The Project Gutenberg EBook of La Karavano, by Wilhelm Hauff

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: La Karavano

Author: Wilhelm Hauff

Translator: J. W. Eggleton

Release Date: July 14, 2007 [EBook #22070]

Language: Esperanto

Character set encoding: ASCII

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA KARAVANO ***




Produced by David G. Simpson









TRANSCRIBER'S NOTE:

The Esperanto alphabet consists of 28 letters:  the 26 letters of
the English alphabet, but with "q", "w", "x" and "y" removed, and
six accented letters added.  The accented letters are "c", "g",
"h", "j", and "s" (each with a circumflex accent), and "u" (with
a breve accent).  Since these accented letters are not included
in the ASCII character set, some other means must be used to
represent them.

The rules of Esperanto grammar allow for alternative spellings if
the accented letters are not available:  the accented letters may
be replaced by "ch", "gh", "hh", "jh", "sh", and "u"
(respectively). However, this system presents some difficulties
for electronic applications, since it cannot be reliably
converted automatically into other formats in which the accented
characters can be displayed properly.  Many electronic Esperanto
texts therefore write the accented letters as "cx", "gx", "hx",
"jx", "sx", and "ux".  Since "x" does not appear in the Esperanto
alphabet, this system allows the accented letters to be
represented without ambiguity so that the text can be more
reliably converted to other formats.  It is this "x" system that
is used in this Project Gutenberg eBook.








LA KARAVANO




WILHELM HAUFF


EL GERMANA LINGVO TRADUKIS
J. W. EGGLETON


Dua eldono

1921




TABELO DE ENHAVO.

Antauxparolo
La Karavano
  La Historio pri Kalifo Cikonio
  La Historio pri la Fantomsxipo
  La Historio pri la Dehakita Mano
  La Savo de Fatme
  La Historio pri Malgranda Muk
  La Fabelo pri la Falsa Princo




ANTAUXPAROLO.


Wilhelm Hauff naskigxis en Stuttgart en 1802.  La famaj germanaj
poetoj Uhland, Kerner, Morike kaj Holderlin, al kiuj,
pro ilia komuna patrujo, oni donis la nomon "_Schwabischer
Dichterkreis_" (Svabuja poetaro), estis liaj samtempuloj kaj
samlandanoj.  Kvankam Hauff mem, kiel literatura geniulo, staras
eble malpli alte, ol la jxus nomitaj, liajn verkojn oni ankoraux
hodiaux legas kun plej granda gxuo, kaj cxi tiun popularecon la
auxtoro de la mondkonataj _Fabeloj_ certe sxuldas precipe al sia
cxarma arto rakontista.  Kelkaj liaj fabeloj rememorigas forte
pri _Mil kaj unu Noktoj_; aliaj estas laux stilo pure germanaj.
Brilantan talenton de satiristo li ofte montras en siaj noveloj,
k.e. en _Der Mann im Mond_ (la viro en la luno), verko, kiu unua
alportis al li famon.  Alia lia cxefverko estas lia
_Lichtenstein_, rimarkinda kiel la unua grava historia romano en
germana literaturo; gxi estas grandparte imitajxo laux Scott kaj
bazigxas sur romantika legendo de la Hauff'a hejmlando
(Wurttemberg).

Ankaux bonegajn versajxojn Hauff postlasis al ni: veraj
"Volkslieder" (popolaj kantoj) farigxis kelkaj liaj militistaj
lirikoj, k.e. _Morgenrot_ (matenrugxo).  Frutempa morto trafis la
poeton en lia naskurbo en la jaro 1827.

Por konigi ankaux al la esperantista mondo gravan germanan
verkiston, kaj por prezenti al cxiuj karaj samideanoj novan
amuzan legajxon, espereble tauxgan por montri la absolutan
suficxecon, ja la mirindajn kapablojn de la _sola_ Lingvo
Internacia, mi entreprenis tiun cxi tradukon de ses el la
Hauff'aj fabeloj.  Neniel mi miros nek malgxojos, se la lingva
stilo de tiu cxi libreto ne placxos; sed mia laboro ne estos
vana, se bonvolaj kritikantoj konsentos pri gxia fideleco al la
fundamento de la amata Lingvo, kaj se germanaj amikoj gxin jugxos
suficxe fidela al la originalo.  Mi plenumas agrablan devon, kiam
mi esprimas cxi tie mian plej koregan dankon al la Redaktoroj de
_The British Esperantist_ -- kie, sub la titolo "_Fabeloj_,"
_La Karavano_ jam aperis -- pro la multaj kaj grandvaloraj
konsiloj, per kiuj ili afable kunlaboradis en la verkado de la
sekvantaj pagxoj.

J. W. Eggleton.

Haubinda (Germanujo),
  la 28an de Aprilo, 1910.




LA KARAVANO.


Trapasis foje la dezerton granda karavano.  Sur la vastega
ebenajxo, kie nenio vidigxas krom sablo kaj cxielo, jam auxdigxis
malproksime sonoriletoj de kameloj kaj argxentaj tintiletoj de
cxevaloj.  Densa polva nubo, gxin antauxiranta, anoncis gxian
proksimecon; kaj cxiam, kiam vento dispelis la nubon, blindigis
la okulojn brilegaj armiloj kaj vestoj lumradiantaj.

Tiel montrigxis la karavano al homo, kiu de l' flanko alrajdis al
gxi.  Li sidis sur bela araba cxevalo, kovrita per tigra felo; de
la helrugxa rimenajxo pendis argxentaj sonoriletoj; kaj sur la
kapo de l' cxevalo flirtadis bela ardea plumfasko.  La rajdanto
havis noblan aspekton, kaj liaj vestoj estis konformaj al la
belegeco de lia cxevalo.  Blanka turbano, ricxe brodita per oro,
kovris lian kapon; la jako kaj la ampleksa pantalono estis fajre
rugxaj; kaj je lia flanko pendis kurba ricxtenila glavo.  Lia
turbano, malsuprentirita survizagxen; liaj nigraj okuloj,
fulmebrilantaj el sub tufaj brovoj; lia longa barbo dependanta
sub hoka nazo, -- cxio cxi tio donis al la rajdanto aspekton
sovagxan kaj maltimegan.  Kiam li trovigxis proksimume kvindek
pasxojn de la fronto de l' karavano, li pikis la cxevalon, kaj
post kelke da momentoj atingis la antauxgvardion.  Tiel
eksterordinare estis vidi rajdanton, kiu sola trapasas la
dezerton, ke la karavanaj gardistoj eketendis kontraux li siajn
lancojn, pro timo pri ia atako.

"Kion vi volas fari?" ekkriis la rajdanto, vidante ke oni tiel
bataleme akceptas lin.  "Cxu vi kredas, ke unu sola homo atakos
vian karavanon?"

La gardistoj, konfuzigxinte, relevis la lancojn; ilia estro
alrajdis al la fremdulo kaj demandis, kion li deziras.

"Kiu estas la posedanto de cxi tiu karavano?" demandis la
rajdanto.

"Al _unu_ sinjoro gxi ne apartenas," respondis la alia, "sed
al kelkaj komercistoj, kiuj el Mekka vojiras hejmlanden, kaj
kiujn ni kondukas tra la dezerto, cxar ofte atakadas la
vojagxantojn cxiuspeca kanajlaro."

"Konduku min do al la komercistoj," petis la fremdulo.

"Tio ne povas ankoraux farigxi," respondis la oficiro, "cxar
ni devas antauxeniri senhalte, kaj la komercistoj trovigxas
malantauxe, je interspaco de almenaux kvaronhora vojo.  Sed se vi
volas rajdi kun mi, gxis ni haltos por preni la tagmezan ripozon,
mi plenumos vian deziron."

La fremdulo respondis nenion; li deligis de la selo sian longan
pipon kaj komencis forte fumi, rajdante apud la gardistestro.
Tiu cxi lasta tute ne sciis, kion li devas pensi pri la
nekonatulo; li ne kuragxis rekte demandi lin pri lia nomo; kaj
kiam, ruze rimarkigante, "Jen bonan tabakon vi fumas," aux,
"Belege pasxadas via cxevalo," li tiel provis iniciati
interparoladon, "Jes, jes!" respondis cxiam la fremdulo,
mallonge.  Fine ili alvenis al la loko, kie oni volis tagmeze
ripozi.  Stariginte garde sian tacxmenton, la cxefgardisto faris
halton kaj atendis, kune kun la fremdulo, la alvenon de la
karavano.  Preterpasis tridek peze sxargxitaj kameloj, kiujn
kondukis armitaj homoj.  Poste venis, sur belaj cxevaloj, la kvin
komercistoj, al kiuj apartenas la karavano, -- plejparte
grandagxuloj, kun mieno tre serioza; unu el ili sxajnis tamen
multe pli juna, pli gaja kaj pli vigla, ol la aliaj.  La
procesion fermis arego da kameloj kaj sxargxocxevaloj.

Oni starigis tendojn, cxirkaux kiuj oni ronde lokis la kamelojn
kaj cxevalojn.  En la mezo staris granda tendo el blua silko.
Tien la gardistestro alkondukis la fremdulon.  Enirinte tra la
kurteno de l' tendo, ili ekvidis la kvin komercistojn, kiuj sidis
sur orbroditaj kusenoj; nigraj sklavoj prezentis al ili
mangxajxojn kaj trinkajxojn.

"Kiun vi enirigas cxi tien?" alparolis la plej juna komercisto
la cxefgardiston.

Antaux ol tiu cxi povis respondi, la fremdulo diris; "Mia nomo
estas Selim Baruhx, kaj mi venas el Bagdado.  Vojagxante
Mekka'on, mi estis kaptita de rabista bando, sed antaux tri tagoj
mi sekrete liberigis min.  La granda Profeto auxdigis al mi, de
malproksime, la sonorilojn de via karavano; tiel farigxis, ke jen
mi estas cxe vi.  Permesu, ke mi vojagxu kun vi.  Vian protekton
vi ne donos al malindulo; kaj kiam vi atingos Bagdadon, mi ricxe
rekompencos vin, cxar mi estas nevo de la grandveziro."

La plej maljuna komercisto prenis la parolon.  "Selim Baruhx,"
diris li, "estu bonvena en nia ombro!  Gxoje ni helpos vin.  Sed
antaux cxio sidigxu, kaj mangxu kaj trinku kun ni."

Selim Baruhx sidigxis cxe la komercistoj kaj mangxis kaj trinkis
kun ili.  Post la mangxado, la sklavoj forigis la vazaron kaj
alportis longajn pipojn kaj turkan sorbedon.  Longatempe la
komercistoj sidis silentaj, elspirante la bluajn tabaknubetojn
kaj rigardante, kiel ili ringigxas kaj malvolvigxas kaj fine
malaperas en la aero.  Fine la juna komercisto rompis la
trankvilon.

"Jam de tri tagoj ni tiel sidadas," diris li, "jen cxe tablo,
jen sur cxevalo, kaj neniam ni forpelis la tempon per ia amuza
distrajxo.  Mi sentas grandan enuon, cxar mi estas kutiminta vidi
post mangxado dancistojn aux auxdi kantojn kaj muzikon.  Cxu vi
scias pri nenia rimedo, amikoj miaj, por amuze pasigi la
tempon?"

La kvar pli maljunaj komercistoj dauxrigis fumi kaj sxajnis
profunde mediti, sed la fremdulo parolis: "Permesu, ke mi faru
al vi jenan proponon.  Mi opinias ke, cxe cxiu restadejo, unu el
ni povas ion rakonti al la aliaj.  Tiamaniere ni agrable pasigus
la tempon."

"Selim Baruhx, vi diris la veron," ekkriis Ahxmet, la plej
maljuna el la komercistoj.  "Ni akceptu la proponon."

"Mi gxojas, ke la propono placxas al vi," diris Selim; "kaj
por ke vi sciu, ke mi deziras nenion maljustan, mi mem faros la
komencon."

La kvin komercistoj, tre kontentaj, pliproksimigxis unu al alia
kaj igis la fremdulon sidigxi en la mezo.  La sklavoj replenigis
la pokalojn, denove plensxtopis la pipojn de siaj sinjoroj kaj
alportis ardantajn karbojn por ekbruligi la tabakon.  Dume
refresxigis Selim sian vocxon per plengorgxo da sorbedo,
forpusxis de la busxo sian longan barbon, kaj ekparolis: "Auxdu
do la historion pri Kalifo Cikonio."




La Historio pri Kalifo Cikonio.


I.


Foje, en bela posttagmezo, sidis komforte sur sia kanapo Kalifo
Hxasid de Bagdado.  Li estis iom dorminta, cxar varmege estis
tiutage, kaj nun, post la dormeto, li havis tre bonhumoran
mienon.  Li fumis per longa palisandra pipo, trinkis de tempo al
tempo iom da kafo, kiun versxis al li lia sklavo, kaj cxiufoje,
kiam placxis al li la gusto de l' trinkajxo, li kontente karesis
al si la barbon.  Unuvorte, la kalifo fartis videble tre bone.
En cxi tiu horo estis tre agrable interparoladi kun li, cxar li
estis tiam plej malsevera kaj afabla.  Gxuste tial vizitis lin
cxiutage cxirkaux tiu horo lia grandveziro Mansor.  Ankaux en cxi
tiu tago li venis; sed li havis, tute kontraux sia kutimo, tre
enpensigxan mienon.  La kalifo eligis iom la pipon el la busxo
kaj diris: "Pro kio vi faras tiel mediteman vizagxon,
grandveziro?"

La grandveziro, kruciginte la brakojn sur la brusto, sin klinis
antaux sia sinjoro kaj respondis: "Sinjoro, cxu mi faras
mediteman vizagxon, mi ne scias: sed malsupre, antaux la palaco,
staras kolportisto, kaj li havas tiel belajn vendotajxojn ke mi
cxagrenigxas pro tio, ke mi ne havas provizon da superfluaj
moneroj."

La kalifo, kiu jam de longe volis fari al sia grandveziro ian
amikajxon, sendis malsupren sian nigran sklavon, por alvenigi la
kolportiston.  Post momento revenis la sklavo, kune kun la
kolportisto.  Cxi tiu estis dika malaltkreskulo, nigrebrunvizagxa
kaj cxifone vestita.  Li portis keston, en kiu trovigxis
cxiuspecaj vendotajxoj: perloj kaj ringoj, ricxe ornamitaj
pistoloj, pokaloj kaj kombiloj.  La kalifo kaj lia veziro
esploris cxion; fine, la kalifo acxetis por si mem kaj por Mansor
belajn pistolojn; por la edzino de l' veziro, kombilon.  Kiam la
kolportisto komencis refermi sian kofron, la kalifo ekvidis
malgrandan tirkeston kaj demandis, cxu ankaux tie trovigxas
komercajxoj.  La kolportisto malfermis la tirkeston, kaj oni
vidis en gxi skatoleton plenan de nigreta pulvoro kaj paperfolion
kun stranga skribajxo kiun nek la kalifo nek Mansor povis legi.

"Mi ricevis cxi tiujn ambaux objektojn de komercisto, kiu trovis
ilin sur la strato en Mekka," diris la kolportisto.  "Mi ne
scias, kion ili enhavas.  Por malalta prezo mi metas ilin je via
dispono; al mi ili utilas nenion."

La kalifo, kiu amis havi en sia biblioteko antikvajn
manuskriptojn, ecx se li ne povis legi ilin, acxetis la
skribajxon kaj la skatolon kaj forpermesis la kolportiston.  Sed
la kalifo pensis, ke li plezurege sciigxus, kion la skribajxo
enhavas.  Tial li demandis la veziron, cxu li ne konas iun, kiu
povas gxin decxifri.

"Favora mia estro!" respondis cxi tiu; "apud la granda moskeo
logxas homo, kiun oni nomas Selim la Sagxa; tiu komprenas cxiujn
lingvojn; venigu lin; eble li konas la misterajn figurajxojn."

Baldaux aperis la sagxa Selim.

"Selim," parolis al li la kalifo, "vi estas, lauxdire, tre
sagxa; rigardu do cxi tiun skribajxon kaj sciigu min, cxu vi
povas gxin legi.  Se vi sukcesos gxin legi, vi ricevos de mi
novan festenan veston; sed se ne, vi ricevos dek-du survangojn
kaj dudek-kvin plandobatojn, cxar en tiu okazo oni malprave nomas
vin Selim la Sagxa."

Selim sin klinis kaj diris: "Efektivigxu via volo, sinjoro!"

Dum longa tempo li atente rigardis la skribajxon, poste ekkriis
subite: "Tio estas latinajxo, sinjoro; oni pendigu min, se gxi
ne estas latinajxo."

"Diru, kion gxi enhavas," ordonis la kalifo, "se latinajxo gxi
estas."

Selim tradukis: "Ho vi, kiu ajn trovos cxi tion, lauxdu Allah'on
pro lia favorkoreco!  Kiu enflaros la pulvoron en cxi tiu
skatoleto kaj diros: _Mutabor_, tiu povos sin aliformigi en kiun
ajn beston kaj komprenos la lingvon de la bestoj.  Por reveni en
sian homan figuron, li klinu sin trifoje orienten kaj rediru tiun
saman vorton.  Sed, post la aliformigxo, gardu vin, ke vi ne
ridu; alie la sorcxvorto tute malaperos el via memoro, kaj vi
restos besto."

Kiam Selim la Sagxa finis legi, plenigxis de gxojo la koro de l'
kalifo.  Li ordonis al la sagxulo jxure promesi, ke li al neniu
malkovros la sekreton, donacis al li belan veston kaj foririgis
lin.  Kaj al sia grandveziro li diris: "Jen bonegan acxeton ni
faris, Mansor.  Kiel gxoje mi atendas la momenton, kiam mi farigxos
besto!  Morgaux matene vi venu al mi.  Poste ni iros kune sur la
kamparon, enflaros iomete el mia skatoleto, kaj auxskultos, kion
oni paroladas en aero kaj sub akvo, en arbaro kaj sur kampo."


II.


En la sekvinta tago, Kalifo Hxasid apenaux matenmangxis kaj sin
vestis, jam venis la grandveziro, por akompani lin, laux ordono,
dum la promeno.  La kalifo metis en sian zonon la skatoleton kun
la magia pulvoro; kaj ordoninte al sia sekvantaro resti hejme, li
ekvojiris kun la sola grandveziro.  Ili iris en la komenco tra la
vastaj gxardenoj de l' kalifo; sed vane ili cxirkauxspionadis je
io vivanta, por ekprovi la grandfarajxon.  Fine la veziro
proponis, ke oni iru gxis lageto, kie li ofte vidis multe da
bestoj, precipe cikonioj, kiuj cxiam kaptis lian atenton per sia
blekado kaj grava sintenado.

La kalifo aprobis la proponon de sia veziro, kaj ili ambaux iris
al la lageto.  Alveninte, ili ekvidis cikonion, kiu gravmiene
pasxadis tien kaj cxi tien, sercxante ranojn kaj iom blekante de
tempo al tempo.  Sammomente ili ekvidis, tre alte en la aero,
duan cikonion, alflugantan tiuregionen.

"Mi vetas je mia barbo, nobla sinjoro," diris la grandveziro,
"cxi tiuj ambaux longakruruloj kondukas unu kun la alia belan
interparoladon.  Se ni do farigxus cikonioj?"

"Bone dirita," respondis la kalifo.  "Sed ni antauxe pripensu,
kiamaniere oni rehomigxas. -- Jen mi trovis: trifoje klinigxinte
orienten kaj dirinte _Mutabor_, tiel mi refarigxas kalifo, kaj vi
veziro.  Sed pro la cxielo ne ridu, alie ni pereos."

Dirante tion, la kalifo rimarkis, ke la alia cikonio, fluganta
super ilia kapo, proksimigxas malrapide al la tero.  Tuj li
eltiris el la zono la skatoleton, enflaris forte, prezentis gxin
al la grandveziro, kiu ankaux enflaris, kaj ambaux kriis:
_Mutabor!_

Malsxvelis al ili la kruroj kaj igxis maldikaj kaj rugxaj: la
belaj flavaj pantofloj de l' kalifo kaj de lia kunulo farigxis
malbelformaj cikoniaj piedoj; la brakoj farigxis flugiloj; la
kolo eligxis el la sxultroj kaj longigxis unu ulnon; la barbo ne
estis plu, kaj molaj plumoj kovris la korpon.

"Vere, vi havas tre belan bekon, grandvezira mosxto," parolis
la kalifo, post longedauxra mirego.  "Per la barbo de l'
Profeto, de kiam mi vivas, mi vidis nenion similan."

"Mi dankas plej humile," respondis la grandveziro,
riverencante; "sed miaflanke, mi kuragxas certigi vin, ke Via
Alteco havas preskaux pli belan aspekton kiel cikonio, ol kiel
kalifo.  Sed, se placxas al vi, ni iru auxskulti tiujn niajn
samrasanojn, kaj ekscii, cxu ni efektive povas paroli cikonie."

Intertempe, la alia cikonio atingis la teron.  Gxi purigis al si
la piedojn per la beko, ordigis sian plumaron kaj ekproksimigxis
al la unua cikonio.  La novaj cikonioj rapidiris antauxen, kaj
auxdis, je sia granda miro, jenan interparoladon: --

"Bonan tagon, Sinjorino Longakrur'; jam tiel frue sur kampo?"

"Plej bonan dankon, kara Frauxlino Blekbek'.  Mi jxus sercxis
mian matenmangxeton.  Cxu vi ne volas akcepti ranfemureton aux
kvaroneton de lacerto?"

"Mi humile vin dankas; hodiaux mi absolute ne havas apetiton.
Cetere mi venis sur la herbejon pro tute alia motivo.  Mi devas
danci hodiaux antaux la gastoj de mia patro; tial mi volas nun,
private, ekzerci min iome."

Nun la cikoniino faris tra la kampo plej strangajn pasxojn.  La
kalifo kaj Mansor, mirigitaj, sekvis sxin per la okuloj.  Sed
kiam sxi starigxis pentrinde sur unu piedo kaj samtempe svingadis
gracie la flugilojn, ili ne plu povis sin deteni; elliberigxis el
iliaj bekoj nekontrauxstarebla ridado; kaj pasis longa tempo,
antaux ol ili reakiris la memregadon.  La kalifo unua ekregis
sin.  "Vere, tio estis sxerco," ekkriis li, "kiu per oro ne
estus pagebla.  Domagxe, ke la malsagxaj bestoj lasis sin
fortimigxi per nia ridado; alie ili certe estus ankaux
kantintaj!"

Sed nun al la grandveziro venis en la kapon, ke malpermesite
estas ridi en la aliformigxa stato.  Li diris al la kalifo sian
timon.

"Per Mekka kaj Medina!  Malbona sxerco estus, se mi devus resti
cikonio.  Penu do rememori la vortacxon; al mi gxi ne volas
reveni.

"Trifoje ni devas klinigxi orienten, dirante samtempe:  Mu --,
Mu --, Mu --."

Ili turnis sin orienten kaj seninterrompe klinigxis, tiel ke
iliaj bekoj preskaux tusxis la teron.  Sed, ho ve!  Forfluginta
estis la magia vorto; kiel ajn ofte la kalifo klinigxadis, kaj
kiel ajn pasie lia veziro kunkriadis Mu --, Mu --, cxiu memoro
pri gxi estis perdita; kaj la kompatinda kalifo kaj lia veziro
estis kaj restis -- cikonioj!


III.


Malgxojaj, la ensorcxitoj vagadis tra la kamparo.  Ili tute ne
sciis, kion fari en cxi tiu malfelicxo.  El sia cikonia hauxto
ili ne povis eliri; ecx en la urbon ili ne povis reveni, por sin
rekonigi; cxar kiu kredus al cikonio, ke gxi estas la kalifo?
Kaj ecx se oni kredus tion, cxu la Bagdadanoj nomus kalifo
cikonion?

Dum multe da tagoj ili cxirkauxvagadis, mizere nutrante sin per
kampaj fruktoj, kiuj ne estis por ili facile mangxeblaj pro iliaj
longaj bekoj.  Cetere ili ne havis apetiton por lacertoj kaj
ranoj, cxar ili timis difekti al si la stomakon per tiaj
frandajxoj.  Ilia sola plezuro en cxi tiu malgxoja situacio estis
tio, ke ili povas flugi; kaj ofte ili flugis sur la tegmentojn de
Bagdado, por vidi, kio okazas en la urbo.

En la unuaj tagoj ili rimarkis grandan movadon kaj funebron sur
la stratoj.  Sed cxirkaux la kvara tago post ilia ensorcxo,
sidante sur la palaco de l' kalifo, ili ekvidis, malsupre sur la
strato, belegan procesion.  Eksonis tamburoj kaj fajfiloj.  Homo
en rugxa orebrodita mantelo sidis sur multornamita cxevalo;
cxirkauxis lin brilaj servistoj.  La duona Bagdado kuradis post
li; kaj cxiuj kriadis: "Vivu Mizra!  Saluton al la estro de
Bagdado!"  Nun rigardis sin reciproke la du cikonioj sur la
palaca tegmento, kaj Kalifo Hxasid parolis:

"Cxu vi jam ekkomprenas, kial mi estas ensorcxita, grandveziro?
Tiu Mizra estas filo de mia gxismorta malamiko, la potenca
sorcxisto Kasxnur, kiu, en malbona horo, jxuris vengxon al mi.
Tamen mi ankoraux ne perdis esperon.  Venu, fidela partoprenanto
de mia malfelicxo; ni iru al la tombo de l' Profeto; eble en
sankta loko la sorcxo malplenumigxos."

Ili levigxis de la tegmento de l' palaco kaj ekflugis laux la
direkto de Medina.

Sed ne bone prosperis al ili la flugado, cxar ambaux cikonioj
ankoraux malmulte sin ekzercadis.

"Ho ve!" ekgxemis la grandveziro post kelke da horoj, "kun
afabla permeso de via kalifa mosxto, baldaux finigxos miaj
fortoj; vi flugas ja multe tro rapide.  Cetere, jam vesperigxis,
kaj ni farus bone, sercxante restadejon por la nokto."

Hxasid auxskultis favore la peton de sia servisto; kaj cxar li
ekvidis, malsupre en la valo, ruinon, kiu sxajnis, kvazaux gxi
donus rifugxejon, ili flugis tien.  La loko, kie ili intencis
pasigi cxi tiun nokton, estis en pasinta tempo, lauxsxajne,
kastelo.  Belaj kolonoj elstaris el la ruinoj.  Kelkaj pli-malpli
bone konservitaj cxambroj atestis pri la iama belegeco de la
domo.  Hxasid kaj lia akompananto cxirkauxiris tra la koridoroj,
sercxante sekan loketon.  Subite haltis cikonio Mansor.

"Granda sinjoro," li diris mallauxte, "estas ja, mi scias,
malsagxe de la flanko de grandveziro, ecx pli malsagxe de la
flanko de cikonio, timi fantomojn.  Sed maltrankvilege estas al
mi en la koro, cxar tutproksime mi bone auxdis plendsonojn kaj
gxemegojn."

Nun haltis ankaux la kalifo kaj klare ekauxdis mallauxtan
ploradon, kiu pli kredeble apartenis al homo, ol al besto.  Plena
de espero, li volis direkti sin tien, el kie venis la plendaj
sonoj; sed la veziro kaptis lin je la flugilo per la beko, kaj
petegis lin, ke li ne jxetu ilin en novajn nekonatajn dangxerojn.
Sed vane!  La kalifo, kiu havis brave batantan koron ecx sub la
cikonia flugilo, elsxiris sin kun perdo de kelke da plumoj kaj
rapidiris antauxen en malluman koridoron.  Li alvenis baldaux al
pordo, kiu sxajnis nur duone fermita kaj tra kiu li klare
ekauxdis gxemetojn kaj iom da plorkriado.  Li pusxe malfermis la
pordon per la beko, sed, mirigita, ekhaltis sur la sojlo.  En la
ruinigxinta cxambro, kiun eta kradfenestro nesuficxe lumigis, li
ekvidis grandan striginon, sidantan sur la tero.  Grandaj larmoj
rulfluadis el sxiaj rondaj okulegoj, kaj per rauxka vocxo sxi
elsonigis el la kurba beko siajn gxemojn.  Sed kiam sxi ekvidis
la kalifon kaj lian veziron, kiu intertempe ankaux eniris, tiam
sxi eligis lauxtan gxojkriadon.  Gracie, per la brunemakulita
flugilo, sxi elvisxis el la okuloj la larmojn; kaj, je la granda
miro de l' du cxeestantoj, sxi ekkriis en bona, homa lingvo
araba:

"Ho cikonioj, estu bonvenaj!  Vi estas por mi bona antauxsigno
de mia savigxo; cxar estas al mi antauxdirite, ke per cikonioj
venos al mi granda felicxo."

Rekonsciigxinte de sia mirego, la kalifo faris riverencon per sia
longa kolo, gracie arangxis siajn maldikajn krurojn, kaj diris:

"Strigino!  Jugxante laux viaj vortoj, mi devas vin kredi mia
kunsuferantino.  Sed ho ve!  Via espero, ke per ni venos via
savo, estas vana.  Vi mem konfesos nian senpovecon, kiam vi
auxdos nian historion."

La strigino petis lin rakonti, kaj la kalifo rakontis, kion ni
jam scias.


IV.


Kiam la kalifo finis sian historion, la strigino dankis lin kaj
diris:

"Auxdu ankaux mian historion kaj sciigxu, ke mi estas ne malpli
malfelicxa, ol vi.  Mia patro estas la Regxo de Hindujo; mi, lia
malfelicxa solfilino, nomigxas Lusa.  Tiu sorcxisto Kasxnur, kiu
ensorcxis vin, jxetis ankaux min en la malfelicxon.  Unu tagon li
venis al mia patro kaj petis pri mia mano por sia filo Mizra.
Sed mia patro, homo ekkolerema, ordonis malsuprenjxeti lin de la
sxtuparo.  Tamen prosperis al la malnoblulo sub alia formo denove
alsxteliri proksime al mi.  Foje, kiam mi volis trinki en mia
gxardeno ion refresxigan, li alportis al mi, sin alivestinte kiel
sklavo, trinkajxon, kiu sxangxis min en cxi tiun abomenan
figuron.  Svenintan pro teruro, li portis min cxi tien, kaj
kriegis en miajn orelojn, per terura vocxo:  'Cxi tie vi restu,
malbelega, ecx de la bestoj malestimata, gxis via morto, aux gxis
iu deziros propravole edzigxi kun vi ecx en cxi tiu monstra
formo.  Tiel mi vengxas min al vi kaj al via malhumila patro.'
De tiu tempo forpasis multe da monatoj.  Sola kaj malgxoja, mi
vivas kiel ermitino en cxi tiu ruino, abomenata de la mondo kaj
ecx de la bestoj.  La bela naturo estas fermita por mia rigardo;
cxar tage mi estas blinda, kaj nur kiam la luno supersxutas per
sia pala lumo cxi tiujn murojn, defalas de miaj okuloj la
vualo."

La strigino cxesis paroli, kaj denove forvisxis per la flugilo la
larmojn, kiujn eltiris la rakontado pri sxia doloro.

La kalifo estis, dum la rakontado de l' regxidino, profundigxinta
en medito.

"Se mi ne tute eraras," diris li, "estas sekreta rilato inter
via malfelicxo kaj mia.  Sed kie mi trovos la solvon de cxi tiu
enigmo?"

La strigino respondis: "Ho sinjoro, mi havas la saman
antauxsenton, kiel vi; cxar foje, en mia plej juna agxo,
antauxdiris al mi sagxa virino, ke cikonio alportos al mi grandan
felicxon.  Eble mi scias ankaux, kiel ni povos nin savi."

La kalifo, tre mirigita, demandis, pri kia savrimedo sxi pensas.

"La sorcxisto, kiu nin ambaux malfelicxigis," diris sxi,
"venas cxiumonate unu fojon en cxi tiun ruinon.  Ne malproksime
de cxi tiu cxambro estas salono.  Tie li havas la kutimon
festenadi kun multaj siaj similuloj.  Multfoje mi jam
subauxskultis ilin tie.  Tiahore ili rakontas unuj al aliaj siajn
hontindajn farajxojn.  Eble li tiam elparolos la sorcxvorton,
kiun vi forgesis."

"Kara mia regxidino," ekkriis la kalifo, "parolu!  Kiam li
venos?  Kie estas la cxambrego?"

La strigino momenton silentis; poste sxi parolis: "Ne malplacxu
al vi mia peto!  Nur laux unu kondicxo mi povos plenumi vian
deziron."

"Parolu, parolu!" kriis Hxasid.  "Ordonu!  Cxian kondicxon mi
akceptos."

"Mi do tre dezirus esti samtempe libera, kiel vi; sed tio povos
farigxi, nur se unu el vi donos al mi sian manon."

La propono sxajnis iom konsterni la cikoniojn; kaj la kalifo
faris signon al sia servisto, ke li eliru kun li por unu momento.

"Grandveziro," diris la kalifo, kiam ili staris aliflanke de l'
pordo, "tio estas sensenca negoco; sed vi -- vi ja povas bone
sxin preni."

"Kion vi diras!" respondis la alia; "por ke mia edzino elgratu
al mi la okulojn, kiam mi revenos hejmen?  Krom tio, mi estas jam
grandagxulo, kaj vi, kontrauxe, ankoraux juna kaj frauxla; vi do
povus pli konvene doni la manon al juna kaj bela regxidino."

"Gxuste jen estas!" ekgxemis la kalifo, melankolie mallevante la
flugilojn.  "De kie vi scias, ke sxi estas juna kaj bela?  Jen
kion mi nomas: 'Acxeti katon en fermita sako'!"

Dum longa tempo ili penadis por influi unu la alian.  Sed fine
konvinkigxinte, ke lia veziro preferus resti cikonio, ol edzigxi
kun la strigino, la kalifo mem decidigxis plenumi la kondicxon.
Granda estis la gxojo de l' strigino.  Sxi konfesis, ke ili ne
povus veni en pli oportuna tempo, cxar jam en cxi tiu nokto
versxajne kunvenos la sorcxistoj.

Kune kun la cikonioj sxi forlasis la cxambron, por konduki ilin
en la salonon.  Ili iris longatempe tra malluma koridoro.  Fine,
renkonte al ili, tra duone ruinigxinta muro, elradiis hela lumo.
Kiam ili tie alvenis, la strigino konsilis al ili sin teni
absolute senbrue.  Tra la truo, antaux kiu ili staris, ili povis
superrigardi grandan salonon.  Gxi estis cxirkauxita de kolonoj
kaj belege ornamita.  Multe da koloraj lampoj anstatauxis la
tagan lumon.  En la mezo de l' cxambrego staris ronda tablo,
sxargxita per multaj elektitaj mangxajxoj.  Cxirkaux la tablo
etendigxis kanapo, sur kiu sidis ok viroj.  En unu el tiuj cxi la
cikonioj rekonis la kolportiston, kiu vendis al ili la
sorcxpulvoron.  Lia najbaro petis lin, ke li rakontu siajn plej
novajn farajxojn.  Li do rakontis interalie la historion pri la
kalifo kaj lia veziro.

"Kaj kian vorton vi donis al ili?" demandis lin alia sorcxisto.

"Tre malfacilan latinan vorton: _Mutabor_."


V.


Auxdinte tion cxe sia murtruo, la cikonioj preskaux
senkonsciigxis de gxojo.  Ili kuris tiel rapide per siaj longaj
kruroj al la pordego de l' ruino, ke la strigino apenaux povis
ilin sekvi.  Tie diris la kalifo, kortusxita, al la strigino:

"Savintino de mia vivo kaj de la vivo de mia amiko, akceptu min
kiel vian edzon, en eterna dankemo pro tio, kion vi faris por
ni."

Poste li turnis sin orienten.  Trifoje la cikonioj klinis siajn
longajn kolojn al la suno, kiu jxus levigxis malantaux la montoj;
_Mutabor_, ili kriis; kaj en la sama momento ili estis
resxangxitaj.  Gxojegante pro la retrovita vivo, cxirkauxprenis
sin reciproke sinjoro kaj servisto, kun rido kaj ploro.  Sed kiel
priskribi ilian miregon, kiam ili rigardis cxirkauxen?  Bela
sinjorino, brilege vestita, staris antaux ili.  Ridetante, sxi
donis al la kalifo la manon.  "Cxu vi ne rekonas plu vian
striginon?" sxi diris.  Estis sxi!  Tiagrade cxarmis la kalifon
sxiaj beleco kaj gracieco, ke li ekkriis: estas lia plej granda
felicxo, ke li farigxis cikonio.

Nun ili cxiuj ekvojagxis kune Bagdadon.  La kalifo trovis en siaj
vestoj ne sole la skatoleton kun la magia pulvoro, sed ankaux
sian monujon.  Li do acxetis en la plej proksima vilagxo cxion,
kion ili bezonis por la vojagxo; kaj baldaux ili atingis la
pordegojn de Bagdado.  La alveno de l' kalifo elvekis tie grandan
miron.  Oni estis proklaminta lin mortinta; tial multe gxojis la
popolo, rehavante sian amatan estron.

Sed des pli forte ekbrulis ilia malamo al la trompisto Mizra.
Ili are eniris en la palacon, kaj kaptis la maljunan sorcxiston
kaj lian filon.  La maljunulon forsendis la kalifo en la saman
ruinan cxambron, kie logxis iam la regxidino, kiel strigino, kaj
tie li ordonis pendigi lin.  Sed al la filo, kiu nenion komprenis
pri la artifikoj de la patro, la kalifo permesis elekti, cxu li
volas morti aux enflari.  Kiam li elektis tion cxi lastan, la
grandveziro prezentis al li la skatoleton.  Unu fortan enflaron;
kaj la magiplena vorto de l' kalifo aliformigis lin cikonio.  La
kalifo ordonis enfermi lin en fera kagxo, kiun oni starigis en la
gxardeno de l' palaco.

Longe kaj felicxe vivis Kalifo Hxasid kun sia edzino, la
regxidino.  Liaj plej felicxaj horoj estis cxiam tiuj, en kiuj la
grandveziro, posttagmeze, vizitis lin.  Tiam ili paroladis ofte
pri la cikonio-aventuro; kaj se la kalifo estis pli ol kutime
gajhumora, li bonvole konsentis imiti la grandveziron, montrante
kian mienon li havis kiel cikonio.  Serioze, per tre rektigitaj
kruroj, li marsxadis tra la cxambro, blekadis, svingadis la
brakojn, kvazaux ili estus flugiloj, kaj montris, kiel la
grandveziro vane sin klinis orienten kaj kriis, "Mu --, Mu --."
Al Sinjorino Kalifedzino kaj sxiaj infanoj cxi tiu prezentado
faris cxiufoje grandan plezuron; sed se la kalifo ne volis cxesi
blekadi kaj klinigxadi kaj kriadi, "Mu --, Mu --," la veziro,
ridetante, minacis sciigi al Sinjorino Kalifedzino, kion oni
pridiskutadis cxe la pordo de Regxidino Strigino.

Kiam Selim Baruhx finis sian rakonton, la komercistoj esprimis
grandan kontentigxon pri lia historio.  "Efektive, forpasis
nerimarkite la tuta posttagmezo," diris unu el ili, dissxovante
la kovrilon de la tendo.  "Malvarmete blovas la vespera vento;
ni do povus bone dauxrigi nian vojagxon."  Liaj kunvojagxantoj
konsentis; oni kunmetis la tendojn, kaj la karavano reekiris en
sia kutima marsxordo.

Preskaux la tutan nokton ili rajdis antauxen; cxar brulvarmege
estis dum la tago, sed la stelplenaj noktoj estis tre
refresxigaj.  Fine ili alvenis al oportuna restadejo, starigis la
tendojn, kaj kusxigxis dormi.  Pri la fremdulo la komercistoj
zorgis kvazaux pri sia plej honorinda gasto.  Unu donis al li
kusenojn, alia kovrilojn, tria sklavojn; unuvorte, en cxiuj
rilatoj oni servis lin, kvazaux li estus hejme.  Jam komencigxis
la plej varmegaj horoj de l' tago, kiam ili ree levigxis; kaj
unuanime ili decidis resti cxi tie gxis la vespero.  Post komuna
tagmangxo, ili denove pliproksimigxis unu al alia; kaj la juna
komercisto sin turnis al la plej agxa kaj diris:

"Selim Baruhx agrabligis por ni la hierauxan posttagmezon; nu,
Ahxmet, cxu ankaux vi rakontus al ni ion, aux okazintajxon el via
longa vivo, kiu sendube estas ricxa je aventuroj, aux iun belan
fabelon?"

Ahxmet silentis dum kelka tempo, kvazaux sendecida, cxu li diros
tion aux alion; fine li parolis:

"Karaj amikoj!  Fidelaj kamaradoj vi montris vin dum cxi tiu
vojagxo, kaj ankaux Selim meritas mian konfidon.  Propran
travivitajxon mi do sciigos al vi, -- ion, pri kio, en aliaj
cirkonstancoj, mi nevolonte parolus, kaj kion mi tre malofte
rakontis."




La Historio pri la Fantomsxipo.


Mia patro havis malgrandan butikon en Balsoro.  Li estis nek
malricxa nek ricxa, -- unu el tiuj homoj, kiuj nevolonte ion
riskas, timante perdi la malmulton, kiun ili havas.  Li edukis
min simple kaj virte, tiel ke, post nelonga tempo, mi povis esti
al li utila.  Kiam mi jxus farigxis dekokjara kaj li faris sian
unuan gravan spekulacion, li mortis, kredeble de cxagreno pro
tio, ke li lasis mil ormonerojn al la gardo de la maro.  Post
nelonge mi havis kauxzon jugxi lin felicxa pro lia morto; cxar
kiam pasis malmulte da semajnoj, mi eksciis, ke la sxipo, al kiu
li komisiis siajn komercajxojn, alprofundigxis.  Sed cxi tiu
malfelicxo ne povis malvarmigi mian kuragxon de junulo.
Sxangxinte en monon cxion, kion postlasis mia patro, mi
ekforiris, por provi en fremdlando la fortunon.  Akompanis min
nur unu maljuna servisto de mia patro; longjare korinklina al nia
familio, li ankaux nun ne volis disigxi de mi, nek de mia sorto.

Favoris nin la vento, kiam ni ensxipigxis en la haveno de
Balsoro.  La sxipo, sur kiun mi dungigis min, destinigxis al
Hindujo.  Jam de dek kvin tagoj ni veturis sur la kutima vojo,
kiam la sxipestro al ni antauxanoncis ventegon.  Lia vizagxo
malkasxis lian maltrankvilecon: sxajnis, ke li ne suficxe konis
la tieajn marvojojn, por povi senzorge renkonti ventegon.  Li
ordonis faldi cxiujn velojn, kaj tre malrapide ni veturis
antauxen.  Venis la nokto, hela kaj malvarma: la sxipestro do
kredis, ke li trompigxis pri la signoj de l' ventego.  Subite,
tutproksime al la nia, preterveturis sxipo, kiun ni ne vidis
antauxe.  Sovagxa gxojkriado elsonis al ni de gxia ferdeko, --
pro kio mi multe miris en tia maltrankviliga antauxventega horo.
La sxipestro, kiu staris cxe mia flanko, farigxis morte pala.

"Mia sxipo estas perdita," li kriis; "jen veturas la Morto!"

Antaux ol mi povis lin demandi pri la signifo de tiu stranga
ekkrio, alkuregis la maristoj, kriegante, ploregante.

"Cxu vi gxin vidis?" ili kriis.  "Ve! ve! sonis nun nia lasta
horo!"

La sxipestro ordonis vocxe legi konsolajn sentencojn el la
Korano, kaj li mem prenis la direktilon.  Sed vane!  Videble
plifortigxis la ventego; kaj antaux ol forpasis ecx unu horo,
surterigxis la sxipo kun granda krakego.  Oni surakvigis la
boatojn; kaj apenaux la lastaj maristoj sin savis, jam alfundiris
antaux niaj okuloj la sxipo; kaj mi, senhava mizerulo, forveturis
sur la maro.  Sed niaj cxagrenoj ankoraux ne finigxis.  Cxiam pli
terure furiozis la ventego, kaj ne plu estis eble, direkti la
boaton.  Mian maljunan serviston mi forte cxirkauxprenis, kaj nun
ni jxure promesis, ke ni neniam forlasos unu la alian.  Fine
revenis la tago.  Sed cxe la unua apero de l' matena rugxo kaptis
la vento la boaton, en kiu ni sidis, kaj renversis.  Neniam mi
revidis iun el miaj kunsxipanoj.  Mi estis senkonsciigita de l'
falego.  Revekigxinte, mi min trovis en la brakoj de mia fidela
servisto, kiu jam sin savis sur la renversitan boaton kaj
suprentiris min post si.  Ne blovis plu la ventego.  Nenie estis
videbla nia sxipo.  Sed ne malproksime ni ja ekvidis alian, al
kiu alportadis nin la ondoj.  Pliproksimigxinte, mi rekonis gxin
kiel tiun saman, kiu nokte nin preterveturis kaj tiel forte
timigis la sxipestron.  Al mi inspiris tiu sxipo strangan
teruron.  Teruris min la tiel timege efektivigxinta diro de l'
sxipestro; teruris min ankaux la dezertega aspekto de l' sxipo,
sur kiu neniu montrigxis, indiferente kiom ajn ni alproksimigxis,
kiom ajn ni kriegis.  Tamen por ni gxi estis la sola savrimedo;
tial ni alte gloris la Profeton, kiu tiel mirakle gardis nian
vivon.

De la antauxa parto de l' sxipo pendis longa sxnurego, al kiu ni
remis mane kaj piede, celante gxin kapti.  Fine ni sukcesis tion
fari.  Mi eligis lauxtan krion, sed seninterrompe dauxris sur la
sxipo la silento.  Nun ni suprenrampis per la sxnurego, mi, la
pli juna, antauxe.  Sed, ho teruro!  Kia sceno sin prezentis al
mia rigardo, kiam mi ekpasxis sur la ferdekon!  Sango rugxigis la
plankon.  Dudekkelke da kadavroj en turkaj vestoj kusxis
cxirkauxe.  Cxe la meza masto staris homo, ricxe vestita, kun
sabro en la mano; sed lia vizagxo estis pala kaj distordita, kaj
tra lia frunto iris granda najlo, lin senmoviginta je l' masto:
ankaux li estis senviva.  Teruro malakcelis miajn pasxojn;
apenaux mi kuragxis spiri.  Nun suprenvenis ankaux mia kunulo.
Tiun cxi miregigis, same kiel min, la aspekto de la ferdeko, sur
kiu vidigxis nenio vivanta, nenio krom tiuj timegigaj kadavroj.
Fine, dirinte pregxon al la Profeto, ni kuragxis iri antauxen.
Cxe cxiu pasxo ni rigardis cxirkauxen pro timo, ke io nova ne sin
montru, io ecx pli terurega.  Sed cxio restis nesxangxita.  Longe
kaj largxe nenio vivanta, -- nur ni kaj la senlima oceano.  Ni
ecx ne kuragxis lauxte paroli timante, ke la senviva, alpikita al
la masto, kapitano ne turnu al ni siajn rigidajn okulojn, aux ke
iu el la mortigitoj ne ekmovu sian kapon.  Fine ni atingis
sxtuparon, kondukantan en la sxipan internon.  Tie ni nevole
ekhaltis kaj rigardis unu la alian, cxar neniu el ni kuragxis
esprimi siajn pensojn.

"Sinjoro," parolis mia fidela servisto, "terurajxo okazis cxi
tie.  Tamen, ecx se, tie malsupre, la sxipo estas plena de
mortigistoj, mi plivolas kapitulaci al ili senkondicxe, ol resti
pli longe kun tiuj senvivuloj."

Mi same pensis, kiel li; kaj, plikuragxigxinte, ni iris,
time-scivolaj, malsupren.  Sed ankaux cxi tie regis tomba silento
kaj sole niaj pasxoj faris ehxon sur la sxtuparo.  Ni staris cxe
la sojlo de l' kajuto.  Metinte porden mian orelon, mi
auxskultis: nenio auxdebla!  Mi malfermis.  La cxambro prezentis
hxaosan aspekton.  Vestajxoj, armiloj kaj alia ilaro
cxirkauxkusxis intermiksite.  Nenio en ordo.  La sxipanaro, aux
almenaux gxia estro, kredeble estis jxus drinkinta, cxar cxio
ankoraux kusxis cxirkauxe.  Ni iris antauxen de cxambro al
cxambro, de apartamento al apartamento.  Cxie ni trovis luksajn
provizojn da silko, perloj, sukero, kaj alio diversa.  Gxojegigis
min supermezure cxi tiu vidajxo, cxar konsiderante, ke estas
neniu sur la sxipo, mi opiniis min rajtigita, cxion cxi proprigi
al mi.  Sed Ibrahimo atentigis min, ke ni versxajne estas
ankoraux tre malproksime de l' marbordo, kiun ni ne povas atingi
solaj kaj sen homa kunhelpo.

Ni refresxigis nin per la mangxajxoj kaj trinkajxoj, kiujn ni
trovis en tia superfluo, kaj fine ni resupreniris sur la
ferdekon.  Sed cxi tie sentigis al ni senfinan teruron la vido de
la abomenaj kadavroj.  Por liberigi nin de ili, ni do decidis,
ilin jxeti en la maron.  Sed kia timego ekkaptis nin, kiam ni
trovis, ke neniu el ili estas delokigebla!  Kvazaux enradikitaj,
ili kusxis sur la planko; por forigi ilin, necese estus eltiri la
tabulojn de l' ferdeko, sed por tio mankis al ni cxiuj iloj.
Neeble estis ankaux, disigi de lia masto la kapitanon; el lia
mano rigida ni ecx ne povis fortiregi lian sabron.  En malgxoja
meditado pri nia situacio ni pasigis cxi tiun tagon.  Je la
noktigxo mi permesis al Ibrahimo kusxigxi por dormi: mi mem volis
resti garde sur la ferdeko, por elrigardi je savo.  Tamen, kiam
levigxis la luno, kaj mi kalkulis laux la steloj, ke estas la
dekunua horo, ekregis min tiel nekontrauxstarebla dormemo, ke,
kontrauxvole, mi kusxigxis malantaux barelo, kiu staris sur la
ferdeko.  Sed estis plivere duonsveno ol dormo, cxar mi bone
auxdis la maron frapadi la flankon de l' sxipo kaj la velojn
knaradi kaj fajfadi en la vento.  Subite mi kredis auxdi vocxojn
kaj piedsonojn sur la ferdeko.  Mi volis levigxi, por rigardi
tiuflanken, sed nevidebla potenco tenis enkatenitaj miajn
membrojn; mi ecx ne povis malfermi la okulojn.  La vocxoj
farigxis cxiam pli klaraj; sxajnis al mi, kvazaux gaja sxipanaro
kuradas tien kaj reen sur la ferdeko.  Interalie mi kredis auxdi
la fortan vocxon de iu ordonanta; mi ankaux klare auxdis, kiel
sxnuregoj kaj veloj supren-malsuprentirigxas.  Sed iom post iom
mi senkonsciigxis kaj pliprofundigxis en dormo, en kiu mi kredis
auxdi nur bruadon de armiloj, kaj nur tiam vekigxis, kiam la suno
jam alte staris kaj brulradiis sur mian vizagxon.  Mirigita, mi
cxirkauxrigardis.  Ventego, sxipo, mortintoj, -- cxio, kion mi
auxdis dum la nokto, sxajnis al mi kvazaux songxo; sed kiam mi
suprenrigardis, mi cxion trovis kiel hieraux.  Senmove kusxis la
mortintoj; senmove la kapitano estis alfiksita al la masto.
Ridante pri mia songxo, mi levigxis, por sercxi mian maljunan
serviston.  Tiu cxi sidis en la kajuto kaj profunde meditis.

"Ho sinjoro!" ekkriis li, kiam mi eniris, "mi preferus
kusxi sur la plejprofundejoj de l' maro, ol pasigi ankoraux unu
nokton en tiu cxi ensorcxita sxipo."

Mi demandis lin pri la kauxzo de lia maltrankvileco, kaj li
respondis:

"Post kelkhora dormado mi vekigxis kaj ekauxdis, kiel oni
kuradas tien kaj cxi tien super mia kapo.  Unue mi kredis, ke
estas vi; sed estis almenaux dudek, kiuj tie cxirkauxkuradis; mi
auxdis ankaux vokadon kaj kriadon.  Fine malsuprenvenis la
sxtuparon pezaj pasxoj.  Forlasis min nun plene la konscio.  Nur
de tempo al tempo mi rekonsciigxis, kaj tiam mi vidis tiun saman
homon, kiu estas najlita al la masto tie supre, sidantan kantante
kaj trinkante cxe tiu cxi tablo; kaj tiu skarlate-vestito, kiu
kusxas ne malproksime de li sur la ferdeko, sidis kuntrinkante
cxe lia flanko."

Tiel rakontis mia maljuna servisto.  Mi sentis min absolute ne
bone, pri tio mi povas certigi vin.  Tio do ne estis iluzio: mi
ankaux ja estis bone auxdinta la mortintojn.  Sxipveturi en tia
societo, tio estis al mi plejaltgrade terura.  Dume mia Ibrahimo
profundigxis en medito.  "Jen mi trovis!" ekkriis li fine.
Venis al li en la kapon sentenco, kiun lernigis al li iam lia
avo, sperta kaj multvojagxinta homo; gxi povus efiki kontraux
cxiuspecaj fantomoj kaj sorcxajxoj.  Li certigis ankaux, ke tiu
dormemo, kiu nin ekposedis, estos en la venonta nokto facile
malhelpebla, se ni senlace ripetos pregxsentencojn el la Korano.
La propono de l' maljunulo tre placxis al mi.  Maltrankvilanime
ni vidis veni la nokton.  Apud la kajuto estis cxambreto, en kiun
ni decidis retirigxi.  Ni traboris tra la pordo kelkajn truojn,
suficxe grandajn por superrigardi tra ili la tutan kajuton.
Poste ni firmfermis laux eblo la pordon de interne; kaj Ibrahimo
surskribis en cxiuj kvar anguloj la nomon de l' Profeto.  Tion
farinte, ni atendis la terurajxojn de l' nokto.

Denove estis, mi kredas, la dekunua horo proksimume, kiam mi
forte ekdormemigxis.  Mia kunulo tial konsilis al mi pregxdiri
kelke da Koransentencoj; kaj vere tio kontrauxefikis.  Subite
farigxis supre granda movado.  Knaris la sxnuregoj; piedaj pasxoj
sonis sur la ferdeko; kaj kelkaj vocxoj estis klare auxdeblaj.
Dum kelkaj minutoj ni sidis tie, korpremate atendante.  Fine ni
ekauxdis iun malsuprenveni la sxtuparon de l' kajuto.  Tion
auxdante, la maljunulo komencis eldiri la sentencon, kiun
lernigis al li lia avo kontraux fantomoj kaj sorcxajxoj:

  "Cxu vi el aero venis,
    Aux en tomb' malluma dormis,
  Aux vin mara fundo tenis,
    Aux infera fajr' vin formis,--
  Granda Allaho ordonas al vi:
  Cxiuj fantomoj obeas al li."

Mi devas konfesi, ke mi ne multe kredis je cxi tiu sentenco, kaj
starigxis al mi la haroj sur la kapo, kiam la pordo
malfermegigxis.  Envenis tiu granda majesta viro, kiun mi vidis
najlitan al la masto.  La najlo ankoraux traestis lian cerbon,
sed li jam reeningigis sian glavon.  Post li envenis alia malpli
ricxe vestita, kiun mi ankaux vidis supre kusxantan.  La
kapitano, -- estis ja klarerekoneble li, -- havis palan vizagxon,
grandan nigran barbon, kaj sovagxe ruligxantajn okulojn, per kiuj
li cxirkauxrigardis la tutan cxambron.  Dum li preteriris nian
pordon, mi povis lin vidi tre klare; li, siaflanke, sxajnis tute
ne rigardi al la kasxanta nin pordo.  Ili ambaux sidigxis cxe la
tablo, kiu staris en la mezo de l' kajuto, kaj lauxte, preskaux
kriante interparoladis en nekonata lingvo.  Ili pli kaj pli
lauxtigxis kaj kolerigxis; fine ekfrapis la kapitano la tablon
per pugnigita mano, ektremigante la tutan cxambron.  Sovagxe
ridante, la alia salte levigxis kaj faris signon al la kapitano,
ke li sekvu lin.  Tiu cxi sin levis, eltiregis sian sabron el la
ingo, kaj ambaux forlasis la cxambron.  Ni spiris pli libere,
kiam ili estis for; sed nia timo ankoraux neniel finigxis.  Sur
la ferdeko farigxis cxiam pli kaj pli lauxte.  Auxdigxis rapida
kurado, ridado, kriegado.  Fine eksplodis tumulto vere infera:
armiltintegado kaj kriado; ni kredis, ke mallevigxas sur nin ecx
la ferdeko, kune kun la tuta velaro: subite -- profunda silento!
Post multe da horoj, kuragxinte resupreniri, ni trovis cxion en
antauxa stato; alie ol antauxe kusxis ecx ne unu; cxiuj estis
rigidaj kiel ligno.

Ni tiel pasigis sur la sxipo multe da tagoj.  Gxi veturadis cxiam
orienten, kie, laux mia kalkulo, sendube kusxis la tero.  Sed,
ecx se gxi transiris multe da mejloj dum la tago, nokte gxi
sxajnis cxiam veturi returnen; cxar, kiam la suno levigxis, ni
cxiufoje retrovigxis sur la sama loko.  Cxi tion ni ne povis
klarigi al ni alimaniere, ol supozante, ke la mortintoj cxiunokte
veturis plenvele returnen.  Por tion malebligi, ni ferlis
antauxnoktigxe cxiujn velojn kaj uzis tiun saman rimedon, kiun ni
jam antauxe provis cxe la pordo en la kajuto: ni skribis sur
pergamenon la nomon de l' Profeto kune kun la sentenco de la avo,
kaj cxirkauxligis per tio la ferlitajn velojn.  Maltrankvilanime
ni atendis en nia cxambreto la sekvon.  Cxi tiun fojon la
fantomoj sxajnis ecx pli terure furiozi, ol antauxe; sed jen, la
sekvintan matenon, kunvolvitaj estis la veloj, tute kiel ni ilin
lasis.  Ni strecxis dum la tago nur tiom da veloj, kiom ni
bezonis, por peleti la sxipon antauxen; kaj tiamaniere ni
transiris en kvin tagoj spacon suficxe grandan.

Fine, la sesan tagon matene, ni ekvidis, en malgranda interspaco,
la teron, kaj ni dankis Allah'on kaj lian Profeton pro nia
mirinda savo.  Dum tiu tago kaj la sekvinta gxin nokto ni
veturadis lauxlonge de l' marbordo, kaj la sepan matenon ni
kredis ekvidi urbon, nemalproksime kusxantan.  Kun granda peno ni
jxetis ankron, kiu tuj enfundigxis; poste, surakviginte
malgrandan boaton, kiu staris sur la ferdeko, ni remis per cxiuj
fortoj al la urbo.  Post duonhoro, enirinte riveron kiu enfluis
tie en la maron, ni surbordigxis.  Cxe la urba pordego ni
informigxis pri la nomo de la urbo kaj sciigxis, ke gxi estas
Hinda urbo, kusxanta ne malproksime de la sama regiono, kien mi
intencis marveturi en la komenco.  Ni eniris en karavanejon, kie
ni refresxigis nin post nia aventurplena vojagxo.  Mi ankaux
sercxis tie sagxan kaj prudentan homon, sciigante al la mastro,
ke mi tian bezonas, kiu ion komprenas pri la sorcxarto.  Li
kondukis min en malmulteuzatan flankstraton gxis senpretenda
domo, kies pordon li frapis, kaj oni lasis min eniri, dirante, ke
mi demandu pri Mulej.

En la domo venis renkonte al mi maljuna vireto, kun griza barbo
kaj longa nazo, kaj demandis, kion mi deziras.  Mi diris al li,
ke mi sercxas la sagxan Mulej'on, kaj li respondis al mi, ke tio
estas li mem.  Mi petis de li konsilon, kion fari je la
mortintoj, kaj kion ekarangxi por forigi ilin el la sxipo.  Li
respondis, ke la sxipanaro estas versxajne, pro iu krimo,
sorcxetenita surmare; la sorcxo, diris li, kredeble
malefektivigxos, se oni alportos ilin teren, sed tio povos nur
farigxi, se oni forigos la tabulojn, sur kiuj ili kusxas.  Al mi,
li kredis, apartenas cxiarajte la sxipo, kune kun gxia tuta
sxargxo, tial ke mi kvazaux gxin trovis; tamen mi nepre
prisilentu la tutan aferon kaj faru al li el mia superfluo
malgrandan donacon, redone de kiu li, per siaj sklavoj, helpos
min forigi la mortintojn.  Mi promesis, ke mi ricxe rekompencos
lin, kaj ni ekvojiris kun kvin sklavoj, kiuj estis provizitaj per
segiloj kaj hakiloj.  Survoje la sorcxisto Mulej ne cxesis lauxdi
nian felicxan ideon cxirkauxvolvi la velojn per sentencoj de l'
Korano.  Li diris, ke tio estis nia sola savrimedo.

Estis ankoraux iom frue en la tago, kiam ni alvenis la sxipon.
Ni tiuj komencis labori, kaj kvar el la mortintoj kusxis jam post
unu horo en la barketo.  Kelkaj el la sklavoj, por entombigi
ilin, devis remtransporti ilin al la tero.  Reveninte, ili
rakontis, ke la mortintoj evitigis al ili la penon de enterigo
per tio, ke ili disfalis en polvon, tuj kiam oni kusxigis ilin
teren.  Ni dauxrigis desegi la mortintojn, kaj jam antauxvespere
cxiuj estis alportitaj al la tero.  Fine estis plu neniu sursxipe
krom tiu, kiu estis najlita al la masto.  Vane ni penis eltiri la
najlon el la ligno; nenia potenco povis ekmovi gxin ecx je unu
hareto.  Mi ne sciis, kion ekfari: ni ja ne povis dehaki la
maston por transportigi lin teren.  Tamen de cxi tiu embaraso
liberigis nin Mulej.  Li ordonis al sklavo, rapide remi
marborden, por alporti poton da tero.  Ricevinte cxi tion, la
sorcxisto elparolis super gxi misterplenajn vortojn kaj
supersxutis per la tero la kapon de l' mortinto.  En la sama
momento tiu cxi malfermis la okulojn kaj profunde enspiris, kaj
la vundo de la najlo en lia frunto eksangis.  Facile nun ni
eltiris la najlon, kaj la vundito falis en la brakojn de unu el
la sklavoj.

"Kiu kondukis min cxi tien?" parolis li, lauxsxajne reakirinte
kelkagrade la fortojn.

Mulej montris min per la fingro.  Mi alproksimigxis.

"Dankon al vi, fremdlanda nekonato!  Vi savis min el
longedauxraj turmentoj.  Jam de kvindek jaroj mia korpo
sxipveturadas tra cxi tiuj ondoj, kaj mia animo estis kondamnita
cxiunokte reeniri en gxin.  Sed nun fine mia kapo ektusxis la
teron, kaj mi povas iri, repacigxinte, al miaj prauloj."

Mi petis lin rakonti al ni, kiel kaptis lin cxi tiu terura stato,
kaj li parolis:

"Antaux kvindek jaroj mi estis respektata potenculo kaj logxis
en Algxero.  Sed avareco pusxis min ekipi sxipon kaj min doni al
la marrabado.  Foje, dauxriginte jam de kelka tempo cxi tiun
fikomercon, mi ensxipigis en Zante'o dervisxon, kiu deziris
vojagxi senpage.  Mi kaj miaj kunuloj estis malgxentilegaj homoj
kaj neniel respektis la sanktecon de tiu viro; kontrauxe, mi
insulte mokadis lin.  Sed foje li en sankta fervoro riprocxis min
pro mia pekoplena vivado.  Tiam min, post multa trinkado kun mia
manovrestro, ekregis nokte en mia kajuto la kolero.  Furiozega
pro tio, kion al mi diris dervisxo kaj kion mi ecx al sultano ne
permesus al mi diri, mi kuregis sur la ferdekon kaj trapikis al
li la bruston per mia ponardo.  Mortante, li malbenis min kaj
mian sxipanaron, ke ni ne povu vivi nek morti, gxis ni kusxigos
teren nian kapon.  La dervisxo mortis, kaj ni jxetis lin en la
maron kaj ridis pri liaj minacoj.  Sed jam en tiu sama nokto
plenumigxis liaj vortoj.  Kelkaj el miaj sxipanoj ribelis
kontraux mi.  Kun terura kolerego oni interbatalis, gxis miaj
partianoj submetigxis kaj mi estis alnajlita al la masto.  Sed
ankaux la ribelintoj pereis de siaj vundoj; kaj baldaux mia
sxipo estis nenio alia krom granda tombo.  Al mi ankaux
estingigxis la lumo de la okuloj: mi cxesis spiri kaj kredis, ke
mi mortas.  Sed tio estis nur rigidigxo, kiu tenis min
enkatenita.  En la sekvinta nokto, je la sama horo, je kiu ni
jxetis maren la dervisxon, mi kaj cxiuj miaj kunuloj revekigxis.
Revenis al ni nia vivo; sed estis al ni neeble ion alian fari aux
paroli, krom tio, kion ni parolis kaj faris en tiu nokto.  Tiel
ni marveturadas jam de kvindek jaroj, ne povante vivi nek morti;
cxar kiel ni povis atingi la teron?  Kun freneza gxojo ni cxiam
veturis plenvele tra la ventego, cxar ni esperis disfrakasigxi
fine kontraux iu krutajxo kaj nian lacan kapon sur la fundo de la
maro kusxigi al ripozo.  Tio ne prosperis al ni.  Sed nun mi
mortos.  Denove mi dankas vin, nekonata savinto!  Se trezoroj
povas vin rekompenci, prenu mian sxipon, kiel signon de mia
dankemo."

Tiel parolinte, la kapitano klinis la kapon kaj mortis.  En la
sama momento li ankaux, kiel antauxe liaj kunuloj, disfalis en
polvon.  Cxi tion ni kolektis en kesteto kaj enterigis.  El la
urbo mi venigis laboristojn, kiuj rebonigis mian sxipon.
Grandprofite intersxangxinte kontraux aliaj la komercajxojn,
kiujn mi havis sursxipe, mi dungis maristojn, faris al mia amiko
Mulej ricxajn donacojn, kaj forsxipigxis al mia patrujo.  Tamen
mi faris grandan cxirkauxveturadon, surbordigxante en multaj
insuloj kaj landoj, kie mi vendis miajn komercajxojn.  La Profeto
benis mian entreprenon.  Post tri kvaronjaroj mi alvenis Balsoron
duoble pli ricxa, ol faris min la mortanta kapitano.  Miaj
samurbanoj miregis pro miaj ricxajxoj kaj mia felicxo: neeble
estis malkredigi al ili, ke mi eltrovis la diamantan valon de l'
fama vojagxanto Sindbado.  Mi ne maltrompis ilin.  Sed de nun la
junaj Balsoranoj, apenaux atinginte sian dekokan jaron, devis
forvojagxi en la mondon, por fari, simile al mi, sian felicxon.
Mi, miaparte, vivadis trankvile kaj pace.  Cxiukvinjare mi
vojagxis Mekka'on, por danki la Sinjoron en sankta loko pro lia
beno kaj por peti pro la kapitano kaj liaj kunuloj, ke li akceptu
ilin en sian paradizon.

En la sekvinta tago la karavano vojiris seninterrompe antauxen.
Post kiam la vojagxantoj ripozis en siaj tendoj, parolis Selim,
la fremdulo, al Mulej, la plej juna komercisto: "Vi ja estas el
ni la plej juna, kaj cxiam gajhumora; sendube vi do scias por ni
iun bonan sxercrakonton.  Nu, prezentu gxin por nia regalo, ke
gxi refortigu nin post la varmego de l' tago."  "Kun plezuro mi
rakontus al vi ion amuzan," respondis Mulej, "sed al juneco, en
cxiuj cirkonstancoj, konvenas modesteco; kaj tial mi devas cedi
la unuan lokon al miaj pliagxaj kunvojagxantoj.  Sed Zaleuxkos
estas cxiam tiel serioza kaj malbabilema; kial do li ne rakontu
al ni tion, kio malgxojigis lian vivon?  Eble ni povos malpliigi
lian cxagrenon, se cxagrenon li havas; cxar fraton ni helpas
volonte, ecx se li estas alikredano."

La tiel alvokata estis greka komercisto, mezagxa, bela, forta,
sed tre seriozmiena.  Kvankam li estis "nefidelulo" (ne
mahometano), liaj kunvojagxantoj tre amis lin; cxar lia tuta
personeco vekis cxe ili estimon kaj konfidon.  Plie, li havis nur
unu manon, kaj kelkaj supozis, ke de cxi tiu perdo venas lia
seriozeco.

Zaleuxkos respondis al la afabla demando de Mulej: "Tre honoras
min via konfido.  Cxagrenon mi havas nenian, almenaux nenian, de
kiu vi povus liberigi min, kiom ajn vi tion dezirus.  Tamen, cxar
Mulej sxajnas riprocxeti al mi mian seriozecon, mi rakontos al vi
ion, kio, espereble, senkulpigos min, se mi estas pli serioza ol
aliaj.  Kiel vi vidas, mi perdis mian maldekstran manon.  Ne de
mia naskigxo gxi mankas al mi, sed mi perdis gxin en la plej
teruraj tagoj de mia vivo.  Cxu pro tio mi estas kulpa: cxu ne
estas pardoneble, ke mi estu de tiuj tagoj pli serioza, ol
pravigas mia nuna situacio: volu mem jugxi, auxdinte la historion
pri la dehakita mano."




La Historio pri la Dehakita Mano.


Mi naskigxis en Konstantinopolo.  Mia patro estis dragomano[1]
cxe La Porto,[2] kaj, krom tio, profite komercis silkajn
sxtofojn kaj bonodorajn oleojn.  Li donis al mi bonan edukadon,
parte instruante min proprapene, parte instruigante min de unu el
niaj pastroj.  En la komenco li destinis min kiel transprenonton
de sia magazeno: sed fine, cxar mi vidigis neesperitajn de li
kapablojn, li decidis, laux konsilo de siaj amikoj, farigi min
kuracisto, cxar kuracisto, kiu ellernis iom pli multe ol
ordinaraj cxarlatanoj, povas en Konstantinopolo ricxigxi.

En nian domon venadis multe da Frankoj.[3]   Unu el ili
konsentigis mian patron, lasi min forvojagxi en lian hejman
landon, al la urbo Parizo, kie, li diris, oni povas senkoste kaj
plej bone akiri tiuspecajn sciajxojn.  Li proponis konduki min
tien proprapage, kiam li reiros hejmlanden.  Mia patro, kiu
ankaux jam faris vojagxojn en sia juneco, akceptis la proponon,
kaj la Franko diris al mi, ke mi estu preta ekvojagxi post tri
monatoj.  Mi estis elekscitita de gxojo pro la espero vidi
fremdajn landojn, kaj apenaux mi povis atendi gxis la momento de
la ensxipigxo.  Jam ordigis la Franko siajn aferojn kaj pretigxis
por la vojagxo.  En la antauxtago, mia patro kondukis min en sian
dormocxambreton.  Tie mi vidis belajn vestojn kaj armilojn,
kusxantajn sur la tablo.  Sed pli ol cxio altiris miajn rigardojn
granda amaso da oro, cxar neniam ankoraux mi vidis tian multegon,
kolektitan unuloken.  Mia patro cxirkauxprenis min kaj diris:

"Vidu, filo mia, jen mi havigis al vi vestojn por via vojagxo.
Cxi tiuj armiloj estas viaj; ili estas tiuj samaj, kiujn alligis
al mi via avo, kiam mi ekforiris fremdlanden.  Mi scias, ke vi
povas ilin uzi.  Tamen, uzu ilin nur en la okazo, se oni atakos
vin; kaj tiam ja frapu tutforte.  Mia havo ne estas granda.  Mi
dividis gxin, kiel vi vidas, en tri partojn; unu estas via; unu
estu mia vivteno kaj rezervkapitalo; sed la tria devas esti
sankta, netusxebla trezoro, kiu servu al vi en horo de urgxega
bezono."

Tiel parolis mia maljuna patro.  Larmoj jxetigxis al liaj okuloj,
eble pro ia antauxsento, cxar de post tiu tago mi neniam revidis
lin plu.

La vojagxo plenumigxis sen ia malfelicxo.  Baldaux ni alvenis
Franklandon; kaj, post plua sestaga vojiro, ni atingis la grandan
urbon Parizon.  Cxi tie mia franka amiko luis por mi cxambron,
kaj konsilis al mi, elspezi sagxe mian monon, kiu sumigxis je du
mil taleroj.  En tiu urbo mi vivis tri jarojn, kaj cxion
ellernis, kion bona kuracisto devas scii.  Sed mensoge mi
parolus, se mi dirus, ke mi estis tie felicxa, cxar tute ne
placxis al mi la moroj de tiu popolo, kaj, plie, mi havis cxe ili
nur malmulte da bonaj amikoj; tamen cxi tiuj estis ja noblaj
junuloj.

Pli kaj pli potence regis min la deziro revidi mian patrujon.
Dum la tuta tempo de mia foresto mi auxdis nenion pri mia patro.
Tial, kiam prezentigxis favora okazo por reiri hejmen, mi tuj
profitis gxin.

Sciigxinte, ke tre baldaux iros senditaro el Franklando al La
Porto, mi dungigxis kiel hxirurgo en la sekvantaron de l'
ambasadoro, kaj tiel sukcesis reveni Stambulon.  Sed mi trovis
fermita la domon de mia patro, kaj la mirantaj pro mia reveno
najbaroj diris al mi, ke mia patro mortis antaux du monatoj.  Tiu
pastro, kiu instruis min en mia juneco, alportis al mi la
sxlosilon; kaj nun, sola kaj de cxiuj forlasita, mi eniris en la
dezertan domon.  Mi retrovis cxion en sama stato, kiel mia patro
gxin lasis; mankis nur la oro, kiun li promesis konservi por mi.
Mi demandis pri tio la pastron, kaj cxi tiu sin klinis kaj diris:
"Via patro mortis kiel sankta homo; al la eklezio li testamentis
sian oron."  Cxi tion mi tute ne povis, kaj ankoraux nun ne
povas, kompreni.  Sed kion fari?  Mi havis neniun, kiu povus
atesti kontraux la pastro; kaj vere mi devis min jugxi felicxa
pro tio, ke li ne konsideris ankaux la domon kaj la komercajxojn
de mia patro kiel testamentajxon.  Tio estis la unua malfelicxo,
kiu trafis min.  Kaj nun venis aliaj, en seninterrompa sinsekvo.
Mia famo kuracista tute ne disvastigxis, cxar mi hontis ludi
rolon cxarlatanan, kaj mankis al mi en cxiuj okazoj la rekomendo
de mia patro, kiu estus prezentinta min al ricxuloj kaj
eminentuloj, kiuj jam ne pensis plu pri la malfelicxa Zaleuxkos.
Ankaux la komercajxojn de mia patro mi ne povis vendi, cxar jam
tuj post lia morto disforigxis lia klientaro, kaj nur iom post
iom oni akiras novan.  Foje, dum mi malgxoje meditis pri mia
situacio, revenis en mian memoron, ke mi jam ofte vidis en
Franklando sampatrujanojn, kiuj travojagxadas la landon kaj
elmontras siajn vendotajxojn sur la foirejoj de la urboj.  Mi
rememoris, ke oni volonte acxetas de ili, cxar ili venas el
fremdaj landoj, kaj ke tiaj komercistoj povas fari centoblan
profiton.  Mi tuj prenis decidon.  Vendinte mian patran domon, mi
donis parton de la tiel enspezita mono al fidinda amiko, por ke
li tenu gxin garde, kaj per la cetero mi acxetis objektojn, kiuj
en Franklando estas maloftaj, ekzemple, sxalojn, silkajn
sxtofojn, kuracajn sxmirajxojn kaj oleojn.  Poste, luinte lokon
sur sxipo, mi ekvojagxis duafoje Franklandon.

Apenaux mi preterveturis la kastelojn de l' bordoj Dardanelaj,
denove sxajnis la sorto fari al mi favoran rideton.  Nia vojagxo
estis mallongedauxra kaj felicxa.  Mi trapasis la urbojn kaj
urbetojn franklandajn, kaj cxie mi trovis tre acxetemajn
klientojn.  Mia amiko en Stambulo sendis al mi ree kaj ree novajn
provizojn da vendotajxoj, kaj de tago al tago mi farigxis pli
ricxa.  Fine, opiniante, ke mi jam suficxe sxparis, por povi
riski pli gravan entreprenon, mi enpakis miajn komercajxojn kaj
foriris Italujon.  Sed mi ne forgesu ektusxi alian aferon, kiu
donis al mi sxatindan profiton: mi helpis min ankaux per mia
kuracarto.  Alveninte en urbon, mi anoncigis per afisxoj, ke jen
prezentas sin greka kuracisto, kiu jam resanigis multe da
malfelicxuloj; kaj vere mia balzamo kaj miaj medikamentoj
enspezigis al mi ne malmulte da zekinoj.[4]  Tiel mi venis fine
al la urbo Firenzo en Italujo.  Mi intencis resti longatempe en
cxi tiu urbo, ne sole cxar gxi tre placxis al mi, sed ankaux pro
tio, ke mi volis mallacigxi post la penegoj de miaj vagadoj.  Mi
luis magazenon en la kvartalo _Santa Croce_ (santa krocxe), kaj
ne malproksime de tie, en gastejo, kelkajn belajn cxambrojn kun
altano.[5]  Senprokraste mi cxirkauxportigis miajn afisxojn,
kiuj anoncis min kiel kuraciston-komerciston.  Apenaux mi
malfermis mian magazenon, alvenis arege la acxetontoj; kaj
kvankam mi havis prezojn iom altajn, mi vendis pli multe ol
aliaj, cxar mi estis komplezema kaj afabla al miaj klientoj.

Mi jam travivis en Firenzo kvar agrablajn tagojn, kiam unu
vesperon, antaux ol fermi la magazenon, mi pririgardis ankoraux
unu fojon, lauxkutime, la enhavon de miaj sanigilujoj, kaj jen,
en malgranda skatolo, mi trovis bileton, kiu, laux mia memoro, ne
estis enmetita tien de mi.  Mi malfermis la bileton, kaj legis en
gxi ordonon, ke mi trovigxu akurate je la dekdua horo tiunokte
sur la ponto nomata _Ponte vecchio_ (ponte vekkio).
Longatempe mi meditis, demandante min vane, kiu ordonas min tien;
sed cxar mi ne konis en Firenzo ecx unu homan estajxon, mi fine
diris al mi, ke eble oni volas konduki min kasxe al iu malsanulo:
jam pli ol unu fojon tio okazis al mi.  Mi do decidis tien iri;
sed mi alligis antauxzorge la sabron, kiun donacis al mi iam mia
patro.

Mallonge antaux noktomezo mi eliris, kaj baldaux alvenis al
_Ponte vecchio_.  Mi trovis la ponton senhoma kaj dezerta kaj
decidis atendi, gxis tiu aperos, kiu min vokis.  Estis malvarma
nokto; la luno brilis hele, kaj mi rigardadis malsupren en la
ondojn de Arno, kiuj fulmetadis malproksimen en la lumo.  Eksonis
la dekdua horo cxe la pregxejoj de la urbo.  Mi elrektigxis, kaj
jen antaux mi staris altkreska viro, tute envolvita en rugxan
mantelon, kies unu brustrandon li tenis antauxvizagxe.  Komence
mi iom ektimis, cxar tiel subite li ekstaris malantaux mi tie.
Sed tuj mi retrankviligxis kaj diris:

"Se estas vi, kiu venigis min cxi tien, diru, per kio mi devas
vin servi?"

La rugxmantelulo turnis sin kaj diris, mallonge: "Sekvu!"

Nu, estis al mi iom timige, iri sola kun tiu nekonato.  Mi do
restis staranta kaj diris:

"Tiel ne estu, sinjoro!  Volu antauxe sciigi min, kien.  Mi
petas vin ankaux montri al mi iom vian vizagxon, por ke mi vidu,
cxu vi bone intencas al mi."

Sed la rugxulo sxajnis tute ne atenti mian peton.  "Se vi ne
volas, Zaleuxkos, restu do hejme," respondis li, ekforirante.

Cxe tio, ekregis min la kolero.

"Cxu vi kredas," ekkriis mi, "ke homo miaspeca lasas sin
ridinduligi de cxiu fispritulo, kiu volus lin atendigi senutile
en malvarma nokto?"

Per tri saltoj mi atingis lin, kaptis je la mantelo kaj, kriante
ankoraux pli forte, ekprenis per la alia mano mian sabron; sed la
mantelo restis en mia mano, kaj la nekonato malaperis je la
angulo de l' plej proksima strato.  Iom post iom moderigxis mia
kolero; almenaux mi havis la mantelon, kaj cxi tiu devis ja doni
la sxlosilon de l' stranga aventuro.  Mi jxetis gxin cxirkaux la
sxultrojn kaj ekvojiris hejmen.  Apenaux mi faris cent pasxojn,
preteriris min tusxproksime alia persono, kiu flustris
franklingve: "Estu singarda, grafo!  Tiucxinokte nenio
farebla!"  Sed antaux ol mi povis rigardi cxirkauxen, jam la
persono estis preterpasinta, kaj mi vidis nur kvazaux ombron,
sxtelirantan lauxlonge de la domoj.  Ke tiu alparolo rilatis ne
min, sed la mantelon, tion mi bone komprenis; sed la aferon gxi
lumigis neniel.  Je la sekvanta mateno mi pripensis, kion mi
devas fari.  En la komenco mi intencis publike anoncigi la
mantelon, kvazaux mi trovis gxin ie; sed se mi tion farus, la
nekonato povus reprenigi gxin triapersone, kaj mi havus nenian
klarigon pri la afero.  Tiel pripensante, mi rigardis pli atente
la mantelon.  Gxi estis el peza genova veluro purpura, borderita
per astrakana felo kaj ricxe brodita per oro.  La belega aspekto
de l' mantelo venigis al mi ideon, kiun mi decidis efektivigi.

Mi portis gxin en mian magazenon kaj elmetis kiel vendotajxon;
sed mi postulis por gxi prezon tiel altan, ke mi estis certa
trovi neniun, kiu konsentos acxeti.  Mia celo estis, fikse
rigardi en la okulojn cxiun, kiu demandos pri la prezo de la
pelto.  La fremdulon mi ja rekonus inter miloj; cxar, post kiam
li perdis la mantelon, mi tre klare, kvankam nur momente, ekvidis
lian figuron.  Aperis multe da acxetemuloj, por vidi la mantelon,
kies neordinara beleco altiris cxies rigardojn; sed neniu similis
ecx iomete la nekonaton, kaj neniu volis pagi la altan sumon de
ducent zekinoj.  Mi ankaux rimarkis, ke cxiu, kiun mi demandis,
cxu vere ne trovigxas en Firenzo aliaj similaj manteloj,
respondis per ne kaj certigis, ke li neniam vidis laborajxon tiel
valoregan kaj delikatan.

Fine, cxirkaux vesperigxo, venis junulo, kiu ofte estis cxe mi
kaj jam tiun saman tagon, proponis por la mantelo grandan sumon
da mono.  Jxetante sakon da zekinoj sur la tablon, li ekkriis:
"Per Dio, Zaleuxkos, mi nepre devas havi vian mantelon, ecx se
mi pro tio ruinigxos": kaj siajn ormonerojn li samtempe komencis
kalkuli.  Mi estis en granda embaraso.  Elpendigante la mantelon,
mi havis celon, altiri sur gxin, se eble, la rigardojn de mia
nekonato; kaj nun venis tiu juna malsagxulo, por pagi la
difinitan prezegon.  En tiuj cirkonstancoj, restis al mi nenio
alia por fari, krom konsenti pri la negoco.  Cetere, logis min la
penso, ricevi por mia nokta aventuro tiel belan kompensajxon.  La
junulo surmetis la mantelon kaj foriris.  Sed cxe la sojlo li
turnis sin kaj deprenis de la mantelo krocxitan al gxi
paperfolieton, kiun li jxetis al mi, dirante: "Jen, Zaleuxkos,
io, kio certe ne apartenas al la mantelo."  Mi prenis,
indiferenta, la bileton; sed ve! jen la vortoj, kiujn mi trovis
tie skribitaj: "Alportu la mantelon hodiaux nokte je la konata
horo al _Ponte vecchio_: atendas vin kvar cent zekinoj."  Mi
staris kvazaux fulmofrapita.  Tiel do, facilanime, mi ludperdis
mian felicxon kaj tute maltrafis mian celon!  Sed ne longe
dauxris mia meditado.  Ekpreninte amase la ducent zekinojn, mi
ekkuris post la acxetinto de la mantelo kaj diris al li:
"Reprenu viajn zekinojn, amiko mia, kaj redonu al mi la
mantelon: mi tute ne povas gxin vendi."  Unuamomente li kredis,
ke mi parolas nur sxerce; sed, konvinkigxinte, ke mi estas tute
serioza, li kolerigxis pro mia postulo kaj nomis min malsagxulo.
Fine ni ekbatalis.  Dum la bataleto, prosperis al mi desxiregi de
li la mantelon; kaj mi jam ekforiris kun mia akiro, kiam la
junulo alvokis policanojn kaj trenigis min antaux la tribunalon.
La jugxisto, kiun multe mirigis la plendo, aljugxis la mantelon
al mia kontrauxulo.  Tamen mi proponis al la junulo dudek,
kvindek, okdek, ecx cent zekinojn plie ol liaj ducent, se li
recedus al mi la mantelon.  Kion ne povis fari miaj petoj, tion
efektivigis mia oro; li akceptis miajn bonajn zekinojn.  Mi,
miaflanke, foriris triumfante kun mia mantelo kaj devis toleri,
ke cxiuj Firenzanoj opiniadis min frenezulo.  Je l' fino, ilia
opinio estis por mi tute indiferenta; mi ja sciis pli bone ol
ili, ke mi faris profitan negocon.

Senpacience mi atendis la nokton.  Cxirkaux la sama horo kiel
hieraux mi iris, kun la mantelo sub la brako, al _Ponte vecchio_.
Je la lasta sonorila ekbato, elvenis figuro el la nokto kaj
alproksimigxis al mi.  Estis klarerekoneble la homo de hieraux.
"Cxu vi havas la mantelon?" li demandis.  "Jes, sinjoro,"
respondis mi, "sed gxi kostis al mi cent zekinojn kontante."
"Mi scias," rediris li; "rigardu cxi tien: jen vi havas kvar
cent."  Li proksimigxis kun mi al la largxa balustrado de l'
ponto, kie li elkalkulis la monerojn.  Kvar cent oraj moneroj:
belege ili rebrilis en la lumo de la luno.  Mia koro gxojis je
tiu vidajxo, neniel antauxsentante, ke tio estos gxia lasta
felicxo.  Mi enposxigis mian monon; kaj nun mi ekdeziris vidi pli
bone la malavaran nekonaton; sed antaux la vizagxo li havis
maskon, tra kiu nigraj fulmebrilantaj okuloj rigardis min terure.
"Mi dankas vin, sinjoro, pro via boneco," mi diris; "kion vi
nun postulas de mi?  Sed antauxe mi devas kondicxi, ke gxi ne
estu io malbona."  "Vi vane estas maltrankvila," respondis li;
"mi bezonas vian kuracistan helpon; tamen, ne por vivanto, sed
por mortinto!"

Mirigita, mi ekkriis: "Kiel tio povas esti?"

"Mi venis kun mia fratino el malproksima lando," rakontis li,
kaj samtempe li faris signon, ke mi sekvu lin: "ni logxis cxi
tie cxe amiko de nia familio.  Hieraux mia fratino subite mortis
de malsano, kaj la parencoj volas enterigi sxin morgaux.  Sed,
laux malnova kutimo de nia familio, cxiuj samfamilianoj devas
kusxi en la kripto de siaj prapatroj: multaj, kvankam ili mortis
fremdlande, ripozas nun, enbalzamigitaj, en la hejma tombejo.
Nu, al miaj parencoj mi ne domagxas sxian korpon, sed al mia
patro mi devas alporti almenaux la kapon de lia filino, por ke li
vidu sxin ankoraux unu fojon."

Cxi tiu kutimo, dehaki al amataj parencoj la kapon, sxajnis al
mi, verdire, suficxagrade terura; tamen, mi ne kuragxis ion
kontrauxdiri, timante ofendi la nekonaton.  Mi do diris al li, ke
mi bone scias enbalzamigi kadavrojn, kaj petis konduki min al la
mortinta sinjorino.  Survoje, mi ne povis deteni min de la
demando, kial cxio cxi tio devas farigxi nokte kaj tiel sekrete.
Li respondis al mi, ke liaj parencoj, kiuj konsideras lian
intencon kruela, malhelpus gxin, se li provus plenumi gxin tage;
sed se la kapo estos definitive detrancxita, ili jam ne povos
multe diri pri la afero; li mem, diris li, povus alporti al mi la
kapon, sed natura sento malebligas, ke li detrancxu gxin
propramane.

Dume ni alvenis antaux grandan belegan domon.  Mia akompananto
gxin montris al mi kiel la celon de nia nokta promeno.  Ni
preterpasis la cxefan enirejon de l' domo; eniris tra malgranda
pordo, kiun la nekonato zorge refermis; kaj fine, en la mallumo,
supreniris mallargxan tordsxtuparon.  Gxi kondukis en nesuficxe
lumigitan koridoron, el kiu ni venis en cxambron, kiun heligis
lampeto fiksita sur la plafono.

En cxi tiu cxambro estis lito, en kiu kusxis kadavro.  La
nekonato deturnis sian vizagxon, kvazaux li volus kasxi siajn
larmojn.  Li montris per la fingro la liton, ordonis al mi
plenumi bone kaj rapide mian taskon, kaj forlasis la cxambron.

Mi elpakis miajn trancxilojn, kiujn, kiel kuracisto, mi cxiam
havis cxe mi, kaj proksimigxis al la lito.  Je la tuta kadavro,
estis videbla nur la kapo, sed cxi tiu estis tiel bela, ke,
vole-nevole, kaptis min plej profunda kompato.  La longaj nigraj
harligoj pendis, plektitaj, malsupren; la vizagxo estis pala; la
okuloj, fermitaj.  Komence mi entrancxis la hauxton, same kiel
faras hxirurgoj, ekamputante korpmembron.  Poste mi prenis mian
plej akran trancxilon, kaj tratrancxis, per unu bato, la gorgxon.
Sed kia terurego!  La mortintino malfermis la okulojn, sed tuj
refermis ilin, kaj, ekgxemante profunde, sxajnis nur en tiu
momento ellasi la lastan spiron.  Samtempe la varma sango
elsxprucis el la vundo.  Nun mi estis certa, ke mortigis la
malfelicxulinon neniu alia krom mi.  Ke sxi jam ne plu vivis,
estis tute ne dubeble, cxar, post tia vundo, nenio povus sxin
savi.  Dum kelke da minutoj mi staris tie, korpremata de tiu
terurajxo.  Cxu la rugxmantelulo trompis min? aux cxu eble la
fratino estis antauxe nur sxajnmortinta?  Cxi tio sxajnis al mi
la pli kredebla supozo.  Sed mi ne povis diri al la frato, ke
malpli rapida trancxo estus revekinta sxin, ne mortigante; sekve
mi pretigxis por findetrancxi la kapon.  Sed ankoraux unu fojon
ekgxemis la mortanta, strecxetendis sin per dolorega ekmovo, kaj
mortis.  Cxe tio, venkis min la teruro, kaj, preskaux freneza de
timo, mi elkuregis el la cxambro.  Sur la koridoro regis plena
mallumo, cxar la lampo estis estingita; de mia akompaninto ne
estis videbla ecx ia postsigno; kaj mi devis palpiri lauxlonge de
la muro, por atingi la tordsxtuparon.  Fine mi trovis gxin kaj
malsupreniris, duone falante, duone glitante.  Ankaux malsupre
estis neniu.  Mi trovis la pordon nur duone fermita; kaj mi
spiris pli libere, estante denove sur la strato, cxar en tiu domo
farigxis al mi neelporteble terure.  Antauxenpelata de timo, mi
kuregis en mian logxejon kaj enprofundigxis en la kusenojn de mia
lito, por forgesi mian abomenan farajxon.  Sed dormo ne venis al
miaj okuloj, kaj nur post la tagigxo mi iom retrankviligxis.
Estis, laux mia opinio, tre neversxajne, ke la homo, kiu
subinstigis min plenumi tiun krimon (mi nun ja konsideris mian
faron kiel krimon), denuncos min antaux tribunalo.  Tial mi tuj
decidis reiri en mian magazenon, dauxrigi mian komercadon kaj
fari kiel eble plej senzorgan mienon.  Sed ho ve! nova
cirkonstanco, kiun mi antauxe ne rimarkis, pliigis nun mian
maltrankvilecon.  Mia cxapo kaj mia zono, ja ankaux miaj
trancxiloj malestis, kaj mi ne sciis certe, cxu mi forgese lasis
ilin en la cxambro de l' mortigita, aux perdis poste dum mia
forkuro.  Pli kredebla sxajnis al mi, bedauxrinde, la unua
konjekto: oni do povus eltrovi min kiel mortiginton!

Je kutima horo mi malfermis mian magazenon.  Baldaux poste venis
al mi mia najbaro, kiel li cxiumatene kutimis fari, cxar li estis
homo tre babilema.

"Nu, kion vi diras," ekparolis li, "pri la terura afero, kiu
okazis en la lasta nokto?"

Mi sxajnigis scii nenion.

"Kiel! cxu vi ne scias, pri kio parolas la tuta urbo? ne scias,
ke la plej bela floro de Firenzo, Bianka, la filino de l'
gubernatoro, estas pasintanokte mortigita?  Ho ve!  Hieraux mi
vidis sxin, ankoraux tiel gajan, veturantan tra la stratoj kune
kun sxia fiancxo; cxar hodiaux ili volis edzigxi."

Cxiu vorto de la najbaro estis al mi kvazaux pikego en la koron.
Kaj ofte ripetigxis mia turmentego, cxar cxiu mia kliento
rakontis la aferon, unu pli terure ol alia; tamen ili ne povis
diri ion samgrade teruran, kiel tio vidita de mi mem.

Cxirkaux tagmezo venis en mian magazenon jugxeja oficisto.
Petinte min foririgi la apudestantojn, "Sinjoro Zaleuxkos,"
parolis li, montrante la perditajn de mi objektojn, "cxu tiuj
cxi apartenas al vi?"  Mi pripensis momenton, cxu mi ne tion
neu; sed ekvidinte tra la duone malfermita pordo mian
domluiganton kaj aliajn konatojn, kiuj eble povus kontrauxatesti,
mi decidis, ne plimalbonigi la aferon per mensogo, kaj konfesis
min kiel posedanton de la montritaj objektoj.  La oficisto
ordonis al mi sekvi lin, kaj kondukis min en grandan
konstruajxon, kiun mi baldaux rekonis kiel malliberejon.  Tie li
asignis al mi cxambron, kie mi restu gxis nova ordono.

Terura sin montris al mi mia situacio, dum mi meditis pri gxi en
tiu soleco.  La penso, ke, kvankam nevole, mi tamen iun mortigis,
revenis ree kaj ree al mia spirito.  Ankaux mi devis konfesi al
mi mem, ke brilo de oro turnis al mi la kapon; alie mi ne estus
irinta tiel blinde en la kaptilon.  Du horojn post mia aresto,
oni elkondukis min el mia cxambro, kelkajn sxtuparojn malsupren,
en grandan salonon.  Tie, cxirkaux longa nigrekovrita tablo,
sidis dek du viroj, plejparte grandagxuloj.  Cxe la flankoj de l'
salono etendigxis benkoj, sur kiuj sidis la plejeminentuloj de
Firenzo.  Sur alkonstruitaj pli supre galerioj staris densamase
la rigardantoj.  Kiam mi starigxis antaux la nigra tablo,
levigxis homo kun severa, malgaja mieno: estis la gubernatoro.
Alparolante la kunvenintaron, li diris, ke li, kiel patro, ne
povas jugxi la nunan aferon: tiun cxi fojon li do cedas sian
lokon al la plej maljuna senatano.  La plej maljuna senatano
estis grandagxulo almenaux nauxdekjara.  Li tenis sin
antauxenklinigxe, kaj maldensaj blankaj haroj kovretis liajn
tempiojn: sed fajre fulmetadis ankoraux liaj okuloj, kaj lia
vocxo estis sentrema kaj forta.  Unue, li demandis min, cxu mi
volas konfesi la mortigon.  Mi petis lin favore auxskulti min,
kaj rakontis sentime kaj klarvocxe, kion mi faris kaj kion mi
sciis.  Mi rimarkis, ke la gubernatoro, dum mia rakontado, jen
paligxis, jen rugxigxis; kaj kiam mi finis, li kriis al mi
kolerege: "Kiel, abomenulo! cxu al senkulpulo vi volas imputi
krimegon, kiun, pro avareco, plenumis vi mem?"  La senatano
faris al li riprocxon pro lia interrompo, cxar sian rajton li
libervole rezignis; krom tio, estas neniel pruvite, ke mi krimis
pro avareco, cxar, laux lia propra diro, oni ja nenion forrabis
al lia mortigita filino.  Li ecx diris al la gubernatoro, ke li
devas fari raporton pri la gxistiama vivo de sia filino, cxar nur
tiamaniere oni povas decidi, cxu mi diris la veron, aux ne.  Tiel
parolinte, li fermis por tiu tago la jugxan kunsidon, por
elcxerpi konsilon, diris li, el la paperajxoj de l' mortinta,
kiujn al li transdonos la gubernatoro.  Oni rekondukis min en
mian malliberejon, kie mi pasigis malgxojan tagon, turmentata de
la dezirego, ke oni eltrovu ian interrilaton inter la mortigita
sinjorino kaj la rugxmantelulo.

Plena de espero, mi revenis, la morgauxan tagon, en la jugxejon.
Sur la tablo vidigxis aro da leteroj.  La maljuna senatano
demandis min, cxu ili estas de mia mano.  Mi rigardis ilin atente
kaj konvinkigxis, ke ili estas de la sama mano, kiel tiuj ambaux
biletoj, kiujn mi jam ricevis.  Tion mi sciigis al la senatano,
sed oni sxajnis ne atenti miajn vortojn kaj respondis, ke mi
sendube skribis kaj la unujn kaj la aliajn, cxar la subskribo de
la leteroj estas nedisputeble Z., la cxeflitero de mia nomo.
Tiuj leteroj enhavis minacojn kontraux la mortintino kaj
avertojn, ke sxi ne plenumu la projektitan edzinigxon.  Sxajnis,
ke la gubernatoro estis doninta strangajn informojn pri mi; cxar
en tiu tago oni traktis min ankoraux pli malkonfideme kaj severe.
Por min pravigi, mi apelaciis al miaj paperajxoj, kiuj sendube
trovigxas en mia cxambro; sed oni diris al mi, ke oni jam sercxis
ilin kaj ne trovis.  Tiel, jam antaux la fino de tiu jugxtago, mi
perdis cxiun esperon, kaj kiam, la trian tagon, mi estis
enkondukita en la salonon, oni lauxtlegis al mi la verdikton, ke
mi estas pruve kulpigita pri lauxintenca mortigo kaj kondamnita
al morto.  Jen nun la terura sorto, kiu atendis min!  Forlasita
de cxiuj, kiuj estis al mi karaj sur la tero, malproksima de mia
hejmo, mi devis morti senkulpa, en floranta agxo, sub la
ekzekutista hakilo!

En la vespero de tiu terura tago, kiu determinis mian sorton, mi
sidis, sola kaj senespera, en mia malliberejo kaj seriozege
direktadis miajn pensojn sur la morton, kiam jen -- malfermigxis
la pordo de mia karcero kaj enpasxis viro, kiu, nenion dirante,
min longatempe observis.  "Cxu en cxi tia situacio mi retrovas
vin, Zaleuxkos?" diris li fine.  Cxe la unua rigardo, pro la
malforta lumo de mia lampo, mi ne rekonis lin; sed la sono de lia
vocxo revekis en mi malnovajn memorojn.  Estis Valetio, unu el
tiuj malmultaj amikoj, kiujn mi konis en la urbo Parizo dum la
tempo de mia studado.  Li diris, ke la okazo kondukis lin al
Firenzo, kie logxas, altrespektata, lia patro; li jam sciigxis
pri mia historio kaj estas nun veninta, por min vidi ankoraux unu
fojon kaj por ekscii de mi mem, kiel mi povis gxis tia grado
kulpigxi.  Mi rakontis al li la tutan aferon.  Li sxajnis tre
mirigita kaj petegis, ke mi cxion diru al li, mia sola amiko, por
ke mi ne foriru el la mondo kun mensogo sur la lipoj.  Mi jxuris
al li, per plej forta jxuro, ke mi diris la veron kaj ke premas
min nenia alia kulpo krom tiu, ke, blindigita de brilo de oro, mi
ne rimarkis la neversxajnecon de la rakonto de l' nekonato.  "Cxu
vi do ne konis Biankan?" li demandis.  Mi certigis lin, ke mi
neniam sxin vidis.  Valetio nun rakontis al mi, ke cxirkauxvolvas
la aferon granda mistero, ke la gubernatoro tre rapideme
plenumigis mian kondamnon, kaj ke kuras famo, laux kiu mi jam de
longe konas Biankan kaj mortigis sxin por min vengxi pro sxia
edzinigxo kun alia.  Mi rimarkigis al li, ke cxio cxi tio tre
bone diraplikigxas al la rugxmantelulo, sed ke mi neniel povas
pruvi lian kunkulpecon.  Valetio cxirkauxprenis min, plorante,
kaj promesis fari cxion eblan por almenaux savi mian vivon.  Mi
havis ne multe da espero; tamen mi sciis, ke Valetio estas
prudenta kaj legxoscia homo, kaj ke li faros sian eblon, por min
savi.  Dum du longaj tagoj mi estis en necerteco; fine aperis
Valetio.  "Mi alportas konsolon, sed doloran.  Vi vivos kaj
estos libera, sed kun perdo de unu mano."  Kortusxita, mi dankis
mian amikon pro mia vivo.  Li diris al mi, ke la gubernatoro
obstine rifuzis reesplorigi la aferon, sed ke fine, por ne
montrigxi maljusta, li konsentis, ke se oni trovos en la libroj
pri firenza historio similan aferon, mia puno konformigxu al tie
eldirita.  Li kaj lia patro tralegis tage kaj nokte la malnovajn
librojn kaj fine trovis proceson, kiu plene similas la mian.
Jen, lauxtekste, la puno: oni dehaku al li la maldekstran manon,
konfisku lian havon, kaj lin mem ekzilu por cxiam.  Tia nun
estas, diris li, ankaux mia puno, kaj mi devas min pretigi por la
dolorplena horo, kiu atendas min.  Sed mi ne volas priskribi tiun
teruran horon, en kiu, sur la publika vendoplaco, mi metis mian
manon sur la blokon, kaj jxetkovris min, elsxprucegante, mia
propra sango.

Valetio akceptis min en sian domon, gxis mi resanigxis; poste li
noblanime provizis min per vojagxa mono; cxar cxio, kion mi
laborenspezis kun tiom da penego, estis rabakirita de la
jugxistaro.  El Firenzo mi vojagxis Sicilion, kaj de tie per la
unua sxipo, kiun mi trovis, al Konstantinopolo.  Mian tutan
esperon mi metis sur la monsumon, kiun mi antauxe alkonfidis al
mia amiko; mi ankaux petis, ke li permesu al mi logxi cxe li; sed
kiel granda estis mia miro, kiam li demandis min, kial mi ne
volas eklogxi en mia propra domo.  Li diris al mi, ke fremda homo
jam acxetis en mia nomo domon en la greka kvartalo; la sama homo
ankaux diris al la najbaroj, ke mi mem alvenos baldaux.  Mi tuj
iris tien kun mia amiko.  Gxoje akceptis min cxiuj miaj konatoj.
Maljuna komercisto transdonis al mi leteron, kiun postlasis tie
la acxetinto de la domo.

Mi legis: "Zaleuxkos! du manoj estas nun pretaj senripoze
labori, por ke vi ne sentu la perdon de unu.  Al vi apartenas la
domo, kiun vi vidas cxi tie, kune kun gxia tuta enhavo; kaj
cxiujare oni al vi transdonos tiel multe, ke vi enkalkuligxos
inter la plej ricxaj el viaj samlandanoj.  Ke vi pardonu al tiu,
kiu estas pli malfelicxa ol vi!"  Mi povis bone diveni, kiu
estas la auxtoro de tiu letero; kaj la komercisto diris al mi,
responde al mia demando, ke gxi estis homo, kiun li prenis por
Franko: li surhavis rugxan mantelon.  Nun mi sciis suficxe, por
konfesi al mi mem, ke la nekonato, malgraux cxio, ne estas tute
senigita je cxiu nobla inklino.  En mia nova domo mi trovis cxion
plej bone arangxita, -- interalie, magazenon kun komercajxoj pli
belaj ol mi iam havis antauxe.  De tiu tempo forpasis dek jaroj.
Plivere pro kutimo, ol pro tio, ke mi bezonas tion fari, mi
dauxrigas miajn vojagxojn; sed tiun landon, kie mi farigxis tiel
malfelicxa, mi neniam revidis plu.  Cxiujare mi ricevis, de post
tiu tempo, mil ormonerojn; sed kvankam mi gxojas scii, ke tiu
malfelicxulo estas nobla homo, tamen li ne povas foracxeti la
cxagrenon de mia animo, cxar cxiam vivos en mi la terura bildo de
la mortigita Bianka.

Zaleuxkos, la greka komercisto, jam finis sian rakonton.  La
aliaj auxskultis lin kun varmega kunsento; sed pli ol cxiuj
kortusxita sxajnis la fremdulo.  Kelke da fojoj, dum la
rakontado, li profunde ekgxemis; kaj al Mulej sxajnis, kvazaux
liaj okuloj plenigxis unufoje de larmoj.  Ankoraux longatempe ili
priparoladis la historion.

La fremdulo demandis: "Cxu vi do ne malamas la nekonaton, kiu
tiel malnoble perdigis al vi gravan korpmembron, elmetante al
dangxero ecx vian vivon?"

"Verdire," respondis la greko, "estis iam horoj, en kiuj mia
koro akuzadis lin antaux Dio, ke li alportis al mi tiun cxi
malfelicxon kaj venenis mian vivon; sed mi trovis konsolon en la
kredo de miaj prapatroj, kaj tiu cxi ordonas al mi ami miajn
malamikojn; cetere, li sendube estas ecx pli malfelicxa ol mi."

"Vi estas nobla homo!" ekkriis la fremdulo; kaj, emociita, li
premis al la greko la manon.

Sed nun la gardistarestro interrompis ilian interparoladon.  Kun
zorgoplena mieno li envenis en la tendon kaj anoncis, ke ili ne
sin donu al ripozo, cxar cxi tie estas la loko, kie oni plej ofte
surfalas karavanojn; krom tio, liaj gardistoj kredas vidi en la
malproksimo aron da rajdantoj.

Tre konsternis la komercistojn cxi tiu sciigo; sed la fremdulo
miris pri ilia maltrankvileco, cxar li opiniis, ke ili estas
suficxe bone armitaj, por ne timi aracxon da rabemaj araboj.

"Jes, sinjoro," respondis al li la gardistarestro, "se gxi
estus nur tia kanajlaro, oni povus senzorge kusxigxi por ripozi;
sed de kelka tempo vidigas sin denove la terura Orbasano; kaj pro
tio estas necese, ke ni tenu nin prete."

La fremdulo demandis, kiu do estas tiu Orbasano, kaj Ahxmet, la
maljuna komercisto, respondis: "Rondiras pri tiu mirinda homo
cxiuspecaj legendoj.  Unuj kredas lin superhoma estajxo, cxar jam
ofte li venke batalis sola kontraux kvin ecx ses atakantoj; aliaj
opinias lin iu kuragxa franko, kiun malfelicxo forpelis en cxi
tiun regionon; sed el cxiuj pridiroj nur la jena estas
nedisputebla: ke li estas fireputacia rabisto kaj sxtelisto."

"Tion vi tamen ne povas certigi," protestis Leza, unu el la
komercistoj.  "Kvankam li estas rabisto, tamen li estas nobla
homo, kaj tia li montris sin al mia frato, kiel mi ja povus
rakonti al vi.  El sia tuta samgentanaro li faris homojn bone
ordigitajn: kaj dum li trairadas la dezerton, neniu alia gento
kuragxas sin montri.  Plie, li ne rabadas kiel faras aliaj, sed
li postulas de la karavanoj protektan imposton; kaj kiu volonte
tion pagas, povas sendangxere dauxrigi sian vojon, cxar Orbasano
estas la sinjoro de la dezerto."

Tiel interparoladis la vojagxantoj en la tendo.  La
gardostarantoj, aliflanke, kiuj postenis cxirkaux la tendaro,
komencis maltrankviligxi.  Granda amaso da rajdantoj vidigxis en
interspaco de duonhora vojo: ili sxajnis alrajdi rekte al la
tendaro.  Unu el la gardistoj eniris tial en la tendon kaj
sciigis, ke versxajne oni baldaux atakos la karavanon.  La
komercistoj interkonsiligxis, kion ili devas fari: cxu iri
renkonte al la malamikoj, aux atendi la atakon.  Ahxmet kaj la du
pli maljunaj komercistoj volis tion cxi lastan; sed la flamigxema
Mulej kaj Zaleuxkos postulis la unuan kaj vokis al helpo la
fremdulon.  Tiu cxi, trankvilanima, eltiris el sia zono bluan
tuketon kun rugxaj steloj, alligis gxin al lanco kaj ordonis al
sklavo starigi gxin sur la tendo; li donas garantie sian vivon,
li diris, ke la rajdantoj pace preteriros, kiam ili ekvidos tiun
signon.  La sklavo starigis la lancon sur la tendo; sed Mulej ne
volis kredi, ke la rimedo sukcesos.  Dume ekarmis sin cxiuj, kiuj
estis en la tendaro, kaj, ekscitite atendante, ili rigardadis
renkonte al la rajdantoj.  Sxajnis tamen, ke tiuj cxi jam ekvidis
la signon sur la tendo, cxar ili subite deklinigxis de sia
antauxa direkto kaj ekforrajdis flanken per granda cxirkauxiro.

Mirigite la vojagxantoj staris tie dum kelkaj momentoj,
rigardante jen al la rajdantoj, jen al la fremdulo.  Tiu cxi
staris antaux la tendo, tute indiferenta, kvazaux nenio okazis,
kaj rigardadis malproksimen tra la ebenajxo.  Fine Mulej
interrompis la silenton: "Kiu vi estas, ho potenca nekonato,"
ekkriis li, "kiu per sola movo de l' mano obeigas la sovagxajn
rabistajn bandojn de l' dezerto?" -- "Vi taksas mian arton pli
alta ol gxia vera valoro," respondis Selim Baruhx.  "Per cxi
tiu signo mi provizis min, kiam mi forsavigxis el mallibereco.
Kion gxi signifas, tion mi mem ne scias; mi scias nur jenon: kiu
vojagxas kun cxi tiu signo, trovigxas sub potenca protekto."

La komercistoj dankis la fremdulon kaj nomis lin ilia savinto.
Efektive, la rajdantaro estis tiel multenombra, ke la karavano
certe ne povus fari al gxi longan kontrauxstaradon.

Pli trankvilanime oni nun kusxigxis ripozi; kaj kiam la suno
komencis subiri kaj la vespera vento blovadis tra la sabla
ebenajxo, ili ekforiris pluen.

La morgauxan tagon ili haltis en interspaco de unutaga vojo de la
eliro el la dezerto.  Kiam la vojagxantoj denove kunvenis en la
granda tendo, Leza, la komercisto, prenis la parolon: "Mi diris
al vi hieraux, ke la timata Orbasano estas nobla homo; permesu,
ke mi hodiaux gxin pruvu, rakontante al vi la sorton de mia
frato. -- Mia patro estis kadio[6] en Akaro.  Li havis tri
infanojn.  Mi estis la plej agxa; mia frato kaj mia fratino estis
multe pli junaj ol mi.  Kiam mi havis dudek jarojn, la frato de
mia patro lasis min voki.  Li destinis min esti heredonto de siaj
bienoj, kondicxe ke gxis lia morto mi restu cxe li.  Sed cxar li
atingis grandan agxon, mi revenis ne pli frue ol antaux du jaroj
en mian hejmon, ne sciigxinte ion pri la terura sorto, kiu
intertempe trafis mian familion, nek kiel Allah gxin favorkore
bonigis."




La Savo de Fatme.


Mia frato Mustafa kaj mia fratino Fatme havis preskaux la saman
agxon.  La unua estis maksimume du jarojn pli agxa.  El la tuta
koro ili amis unu la alian, kaj en cxio ili kunlaboradis por
malplipezigi al nia malsanema patro la sxargxon de lia granda
maljuneco.  Kiam venis la dek-sesa naskotago de mia fratino, mia
frato arangxis feston.  Li invitigis al si cxiujn sxiajn
kunludantinojn, prezentigis al ili en la gxardeno de l' patro
elektitajn mangxajxojn, kaj, cxe la vesperigxo, invitis ilin fari
plezurvetureton surmaran en barko, kiun li jam luis kaj feste
ornamis.  Fatme kaj sxiaj amikinoj gxoje konsentis; cxar la
vespero estis bela kaj la urbo, precipe kiam oni gxin rigardis
vespere de sur la maro, prezentis belegan vidajxon.  Al la
knabinoj estis tiel bone sur la barko, ke ili konsentigis mian
fraton veturi cxiam pli kaj pli antauxen en direkto al la plena
maro.  Sed Mustafa konsentis iom kontrauxvole, cxar jam antaux
kelkaj tagoj oni vidis tie korsaron.  Ne malproksime de la urbo
elstaras en la maron promontoro.  Gxis tie la knabinoj volis
veturi, por vidi la sunon subiranta en la maron.  Cxirkauxremante
la promontoron, ili ekvidis, en malgranda interspaco, barkon
plenan de viroj armitaj.  Antauxvidante ion ne bonan, mia frato
ordonis al la remistoj turni la boaton kaj alremi al la tero.
Kaj efektive lia timo sxajnis realigxi: la alia barko sekvis
rapide tiun de mia frato, atingis gxin, cxar gxi havis pli multe
da remistoj, kaj sin tenis cxiam inter nia barko kaj la marbordo.
La knabinoj, ekkonsciinte pri la minacanta ilin dangxero, salte
levigxis, kriadis, ploradis; vane Mustafa penis ilin
retrankviligi, vane li admonis ilin resti senmovaj, cxar ili
elmetas la barkon al la dangxero esti renversita per tia tien --
kaj reenkurado.  Nenio helpis.  Fine, kiam alproksimigxis la alia
boato, ili cxiuj kuregis al la posta parto de l' barko, kaj tiu
cxi renversigxis.  Dume oni jam observis de sur la tero la movojn
de la fremda boato; kaj cxar oni jam de kelka tempo estis
maltrankvila pro korsaroj, tiu cxi boato vekis suspekton; tial
debordigxis kelkaj barkoj, por helpi la nian.  Sed ili alvenis
nur gxustatempe por ensxipigi la dronantojn.  En la konfuzo, la
malamika boato jam malaperis.  Sur la du barkoj, kiuj surprenis
la dronantojn, oni ne sciis certe, cxu cxiuj estas savitaj.  Oni
reciproke proksimigxis; kaj ho ve! oni eksciis, ke mia fratino
kaj unu el sxiaj kunludantinoj malestis; samtempe oni ekvidis en
unu el la barkoj fremdulon, kiun konis neniu.  Minacite de
Mustafa, li konfesis, ke li apartenas al la malamika sxipo, kiu
ankrostaras je du mejloj oriente, kaj ke liaj kunuloj,
forrapidegante, lin lasis al lia sorto en la momento, kiam li
ekkunsavis la knabinojn; li ankaux diris, ke li rimarkis, kiel
oni entrenis du el ili en la barkon.

Senlima estis la doloro de mia maljuna patro.  Ankaux Mustafa
estis morte afliktita, ne nur pro tio, ke li perdis sian amatan
fratinon, kaj ke li devas sin mem kulpigi pri sxia malfelicxo,
sed plie -- tiu amikino de Fatme, kiu partoprenis sxian
malfelicxon, estis de siaj gepatroj promesita al li kiel edzino,
kaj tion li ankoraux ne kuragxis konfesi al nia patro, cxar sxiaj
gepatroj estis malricxaj kaj de malaltranga deveno.  Sed mia
patro estis homo severa.  Kiam lia cxagrenego iom malpliigxis, li
venigis al si Mustafan kaj diris al li: "Via malsagxeco nun
rabis de mi la konsolon de miaj lastaj jaroj kaj la gxojon de
miaj okuloj.  For de mi! mi forpelas vin por eterne de antaux mia
vizagxo; mi malbenas vin kaj viajn posteulojn; kaj ne pli frue ol
tiam, kiam vi rekondukos al mi Fatme'on, via kapo liberigxos de
la malbeno de l' patro."

Tion mia malfelicxa frato tute ne atendis.  Jam antauxe li firme
decidis elsercxi sian fratinon kaj sxian amikinon: por tio li nur
volis elpetegi al si la benon de la patro, kaj nun tiu cxi
forpelis lin, malbenitan, en la mondon.  Tamen, kvankam granda
jam estis lia aflikto, tiu cxi nova malfelicxo, kiun li ja ne
meritis, plifortigis nun lian kuragxon.  Li iris al la kaptita
korsaro kaj demandis lin, kien veturas lia sxipo, kaj eksciis, ke
ili komercas pri sklavoj kaj faras kutime grandan publikan
sklavovendadon en Balsoro.

Kiam li revenis hejmen, por pretigi sin por la vojagxo, la kolero
de la patro sxajnis iom kvietigxinta, cxar li sendis al li sakon
da oro, kiel subtenon dum la vojagxo.  La gepatrojn de Zorajde --
tiel nomigxis lia forrabita fiancxino -- Mustafa, plorante,
adiauxis; poste li ekforiris Balsoron.  Li faris la vojagxon
surtere, cxar de nia urbeto al Balsoro nenia sxipo tiutempe
veturis.  Tial li devis fari tre strecxitajn tagvojirojn, por
alveni Balsoron ne tro longatempe post la korsaroj.  Cxar li
havis bonan cxevalon kaj nenian pakajxon, li esperis atingi la
urbon en la fino de la sesa tago.  Sed en la vespero de la kvara
tago, dum li tute sola rajdis sian vojon, surfalis lin subite tri
viroj.  Rimarkinte, ke ili estas bone armitaj kaj fortaj kaj ke
ili celas lian monon kaj lian cxevalon plivere ol lian vivon, li
kriis al ili, ke li volas kapitulaci.  Ili desaltis de siaj
seloj, kunligis al li la piedojn sub la ventro de lia cxevalo,
kaj, metinte lin meze inter sin, dum unu el ili ekprenis lian
bridon, ili ekfortrotis rapide, ne parolante ecx unu vorton.

Mustafa fordonis sin al premanta malespero.  Sxajnis, ke jam nun
plenumigxis por la malfelicxulo la malbeno de lia patro; cxar
kiel li povas esperi savi sian fratinon kaj Zorajde'on, se,
senigita je cxiuj rimedoj, li nenion povas doni, por ilin
liberigi, krom sia mizera vivo?  Mustafa kaj liaj senparolaj
akompanantoj jam rajdis eble unu horon proksimume, kiam ili
deturnigxis en malgrandan flankvaleton.  La valeto estis
cxirkauxborderita de altaj arboj.  Mola, malpale verda herbejo,
tra kies mezo rivereto fluis rapide, invitis al ripozo.  Kaj
efektive li ekvidis, starigitajn tie, dek kvin gxis dudek
tendojn.  Al la palisetoj de l' tendoj estis ligitaj kameloj kaj
belaj cxevaloj; kaj el unu el la tendoj elsonis gajaj melodioj de
citro kaj du belaj vocxoj de viroj.  Al mia frato sxajnis,
kvazaux homoj, kiuj elektis tiel agrablan tendarejon, ne povus
intenci kontraux li ion malbonan; tial li obeis sentime la
ordonon de siaj kondukantoj, kiuj, disiginte liajn ligilojn,
faris al li signon, ke li desaltu de cxevalo.  Oni kondukis lin
en tendon pli grandan ol la ceteraj, belete, preskaux kokete
ornamitan interne.  Belegaj orbroditaj kusenoj, teksitaj
tapisxoj, oritaj incensujoj estus montrintaj aliloke ricxecon kaj
komforton; sed cxi tie ili sxajnis nur kuragxacxa rabajxo.  Sur
unu el la kusenoj sidis maljuna vireto; lia vizagxo estis
malbela, lia hauxto nigre bruna kaj brilanta; kaj malloga trajto
de malica ruzo cxirkaux okuloj kaj busxo faris malameginda lian
vidigxon.  Kvankam cxi tiu viro penadis donigi al si kiom eble da
respekto, tamen Mustafa baldaux rimarkis, ke ne por li oni tiel
ricxe ornamis la tendon; kaj la alparolmaniero de liaj
kondukantoj sxajnis lin pravigi en lia supozo.  "Kie estas la
Forta?" demandis ili la malgrandulon.  "Li faras cxaseton,"
respondis cxi tiu; "sed li komisiis min okupi, kiel
anstatauxanto, sian lokon." -- "Ne sagxe li agis, tion
farante," rediris unu el la rabistoj, "cxar baldaux oni devos
decidi, cxu tiu cxi hundo devas morti aux pagi; kaj tion scias la
Forta pli bone ol vi."

La malgrandulo, kiu havis, lauxsxajne, deziron sin vengxi per
bato, sin levis en la sento de sia indeco kaj elrektigis sin
alten, por atingi per siaj fingropintoj la orelon de sia
kontrauxulo.  Sed vidante, ke liaj penoj restas senfruktaj, li
komencis insulti; kaj vere, cxiun lian malgxentilajxon la aliaj
plenvalore repagis, ke la tuta tendo rebruegis de la
interinsultado.  Subite malfermigxis la pordo de l' tendo, kaj
enpasxis altkreska majesta viro, juna kaj bela kiel princo de
Perslando.  Liaj vestoj kaj armiloj estis, esceptinte nur lian
belegan sabron kaj lian ricxe ornamitan ponardon, neatentindaj
kaj simplaj; sed lia severa rigardo, ja lia tuta tenigxo, kvankam
neniel timigaj, inspiris respekton.

"Kiu gxi estas, kiu kuragxas ekmalpaci en mia tendo?" kriis li
al la timigitaj apudestantoj.  Dum kelkaj momentoj regis profunda
silento; fine rakontis unu el tiuj, kiuj alvenigis Mustafan, kiel
la afero okazis.  Cxe tio rugxigxis de kolero la vizagxo de tiu,
kiun oni nomis "la Forta."  "Cxu vi kredas, ke mi iam min
lasus anstatauxigxi de vi, Hasano?" kriis li, per terura vocxo,
al la malgrandulo.  Tiu cxi kvazaux kuntirigxis pro timo, tiel ke
li sxajnis ecx multe pli malgranda ol antauxe, kaj eksxteligxis
al la elirejo de la tendo.  Sed bontrafa piedekbato de la Forta
igis lin, per granda neordinara salto, elflugi tra la pordo.

Kiam la hometo estis malaperinta, la tri viroj kondukis Mustafan
antaux sian hetmanon, kiu jam sidigis sin sur la kusenoj.  "Jen
ni alvenigas tiun, kiun vi ordonis al ni kapti."  La cxefo longe
observis la kaptiton; poste li parolis: "Basxao de Suliejka! via
propra konscienco ja diras al vi, kial vi nun staras antaux
Orbasano."  Auxdinte tion, mia frato sin jxetis antaux li genue
kaj respondis: "Ho sinjoro! al mi sxajnas, ke vi eraras; mizera
malfelicxulo mi ja estas, sed ne tiu basxao, kiun vi sercxas!"
Mirigis cxi tiuj vortoj cxiujn, kiuj estis en la tendo.  Sed la
sinjoro de la tendo parolis: "Ne multe utilos al vi viaj
sxajnmanovroj, cxar mi tuj alkondukigos al vi personojn, kiuj vin
bone rekonos."  Li ordonis alkonduki Zulejman.  Oni venigis en
la tendon maljunan virinon, kiu, al la demando, cxu sxi ne
rekonas en mia frato la Basxaon de Suliejka, respondis: "Jes,
ja!  Kaj mi jxuras per la tombo de l' Profeto, gxi estas la
basxao kaj neniu alia." -- "Vidu nun, abomenulo, kiel vi vane
estis ruza," ekparolis kolere la Forta.  "Vi estas por mi tro
malestiminda, por ke mi malpurigu per via sango mian bonan
ponardon; sed al la vosto de mia cxevalo mi alligos vin morgaux,
kiam la suno levigxos, kaj mi trarajdegos kun vi la arbarojn,
gxis gxi subiros malantaux la montoj de Suliejka!"  Nun ekperdis
mia malfelicxa frato la kuragxon.  "Tio estas la malbeno de mia
kruela patro," ekkriis li, plorante; "jen gxi alpelas min al
malhonora morto; kaj ankaux vi estas perdita, dolcxa fratino, kaj
vi, Zorajde!" -- "Via ludacxo nenion utilas al vi," diris unu
el la rabistoj, ligante al li la manojn malantaux la dorso;
"eliru tuj el la tendo, cxar la Forta ekmordas la lipojn kaj
rigardas al sia ponardo.  Se vi volas travivi ankoraux unu
nokton, venu!"

Ekforkondukante mian fraton, la rabistoj renkontis tri aliajn,
antauxenpelantajn kaptiton.  Ili eniris kun li en la tendon.
"Jen tiu basxao, kiun ni nun venigas al vi laux via ordono,"
diris ili, kaj ili kondukis la kaptiton antaux la kusenon de la
Forta.  Kiam la kaptito estis tien kondukita, mia frato havis
bonan okazon, por observi lin, kaj al li mem falis en la okulojn
la simileco, kiun havis tiu homo kun li; nur lia barbo estis pli
nigra, kaj pli bruna lia vizagxo.  Sxajnis, ke la apero de la dua
kaptito tre mirigis la Fortan.  "Kiu el vi estas la gxusta?" li
demandis, rigardante jen mian fraton, jen la alian.  "Se vi
aludas la Basxaon de Suliejka," respondis, per fiera tono, la
kaptito, "tio estas ja mi!"  Longe kaj fikse la Forta rigardis
la basxaon, per sia severa terura rigardo; poste, nenion dirante,
li faris signon, ke oni konduku lin for.  Kiam cxi tio estis
farita, li alproksimigxis al mia frato, distrancxis ponarde liajn
ligilojn kaj faris signon, ke li sidigxu apud li sur la kuseno.
"Mi estas vere afliktita, fremdulo," diris li, "ke mi prenis
vin por tiu monstro, sed alskribu gxin al stranga dispono de l'
cxielo, kiu faligis vin en la manojn de miaj fratoj, en la horo
mem, kiu estas dedicxita al la pereo de tiu kanajlo."  Mia frato
petis lin pri unu sola favoro: ke li permesu al li dauxrigi tuj
lian vojagxon, cxar cxiu prokrasto povas esti por li pereiga.  La
Forta informigis sin pri liaj urgxaj aferoj; kaj post kiam
Mustafa cxion rakontis al li, li konsilis al li pasigi cxi tiun
nokton en lia tendo; li kaj lia cxevalo sendube bezonas ripozon;
sed la morgauxan tagon li montros al li vojon, kiu kondukos lin
al Balsoro post unu kaj duono da tago.  Mia frato konsentis,
estis bonege regalita, kaj dormis trankvile gxis la mateno en la
tendo de l' rabisto.

Kiam li revekigxis, li vidis sin tute sola en la tendo, sed
antaux la kurteno li ekauxdis kelkajn vocxojn kune parolantajn:
ili sxajnis aparteni al la sinjoro de l' tendo kaj al la
malgranda nigrebruna vireto.  Li subauxskultis iome, kaj auxdis,
je sia konsternego, kiel la malgrandulo insiste postulas de la
alia, ke li mortigu la fremdulon, cxar, se li estos liberigita,
li povos ilin cxiujn perfidi.

Mustafa tuj rimarkis, ke la vireto portas koleron kontraux li,
cxar li estis la kauxzo de tio, ke oni traktis lin hieraux tiel
malbone.  Dum kelkaj momentoj la Forta sxajnis pripensi.  "Ne,"
parolis li fine, "li estas mia gasto, kaj por mi la gastrajto
estas sankta; krom tio, sxajnas al mi, ke li ne havas tian
mienon, kvazaux li volus nin perfidi."

Dirinte tion, li forsxovis la kurtenon kaj eniris en la tendon.
"Pacon al vi, Mustafa," diris li; "ni gustumu la matenan
trinkon; poste vi pretigxu por la foriro."  Li prezentis al mia
frato pokalon da sorbedo kaj, kiam ili estis trinkintaj, ili
bridis la cxevalojn, kaj kun koro multe pli kuragxa ol cxe sia
alveno Mustafa surcxevaligxis.  Ili baldaux preterrajdis la
tendaron, kaj nun ili deturnigxis en largxan vojon, kondukantan
en la arbaron.  La Forta rakontis al mia frato, ke tiu basxao,
kiun ili kaptis dum la cxasado, promesis toleri, ke ili restu
sendangxere en lia regiono; sed antaux kelkaj semajnoj li kaptis
unu el la plej bravaj de la bando kaj, post plej teruraj
turmentegoj, lasis lin pendigi.  Jam de longe li tenis lin sub
spionado, kaj hodiaux li devas morti.  Mustafa ne kuragxis ion
kontrauxdiri, cxar li estas felicxa, ke li mem savigxis kun
sendifekta hauxto.

Cxe la eliro de la arbaro la Forta haltigis sian cxevalon,
priskribis al mia frato la vojon, etendis al li sian manon por
adiauxi, kaj parolis: "Mustafa, vi farigxis, en stranga maniero,
gasto de la rabisto Orbasano.  Mi ne volas ordoni, ke vi nepre
prisilentu, kion vi vidis kaj auxdis.  Kvankam senkulpa, vi
elsuferis la antauxtimon de l' morto, kaj mi sxuldas al vi
kompenson.  Prenu, kiel memorajxon, cxi tiun ponardon; kaj kiam
ajn vi bezonos helpon, gxin sendu al mi, kaj mi rapidos por vin
defendi.  Eble ankaux cxi tiu saketo utilos al vi por via
vojagxo."  Mia frato dankis lin pro lia noblanimeco; li prenis
la ponardon, sed la saketon li ne volis akcepti.  Ankoraux unu
fojon Orbasano premis al li la manon, faligis teren la saketon
kaj ekforgalopis ventegorapide en la arbaron.  Vidante, ke jam ne
plu estas eble lin kuratingi, Mustafa desaltis de sia cxevalo,
por reeklevi la saketon, kaj ekmiregis pro la grandanimeco de sia
gastiginto, cxar la saketo enhavis multegon da oro.  Li dankis
Allah'on pro sia savigxo, kaj rekomendinte al lia favorkoreco la
noblan rabiston, li ekdauxrigis gajakore sian vojon al Balsoro.

Leza silentigxis kaj demande rigardis Ahxmet'on, la maljunan
komerciston.

"Ne, se estas tiel," diris cxi tiu, "volonte mi plibonigas
mian jugxon pri Orbasano; cxar vere, bele li agis kontraux via
frato."

"Li agis kiel brava Islamano," ekkriis Mulej; "sed mi esperas,
ke tio ne estas jam la fino de via rakonto, cxar, se mi ne
eraras, ni cxiuj deziregas auxdi plue, kio okazis al via frato,
kaj cxu li liberigis Fatme'on, vian fratinon, kaj la belan
Zorajde'on."

"Se tio vin ne enuigas, mi volonte dauxrigos la rakonton,"
respondis Leza, "cxar, efektive, la historio de mia frato estas
aventuroplena kaj miriga."

Cxe la tagmezo de la sepa tago post sia foriro, Mustafa enrajdis
tra la pordego de Balsoro.  Enirinte en karavanejon, li tuj
demandis, kiam komencigxos la sklavovendado, kiu cxiujare
farigxas cxi tie.  Sed li ricevis la teruran respondon, ke li
venas tro malfrue je du tagoj.  Oni esprimis bedauxron pro lia
malfruigxo kaj rakontis al li, ke li multe perdis, cxar, en la
plej lasta tago de l' vendado, alvenis du sklavinoj tiel superege
belaj, ke ili altiris sur sin la rigardojn de cxiuj acxetantoj.
Tiuj cxi lastaj, oni diris, interbatigxis kaj interdissxirigxis
en plej bona maniero pro tiuj belulinoj, kiuj fine ja estis
venditaj, sed por prezo tiel alta, ke nur ilia nuna sinjoro povis
gxin pagi.  Mia frato informigxis pli detale pri la sklavinoj kaj
jam ne dubis plu, ke tio estas la samaj malfelicxulinoj, kiujn li
nun sercxas.  Li eksciis plie, ke tiu, kiu ilin acxetis, logxas
je kvardek horoj de Balsoro kaj nomigxas Tiuli-Kos, eminenta,
ricxa, sed jam iom maljuna viro, kiu en pasinta tempo estis
Kapudan-basxao[7] de l' kalifo, sed nun estas eksigxinta, por
elripozi kun siaj amasigitaj ricxajxoj.

Komence Mustafa volis tuj residigxi sur sian cxevalon, por
rapidatingi Tiulin, kiu apenaux povis esti antauxigxinta ecx je
unutaga vojiro.  Sed ekpensinte, ke li, solulo, neniel povas
sukcesi kontraux tiu potenca vojagxanto, nek rekapti de li lian
akiron, li penis elpensi alian agmanieron, kaj baldaux li trovis
gxin.  Lia maldistingigxo je la Basxao de Suliejka, -- konfuzo,
kiu siatempe minacis farigxi por li tiel dangxera, -- venigis al
li la penson, eniri sub tiu nomo en la domon de Tiuli kaj
tiumaniere riski unu ekprovon por liberigi la du malfelicxajn
knabinojn.  Li do dungis kelke da servistoj kaj cxevaloj, -- por
tio bonege utilis al li la mono de Orbasano, -- havigis al si mem
kaj al siaj servistoj belegajn vestojn, kaj ekvojiris al la
kastelo de Tiuli.  Post kvin tagoj li alvenis proksimen de tiu
kastelo.  Gxi kusxis sur bela ebenajxo.  De cxiuj flankoj
cxirkauxfermis gxin altaj muroj, kiujn la konstruajxoj nur tre
malmulte superstaris.  Alveninte tien, Mustafa kolorigis nigraj
siajn harojn kaj sian barbon kaj sxmiris sian vizagxon per la
suko de iu kreskajxo, kiu donis al gxi gxuste tiun saman brunetan
koloron, kiun havis la vizagxo de l' Basxao.  Poste li sendis en
la kastelon unu el siaj servistoj, kiu petis por li, en la nomo
de l' Basxao de Suliejka, pri nokta ripozejo.  Baldaux revenis la
servisto kun kvar bele vestitaj sklavoj, kiuj prenis per la brido
la cxevalon de Mustafa kaj kondukis sur la korton de l' kastelo.
Tie ili helpis lin decxevaligxi, kaj kvar aliaj kondukis lin sur
largxa marmora sxtuparo supren al Tiuli.

Tiu cxi, maljuna gajhumora bravulo, akceptis mian fraton kun
respekto kaj ordonis meti antaux li la plej bonan, kiun povis
prepari lia kuiristo.  Post la mangxo Mustafa iom post iom igis
la paroladon ektusxi la novajn sklavojn, kaj Tiuli lauxdis ilian
belecon, plendante nur pri tio, ke ili estas cxiam tiel
malgxojaj; tamen li kredis, ke tio baldaux forpasos.  Tre
gxojigite pro cxi tiu akcepto mia frato kusxigxis ripozi kun plej
belaj esperoj.  Li jam dormis eble unu horon proksimume, kiam
revekis lin la brilo de lampo, kiu pikis blindige liajn okulojn.
Li suprensidigxis en la lito, sed kredis, ke li ankoraux songxas,
cxar antaux li staris tiu nigre-bruna hometo el la tendo de
Orbasano, tenante lampon en la mano kaj distordante sian
busxacxon en malagrablegan rideton.  Mustafa ekpremetis al si la
brakon kaj sxirpincxis la nazon, por sin konvinki, cxu li vere
maldormas; sed la aperajxo restis kiel antauxe.  "Kion vi volas
apud mia lito?" ekkriis Mustafa, rekonsciigxinte el sia mirego.
"Nu, ne tiel ekscitigxu, sinjoro," parolis la hometo; "mi bone
divenis, kial vi venis cxi tien.  Vian estimindan vizagxon mi
ankaux ne forgesis; tamen, por diri la veron, se mi ne estus, per
mia propra mano, helpinta pendigi la Basxaon, vi eble min
trompus.  Sed nun mi estas cxi tie, por fari al vi demandon."

"Antaux cxio diru, kiel vi cxi tien venis," rediris al li
Mustafa, kiu koleregis pro tio, ke li nun estas elperfidita. --
"Tion mi ja tre volonte diros al vi," respondis la alia.  "Cxar
mi ne povis plu vivi en bona interrilato kun la Forta, mi
forkuris.  Sed vi, Mustafa, estis en realeco la kauxzo de nia
malpaco, kaj tial vi devas doni al mi vian fratinon, kiel
edzinon, rekompence de kio mi helpos vin ambaux forkuri.  Se vi
sxin ne donos, mi iros al mia nova sinjoro kaj rakontos al li iom
pri la nova Basxao."

Mustafa frenezigxis de teruro kaj kolero.  Nun, kiam li kredis,
ke li certe atingis la celon de siaj deziroj, venis tiu mizerulo
kaj ilin vanigis.  Estis nur unu rimedo, kiu povus sukcesigi lian
projekton: la malhometon li nepre devas mortigi.  Per unu salto
li do eljxetigxis al li el la lito; sed lia malamiko, sendube
antauxvidinte ion similan, lasis fali la lampon, ke gxi
estingigxis, kaj forkuregis en la mallumo, freneze kriante por
helpo.

Nun estis tre kriza la situacio de Mustafa.  La knabinojn li
devis por tiu momento forlasi kaj prizorgi nur sian propran
savigxon.  Li iris tial al la fenestro, por vidi, cxu li ne povas
tie trasalti.  Gxis la tero estis priatentinda profundo kaj
kontrauxflanke staris alta muro, super kiun li devus grimpi.  Dum
li staris meditante cxe la fenestro, subite li ekauxdis multajn
vocxojn, proksimigxantajn al lia cxambro.  Ili jam atingis la
pordon.  Senespera, li nun ekkaptis sian ponardon kaj siajn
vestojn kaj elsaltis tra la fenestro.  La falo estis malfacila,
sed li sentis, ke li ne rompis al si ian korpmembron; li do tuj
relevigxis kaj kuris al la muro, kiu cxirkauxis la korton, gxin
suprenrampis, je la mirego de siaj persekutantoj, kaj baldaux sin
trovis sur libera kamparo.  Li dauxrigis kuri, gxis li alvenis
malgrandan arbaron, kie li jxetis sin teren, ellacigita.  Tie li
pripensis, kion li devas fari.  Siajn cxevalojn kaj servistojn li
devis forlasi; sed prosperis al li konservi sian monon, kiun li
portis en sia zono.  Baldaux montris al li lia elpensema kapo
alian savrimedon.  Li iris pluen en la arbaro, gxis li alvenis
vilagxon, kie por malalta prezo li acxetis cxevalon, kiu baldaux
lin portis en urbon.  Tie li informigxis pri kuracisto, kaj oni
rekomendis al li iun spertan maljunulon.  Tiun cxi, pere de kelke
da oraj moneroj, li konsentigis konigi al li kuracilon, kiu
kauxzos mortsimilan dormon, tuj per dua rimedo reforigeblan.
Akirinte tiun rimedon, li acxetis longan artefaritan barbon,
nigran talaron kaj cxiuspecajn skatolojn kaj retortojn, tiel ke
li povis bone prezenti vojagxantan kuraciston, sursxargxis siajn
posedajxojn sur azenon kaj ekvojagxis returne en la kastelon de
Tiuli-Kos.  Li povis esti certa, ke tiucxifoje oni lin ne
rekonos, cxar la barbo lin aliformigis gxis tia grado, ke li ja
apenaux rekonis sin mem.  Alveninte cxe Tiuli, li anoncigis sin
kiel la kuraciston Sxakamankabudibaba.  Kiel li pensis, tiel
okazis.  La belega nomo tiel bone rekomendis lin al la maljuna
malsagxulo, ke tiu cxi tuj invitis lin mangxi.  Sxakamankabudibaba
aperis antaux Tiuli; kaj apenaux ili interparoladis unu plenan
horon, la maljunulo decidis submeti cxiujn siajn sklavinojn al la
kuracado de l' sagxa medicinisto.  Tiu cxi apenaux povis kasxi
sian gxojon, ke li nun revidos sian amatan fratinon: kaj kun
frapanta koro li sekvis Tiulin, kiu kondukis lin en la serajlon.
Ili venis en cxambron bele ornamitan, sed en gxi trovigxis neniu.
"Kara doktoro Sxambaba, aux kiel ajn vi estas nomata," parolis
Tiuli-Kos, "rigardu atente la truon en tiu muro; tra tiu truo
eletendos sian brakon cxiu mia sklavino, kaj tiam vi povos
ekzameni, cxu la pulso estas malsana aux ne."  Mustafa vane
petegis kaj argumentis; permeson li ne ricevis por vidi la
knabinojn; tamen ilia sinjoro konsentis diri al li, kiel cxiu el
ili kutimas farti.  Nun eltiris Tiuli el sia zono longan
paperajxon kaj per lauxta vocxo eknomis unuope siajn sklavinojn.
Cxe cxiu alvoko eletendigxis tra la muro unu mano, kaj la
kuracisto ekzamenis la pulson.  Jam estis vocxe legitaj ses
nomoj, kaj cxiujn oni deklaris bonsanaj; kaj nun legis Tiuli,
kiel sepan nomon, "Fatme," kaj malgranda blanka mano eligxis
tra la muro.  Tremante de gxojo, Mustafa ekkaptis gxin kaj, kun
serioza mieno, deklaris grave malsana.  Tiuli tre
maltrankviligxis kaj ordonis al sia sagxa Sxakamankabudibaba,
rapide prepari kuracilon.  La kuracisto eliris el la cxambro kaj
skribis sur papereton: "Fatme! mi volas vin savi; sed por tio
necese estas, ke vi decidigxu preni medikamenton, kiu faros vin
dum du tagoj senviva!  Tamen mi posedas rimedon, kiu redonos al
vi la vivon.  Se vi tion konsentas, diru nur, ke cxi tiu
trinkajxo nenion helpis, kaj tio estos por mi signo, ke vi
akceptas mian proponon."

Baldaux li revenis en la cxambron, kie Tiuli atendis lin.  Li
kunportis trinketon ne malutilan, palpis ankoraux unufoje la
pulson de l' malsana Fatme kaj sxovis samtempe la papereton sub
sxian braceleton; la trinketon li transdonis al sxi tra la
aperturo en la muro.  Tiuli sxajnis tre maltrankvila pro Fatme
kaj prokrastis gxis pli oportuna tempo la ekzamenon de la ceteraj
sklavinoj.  Forlasinte, kune kun Mustafa, la cxambron, li parolis
per malgxoja tono: "Sxadibaba, diru malkasxe, kion vi pensas pri
la malsano de Fatme?"  Sxakamankabudibaba respondis kun profunda
ekgxemo: "Ho sinjoro, ke la Profeto donu al vi konsolon!  Sxi
havas febron malrapidiran, kiu ja eble estos sxia finigxo."  Cxe
tio ekflamis la kolero de Tiuli: "Kion vi diras, malbenita
medicinista hundo?  Cxu sxi, pro kiu mi elpagis du mil
ormonerojn, devos mortacxi kiel bovino?  Sciu, ke se vi ne
sukcesos sxin savi, mi dehakos al vi la kapon!"  Nun mia frato
ekkomprenis, ke li agis mallerte, kaj penis redoni al Tiuli
esperon.  Dum ili tiel interparolis, venis el la serojlo nigra
sklavo, por sciigi al la kuracisto, ke la trinketo nenion helpis.
"Uzu vian tutan arton, Sxakamdababelda, aux kiel ajn vi vin
skribas; mi pagos al vi cxion, kion vi postulos," kriis
Tiuli-Kos, preskaux plorante pro timo, ke li perdos tiom da oro.
"Mi donos al sxi sukajxeton, kiu liberigos sxin de cxia
premego," respondis la kuracisto.  "Jes, jes, donu al sxi
sukajxeton," plorparolis la maljuna Tiuli.  Plena de espero,
Mustafa foriris sercxi sian dormigilon; kaj doninte gxin al la
nigra sklavo kaj klariginte kiom oni per unu fojo devas preni, li
iris al Tiuli kaj diris, ke li devas ankoraux sercxi apud la lago
iujn sanigajn herbojn.  Dirinte tion, li elforrapidis tra la
pordego.  Apud la lago, kiu kusxis ne malproksime de la kastelo,
li demetis siajn falsajn vestojn kaj jxetis en la akvon, ke ili
gaje nagxis cxirkauxe; sin mem li kasxis en la arbetajxaro,
atendis tie la nokton, kaj poste ensxteligxis en la tombejon apud
la kastelo de Tiuli.

Mustafa forestis eble apenaux unu horon el la kastelo, kiam oni
alportis al Tiuli la sciigon, ke lia sklavino Fatme mortigxas.
Li forsendis servistojn al la lago, por tuj venigi la kuraciston,
sed baldaux revenis solaj liaj senditoj kaj raportis, ke la
malfelicxa kuracisto falis en la akvon kaj dronis; oni povas vidi
lian nigran talaron nagxantan en la lago; tie kaj cxi tie
elrigardetas ankaux el la ondoj lia majesta barbo.  Jam ne
esperante pri savo, Tiuli malbenis sin mem kaj la tutan mondon,
elsxiris al si la barbon kaj ekkuris, kapantauxen, kontraux la
muron.  Sed cxio cxi tio utilis nenion, cxar Fatme baldaux
ellasis la lastan spiron sub la manoj de la aliaj virinoj.
Sciigxinte pri sxia morto, Tiuli ordonis, ke oni rapide faru
cxerkon, cxar li ne povis toleri mortinton en la domo; kaj la
kadavron li lasis forigi en la mauxzojeon.  La portistoj alportis
tien la cxerkon, rapide metis gxin teren kaj forkuris, cxar ili
ekauxdis el inter la aliaj cxerkoj ve-kriadon kaj gxemegojn.

Mustafa, kiu kasxis sin malantaux la cxerkoj kaj de tie
forkurigis la portistojn, elvenis nun el sia kasxejo kaj
eklumigis lampon, kiun li por tiu celo jam kunportis.  Poste,
ekpreninte boteleton, kiu enhavis la vekontan medikamenton, li
levis la kovrilon de la cxerko de Fatme.  Sed kia teruro ekkaptis
lin, kiam sin montris al li, cxe la lumo de la lampo, trajtoj
tute nekonataj!  Nek mia fratino nek Zorajde, sed iu tute alia
kusxis en la cxerko.  Multe da tempo li bezonis, por reekregi sin
post cxi tiu nova bato de l' sorto; sed fine kompato venkis lian
koleron.  Li malsxtopis sian boteleton kaj versxetis al sxi la
medikamenton inter la lipojn.  Sxi ekspiris, ekmalfermis la
okulojn kaj sxajnis longe pripensi, kie sxi estas.  Fine sxi
rememoris, kio okazis; sin levis el la cxerko; kaj sin jxetis al
la piedoj de Mustafa.  "Kiel mi povas vin danki, ho favorkora
estajxo," sxi ekkriis, "ke vi savis min el mia terura
mallibereco!"  Mustafa interrompis sxiajn dankesprimojn per la
demando, kiel farigxis, ke sxi kaj ne Fatme, lia fratino, estas
savita.  Sxi rigardis lin, mirigita.  "Nun fine mi ekkomprenas
mian savigxon, kiu gxis nun estis al mi neklarigebla," sxi
respondis; "sciu, ke en tiu kastelo oni nomis _min_ Fatme, kaj
al _mi_ vi donis vian papereton kaj la savtrinkajxon."  Mia
frato petegis la savitan knabinon, ke sxi donu al li sciigojn pri
lia fratino kaj Zorajde; kaj li eksciis, ke ili ambaux sin trovas
en la kastelo, sed jam ricevis, laux la kutimo de Tiuli, aliajn
nomojn; ili nun estas nomataj Mirza kaj Nurmahal.

Vidante, ke mia frato tiagrade malgxojas pro cxi tiu malsukceso,
Fatme, la savita sklavino, ekpenis lin rekuragxigi kaj promesis
sciigi al li rimedon, por liberigi spite cxio ambaux knabinojn.
Revigligita de cxi tiu penso, Mustafa elcxerpis novan esperon; li
petis sxin nomi tiun rimedon, kaj sxi parolis: "Mi ja estas nur
de kvin monatoj sklavino de Tiuli, tamen tuj de la komenco mi
pripensis savigxon, sed por mi sola gxi estis tro malfacila.  Sur
la interna korto de l' kastelo vi sendube ekvidis puton, kiu
eljxetas akvon el dek tubegoj; tiun puton mi ankaux rimarkis.  Mi
memoris, ke mi jam vidis en la domo de mia patro similan puton,
kies akvo alfluadas tra vasta kondukilaro.  Nu, kun la celo
ekscii, cxu ankaux cxi tiu puto estas same konstruita, mi lauxdis
unu tagon en cxeesto de Tiuli gxian belecon kaj demandis pri gxia
arhxitekturisto.  'Mi mem konstruis gxin,' li respondis, 'kaj
tio, kion vi vidas cxi tie, estas la malplej rimarkinda; cxar la
akvo alvenas el rivereto je almenaux mil pasxoj de tie cxi kaj
trafluadas volbitan kondukilegon, kiu havas almenaux la alton de
homo; kaj de cxio cxi tio mi mem faris la planon.'  Auxdinte
tion, mi ofte deziris havi, nur dum unu momento, forton de viro,
por povi ellevi unu el la sxtonegoj el la flanko de l' puto; tiam
mi povus forkuri, kien ajn mi nur volus.  Mi do montros al vi nun
la kondukilegon; vi povos penetri tra gxi nokte en la kastelon
kaj forsavi viajn amatojn.  Sed almenaux du virojn vi devos havi
kun vi, por superforti la sklavojn, kiuj nokte gardas la
serajlon."

Tiel sxi parolis.  Mia frato, kvankam jam du fojojn lin trompis
liaj esperoj, denove rekuragxigxis kaj esperis, kun helpo de
Allah, plenumi la planon de l' sklavino.  Li promesis al sxi, ke
li poste prizorgos sxian forvenon en sxian hejmon, se sxi lin
helpos penetri en la kastelon.  Tamen faris al li zorgojn
ankoraux jena pripenso: kie li povos trovi du -- tri fidelajn
helpontojn.  Subite li ekpensis pri la ponardo de Orbasano kaj
pri la promeso, kiun donis al li la rabisto, rapidi lin helpi,
kie ajn li bezonus lin.  Li do forlasis, kune kun Fatme, la
tombejon, por iri sercxi la rabiston.

En la sama urbo, en kiu li sin sxangxis en kuraciston, li acxetis
per sia lasta mono cxevalon kaj dungigis Fatme'on al malricxa
virino, kiu logxis en la antauxurbo.  Li mem rapidis al la
montaro, kie li la unuan fojon renkontis Orbasanon, kaj alvenis
tien post tri tagoj.  Baldaux li retrovis la tendaron kaj aperis
neatendite antaux Orbasano, kiu lin amike bonvenigis.  Li
rakontis al li siajn malsukcesajn klopodojn, cxe kio, de tempo al
tempo, la seriozema Orbasano ne povis ne ridi iome, precipe kiam
li image prezentis al si la kuraciston Sxakamankabudibaba.  Sed
pri la perfido de la malgrandulo li tre kolerigxis, kaj jxuris,
ke li pendigos lin propramane, kie ajn li lin trovos.  Al mia
frato li certigis, ke li tuj estos preta lin helpi, kiam li
antauxe refortigxos post la vojagxo.  Mustafa tial denove restis
dum tiu nokto en la tendo de Orbasano; sed kun la unua matenrugxo
ili ekforiris, kaj Orbasano kunprenis tri siajn plej kuragxajn
virojn, provizitajn per bonaj cxevaloj kaj armiloj.  Ili rajdis
rapide antauxen kaj venis post du tagoj en la urbeton, kie
Mustafa jam lasis la liberigitan Fatme'on.  Kune kun sxi, ili
rajdis pluen de tiu urbeto gxis la malgranda arbaro, de kie oni
povis vidi la kastelon de Tiuli, ne malproksime kusxantan.  Tie
ili ekkampis, por atendi la nokton.  Kiam farigxis mallume, ili
tuj alsxteligxis, kondukataj de Fatme, al la rivereto, kie estis
la deirpunkto de la akvokondukilego; kaj baldaux ili cxi tiun
trovis.  Fatme'on kaj unu serviston ili lasis tie starantajn kun
la cxevaloj kaj ekmallevigxis en la kondukilegon; sed antaux ol
ili eniris, Fatme ankoraux unufoje cxion precize ripetis al ili,
nome: ke ili venos tra la puto sur la internan korton de l'
kastelo; tie estas en la dekstra kaj maldekstra anguloj du turoj;
en la cxambro malantaux la sesa pordo, se oni kalkulas de la
dekstra turo, sin trovas Fatme kal Zorajde, gardataj de du nigraj
sklavoj.  Bone provizitaj per armiloj kaj feraj leviloj, Mustafa,
Orbasano kaj du aliaj malsupreniris en la akvokondukilon.  Ili ja
enakvigxis gxis la zono; tamen ili energie trapusxis sin
antauxen.  Post duono da horo ili alvenis la puton mem kaj tuj
ensxovis siajn levilojn.  La muro estis dika kaj firma, sed al la
kunigitaj fortoj de la kvar homoj gxi ne povis longe
kontrauxstari; ili baldaux enrompis truegon, suficxe grandan, por
ke oni povu facile trasxovigxi.  Orbasano eniris la unuan kaj
posthelpis la aliajn.  Kiam cxiuj sin trovis sur la korto, ili
esploris la kontrauxan flankon de l' kastelo, por eltrovi la jam
priskribitan pordon.  Sed ili ne povis interkonsenti, pri kiu
pordo gxi estas, cxar, kalkulante de la dekstra turo al la
maldekstra, ili trovis pordon murfermitan kaj nun ne sciis, cxu
Fatme cxi tiun preterforgesis aux kunkalkulis.  Sed ne longe
pripensis Orbasano: "Cxiun pordon malfermos al mi mia bona
glavo," li ekkriis; li proksimigxis al la sesa pordo, kaj la
aliaj lin sekvis.  Malferminte la pordon, ili trovis ses nigrajn
sklavojn, kusxantajn tere kaj dormantajn.  Ili estis tuj
retirigxontaj senbrue, cxar ili vidis, ke ili maltrafis la
gxustan pordon, kiam figuro sin levis en la angulo kaj, per bone
konata vocxo, ekkriis por helpo.  Gxi estis la malgrandulo el la
tendaro de Orbasano.  Sed antaux ol la nigruloj plene konsciis,
kio okazas, jen jxetigxis Orbasano al la malgrandulo, dissxiris
je du pecoj lian zonon, fermsxtopis al li la busxon kaj kunligis
la manojn malantaux la dorso.  Poste li sin turnis al la sklavoj,
el kiuj kelkaj estis jam duone ligitaj de Mustafa kaj la du
aliaj, kaj helpis subigi ilin tute.  Metinte al la sklavoj
ponardon kontraux la brusto, oni demandis ilin, kie estas
Nurmahal kaj Mirza; kaj ili konfesis, ke ili estas en la apuda
cxambro.  Mustafa kuregis en la cxambron kaj trovis tie Fatme'on
kaj Zorajde'on, kiujn jam vekis la bruado.  Rapide la knabinoj
kolektis siajn ornamajxojn kaj vestajxojn kaj sekvis Mustafan.
Dume proponis la du rabistoj, ke oni cxion forrabu, kion oni
povus trovi; sed tion Orbasano malpermesis, dirante: "Oni neniam
diru pri Orbasano, ke li eniris nokte la domojn, por sxteli
oron."  Mustafa kaj la savitaj knabinoj malsupreniris rapide en
la akvokondukilon, dum Orbasano promesis sekvi ilin baldaux.
Sed, kune kun alia rabisto, li antauxe kaptis la malgrandulon kaj
elkondukis sur la korton; tie ili ligis cxirkaux lia kolo silkan
sxnuron, kiun ili por tiu celo jam kunportis, kaj pendigis lin
cxe la plej alta supro de l' puto.  Tiel puninte la perfidon de
la mizerulo, ili ankaux siavice malsupreniris en la
akvokondukiion kaj sekvis Mustafan.  Kun larmoj dankis ambaux
knabinoj sian noblan savinton Orbasano; sed tiu cxi instigis ilin
forkuri kiel eble plej rapide, cxar estas tre kredeble, ke
Tiuli-Kos ilin persekutigos en cxiujn direktojn.  La sekvintan
tagon Mustafa kaj liaj savitoj, profunde kortusxitaj, disigxis de
Orbasano; vere! ili forgesos lin neniam.  Fatme, la liberigita
sklavino, iris alivestita al Balsoro, por tie ensxipigxi al sia
hejmo.

Post mallonga agrabla vojagxo alvenis hejmen la miaj.  Preskaux
mortigis mian maljunan patron la gxojo de la revido; en la tago
sekvinta ilian alvenon li arangxis grandan feston, en kiu
partoprenis la tuta urbo.  Antaux granda kunvenintaro de parencoj
kaj amikoj, mia frato devis rakonti sian historion, kaj unuvocxe
ili lauxdis tiel lin kiel ankaux la noblan rabiston.

Kaj kiam li finis la rakonton, levigxis mia patro kaj alkondukis
al li Zorajde'on.  "Tiel," li diris per solena vocxo, "de via
kapo mi nun forigas la malbenon; ricevu, cxi tiun knabinon, kiel
batalakiritan rekompencon pro via senripoza agemeco; akceptu mian
patran benon; kaj al nia urbo neniam manku viroj, kiuj similas al
vi pri frata amo, prudento kaj fervoro."

Jam atingis la karavano la finon de la dezerto, kaj gxoje la
vojagxantoj salutis la verdajn herbejojn kaj la folioricxajn
arbojn, kies cxarma vidajxo jam de multaj tagoj ne trafis iliajn
okulojn.  En bela valo kusxis karavanejo, kiun ili elektis kiel
noktan restadejon; kaj kvankam gxi prezentis nur malmulte da
komforto kaj refresxigo, tamen la tuta vojagxantaro estis pli
gaja kaj interamikigxema ol antauxe, cxar la penso, ke ili nun
elsavigxis el la dangxeroj kaj malagrablajxoj, kiujn okazigas
vojagxo tra la dezerto, malfermis cxiujn korojn kaj inklinis
cxies spiriton al sxercado kaj amuzigxado.  Mulej, la juna gaja
komercisto, dancis dancon ridigan, gxin akompanante per kantoj,
kiuj ecx de la seriozema greko Zaleuxkos ellogis rideton.  Sed,
ne kontenta de tio, ke li gajigis siajn kunvojagxantojn per ludo
kaj danco, li volis ankaux rakonti al ili la historion, kiun li
jam antauxe promesis; kaj, iom mallacigxinte post sia saltado,
li ekparolis lauxjene: --




La Historio pri Malgranda Muk.


En Niceo, mia kara naskurbo, logxis iam homo, kiun oni nomis
Malgranda Muk.  Kvankam mi estis tiam tre juna, mi ankorau