libro ion trovis mi!
Ke vero estas, tion vidos vi.»
Apenaŭ povas ŝi la ĝojon regi.
Malantaŭ ŝton’ troviĝas eksidej’.
Trankvilas la brutaro sur paŝtej’.
Sekuraj ili do komencas legi.
Tenera iĝas antaŭ Jon l’ okul’.
Ŝi lernas nun, ke belas knaba ul’.
La libro estas nigra kvazaŭ ter’;
laŭ legkapabl’ ne ofte li ĝin legas.
Pri niks’ kaj trolo estas la afer’,
kaj pri la vero ili persvadiĝas.
Atente ŝi aŭskultas lin en fid’:
«Ho, ĉu ne vero!» krias ŝi kun rid’.
Nun povas «tiuj» moki pri l’ afero;
jen laŭ la libro kredas ankaŭ Jon;
— kaj kune sidas ili ĉe la ŝton’;
rakontas ambaŭ tute en libero,
manĝetas dume en komuna ĝu’;
reiron Jon forgesas, sidas plu.
La strangan vorton mire aŭdas li
post ĵuro ke li tion prisilentas,
ke ankaŭ al ŝi mem ja en vizi’
transmondaj uloj foje sin prezentas.
Li donas manon, plena de estim’.
Kaj kiom ŝi rakontas! Sorĉ’ sen lim’!
Daŭrigas ili sen atent’ pri hor’.
Malfrue estas, certe post la sesa.
Salutas gregon li je iro for;
kaj karan «Dokka» tuŝas man’ karesa.
For estas li, kaj sola restas ŝi.
— Sed «Dokka», tiun prenas ŝi al si.
Sur la paŝtej-monteto
Sovaĝan krutejon mi vidas en tim’,
ŝtonejon kaj rokan aron,
sed dank’ al Di’! se mi turnas min,
mi povas vidi la maron.
La glima strio en blua hel’,
ho, benu ĝin dia mano;
benita estu ŝipo sub vel’,
benita ĉiu ŝipano.
Sed hu! tiu monta, ŝtoneja fatras’
en krutan deklivon ĵetita, —
kvazaŭas rankora trola amas’
de fulmotondro rompita.
Kaj dorso kaj kapo kaj elstaraĵ’
kaj pintoj en roka rompiĝo,
jen de gigantoj ilia krevaĵ’
post sunhela mateniĝo.
Al dioj kaj anoj de l’ lum’ en atak’
ili hakis kaj korne batalis,
sed laŭ krutejo kun fumo kaj krak’
kiel ŝtonoj malsupren falis.
Kruce kuŝas en roka ostar’
brakoj ĉe korpoj dikaj.
Miksiĝas kunen en mond’ el ŝtonar’
torsoj kaj kapoj rompitaj.
Senondaj sub kruta monto-mur’
jen dormas lagoj bistraj;
perfide gapas el funda obskur’
glimantaj abismoj sinistraj.
Dum sombro sub pluvo la niks’ en vesper’
ellage hurlas pri sorto.
Resonas de l’ nuda mont’ en l’ aer’
aŭgur’ pri baldaŭa morto.
Ho-hu, mi kaptiĝas de ega tim’;
altiras min sorĉ’ en rokaron.
Sed dank’ al Di’! se mi turnas min,
mi povas vidi la maron.
«Dokka»
Ho, Dokka, Dokka, kara vi bovin’;
vi, kiam el okulo fluas larmo,
karesu min per via vanga varmo;
vi sekvas en dekliv’ kaj laŭ ravin’
kaj tiam mi ne sola sentas min.
Vi ĉe mi estas en sopiro-svarmo.
Kaj kara vi, ĉu estas misrezon’,
ke nun do rajtas pensi mi pri Jon? —
Injeto sopiras
Prizorgas ŝi en kuira ej’,
patrin’;
maljuna, griza ĉe l’ forna ej’,
patrin’.
Ke kato estus mi, hejma an’,
kares-premanta sin kiel infan’
al patrin’.
Ŝi